{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (0-1)\nWyniki wyborów parlamentarnych w Polsce w 1989 roku\nDiagram A. Wybory do Sejmu Diagram B. Wybory do Senatu\nLegenda:\nPolska Zjednoczona Partia Robotnicza\nStowarzyszenie „PAX”\nKomitet Obywatelski „Solidarność”\nUnia Chrześcijańsko-Społeczna\nZjednoczone Stronnictwo Ludowe\nPolski Związek\nKatolicko-Społeczny\nStronnictwo Demokratyczne\nSenator niezrzeszony\nNa podstawie: http://dzieje.pl\nA\nB\nMHI_1R\nWyjaśnij, odwołując się do faktografii, dlaczego wyniki Komitetu Obywatelskiego\n„Solidarność” były różne w wyborach do Sejmu i Senatu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy\nróżnymi dziedzinami życia społecznego\n[…].\nII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego.\nV. Wiek XX.\n16. Polska w latach 1980-1989.\nZdający:\n3) opisuje przyczyny i skutki obrad\n„Okrągłego Stołu”.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do faktografii.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRóżnica w wyniku KO „Solidarność” w wyborach do sejmu i senatu była efektem postanowień\nokrągłego stołu. Ustalono tam, że wybory do senatu będą wolne i demokratyczne, natomiast\nw wyborach do sejmu ustalono parytet: 65% mandatów - komuniści, 35% mandatów -\nopozycja. Były to tzw. wybory kontraktowe.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nRóżnica wyników Komitetu Obywatelskiego \"Solidarność\" w wyborach do Sejmu (**161 z 460 mandatów = 35%**) i Senatu (**99 z 100 mandatów = 99%**) wynikała z **ustaleń Okrągłego Stołu (luty-kwiecień 1989 r.)**. Strony ustaliły, że **wybory do Senatu będą w pełni wolne i demokratyczne**, natomiast **wybory do Sejmu będą \"kontraktowe\"** - z odgórnie narzuconym **parytetem**: **65% mandatów (299) zarezerwowanych dla obozu PZPR i sojuszników** (PZPR, ZSL, SD, organizacje katolickie PAX, UChS, PZKS), **35% mandatów (161) wolnych do obsadzenia przez opozycję**. Solidarność wykorzystała maksymalnie te 35% w Sejmie i 99% w Senacie.\n\n## Sposób 1 - analiza diagramów\n\n### Diagram A - Wybory do Sejmu (460 mandatów)\n\n- **PZPR: 173 mandaty** (37,6%)\n- **Komitet Obywatelski \"Solidarność\": 161 mandatów** (**35,0%**)\n- **ZSL (Zjednoczone Stronnictwo Ludowe): 76 mandatów** (16,5%)\n- **SD (Stronnictwo Demokratyczne): 27 mandatów** (5,9%)\n- **\"PAX\" (organizacja katolicka): 10 mandatów** (2,2%)\n- **UChS (Unia Chrześcijańsko-Społeczna): 8 mandatów** (1,7%)\n- **PZKS (Polski Związek Katolicko-Społeczny): 5 mandatów** (1,1%)\n\n**Razem obóz PZPR i sojusznicy:** 173 + 76 + 27 + 10 + 8 + 5 = **299 mandatów (65%)**\n**Razem opozycja (Solidarność):** **161 mandatów (35%)**\n\n### Diagram B - Wybory do Senatu (100 mandatów)\n\n- **Komitet Obywatelski \"Solidarność\": 99 mandatów** (**99%**)\n- **Senator niezrzeszony: 1 mandat** (1%) - Henryk Stokłosa (biznesmen z Piły, wygrał jako niezależny)\n\n**Wniosek z analizy:** Solidarność uzyskała **niemal 100% w Senacie**, ale **tylko 35% w Sejmie**. Różnica = **64 punkty procentowe** - to ogromna asymetria, której nie da się wyjaśnić zwykłą \"sympatią wyborców\" - wymaga **wyjaśnienia ustrojowego**.\n\n## Sposób 2 - kontekst Okrągłego Stołu\n\n### Geneza wyborów kontraktowych\n\n**Okrągły Stół** trwał od **6 lutego do 5 kwietnia 1989 r.** w Pałacu Namiestnikowskim w Warszawie (dziś Pałac Prezydencki). Negocjacje toczyły się między:\n- **Stroną rządową** - Czesław Kiszczak (MSW), Mieczysław Rakowski (premier)\n- **Stroną opozycyjną** - Lech Wałęsa, Bronisław Geremek, Tadeusz Mazowiecki, Adam Michnik, Jacek Kuroń\n- **Stroną kościelną** - bp Bronisław Dąbrowski (sekretarz Episkopatu) jako mediator\n\n### Trzy stoły i sześć podstolików\n\n- **Stół główny** - strategia ogólna\n- **Trzy podstoliki:** gospodarczy, reform społecznych, reform politycznych\n\n### Kluczowe ustalenia (kompromis kwietniowy):\n\n1. **Legalizacja NSZZ \"Solidarność\"** (zarejestrowana ponownie **17 kwietnia 1989**)\n2. **Utworzenie urzędu Prezydenta RP** (jako głowy państwa) - przewidywany dla Jaruzelskiego\n3. **Przywrócenie Senatu** (zlikwidowanego w referendum 1946)\n4. **Wybory parlamentarne 4 i 18 czerwca 1989 r.** - \"**kontraktowe**\":\n- **Sejm:** parytet **65/35** (PZPR + sojusznicy / opozycja)\n- **Senat:** **w pełni wolne** wybory\n5. **Wolność mediów** (legalizacja \"Gazety Wyborczej\" - 8 maja 1989)\n\n### Dlaczego parytet w Sejmie?\n\n**Strona rządowa** (Kiszczak) chciała **zabezpieczyć większość PZPR** w Sejmie, by:\n- Zapewnić **wybór Jaruzelskiego na prezydenta** (przewidywano 19 lipca 1989)\n- Kontynuować **stopniową transformację**, a nie nagłą rewolucję\n- Uniknąć **buntu twardogłowych** w PZPR i Moskwie\n\n**Strona opozycji** (Wałęsa) zgodziła się na ten **\"kontrakt\"**, bo:\n- Wolne wybory w pełni do Sejmu były **niemożliwe** w 1989 r. (komuniści wciąż mieli realną władzę)\n- Gwarancja **35% miejsc + Senatu** dawała opozycji **realne wejście do parlamentu**\n- Kompromis chronił przed **chaosem** typu rumuńskiego (rewolucja z grudnia 1989 i egzekucja Ceaușescu)\n\n## Sposób 3 - wynik wyborów 4 czerwca 1989 r.\n\n### Pierwsza tura (4 czerwca 1989):\n- **Sejm**: Solidarność wygrała **160 z 161** miejsc opozycyjnych (jedna porażka - okręg w Tomaszowie Mazowieckim)\n- **Senat**: Solidarność wygrała **92 z 100** miejsc w I turze\n- **Lista krajowa PZPR** (35 nazwisk \"czołówki\" - Rakowski, Kiszczak itp.) - wszyscy **przegrali** (wyborcy skreślali nazwiska, bo nie było wymaganego 50% głosów)\n\n### Druga tura (18 czerwca 1989):\n- Solidarność: **161/161** w Sejmie, **99/100** w Senacie\n- Klęska komunistów była **totalna** - wyborcy nie tylko nie głosowali na PZPR, ale aktywnie **skreślali** ich nazwiska\n\n### Skutki polityczne:\n- **Lipiec 1989** - Jaruzelski wybrany na prezydenta jednym głosem przewagi\n- **Sierpień 1989** - Mazowiecki premierem (24 sierpnia) - pierwszy niekomunistyczny szef rządu w bloku wschodnim\n- **Listopad 1989** - upadek muru berlińskiego\n- **Grudzień 1990** - Wałęsa prezydentem (po dymisji Jaruzelskiego)\n- **27 października 1991** - pierwsze w pełni wolne wybory w III RP\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 25, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowe wyjaśnienie **z odwołaniem do faktografii**\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna\n>\n> **Wymagane elementy odpowiedzi:**\n> 1. Wskazanie **Okrągłego Stołu** (1989) jako źródła kontraktu\n> 2. **Parytet 65/35** w Sejmie (komuniści/opozycja)\n> 3. **Wolne wybory** do Senatu\n> 4. (Opcjonalnie) Termin **\"wybory kontraktowe\"**\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"To były wybory kontraktowe\"\n> - \"Postanowienia Okrągłego Stołu\"\n> - \"Parytet 65/35 do Sejmu, wolne do Senatu\"\n> - \"Komuniści zarezerwowali sobie 65% mandatów Sejmu\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"Bo wyborcy bardziej lubili Solidarność w Senacie\" (BŁĄD - to nie kwestia preferencji, lecz ustroju)\n> - \"Bo Senat to wyższa izba\" (BŁĄD - ranga izby nie tłumaczy wyniku wyborów)\n> - \"Bo komuniści sfałszowali tylko wybory do Sejmu\" (BŁĄD - wybory 1989 NIE BYŁY sfałszowane, były kontraktowe)\n\n## Reference historyczny - Okrągły Stół i wybory 1989\n\n> 📖 **Okrągły Stół (6 lutego - 5 kwietnia 1989 r.):**\n>\n> **Tło:**\n> - **1988** - fala strajków (kwiecień-maj i sierpień) → PRL niewydolny finansowo (długi 39 mld USD)\n> - **31 sierpnia - 1 września 1988** - pierwsze rozmowy Kiszczak-Wałęsa w Magdalence\n> - **18 grudnia 1988** - utworzenie Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie\n> - **27 stycznia 1989** - X Plenum KC PZPR - zgoda na rozmowy z opozycją\n>\n> **Skład stron Okrągłego Stołu:**\n> - **Strona rządowa:** Czesław Kiszczak, Aleksander Kwaśniewski, Stanisław Ciosek, Mieczysław Rakowski, gen. Władysław Pożoga\n> - **Strona opozycyjna:** Lech Wałęsa, Bronisław Geremek, Tadeusz Mazowiecki, Adam Michnik, Jacek Kuroń, Andrzej Stelmachowski, Janusz Reykowski (obie strony)\n> - **Strona kościelna:** bp Bronisław Dąbrowski, bp Tadeusz Gocłowski\n>\n> **Trzy podstoliki:**\n> - **Gospodarczy** - reformy ekonomiczne (Krzysztof Skubiszewski, Witold Trzeciakowski)\n> - **Reform społecznych** - związki zawodowe, samorząd, służba zdrowia\n> - **Reform politycznych** - Sejm, Senat, prezydent, partie polityczne\n>\n> **Główne ustalenia (5 kwietnia 1989):**\n> 1. Legalizacja NSZZ \"Solidarność\" i Solidarności RI (rolników)\n> 2. Wprowadzenie urzędu prezydenta (6-letnia kadencja)\n> 3. Przywrócenie Senatu (100 senatorów, wolne wybory)\n> 4. Wybory \"kontraktowe\" 4 i 18 czerwca 1989 r.\n> 5. Wolność mediów (Tygodnik \"Solidarność\", Gazeta Wyborcza)\n> 6. Reforma sądownictwa (niezależność sędziów)\n\n> 📖 **Wybory kontraktowe 4/18 czerwca 1989 r.:**\n>\n> **Parytety w Sejmie (460 mandatów = 65/35):**\n> - **PZPR: 173 (37,6%)**\n> - **ZSL: 76 (16,5%)**\n> - **SD: 27 (5,9%)**\n> - **Organizacje katolickie (PAX, UChS, PZKS): 23 (5,0%)**\n> - **Lista krajowa: 35 (7,6%)** - \"czołówka\" PZPR (Rakowski, Kiszczak, Sławiński itp.)\n> - **Mandaty wolne (opozycja): 161 (35,0%)**\n>\n> **Wyniki I turze (4 czerwca):**\n> - Solidarność: 160/161 w Sejmie (jedna porażka), 92/100 w Senacie\n> - Lista krajowa PZPR: WSZYSCY 35 kandydatów przegrali (frekwencja na nich była > 50%, ale skreślano nazwiska - nie uzyskali 50% głosów \"za\")\n> - Pojedynczy mandat w Sejmie nieosiągniety w I turze\n>\n> **II tura (18 czerwca):**\n> - Solidarność: 161/161 w Sejmie, 99/100 w Senacie (1 niezrzeszony - Henryk Stokłosa)\n> - PZPR i sojusznicy: 299/299 mandatów (zgodnie z parytetem)\n> - Lista krajowa: zmiana regulaminu pozwoliła wstawić 33 \"nowe nazwiska\" (Mikołaj Kozakiewicz, prof. Jan Szafraniec) - wszyscy weszli\n>\n> **Powtórka wyborów:** żadna - wynik zaakceptowano\n>\n> **Frekwencja:** 62% w I turze, 25% w II turze (rozczarowanie rozmiarem zwycięstwa)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd uczniów - myślenie, że wybory 1989 r. były \"wolne i sfałszowane\" w Sejmie. Klucz: wybory 1989 **NIE BYŁY sfałszowane** - były **kontraktowe**, co znaczy, że **parytet 65/35 był uzgodniony z opozycją** (Solidarność świadomie zgodziła się na ten kompromis). Solidarność wygrała **wszystko, co mogła** wygrać.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj - wybory **w pełni wolne** w Polsce odbyły się dopiero w **październiku 1991 r.** (do Sejmu II RP) i **listopadzie 1990 r.** (na prezydenta - wygrał Wałęsa). Wybory **4 czerwca 1989** były **pierwszymi częściowo wolnymi** wyborami w bloku wschodnim.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **\"Lista krajowa\"** = 35 nazwisk \"czołówki\" PZPR. Wyborcy skreślali ich masowo → wszyscy przegrali → konieczność zmiany regulaminu i \"przekazania\" tych miejsc nowym kandydatom z PZPR w II turze. To **najbardziej spektakularny upadek** Listy Krajowej w historii bloku wschodniego.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Henryk Stokłosa** - biznesmen z Piły, wygrał jeden mandat w Senacie jako **niezrzeszony niezależny**. Jedyna senatorska porażka Solidarności, ale bez politycznego znaczenia (Stokłosa NIE był z PZPR - był po prostu lokalnym milionerem).","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 25. (0-1)
Wyniki wyborów parlamentarnych w Polsce w 1989 roku
Diagram A. Wybory do Sejmu Diagram B. Wybory do Senatu
Legenda:
Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Stowarzyszenie „PAX”
Komitet Obywatelski „Solidarność”
Unia Chrześcijańsko-Społeczna
Zjednoczone Stronnictwo Ludowe
Polski Związek
Katolicko-Społeczny
Stronnictwo Demokratyczne
Senator niezrzeszony
Na podstawie: http://dzieje.pl
A
B
MHI_1R
Wyjaśnij, odwołując się do faktografii, dlaczego wyniki Komitetu Obywatelskiego
„Solidarność” były różne w wyborach do Sejmu i Senatu.

","answer_text_html":"

Zadanie 25. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy
różnymi dziedzinami życia społecznego
[…].
II. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu […] problemowym; dostrzega
problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego.
V. Wiek XX.

\n
  1. Polska w latach 1980-1989.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje przyczyny i skutki obrad
\n

„Okrągłego Stołu”.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do faktografii.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Różnica w wyniku KO „Solidarność” w wyborach do sejmu i senatu była efektem postanowień
okrągłego stołu. Ustalono tam, że wybory do senatu będą wolne i demokratyczne, natomiast
w wyborach do sejmu ustalono parytet: 65% mandatów - komuniści, 35% mandatów -
opozycja. Były to tzw. wybory kontraktowe.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Różnica wyników Komitetu Obywatelskiego "Solidarność" w wyborach do Sejmu (161 z 460 mandatów = 35%) i Senatu (99 z 100 mandatów = 99%) wynikała z ustaleń Okrągłego Stołu (luty-kwiecień 1989 r.). Strony ustaliły, że wybory do Senatu będą w pełni wolne i demokratyczne, natomiast wybory do Sejmu będą "kontraktowe" - z odgórnie narzuconym parytetem: 65% mandatów (299) zarezerwowanych dla obozu PZPR i sojuszników (PZPR, ZSL, SD, organizacje katolickie PAX, UChS, PZKS), 35% mandatów (161) wolnych do obsadzenia przez opozycję. Solidarność wykorzystała maksymalnie te 35% w Sejmie i 99% w Senacie.

\n

Sposób 1 - analiza diagramów

\n
Diagram A - Wybory do Sejmu (460 mandatów)
\n\n

Razem obóz PZPR i sojusznicy: 173 + 76 + 27 + 10 + 8 + 5 = 299 mandatów (65%)
Razem opozycja (Solidarność): 161 mandatów (35%)

\n
Diagram B - Wybory do Senatu (100 mandatów)
\n\n

Wniosek z analizy: Solidarność uzyskała niemal 100% w Senacie, ale tylko 35% w Sejmie. Różnica = 64 punkty procentowe - to ogromna asymetria, której nie da się wyjaśnić zwykłą "sympatią wyborców" - wymaga wyjaśnienia ustrojowego.

\n

Sposób 2 - kontekst Okrągłego Stołu

\n
Geneza wyborów kontraktowych
\n

Okrągły Stół trwał od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 r. w Pałacu Namiestnikowskim w Warszawie (dziś Pałac Prezydencki). Negocjacje toczyły się między:

\n\n
Trzy stoły i sześć podstolików
\n\n
Kluczowe ustalenia (kompromis kwietniowy):
\n
  1. Legalizacja NSZZ "Solidarność" (zarejestrowana ponownie 17 kwietnia 1989)
  2. Utworzenie urzędu Prezydenta RP (jako głowy państwa) - przewidywany dla Jaruzelskiego
  3. Przywrócenie Senatu (zlikwidowanego w referendum 1946)
  4. Wybory parlamentarne 4 i 18 czerwca 1989 r. - "kontraktowe":
\n\n
  1. Wolność mediów (legalizacja "Gazety Wyborczej" - 8 maja 1989)
\n
Dlaczego parytet w Sejmie?
\n

Strona rządowa (Kiszczak) chciała zabezpieczyć większość PZPR w Sejmie, by:

\n\n

Strona opozycji (Wałęsa) zgodziła się na ten "kontrakt", bo:

\n\n

Sposób 3 - wynik wyborów 4 czerwca 1989 r.

\n
Pierwsza tura (4 czerwca 1989):
\n\n
Druga tura (18 czerwca 1989):
\n\n
Skutki polityczne:
\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 25, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do faktografii
- 0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna

Wymagane elementy odpowiedzi:
1. Wskazanie Okrągłego Stołu (1989) jako źródła kontraktu
2. Parytet 65/35 w Sejmie (komuniści/opozycja)
3. Wolne wybory do Senatu
4. (Opcjonalnie) Termin "wybory kontraktowe"

Akceptowane warianty:
- "To były wybory kontraktowe"
- "Postanowienia Okrągłego Stołu"
- "Parytet 65/35 do Sejmu, wolne do Senatu"
- "Komuniści zarezerwowali sobie 65% mandatów Sejmu"

Wykluczone:
- "Bo wyborcy bardziej lubili Solidarność w Senacie" (BŁĄD - to nie kwestia preferencji, lecz ustroju)
- "Bo Senat to wyższa izba" (BŁĄD - ranga izby nie tłumaczy wyniku wyborów)
- "Bo komuniści sfałszowali tylko wybory do Sejmu" (BŁĄD - wybory 1989 NIE BYŁY sfałszowane, były kontraktowe)
\n

Reference historyczny - Okrągły Stół i wybory 1989

\n
📖 Okrągły Stół (6 lutego - 5 kwietnia 1989 r.):

Tło:
- 1988 - fala strajków (kwiecień-maj i sierpień) → PRL niewydolny finansowo (długi 39 mld USD)
- 31 sierpnia - 1 września 1988 - pierwsze rozmowy Kiszczak-Wałęsa w Magdalence
- 18 grudnia 1988 - utworzenie Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie
- 27 stycznia 1989 - X Plenum KC PZPR - zgoda na rozmowy z opozycją

Skład stron Okrągłego Stołu:
- Strona rządowa: Czesław Kiszczak, Aleksander Kwaśniewski, Stanisław Ciosek, Mieczysław Rakowski, gen. Władysław Pożoga
- Strona opozycyjna: Lech Wałęsa, Bronisław Geremek, Tadeusz Mazowiecki, Adam Michnik, Jacek Kuroń, Andrzej Stelmachowski, Janusz Reykowski (obie strony)
- Strona kościelna: bp Bronisław Dąbrowski, bp Tadeusz Gocłowski

Trzy podstoliki:
- Gospodarczy - reformy ekonomiczne (Krzysztof Skubiszewski, Witold Trzeciakowski)
- Reform społecznych - związki zawodowe, samorząd, służba zdrowia
- Reform politycznych - Sejm, Senat, prezydent, partie polityczne

Główne ustalenia (5 kwietnia 1989):
1. Legalizacja NSZZ "Solidarność" i Solidarności RI (rolników)
2. Wprowadzenie urzędu prezydenta (6-letnia kadencja)
3. Przywrócenie Senatu (100 senatorów, wolne wybory)
4. Wybory "kontraktowe" 4 i 18 czerwca 1989 r.
5. Wolność mediów (Tygodnik "Solidarność", Gazeta Wyborcza)
6. Reforma sądownictwa (niezależność sędziów)
\n
📖 Wybory kontraktowe 4/18 czerwca 1989 r.:

Parytety w Sejmie (460 mandatów = 65/35):
- PZPR: 173 (37,6%)
- ZSL: 76 (16,5%)
- SD: 27 (5,9%)
- Organizacje katolickie (PAX, UChS, PZKS): 23 (5,0%)
- Lista krajowa: 35 (7,6%) - "czołówka" PZPR (Rakowski, Kiszczak, Sławiński itp.)
- Mandaty wolne (opozycja): 161 (35,0%)

Wyniki I turze (4 czerwca):
- Solidarność: 160/161 w Sejmie (jedna porażka), 92/100 w Senacie
- Lista krajowa PZPR: WSZYSCY 35 kandydatów przegrali (frekwencja na nich była > 50%, ale skreślano nazwiska - nie uzyskali 50% głosów "za")
- Pojedynczy mandat w Sejmie nieosiągniety w I turze

II tura (18 czerwca):
- Solidarność: 161/161 w Sejmie, 99/100 w Senacie (1 niezrzeszony - Henryk Stokłosa)
- PZPR i sojusznicy: 299/299 mandatów (zgodnie z parytetem)
- Lista krajowa: zmiana regulaminu pozwoliła wstawić 33 "nowe nazwiska" (Mikołaj Kozakiewicz, prof. Jan Szafraniec) - wszyscy weszli

Powtórka wyborów: żadna - wynik zaakceptowano

Frekwencja: 62% w I turze, 25% w II turze (rozczarowanie rozmiarem zwycięstwa)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd uczniów - myślenie, że wybory 1989 r. były "wolne i sfałszowane" w Sejmie. Klucz: wybory 1989 NIE BYŁY sfałszowane - były kontraktowe, co znaczy, że parytet 65/35 był uzgodniony z opozycją (Solidarność świadomie zgodziła się na ten kompromis). Solidarność wygrała wszystko, co mogła wygrać.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj - wybory w pełni wolne w Polsce odbyły się dopiero w październiku 1991 r. (do Sejmu II RP) i listopadzie 1990 r. (na prezydenta - wygrał Wałęsa). Wybory 4 czerwca 1989 były pierwszymi częściowo wolnymi wyborami w bloku wschodnim.
\n
⚠️ Uwaga: "Lista krajowa" = 35 nazwisk "czołówki" PZPR. Wyborcy skreślali ich masowo → wszyscy przegrali → konieczność zmiany regulaminu i "przekazania" tych miejsc nowym kandydatom z PZPR w II turze. To najbardziej spektakularny upadek Listy Krajowej w historii bloku wschodniego.
\n
⚠️ Uwaga: Henryk Stokłosa - biznesmen z Piły, wygrał jeden mandat w Senacie jako niezrzeszony niezależny. Jedyna senatorska porażka Solidarności, ale bez politycznego znaczenia (Stokłosa NIE był z PZPR - był po prostu lokalnym milionerem).
"}]}