{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/22.1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"22.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22.1. (0-1)\nPodaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, w związku z którym powstał plakat.\nOdpowiedź uzasadnij.\nNazwa wydarzenia:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego;\ndostrzega wielość perspektyw badawczych\noraz wielorakie interpretacje historii i ich\nprzyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; […] integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX.\n13. Polska w latach 1944-1948.\nZdający:\n2) charakteryzuje główne etapy\nprzejmowania władzy przez komunistów\nw Polsce […];\n3) rozpoznaje charakterystyczne cechy\nokresu odbudowy i przebudowy gospodarki,\nz uwzględnieniem reformy rolnej\ni nacjonalizacji przemysłu.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nNazwa: referendum ludowe [referendum „3 x Tak”]\nPrzykładowe uzasadnienie:\nNa plakacie jest napis „Trzecie pytanie: Tak!”, co wprost odwołuje się do pytań stawianych\nw referendum ludowym 1946 roku, gdzie trzecie pytanie dotyczyło utrwalenia zachodniej\ngranicy Polski (ze Śląskiem) - stąd wykorzystana także symbolika węgla.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa wydarzenia:** **referendum ludowe** (znane także jako **referendum „3 x Tak\"** lub **referendum z 30 czerwca 1946 r.**)\n\n**Uzasadnienie:** Na plakacie widnieje napis **\"TRZECIE PYTANIE: Tak!\"** - bezpośrednie odwołanie do **trzeciego pytania** referendum ludowego z 30 czerwca 1946 r. Pytanie to brzmiało: **\"Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Państwa Polskiego na Bałtyku, Odrze i Nysie Łużyckiej?\"**. Hasło **\"Nie damy WĘGLA Niemcom\"** oraz symbolika górnictwa nawiązują do bogactw kopalnych **Śląska** (zwłaszcza węgla kamiennego) - terenów przyłączonych do Polski po II wojnie światowej (Ziemie Odzyskane).\n\n## Sposób 1 - analiza plakatu\n\n### Element 1: hasło \"TRZECIE PYTANIE: Tak!\"\n\nTo **najmocniejsza wskazówka** - formuła \"Tak!\" na konkretne pytanie z numerem (\"trzecie\") jednoznacznie wskazuje na **referendum**. W historii powojennej Polski jedyne referendum z **trzema pytaniami** to **referendum ludowe z 30 czerwca 1946 r.** (kampania propagandowa znana jako **\"3 x Tak\"**).\n\nTrzy pytania referendum 1946:\n1. **Czy jesteś za zniesieniem Senatu?**\n2. **Czy chcesz utrwalenia w przyszłej Konstytucji ustroju gospodarczego, zaprowadzonego przez reformę rolną i unarodowienie podstawowych gałęzi gospodarki krajowej, z zachowaniem ustawowych uprawnień inicjatywy prywatnej?**\n3. **Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Państwa Polskiego na Bałtyku, Odrze i Nysie Łużyckiej?**\n\n### Element 2: \"Nie damy WĘGLA Niemcom\"\n\nWęgiel = **Górny Śląsk** (pierwsze złoże węgla kamiennego w Europie Środkowej), a także **Zagłębie Wałbrzyskie** i **Dolny Śląsk**. Wszystkie te tereny przed 1939 r. **należały do Niemiec** (Górny Śląsk od 1922 r. częściowo polski, częściowo niemiecki; Dolny Śląsk niemiecki od średniowiecza). Po II wojnie zostały **przyłączone do Polski** na mocy postanowień **konferencji w Poczdamie (sierpień 1945)**.\n\nHasło **\"Nie damy węgla Niemcom\"** oznacza w propagandzie: **NIE oddamy Niemcom Górnego i Dolnego Śląska** - czyli zostanie utrwalona **zachodnia granica Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej**, dokładnie tak jak proponuje **trzecie pytanie** referendum.\n\n### Element 3: stylizowana sylwetka górnika i kontur skały\n\nIkonografia górnicza = symbolika **przemysłu wydobywczego Górnego Śląska**, terenu, który propagandyści PPR-u chcieli utrzymać w granicach Polski.\n\n**Wniosek:** plakat jest częścią **kampanii propagandowej PPR/PKWN** za odpowiedzią **\"Tak\"** na trzecie pytanie referendum **30 czerwca 1946 r.**\n\n## Sposób 2 - kontekst polityczny PRL\n\n### Geneza referendum\n\nPo II wojnie światowej (1945) **PPR** (Polska Partia Robotnicza, komuniści) chciała **legitymizować swoje rządy** drogą demokratyczną. Konstytucja II RP (marcowa 1921, kwietniowa 1935) jeszcze formalnie obowiązywała, więc nowa władza chciała ją zmienić. Ponieważ komuniści nie byli pewni wyniku wolnych wyborów (PSL Mikołajczyka miał ogromne poparcie), zorganizowano najpierw **referendum** - łatwiejszą formę głosowania.\n\n### Cel referendum\n\n- Pytanie 1 (zniesienie Senatu) - uderzenie w opozycyjne PSL, które popierało **dwuizbowy parlament**.\n- Pytanie 2 (reforma rolna i nacjonalizacja) - utrwalenie zdobyczy komunizmu.\n- Pytanie 3 (granice zachodnie) - **nikt nie chciał oddać Ziem Zachodnich Niemcom**, więc to pytanie miało zapewnić **wysokie poparcie**.\n\n### Wynik referendum (sfałszowany)\n\nOficjalne wyniki ogłoszone przez PPR:\n- Pytanie 1: **68,2%** \"Tak\"\n- Pytanie 2: **77,3%** \"Tak\"\n- Pytanie 3: **91,4%** \"Tak\"\n\nFaktycznie wyniki były znacznie niższe - PSL Mikołajczyka wzywał do głosowania **\"Nie, Tak, Tak\"** (przeciw zniesieniu Senatu, za reformą gospodarczą i granicami). **Z dokumentów MBP wynika, że wyniki sfałszowano** - w istocie pytanie 1 odrzuciła większość.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 22.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie prawidłowej nazwy (**referendum ludowe** / **referendum „3 x Tak\"**) **wraz z uzasadnieniem** odwołującym się do elementów plakatu\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (sama nazwa bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie bez nazwy) lub błędna\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy:**\n> - \"referendum ludowe\"\n> - \"referendum 3 x Tak\"\n> - \"referendum z 30 czerwca 1946 roku\"\n> - \"referendum z 1946 r.\"\n> - \"głosowanie ludowe 1946\"\n>\n> **Akceptowane elementy uzasadnienia** (wystarczy nawiązać do JEDNEGO z poniższych):\n> - Napis **\"TRZECIE PYTANIE: Tak!\"** → trzecie pytanie referendum dotyczyło **zachodniej granicy Polski**\n> - Hasło **\"Nie damy węgla Niemcom\"** → symbol Śląska, terenu utrwalonego w granicach Polski przez referendum\n> - Sylwetka górnika → przemysł wydobywczy Ziem Zachodnich\n>\n> **Wykluczone (błędne):**\n> - \"wybory parlamentarne 1947 r.\" (to inne wydarzenie)\n> - \"plebiscyt na Górnym Śląsku 1921\" (zupełnie inne, 25 lat wcześniej)\n> - \"plebiscyt na Warmii i Mazurach 1920\" (też inne)\n> - \"kampania wyborcza\" bez precyzyjnej nazwy\n\n## Reference historyczny - referendum 1946\n\n> 📖 **Referendum ludowe 30 czerwca 1946 r.:**\n>\n> **Tło:**\n> - **Czerwiec 1945** - utworzenie **Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej (TRJN)** pod przewodnictwem Edwarda Osóbki-Morawskiego, z udziałem Stanisława Mikołajczyka (PSL, wicepremier)\n> - **Sierpień 1945** - konferencja w Poczdamie (Truman, Attlee, Stalin) - uznanie granic zachodnich Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej\n> - **Czerwiec 1946** - przygotowania do referendum jako **\"próby generalnej\"** przed wyborami parlamentarnymi\n>\n> **Trzy pytania:**\n> 1. \"Czy jesteś za zniesieniem Senatu?\" (cel: osłabienie struktur II RP)\n> 2. \"Czy chcesz utrwalenia w przyszłej Konstytucji ustroju gospodarczego, zaprowadzonego przez reformę rolną i unarodowienie podstawowych gałęzi gospodarki krajowej?\" (cel: legitymizacja socjalistycznych reform)\n> 3. \"Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Państwa Polskiego na Bałtyku, Odrze i Nysie Łużyckiej?\" (cel: oczywiste \"Tak\")\n>\n> **Hasła propagandowe:**\n> - PPR: **\"3 x Tak\"** (na wszystkie pytania)\n> - PSL Mikołajczyka: **\"Nie, Tak, Tak\"** (odmowa na pytanie 1, akceptacja na pyt. 2 i 3)\n>\n> **Wyniki (oficjalne):**\n> - Pytanie 1: 68,2% \"Tak\" (faktycznie ~30%, sfałszowane)\n> - Pytanie 2: 77,3% \"Tak\"\n> - Pytanie 3: 91,4% \"Tak\" (jedyna nieskala fałszywka)\n> - **Frekwencja:** ok. 90% uprawnionych\n>\n> **Znaczenie:**\n> - Pierwsze masowe sfałszowanie wyborów w PRL\n> - Próba generalna metod terroru, fałszerstw, manipulacji medialnych\n> - Otworzyło drogę do **sfałszowanych wyborów do Sejmu Ustawodawczego 19 stycznia 1947 r.** (gdzie tzw. \"Blok Demokratyczny\" PPR zdobył 80% mandatów)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - odpowiedź **\"wybory parlamentarne 1947 r.\"** Klucz: referendum 1946 ≠ wybory 1947. To **dwa różne wydarzenia**, oddzielone pół rokiem. Plakat z hasłem **\"trzecie pytanie\"** to **referendum**, nie wybory.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Hasło **\"3 x Tak\"** to **propaganda PPR** wymierzona w PSL Mikołajczyka, który wzywał do \"Nie, Tak, Tak\". Pamiętaj: w **referendum** głosowano tylko \"Tak\" lub \"Nie\" na każde pytanie z osobna.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Trzecie pytanie referendum** dotyczyło granic zachodnich (Odra-Nysa Łużycka) - to było pytanie, na które **prawie każdy Polak chciał odpowiedzieć \"Tak\"**, więc propagandyści PPR uczyniły je głównym hasłem kampanii. Plakat \"Nie damy węgla Niemcom\" odwołuje się właśnie do tego pytania.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-22.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 22.1. (0-1)
Podaj stosowaną w historiografii nazwę wydarzenia, w związku z którym powstał plakat.
Odpowiedź uzasadnij.
Nazwa wydarzenia:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 22.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła
do wyjaśnienia problemu historycznego;
dostrzega wielość perspektyw badawczych
oraz wielorakie interpretacje historii i ich
przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu […] problemowym; dostrzega
problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; […] integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
V. Wiek XX.

\n
  1. Polska w latach 1944-1948.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje główne etapy
\n

przejmowania władzy przez komunistów
w Polsce […];

\n
  1. rozpoznaje charakterystyczne cechy
\n

okresu odbudowy i przebudowy gospodarki,
z uwzględnieniem reformy rolnej
i nacjonalizacji przemysłu.
Schemat punktowania
1 p. - za podanie prawidłowej nazwy wraz z uzasadnieniem.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
Nazwa: referendum ludowe [referendum „3 x Tak”]
Przykładowe uzasadnienie:
Na plakacie jest napis „Trzecie pytanie: Tak!”, co wprost odwołuje się do pytań stawianych
w referendum ludowym 1946 roku, gdzie trzecie pytanie dotyczyło utrwalenia zachodniej
granicy Polski (ze Śląskiem) - stąd wykorzystana także symbolika węgla.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Nazwa wydarzenia: referendum ludowe (znane także jako referendum „3 x Tak" lub referendum z 30 czerwca 1946 r.)

\n

Uzasadnienie: Na plakacie widnieje napis "TRZECIE PYTANIE: Tak!" - bezpośrednie odwołanie do trzeciego pytania referendum ludowego z 30 czerwca 1946 r. Pytanie to brzmiało: "Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Państwa Polskiego na Bałtyku, Odrze i Nysie Łużyckiej?". Hasło "Nie damy WĘGLA Niemcom" oraz symbolika górnictwa nawiązują do bogactw kopalnych Śląska (zwłaszcza węgla kamiennego) - terenów przyłączonych do Polski po II wojnie światowej (Ziemie Odzyskane).

\n

Sposób 1 - analiza plakatu

\n
Element 1: hasło "TRZECIE PYTANIE: Tak!"
\n

To najmocniejsza wskazówka - formuła "Tak!" na konkretne pytanie z numerem ("trzecie") jednoznacznie wskazuje na referendum. W historii powojennej Polski jedyne referendum z trzema pytaniami to referendum ludowe z 30 czerwca 1946 r. (kampania propagandowa znana jako "3 x Tak").

\n

Trzy pytania referendum 1946:

\n
  1. Czy jesteś za zniesieniem Senatu?
  2. Czy chcesz utrwalenia w przyszłej Konstytucji ustroju gospodarczego, zaprowadzonego przez reformę rolną i unarodowienie podstawowych gałęzi gospodarki krajowej, z zachowaniem ustawowych uprawnień inicjatywy prywatnej?
  3. Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Państwa Polskiego na Bałtyku, Odrze i Nysie Łużyckiej?
\n
Element 2: "Nie damy WĘGLA Niemcom"
\n

Węgiel = Górny Śląsk (pierwsze złoże węgla kamiennego w Europie Środkowej), a także Zagłębie Wałbrzyskie i Dolny Śląsk. Wszystkie te tereny przed 1939 r. należały do Niemiec (Górny Śląsk od 1922 r. częściowo polski, częściowo niemiecki; Dolny Śląsk niemiecki od średniowiecza). Po II wojnie zostały przyłączone do Polski na mocy postanowień konferencji w Poczdamie (sierpień 1945).

\n

Hasło "Nie damy węgla Niemcom" oznacza w propagandzie: NIE oddamy Niemcom Górnego i Dolnego Śląska - czyli zostanie utrwalona zachodnia granica Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej, dokładnie tak jak proponuje trzecie pytanie referendum.

\n
Element 3: stylizowana sylwetka górnika i kontur skały
\n

Ikonografia górnicza = symbolika przemysłu wydobywczego Górnego Śląska, terenu, który propagandyści PPR-u chcieli utrzymać w granicach Polski.

\n

Wniosek: plakat jest częścią kampanii propagandowej PPR/PKWN za odpowiedzią "Tak" na trzecie pytanie referendum 30 czerwca 1946 r.

\n

Sposób 2 - kontekst polityczny PRL

\n
Geneza referendum
\n

Po II wojnie światowej (1945) PPR (Polska Partia Robotnicza, komuniści) chciała legitymizować swoje rządy drogą demokratyczną. Konstytucja II RP (marcowa 1921, kwietniowa 1935) jeszcze formalnie obowiązywała, więc nowa władza chciała ją zmienić. Ponieważ komuniści nie byli pewni wyniku wolnych wyborów (PSL Mikołajczyka miał ogromne poparcie), zorganizowano najpierw referendum - łatwiejszą formę głosowania.

\n
Cel referendum
\n\n
Wynik referendum (sfałszowany)
\n

Oficjalne wyniki ogłoszone przez PPR:

\n\n

Faktycznie wyniki były znacznie niższe - PSL Mikołajczyka wzywał do głosowania "Nie, Tak, Tak" (przeciw zniesieniu Senatu, za reformą gospodarczą i granicami). Z dokumentów MBP wynika, że wyniki sfałszowano - w istocie pytanie 1 odrzuciła większość.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 22.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - podanie prawidłowej nazwy (referendum ludowe / referendum „3 x Tak") wraz z uzasadnieniem odwołującym się do elementów plakatu
- 0 pkt - odpowiedź niepełna (sama nazwa bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie bez nazwy) lub błędna

Akceptowane warianty nazwy:
- "referendum ludowe"
- "referendum 3 x Tak"
- "referendum z 30 czerwca 1946 roku"
- "referendum z 1946 r."
- "głosowanie ludowe 1946"

Akceptowane elementy uzasadnienia (wystarczy nawiązać do JEDNEGO z poniższych):
- Napis "TRZECIE PYTANIE: Tak!" → trzecie pytanie referendum dotyczyło zachodniej granicy Polski
- Hasło "Nie damy węgla Niemcom" → symbol Śląska, terenu utrwalonego w granicach Polski przez referendum
- Sylwetka górnika → przemysł wydobywczy Ziem Zachodnich

Wykluczone (błędne):
- "wybory parlamentarne 1947 r." (to inne wydarzenie)
- "plebiscyt na Górnym Śląsku 1921" (zupełnie inne, 25 lat wcześniej)
- "plebiscyt na Warmii i Mazurach 1920" (też inne)
- "kampania wyborcza" bez precyzyjnej nazwy
\n

Reference historyczny - referendum 1946

\n
📖 Referendum ludowe 30 czerwca 1946 r.:

Tło:
- Czerwiec 1945 - utworzenie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej (TRJN) pod przewodnictwem Edwarda Osóbki-Morawskiego, z udziałem Stanisława Mikołajczyka (PSL, wicepremier)
- Sierpień 1945 - konferencja w Poczdamie (Truman, Attlee, Stalin) - uznanie granic zachodnich Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej
- Czerwiec 1946 - przygotowania do referendum jako "próby generalnej" przed wyborami parlamentarnymi

Trzy pytania:
1. "Czy jesteś za zniesieniem Senatu?" (cel: osłabienie struktur II RP)
2. "Czy chcesz utrwalenia w przyszłej Konstytucji ustroju gospodarczego, zaprowadzonego przez reformę rolną i unarodowienie podstawowych gałęzi gospodarki krajowej?" (cel: legitymizacja socjalistycznych reform)
3. "Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Państwa Polskiego na Bałtyku, Odrze i Nysie Łużyckiej?" (cel: oczywiste "Tak")

Hasła propagandowe:
- PPR: "3 x Tak" (na wszystkie pytania)
- PSL Mikołajczyka: "Nie, Tak, Tak" (odmowa na pytanie 1, akceptacja na pyt. 2 i 3)

Wyniki (oficjalne):
- Pytanie 1: 68,2% "Tak" (faktycznie ~30%, sfałszowane)
- Pytanie 2: 77,3% "Tak"
- Pytanie 3: 91,4% "Tak" (jedyna nieskala fałszywka)
- Frekwencja: ok. 90% uprawnionych

Znaczenie:
- Pierwsze masowe sfałszowanie wyborów w PRL
- Próba generalna metod terroru, fałszerstw, manipulacji medialnych
- Otworzyło drogę do sfałszowanych wyborów do Sejmu Ustawodawczego 19 stycznia 1947 r. (gdzie tzw. "Blok Demokratyczny" PPR zdobył 80% mandatów)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - odpowiedź "wybory parlamentarne 1947 r." Klucz: referendum 1946 ≠ wybory 1947. To dwa różne wydarzenia, oddzielone pół rokiem. Plakat z hasłem "trzecie pytanie" to referendum, nie wybory.
\n
⚠️ Uwaga: Hasło "3 x Tak" to propaganda PPR wymierzona w PSL Mikołajczyka, który wzywał do "Nie, Tak, Tak". Pamiętaj: w referendum głosowano tylko "Tak" lub "Nie" na każde pytanie z osobna.
\n
⚠️ Uwaga: Trzecie pytanie referendum dotyczyło granic zachodnich (Odra-Nysa Łużycka) - to było pytanie, na które prawie każdy Polak chciał odpowiedzieć "Tak", więc propagandyści PPR uczyniły je głównym hasłem kampanii. Plakat "Nie damy węgla Niemcom" odwołuje się właśnie do tego pytania.
"}]}