{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/20.1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"20.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.1. (0-1)\nPodaj, do jakiego wydarzenia z końca XVIII w. nawiązano w pierwszej zwrotce wiersza.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20.1. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia […] z dziejów ojczystych;\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIV. Wiek XIX\n1. Europa napoleońska. Uczeń:\nZdający:\n4) wskazuje przykłady i wyjaśnia przyczyny\nzaangażowania się Polaków po stronie\nNapoleona.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nUtworzenie Legionów Polskich we Włoszech/ napisanie Mazurka Dąbrowskiego.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nW pierwszej zwrotce wiersza nawiązano do **utworzenia Legionów Polskich we Włoszech** przez generała **Jana Henryka Dąbrowskiego** (**1797 r.**) - i/lub do **napisania *Mazurka Dąbrowskiego*** przez **Józefa Wybickiego** (tego samego roku, lipiec 1797).\n\n## Sposób 1 - analiza pierwszej zwrotki wiersza\n\n> \"Przez te same doliny, tymże **Tybru brzegiem**\n> Znów idą **jak przed laty** ściśniętym szeregiem,\n> I płynie ta, co tutaj **kiedyś się zrodziła**,\n> **„Piosenka stara, wojsku polskiemu tak miła\"**.\"\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n\n1. **\"Tybru brzegiem\"** - rzeka **Tyber** we Włoszech, w okolicach Rzymu. Polacy maszerują tymi samymi włoskimi szlakami **\"co kiedyś\"**.\n\n2. **\"Jak przed laty\"** - odniesienie do **wcześniejszego pobytu Polaków we Włoszech**. W kontekście II wojny światowej (data utworu) musi to być **odległe wydarzenie historyczne** - **Legiony Polskie we Włoszech 1797-1807**.\n\n3. **\"Piosenka stara, wojsku polskiemu tak miła\"** - to dosłowne odniesienie do **Mazurka Dąbrowskiego** (\"Jeszcze Polska nie zginęła…\"):\n- **\"Stara\"** - napisana **w 1797 r.**, więc \"stara\" względem II wojny\n- **\"Wojsku polskiemu tak miła\"** - pieśń legionowa, ulubiona pieśń żołnierzy polskich\n- **\"Kiedyś się zrodziła\"** - pieśń **powstała** we Włoszech\n\n4. **\"I płynie ta, co tutaj kiedyś się zrodziła\"** - bardzo wyraźne odniesienie do **miejsca powstania** *Mazurka Dąbrowskiego* - **Reggio Emilia we Włoszech, lipiec 1797 r.** (Wybicki napisał słowa do melodii ludowego mazurka).\n\n**Wniosek:** Pierwsza zwrotka nawiązuje do **utworzenia Legionów Polskich we Włoszech w 1797 r.** oraz **napisania Mazurka Dąbrowskiego** (tego samego roku) - wydarzeń **z końca XVIII w.**\n\n## Sposób 2 - kontekst utworu (II Korpus Polski we Włoszech)\n\nWiersz Jana Lechonia powstał w okresie **II wojny światowej** i jest **hołdem dla II Korpusu Polskiego** dowodzonego przez generała **Władysława Andersa** (1943-1947, walki we Włoszech).\n\n**Paralela historyczna w wierszu:**\n- **1797 r.**: Polacy idą \"Tybru brzegiem\" jako **Legiony Dąbrowskiego** - formacja wojskowa walcząca za polską niepodległość pod sztandarem Napoleona\n- **1944 r.**: Polacy idą \"Tybru brzegiem\" jako **II Korpus Andersa** - formacja wojskowa walcząca za polską niepodległość pod sztandarem Brytyjczyków/Aliantów\n\n**Klamra:** za każdym razem we Włoszech, za każdym razem z tą samą **\"piosenką starą\"** = Mazurkiem Dąbrowskiego.\n\n## Sposób 3 - datowanie pieśni i Legionów\n\n### Legiony Polskie we Włoszech 1797-1807\n\n- **Utworzenie:** **9 stycznia 1797 r.** - porozumienie generała **Jana Henryka Dąbrowskiego** z **Republiką Lombardzką** (sojusznikiem Napoleona)\n- **Cel:** stworzenie polskiej armii u boku Francji, by walczyć o przywrócenie niepodległości po III rozbiorze 1795\n- **Skład:** emigranci polscy z całej Europy (głównie z konfederacji barskiej, powstania kościuszkowskiego)\n- **Dowódcy:** Jan Henryk Dąbrowski, Karol Kniaziewicz, Józef Wybicki (sekretarz polityczny)\n- **Działania:** kampanie w Italii (1797-1801), San Domingo (1802-03), Hiszpanii (1808-09), Rosji (1812)\n\n### Mazurek Dąbrowskiego - geneza\n\n- **Autor słów:** Józef Wybicki (1747-1822)\n- **Data napisania:** **między 16 a 19 lipca 1797 r.**\n- **Miejsce:** **Reggio Emilia** (Włochy), gdzie stacjonowali Legioniści\n- **Pierwotny tytuł:** *Pieśń Legionów Polskich we Włoszech* / *Mazurek Dąbrowskiego*\n- **Melodia:** mazurek (ludowy taniec polski), kompozytor nieznany\n- **Pierwszy wers:** \"Jeszcze Polska nie umarła…\" (po 1925 r. - \"Jeszcze Polska nie zginęła…\")\n- **Status hymnu:** oficjalnie hymn państwowy II RP od **26 lutego 1927 r.** (uchwała Rady Ministrów)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 20.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowa odpowiedź: **utworzenie Legionów Polskich we Włoszech** LUB **napisanie Mazurka Dąbrowskiego** (1797 r.)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"Utworzenie Legionów Polskich we Włoszech (1797 r.)\"\n> - \"Powstanie Legionów Dąbrowskiego\"\n> - \"Napisanie Mazurka Dąbrowskiego\" / \"Powstanie Mazurka Dąbrowskiego\"\n> - \"Powstanie Pieśni Legionów Polskich we Włoszech\"\n> - \"Sformowanie Legionów Dąbrowskiego we Włoszech (1797)\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"powstanie kościuszkowskie\" (1794 - to inne wydarzenie)\n> - \"III rozbiór\" (1795 - geneza Legionów, ale nie samo wydarzenie z wiersza)\n> - \"napisanie hymnu państwowego\" (status hymnu Mazurek uzyskał dopiero w **1927 r.**, nie pod koniec XVIII w.)\n> - \"Konstytucja 3 Maja\" (1791 - wcześniej, nie pasuje do kontekstu)\n\n## Reference historyczny - Legiony Polskie i Mazurek Dąbrowskiego\n\n> 📖 **Legiony Polskie we Włoszech (1797-1807):**\n>\n> **Geneza:**\n> - Po **III rozbiorze 1795 r.** Polska zniknęła z mapy Europy\n> - Tysiące Polaków emigruje do Francji, gdzie istnieje gotowość walki o niepodległość\n> - Napoleon Bonaparte we Włoszech (kampania włoska 1796-97) - przyjmuje propozycję utworzenia polskiej formacji\n>\n> **Główni założyciele:**\n> - **Jan Henryk Dąbrowski** (1755-1818) - generał, pomysłodawca, dowódca\n> - **Karol Kniaziewicz** (1762-1842) - generał, dowódca Legii Naddunajskiej\n> - **Józef Wybicki** (1747-1822) - działacz Sejmu Wielkiego, sekretarz polityczny Legionów, autor słów Mazurka\n>\n> **Klucz daty:**\n> - **9 stycznia 1797** - formalne utworzenie Legionów (umowa z Republiką Lombardzką)\n> - **20 stycznia 1797** - przyjazd Dąbrowskiego do Mediolanu\n> - **Lipiec 1797** - napisanie Mazurka Dąbrowskiego w Reggio Emilia\n>\n> **Bitwy Legionów:**\n> - **Trebbia 1799** (porażka z Rosjanami pod dowództwem Suworowa)\n> - **Hohenlinden 1800** (zwycięstwo Francji nad Austrią - Legia Naddunajska)\n> - **San Domingo 1802-1803** - śmiertelna kampania na Haiti (tylko 300 z 5260 wróciło)\n> - **Somosierra 1808** (Hiszpania, słynna szarża szwadronu szwoleżerów polskich)\n>\n> **Kontynuacja:**\n> - 1807 - Księstwo Warszawskie, weterani Legionów wchodzą do nowej armii\n> - 1812 - kampania rosyjska (książę Józef Poniatowski)\n> - 1813 - Lipsk (śmierć Poniatowskiego)\n\n> 📖 **Mazurek Dąbrowskiego:**\n> - Słowa: **Józef Wybicki**, **lipiec 1797** r., Reggio Emilia\n> - Pierwsze wykonanie: **20 lipca 1797** r. - odejście Legionów z Reggio Emilia\n> - Melodia: ludowy mazurek (kompozytor nieznany)\n> - Pierwszy wers oryginalny: \"Jeszcze Polska nie umarła…\"\n> - Wersja współczesna (\"Jeszcze Polska nie zginęła…\") - kanonizacja w XIX w.\n> - **Hymn państwowy II RP:** uchwała Rady Ministrów **26 lutego 1927** r.\n> - **Hymn III RP:** Konstytucja RP z 1997 r., art. 28\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - odpowiedź \"hymn Polski\" lub \"napisanie hymnu państwowego\". Klucz: **w 1797 r. Mazurek NIE BYŁ hymnem państwowym** - stał się hymnem dopiero w **1927 r.** (przez 130 lat funkcjonował jako pieśń legionowa, potem symbol narodowy). Pytanie dotyczy **końca XVIII w.**, więc odpowiedź to **napisanie pieśni**, nie ustanowienie hymnem.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o paraleli: Legiony Dąbrowskiego **1797** ↔ II Korpus Andersa **1943-44**. Lechoń w wierszu **łączy obie formacje** - \"Znów idą jak przed laty\". Pierwsza zwrotka odnosi się do **dalszej** przeszłości (Legiony 1797), nie do bliższej (II Korpus 1944).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE akceptuje **dwa warianty odpowiedzi** (\"utworzenie Legionów\" LUB \"napisanie Mazurka\") - są ze sobą logicznie związane, ale to **dwa różne wydarzenia**, oba z 1797 r. Wystarczy podać jeden z nich.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-20.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 20.1. (0-1)
Podaj, do jakiego wydarzenia z końca XVIII w. nawiązano w pierwszej zwrotce wiersza.

","answer_text_html":"

Zadanie 20.1. (0-1)
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia […] z dziejów ojczystych;
dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach […].
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego […].
IV. Wiek XIX

\n
  1. Europa napoleońska. Uczeń:
\n

Zdający:

\n
  1. wskazuje przykłady i wyjaśnia przyczyny
\n

zaangażowania się Polaków po stronie
Napoleona.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłową odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Utworzenie Legionów Polskich we Włoszech/ napisanie Mazurka Dąbrowskiego.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

W pierwszej zwrotce wiersza nawiązano do utworzenia Legionów Polskich we Włoszech przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego (1797 r.) - i/lub do napisania Mazurka Dąbrowskiego przez Józefa Wybickiego (tego samego roku, lipiec 1797).

\n

Sposób 1 - analiza pierwszej zwrotki wiersza

\n
"Przez te same doliny, tymże Tybru brzegiem
Znów idą jak przed laty ściśniętym szeregiem,
I płynie ta, co tutaj kiedyś się zrodziła,
„Piosenka stara, wojsku polskiemu tak miła"."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. "Tybru brzegiem" - rzeka Tyber we Włoszech, w okolicach Rzymu. Polacy maszerują tymi samymi włoskimi szlakami "co kiedyś".
\n
  1. "Jak przed laty" - odniesienie do wcześniejszego pobytu Polaków we Włoszech. W kontekście II wojny światowej (data utworu) musi to być odległe wydarzenie historyczne - Legiony Polskie we Włoszech 1797-1807.
\n
  1. "Piosenka stara, wojsku polskiemu tak miła" - to dosłowne odniesienie do Mazurka Dąbrowskiego ("Jeszcze Polska nie zginęła…"):
\n\n
  1. "I płynie ta, co tutaj kiedyś się zrodziła" - bardzo wyraźne odniesienie do miejsca powstania Mazurka Dąbrowskiego - Reggio Emilia we Włoszech, lipiec 1797 r. (Wybicki napisał słowa do melodii ludowego mazurka).
\n

Wniosek: Pierwsza zwrotka nawiązuje do utworzenia Legionów Polskich we Włoszech w 1797 r. oraz napisania Mazurka Dąbrowskiego (tego samego roku) - wydarzeń z końca XVIII w.

\n

Sposób 2 - kontekst utworu (II Korpus Polski we Włoszech)

\n

Wiersz Jana Lechonia powstał w okresie II wojny światowej i jest hołdem dla II Korpusu Polskiego dowodzonego przez generała Władysława Andersa (1943-1947, walki we Włoszech).

\n

Paralela historyczna w wierszu:

\n\n

Klamra: za każdym razem we Włoszech, za każdym razem z tą samą "piosenką starą" = Mazurkiem Dąbrowskiego.

\n

Sposób 3 - datowanie pieśni i Legionów

\n
Legiony Polskie we Włoszech 1797-1807
\n\n
Mazurek Dąbrowskiego - geneza
\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 20.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowa odpowiedź: utworzenie Legionów Polskich we Włoszech LUB napisanie Mazurka Dąbrowskiego (1797 r.)
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi

Akceptowane warianty:
- "Utworzenie Legionów Polskich we Włoszech (1797 r.)"
- "Powstanie Legionów Dąbrowskiego"
- "Napisanie Mazurka Dąbrowskiego" / "Powstanie Mazurka Dąbrowskiego"
- "Powstanie Pieśni Legionów Polskich we Włoszech"
- "Sformowanie Legionów Dąbrowskiego we Włoszech (1797)"

Wykluczone:
- "powstanie kościuszkowskie" (1794 - to inne wydarzenie)
- "III rozbiór" (1795 - geneza Legionów, ale nie samo wydarzenie z wiersza)
- "napisanie hymnu państwowego" (status hymnu Mazurek uzyskał dopiero w 1927 r., nie pod koniec XVIII w.)
- "Konstytucja 3 Maja" (1791 - wcześniej, nie pasuje do kontekstu)
\n

Reference historyczny - Legiony Polskie i Mazurek Dąbrowskiego

\n
📖 Legiony Polskie we Włoszech (1797-1807):

Geneza:
- Po III rozbiorze 1795 r. Polska zniknęła z mapy Europy
- Tysiące Polaków emigruje do Francji, gdzie istnieje gotowość walki o niepodległość
- Napoleon Bonaparte we Włoszech (kampania włoska 1796-97) - przyjmuje propozycję utworzenia polskiej formacji

Główni założyciele:
- Jan Henryk Dąbrowski (1755-1818) - generał, pomysłodawca, dowódca
- Karol Kniaziewicz (1762-1842) - generał, dowódca Legii Naddunajskiej
- Józef Wybicki (1747-1822) - działacz Sejmu Wielkiego, sekretarz polityczny Legionów, autor słów Mazurka

Klucz daty:
- 9 stycznia 1797 - formalne utworzenie Legionów (umowa z Republiką Lombardzką)
- 20 stycznia 1797 - przyjazd Dąbrowskiego do Mediolanu
- Lipiec 1797 - napisanie Mazurka Dąbrowskiego w Reggio Emilia

Bitwy Legionów:
- Trebbia 1799 (porażka z Rosjanami pod dowództwem Suworowa)
- Hohenlinden 1800 (zwycięstwo Francji nad Austrią - Legia Naddunajska)
- San Domingo 1802-1803 - śmiertelna kampania na Haiti (tylko 300 z 5260 wróciło)
- Somosierra 1808 (Hiszpania, słynna szarża szwadronu szwoleżerów polskich)

Kontynuacja:
- 1807 - Księstwo Warszawskie, weterani Legionów wchodzą do nowej armii
- 1812 - kampania rosyjska (książę Józef Poniatowski)
- 1813 - Lipsk (śmierć Poniatowskiego)
\n
📖 Mazurek Dąbrowskiego:
- Słowa: Józef Wybicki, lipiec 1797 r., Reggio Emilia
- Pierwsze wykonanie: 20 lipca 1797 r. - odejście Legionów z Reggio Emilia
- Melodia: ludowy mazurek (kompozytor nieznany)
- Pierwszy wers oryginalny: "Jeszcze Polska nie umarła…"
- Wersja współczesna ("Jeszcze Polska nie zginęła…") - kanonizacja w XIX w.
- Hymn państwowy II RP: uchwała Rady Ministrów 26 lutego 1927 r.
- Hymn III RP: Konstytucja RP z 1997 r., art. 28
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź "hymn Polski" lub "napisanie hymnu państwowego". Klucz: w 1797 r. Mazurek NIE BYŁ hymnem państwowym - stał się hymnem dopiero w 1927 r. (przez 130 lat funkcjonował jako pieśń legionowa, potem symbol narodowy). Pytanie dotyczy końca XVIII w., więc odpowiedź to napisanie pieśni, nie ustanowienie hymnem.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o paraleli: Legiony Dąbrowskiego 1797 ↔ II Korpus Andersa 1943-44. Lechoń w wierszu łączy obie formacje - "Znów idą jak przed laty". Pierwsza zwrotka odnosi się do dalszej przeszłości (Legiony 1797), nie do bliższej (II Korpus 1944).
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE akceptuje dwa warianty odpowiedzi ("utworzenie Legionów" LUB "napisanie Mazurka") - są ze sobą logicznie związane, ale to dwa różne wydarzenia, oba z 1797 r. Wystarczy podać jeden z nich.
"}]}