{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":12,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-12)\nZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.\n1. Porównaj sytuację niewolników w społeczeństwach starożytnego Bliskiego Wschodu,\nGrecji i Rzymu.\n2. Karol Wielki był prekursorem zjednoczonej Europy. Ustosunkuj się do powyższej tezy,\ncharakteryzując dokonania tego władcy w aspekcie politycznym, gospodarczym\ni kulturowym.\n3. Przedstaw wpływ idei oświeceniowych na zmiany ustrojowe, społeczno-gospodarcze\ni kulturowe w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.\n4. Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków?\nScharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała\ndecydujący wpływ na jego klęskę. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26-27).\n5. Polska wobec agresji sąsiadów. Scharakteryzuj i oceń postawę polskiej armii, władz\ni społeczeństwa, a także sojuszników Polski w trakcie wojny obronnej w 1939 roku. W pracy\nwykorzystaj materiały źródłowe (s. 28-29).\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n24.\n25.\n26.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n12\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R\nMateriały źródłowe do tematu 4.\nŹródło A. Wykresy. Liczba ludności i siły zbrojne Rosji oraz Królestwa Polskiego\nw listopadzie 1830 r.\nUwaga: Dane dotyczące Królestwa Polskiego ukazują stan po mobilizacji, a dotyczące Rosji\nobejmują jedynie wojska skierowane do tłumienia powstania\nNa podstawie: „Mówią Wieki” 2006, nr 11, s. 4.\nŹródło B. Fragment opracowania historycznego\nW Królestwie oczekiwano carskiej odpowiedzi, marnując czas i trwoniąc zapał patriotyczny.\nDyktator odmawiał formowania oddziałów ze zgłaszających się ochotników spoza Królestwa.\nNiechętnie aprobował zwiększanie stanu wojska […]. Odrzucił prośby uderzenia na Litwę […].\nNie pozwolił też na przygotowanie planów ewentualnej kampanii. Za podjęcie takich prób\nusunął ze swego sztabu dwóch zdolnych oficerów - ppłk. Ignacego Prądzyńskiego i ppłk.\nWojciecha Chrzanowskiego. […] Rozbrajano natomiast cywilów.\nHistorie Polski w XIX wieku, red. A. Nowak, t. 2, s. 125-126.\n50\n4,3\n0\n10\n20\n30\n40\n50\n60\nLiczba ludności\nmln\nRosja\nKrólestwo Polskie\n200\n100\n0\n50\n100\n150\n200\n250\nSiły zbrojne*\ntys.\nRosja\nKrólestwo Polskie\nMHI_1R\nŹródło C. Mapa działań militarnych podczas powstania listopadowego\nLegenda:\nPolska na przestrzeni dziejów, Warszawa 2007, s. 419.\nŹródło D. Brytyjska depesza dyplomatyczna do posła francuskiego w Londynie, 22 lipca\n1831 r.\n[Francja proponuje by] wspólnie wysła[ć] do Rosji [notę w celu] natychmiastowego przerwania\ndziałań wojennych dla przeprowadzenia rozmów mających na celu przywrócenie pokoju\nmiędzy walczącymi stronami w drodze trwałej ugody. […] Gdyby JKM miał podstawy\nprzypuszczać, że cesarz Rosji jest skłonny skorzystać z dobrych usług obu dworów i, że ich\ninterwencja mogłaby doprowadzić do ugody, JKM chętnie współdziałałby w przyjacielskim\nwysiłku zmierzającym do przywrócenia pokoju między Rosją a Polską. Lecz przeciwnie, jest\nzbyt wiele powodów do obawy, że prosta oferta mediacji zostałaby w obecnej chwili\nz pewnością odrzucona […]. Król nigdy nie może patrzeć z obojętnością na taki stan rzeczy,\njaki obecnie istnieje w Polsce. Z niepokojem będzie śledził przebieg walki, […] chociaż w tej\nchwili widzi się zmuszonym do cofnięcia swej zgody na przedłożoną ofertę wspólnej mediacji.\nTeksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 30, Warszawa 1958, s. 30-31.\nMHI_1R\nMateriały źródłowe do tematu 5.\nŹródło A. Mapa. Wojna obronna Polski w 1939 roku\nNa podstawie: Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, s. 705.\nMHI_1R\nŹródło B. O konferencji w Abbeville\nPosiedzenie francusko-brytyjskiej Najwyższej Rady Sprzymierzonych w Abbeville odbyło się\n12 września 1939 r. Wzięli w niej udział premierzy Édouard Daladier i Neville Chamberlain\noraz przedstawiciele ich sztabów generalnych. Podjęto tam kluczową dla losów Polski decyzję\no nieudzieleniu jej pomocy w walce z Niemcami i tym samym niewywiązaniu się\nz podpisanych z Polską umów sojuszniczych. Obydwaj premierzy byli zgodni, iż czas pracuje\nna ich korzyść i nie widzieli w związku z tym potrzeby przeprowadzania większych operacji\nwojskowych, gdyż „nie można nic zrobić, aby zachować Polskę” […]. Traktując los Polski jako\nprzesądzony, deklarowali „wsparcie”, ale w walce tylko z Niemcami, w miarę swoich\nmożliwości.\nM. Gmurczyk-Wrońska, Konferencja w Abbeville […], https://instytutpileckiego.pl\nŹródło C. Reakcja władz polskich na sowiecką agresję\nC.1. Odezwa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej\nObywatele!\nGdy armia nasza […] zmaga się z przemocą wroga od pierwszego dnia wojny aż po dzień\ndzisiejszy, wytrzymując napór ogromnej przewagi całości bez mała niemieckich sił zbrojnych,\nnasz sąsiad wschodni najechał nasze ziemie, gwałcąc obowiązujące umowy […].\nDlatego, choć z ciężkim sercem, postanowiłem przenieść siedzibę Prezydenta\nRzeczypospolitej i naczelnych organów państwa na terytorium jednego z naszych sojuszników.\nStamtąd - w warunkach zapewniających im pełną suwerenność - stać oni będą na straży\ninteresów Rzeczypospolitej i nadal prowadzić wojnę wraz z naszymi sprzymierzeńcami […].\nC.2. Dyrektywa Naczelnego Wodza\nSowiety wkroczyły. Nakazuję ogólne wycofanie na Rumunię i Węgry najkrótszymi drogami.\nZ bolszewikami nie walczyć, chyba w razie natarcia z ich strony lub próby rozbrojenia\noddziałów. Zadanie Warszawy i miast, które miały się bronić przed Niemcami - bez zmian.\nMiasta, do których podejdą bolszewicy, powinny z nimi pertraktować w sprawie wyjścia\ngarnizonów do Węgier lub Rumunii.\nhttps://dzieje.pl\nŹródło D. Fotografia. Pomnik Stefana Starzyńskiego w Warszawie\nhttps://warszawa.fotopolska.eu\nMHI_1R\nna temat nr\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26. (0-12)\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma\npoprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji\nniezwiązanych z tematem i błędy merytoryczne wpływają na obniżenie punktacji. Jeżeli\nw pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego\ntematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.\nTemat 1. Porównaj sytuację niewolników w społeczeństwach starożytnego Bliskiego\nWschodu, Grecji i Rzymu.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […]\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nI. Starożytność.\n1. Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego\nWschodu.\nZdający:\n2) porównuje formy ustrojowe i struktury\nspołeczne w cywilizacjach blisko\nwschodnich;\n4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnego Rzymu.\nZdający:\n2) porównuje niewolnictwo w Rzymie\nz wcześniejszymi formami niewolnictwa\nw świecie bliskowschodnim i greckim.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• w pełni porównał i wyjaśnił złożoność problemu niewolnictwa,\nukazując różne aspekty tego zagadnienia (np. prawno-ustrojowy,\nkulturowy),\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji,\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ\nchrześcijaństwa na sytuację niewolników w społeczeństwie),\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. zmiana\npozycji niewolników w starożytnym Rzymie),\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. różne znaczenie\nniewolnictwa dla gospodarki w poszczególnych państwach),\n• podjął próbę oceny.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. źródła niewolnictwa: wojny, handel),\n• podjął próbę porównania sytuacji niewolników w różnych\nspołeczeństwach,\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii (np. opisał różne\nformy niewolnictwa: państwowe, prywatne),\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi,\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nTemat 2. Karol Wielki był prekursorem zjednoczonej Europy. Ustosunkuj się do powyższej\ntezy, charakteryzując dokonania tego władcy w aspekcie politycznym, gospodarczym\ni kulturowym.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega\nzmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Średniowiecze.\n2. Europa wczesnego średniowiecza.\nZdający:\n1) opisuje zasięg terytorialny, organizację\nwładzy, gospodarkę i kulturę państwa Franków;\n2) charakteryzuje i porównuje ideę cesarstwa\nkarolińskiego z ideą cesarstwa Ottonów.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub\nproblemowym; dostrzega problem\ni buduje argumentację, uwzględniając\nróżne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz\nintegruje pozyskane informacje\nz różnych źródeł wiedzy.\nIII poziom edukacyjny\n9. Początki cywilizacji zachodniego\nchrześcijaństwa.\nZdający:\n1) umiejscawia w czasie i przestrzeni monarchię\nKarola Wielkiego, Państwo Kościelne oraz\nCesarstwo w Europie Zachodniej;\n2) charakteryzuje działalność Karola Wielkiego\ni wyjaśnia, na czym polegał renesans karoliński.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• w pełni scharakteryzował i wyjaśnił złożoność dokonań Karola\nWielkiego w różnych aspektach (politycznym, społeczno-\ngospodarczym i kulturowym),\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji,\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii (np. reforma monetarna, renesans karoliński),\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np.\nwpływ relacji z papiestwem na pozycję monarchii Karola Wielkiego),\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,\n• podjął próbę formułowania wniosków,\n• podjął próbę oceny.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. organizacja państwa Karola Wielkiego),\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych\n(np. wpływ reformy pisma na rozwój kultury i szkolnictwa).\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi,\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nTemat 3. Przedstaw wpływ idei oświeceniowych na zmiany ustrojowe, społeczno-gospodarcze\ni kulturowe w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII. Dzieje nowożytne\n5. Oświecenie, absolutyzm oświecony\ni rewolucje XVIII w.\nZdający:\n2) charakteryzuje główne idee europejskiego\noświecenia i rozpoznaje jego główne\ndokonania […].\n6. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy\noświeceniowe i rozbiory.\nZdający:\n2) charakteryzuje działania zmierzające do\nnaprawy Rzeczypospolitej […];\n3) charakteryzuje i ocenia dzieło Sejmu\nWielkiego, odwołując się do tekstu\nKonstytucji 3 maja;\n5) prezentuje oceny polskiej historiografii\ndotyczące rozbiorów, panowania Stanisława\nAugusta Poniatowskiego i przyczyn upadku\nRzeczypospolitej;\n6) wyjaśnia specyfikę polskiego oświecenia;\nocenia dorobek kulturowy okresu\nstanisławowskiego, z uwzględnieniem\nreformy szkolnictwa.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty\n(ustrojowy, społeczno-gospodarczy i kulturowy),\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji,\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii (np. przedstawił reformy Sejmu Wielkiego\ndotyczące szlachty i mieszczan),\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np.\ndostrzegając wzrost poparcia dla zmian na przestrzeni XVIII wieku),\n• podjął próbę formułowania wniosków,\n• podjął próbę oceny.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. uchwalenie Konstytucji 3 maja, utworzenie Komisji\nEdukacji Narodowej),\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np.\nwpływ idei oświeceniowych na przemiany ustrojowe).\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi,\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nTemat 4. Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków?\nScharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała\ndecydujący wpływ na jego klęskę. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście\nepok i dostrzega zależności pomiędzy\nróżnymi dziedzinami życia społecznego;\nrozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia problemu\nhistorycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie\ninterpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIV. Wiek XIX.\n4. Walka o niepodległość Polski w okresie\nniewoli narodowej.\nZdający:\n1) charakteryzuje i porównuje cele oraz\nmetody polityki zaborców wobec\nspołeczeństwa polskiego w okresie niewoli\nnarodowej;\n2) rozpoznaje działania społeczeństwa\nsprzyjające rozwojowi tożsamości\nnarodowej;\n3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki\npowstań narodowych;\n4) prezentuje oceny polskiej historiografii\ndotyczące powstań narodowych.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty\n(np. militarne, społeczne, polityczne - wewnętrzne i międzynarodowe)\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji, podkreślając różnicę w stosunku do sprawy polskiej rządów\ni społeczeństw w Europie Zachodniej;\n• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, ukazując wpływ\ndecyzji politycznych i działań militarnych na nastroje społeczne w czasie\npowstania;\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np.\nwpływ polityki państw zachodnich i decyzji dyktatorów na rezultat\npowstania),\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,\n• w większości wykorzystał materiał źródłowy,\n• podjął próbę formułowania wniosków,\n• podjął próbę oceny.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu,\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np.\nwpływ dysproporcji sił na rezultat powstania),\n• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści\nzawartych w materiale źródłowym,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi,\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,\n• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.\nUwaga: Zdający wykorzystuje informacje pochodzące ze źródeł dołączonych do arkusza,\npowołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora\nźródła.\nTemat 5. Polska wobec agresji sąsiadów. Scharakteryzuj i oceń postawę polskiej armii, władz\ni społeczeństwa, a także sojuszników Polski w trakcie wojny obronnej w 1939 roku. W pracy\nwykorzystaj materiały źródłowe.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście\nepok i dostrzega zależności pomiędzy\nróżnymi dziedzinami życia społecznego;\nrozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu\nhistorycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie\ninterpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX\n8. Okupacja niemiecka i radziecka na\nziemiach polskich.\nZdający:\n1) opisuje przebieg i następstwa wojny\nobronnej Polski w 1939 r\nPoziom podstawowy\n7. II wojna światowa.\nZdający:\n1) wyjaśnia polityczne, społeczne\ni gospodarcze przyczyny wybuchu II wojny\nświatowej;\n2) charakteryzuje położenie międzynarodowe\nPolski w przededniu wybuchu II wojny\nświatowej;\n3) ocenia konsekwencje zawarcia paktu\nRibbentrop-Mołotow.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty\n(np. militarne, społeczne, polityczne - wewnętrzne i międzynarodowe),\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji,\n• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, ukazując wpływ\ndecyzji politycznych i działań militarnych na nastroje społeczne w czasie\nwojny obronnej,\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np.\nprzedstawił zmianę nastrojów i postaw po 17 września 1939 r.),\n• w większości wykorzystał materiał źródłowy,\n• podjął próbę formułowania wniosków,\n• podjął próbę oceny postaw.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. podał przykłady bohaterstwa Polaków),\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych\n(np. wpływ postawy sojuszników na przebieg wojny),\n• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści\nzawartych w materiale źródłowym,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi,\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,\n• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.\nUwaga: Zdający wykorzystuje informacje pochodzące ze źródeł dołączonych do arkusza,\npowołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora\nźródła.","solution":"## Poprawna odpowiedź - wybór tematu i teza\n\n**Wybieram Temat 4.** \"**Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków? Scharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała decydujący wpływ na jego klęskę.**\"\n\n**Teza:** Powstanie listopadowe (29 listopada 1830 - 21 października 1831) upadło z powodu **trzech splecionych przyczyn** - dysproporcji sił, braku wiary kierownictwa powstańczego w zwycięstwo oraz obojętności mocarstw europejskich. **Decydujący wpływ miał jednak BRAK WIARY W ZWYCIĘSTWO i pasywne dowodzenie** ze strony kolejnych wodzów powstania (zwłaszcza Józefa Chłopickiego), którzy zmarnowali atut zaskoczenia i wahanie cara Mikołaja I, oddając inicjatywę strategiczną Rosji.\n\n## Wypracowanie\n\n**Powstanie listopadowe** wybuchło **w nocy z 29 na 30 listopada 1830 r.** w Warszawie, kiedy grupa podchorążych pod dowództwem ppor. **Piotra Wysockiego** zaatakowała Belweder, próbując zabić wielkiego księcia **Konstantego**. Przez 11 miesięcy walki Królestwo Polskie stawiało opór najliczniejszej armii świata. Klęska powstania (**21 października 1831 r.**) miała trzy źródła, o których trzeba mówić jednocześnie, by zrozumieć dramat 1831 r.\n\n**Dysproporcja sił** jest najbardziej widocznym czynnikiem. Źródło A przedstawia diametralną nierówność: **Rosja** miała **50 mln ludności i 200 tys. wojska**, podczas gdy **Królestwo Polskie** dysponowało **4,3 mln mieszkańców i zaledwie 100 tys. żołnierzy po mobilizacji**. Stosunek populacji **12:1** i armii **2:1** wydaje się druzgocący. Jednak nie był on absolutnie przesądzony - armia polska, sformowana po 1815 r., dysponowała **świetnym wyszkoleniem napoleońskim**, znakomitymi oficerami (gen. Józef Chłopicki, Ignacy Prądzyński, Jan Skrzynecki, Henryk Dembiński) i wysokim morale początkowo. Rosja musiała ściągać wojska z głębi imperium, a w lutym 1831 r. obie armie były **liczebnie zbliżone** (ok. 80 tys. każda na froncie). To pokazuje, że **dysproporcja była rozstrzygająca dopiero w długim trwaniu** - w pierwszych miesiącach Polska miała realne szanse na sukces taktyczny.\n\n**Brak wiary w zwycięstwo** to przyczyna, którą **najlepiej dokumentuje Źródło B**. Opisuje ono postawę **dyktatora powstania, generała Józefa Chłopickiego** (5 grudnia 1830 - 17 stycznia 1831): odmowę **formowania ochotników spoza Królestwa**, odrzucenie **wyprawy na Litwę** (gdzie czekał ogromny rezerwuar polskich ochotników z byłych ziem Rzeczypospolitej) oraz **rozbrajanie cywilów**. Chłopicki, weteran wojen napoleońskich, był **przekonany, że powstanie nie ma szans** - uważał je za awanturę polityczną i prowadził **wojnę o charakterze defensywnym**, licząc na **negocjacje z carem Mikołajem I**. Tymczasem car odrzucił wszystkie polskie postulaty i **25 stycznia 1831 r. Sejm zdetronizował go z tronu polskiego**. Bierność Chłopickiego zmarnowała kluczowe **dwa miesiące** (grudzień 1830 - styczeń 1831), kiedy armia rosyjska dopiero się formowała, a powstanie mogło uderzyć na **Litwę i Wołyń**, rozszerzając walkę na ogromny obszar. Źródło C (mapa działań militarnych) potwierdza ten obraz - **partyzantka wybuchła dopiero w marcu-kwietniu 1831 r.** na Litwie (gen. Antoni Giełgud, Emilia Plater), kiedy Rosja już ją tłumiła. Także po Chłopickim kolejni wodzowie - **Skrzynecki**, **Dembiński**, **Krukowiecki** - wykazywali wahania (zwłaszcza Skrzynecki po zwycięstwie pod Wawrem i Dębem Wielkim w marcu 1831 r. **nie wykorzystał sukcesu**, dając Rosjanom czas na rekonstrukcję sił).\n\n**Obojętność Europy** to trzecia przyczyna, do której odsyła **Źródło D**. Brytyjska depesza dyplomatyczna z **22 lipca 1831 r.** zawiera odmowę wspólnej mediacji z Francją w sprawie polskiej. Polacy liczyli na pomoc Francji Ludwika Filipa (rewolucja lipcowa 1830 obaliła Burbonów) i konstytucyjnej Anglii (Wigowie pod Greyem). Tymczasem **żaden z tych krajów nie zaryzykował konfliktu z Rosją** - Francja właśnie konsolidowała ustrój \"monarchii lipcowej\" i nie chciała wojny, Anglia bała się rosyjskiej dominacji w Bałkanach (kwestia wschodnia była wtedy ważniejsza niż polska). **Święta Sojusz Petersburg-Wiedeń-Berlin (1815)** funkcjonował, a wszystkie trzy mocarstwa **wsparły Rosję dyplomatycznie**. Polska została **sama**.\n\n**Ocena**: Spośród tych trzech przyczyn **decydujący wpływ miał BRAK WIARY W ZWYCIĘSTWO** ze strony dowództwa powstania. Argument: dysproporcja sił była **przezwyciężalna** (zwycięstwa marcowe pokazały to), a obojętność Europy była **przewidywalna** (Polska od 1815 r. wiedziała, że Sojusz pozostaje stabilny). Tymczasem **decyzje Chłopickiego, a potem Skrzyneckiego** zmarnowały **konkretne taktyczne szanse**: wyprawę na Litwę (grudzień 1830), kontruderzenie po Wawrze (marzec 1831), próbę przebicia się do Krakowa (sierpień 1831). Gdyby kierownictwo polskie działało **ofensywnie i z wiarą w sukces**, powstanie mogło **wciągnąć w wojnę całą Litwę, Białoruś, Ukrainę** - wówczas dysproporcja sił uległaby zatarciu, a Europa, widząc militarne sukcesy Polski, mogła odważyć się na mediację.\n\n**Powstanie listopadowe** padło ostatecznie **8 września 1831 r. zdobyciem Warszawy** przez armię feldmarszałka Iwana Paskiewicza. **5 października 1831** - przekroczenie granicy pruskiej przez gen. Macieja Rybińskiego z resztkami armii (35 tys. żołnierzy ewakuowanych do Prus). **21 października 1831 r.** - kapitulacja twierdzy w Zamościu, ostatniego punktu oporu. Klęska powstania doprowadziła do **Wielkiej Emigracji** (Adam Czartoryski w Hôtel Lambert, Joachim Lelewel, Mickiewicz, Słowacki, Chopin), **uchylenia konstytucji Królestwa Polskiego** (Statut Organiczny 1832), **likwidacji Sejmu i wojska polskiego** oraz **rusyfikacji** rozpoczętej po 1832 r.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - wypracowanie historyczne (zad. 26, max 12 pkt):**\n>\n> **Poziom IV (9-12 pkt):**\n> - Pełne wyjaśnienie złożoności zjawisk (3 przyczyny + relacje między nimi)\n> - Selekcja i hierarchizacja informacji (wybór decydującej przyczyny z uzasadnieniem)\n> - Związki przyczynowo-skutkowe (dlaczego brak wiary → klęska)\n> - Wnioski i ocena (która przyczyna ważniejsza)\n> - Podsumowanie z konkluzją\n>\n> **Poziom III (6-8 pkt):**\n> - Celowa selekcja faktów\n> - Większość prawidłowych związków przyczynowo-skutkowych\n> - Ujęcie dynamiczne (chronologia)\n> - Próba formułowania wniosków\n>\n> **Poziom II (3-5 pkt):**\n> - Częściowa faktografia\n> - Próba uporządkowania\n> - Próba wyjaśnienia związków\n> - Częściowe wykorzystanie źródeł\n>\n> **Poziom I (1-2 pkt):**\n> - Kilka faktów bez związków\n> - Prawidłowe umieszczenie w czasie i przestrzeni\n>\n> **0 pkt:**\n> - Brak zrozumienia tematu\n> - Błędy merytoryczne dominują\n>\n> **Krytyczne wymagania dla Tematu 4:**\n> 1. **Wykorzystanie WSZYSTKICH 4 źródeł** (A, B, C, D)\n> 2. **Wskazanie 3 przyczyn** (dysproporcja / brak wiary / obojętność)\n> 3. **Sformułowanie WŁASNEJ OCENY** - która z 3 jest decydująca, z UZASADNIENIEM\n> 4. **Daty kluczowe**: 29-30 XI 1830 (wybuch), 25 I 1831 (detronizacja), 8 IX 1831 (upadek Warszawy), 21 X 1831 (Zamość)\n> 5. **Postacie kluczowe**: Wysocki, Chłopicki, Skrzynecki, Dembiński, Paskiewicz, Mikołaj I, Konstanty\n\n## Reference historyczny - powstanie listopadowe (1830-1831)\n\n> 📖 **Geneza powstania:**\n>\n> - **1815** - Kongres Wiedeński, utworzenie **Królestwa Polskiego** w unii personalnej z Rosją (konstytucja nadana przez Aleksandra I)\n> - **1815-1825** - łamanie konstytucji przez wielkiego księcia **Konstantego** (cenzura, zamykanie sejmików, prześladowanie liberałów)\n> - **1825-1830** - represje Mikołaja I po objęciu tronu (proces Towarzystwa Patriotycznego, śmierć w Twierdzy Petropawłowskiej)\n> - **1828** - sprzysiężenie podchorążych pod ppor. **Piotrem Wysockim** w Szkole Podchorążych Piechoty\n> - **Lipiec 1830** - rewolucja lipcowa we Francji (obalenie Karola X, Ludwik Filip Burbon-Orleański)\n> - **Sierpień-wrzesień 1830** - rewolucja belgijska (powstanie Belgii)\n> - **Listopad 1830** - Mikołaj I planuje wysłanie armii polskiej na pacyfikację Belgii → przyspieszenie spisku\n>\n> **Wybuch (29-30 listopada 1830):**\n>\n> - **29 listopada wieczorem** - podchorążowie atakują Belweder (próba zabicia Konstantego - nieudana, książę uciekł)\n> - Zdobycie Arsenału na placu Krasińskich (mieszkańcy Warszawy uzbroili się)\n> - Zwycięstwo Polaków w Warszawie do 1 grudnia\n>\n> **Główne fazy powstania:**\n>\n> 1. **Faza dyktatury Chłopickiego (5 XII 1830 - 17 I 1831)**\n> - Bierność, czekanie na mediację Mikołaja I\n> - Odrzucenie ochotników z innych ziem zaborów\n> - Rozbrajanie radykałów (powstanie Joachima Lelewela jako lidera lewicy)\n>\n> 2. **Faza Sejmu Powstania (po 17 I 1831):**\n> - **25 stycznia 1831** - Sejm detronizuje Mikołaja I\n> - **20 stycznia 1831** - Rząd Narodowy z Adamem Jerzym Czartoryskim\n> - Nowy wódz: Michał Radziwiłł, potem Jan Skrzynecki\n>\n> 3. **Faza zwycięstw (luty-marzec 1831):**\n> - **14 lutego 1831** - Stoczek (zwycięstwo Józefa Dwernickiego)\n> - **17 lutego 1831** - Dobre (zwycięstwo gen. Skrzyneckiego)\n> - **19 lutego 1831** - Wawer (Skrzynecki)\n> - **25 lutego 1831** - Olszynka Grochowska - **największa bitwa powstania**, krwawa, bez rozstrzygnięcia, ale strategicznie obronna pozycja\n> - **31 marca 1831** - Wawer + Dębe Wielkie (decydujące zwycięstwo Prądzyńskiego)\n> - **10 kwietnia 1831** - Iganie (Prądzyński rozbija korpus Rosena)\n>\n> 4. **Faza wahań Skrzyneckiego (kwiecień-czerwiec 1831):**\n> - Niewykorzystanie sukcesów marcowych - brak ofensywy na Wschód\n> - **15 maja 1831** - Tykocin\n> - **26 maja 1831** - Ostrołęka (klęska polska)\n> - **Czerwiec 1831** - wojska litewskie Giełguda ponoszą klęski\n> - **Lipiec 1831** - odwrót Giełguda do Prus (kapitulacja 36 tys. żołnierzy)\n>\n> 5. **Faza klęski (sierpień-październik 1831):**\n> - **Sierpień 1831** - gen. Henryk Dembiński próbuje przebić się do Krakowa - niepowodzenie\n> - **15 sierpnia 1831** - rozruchy w Warszawie (lincze radykałów: Krukowiecki dyktatorem)\n> - **6-7 września 1831** - szturm Woli (gen. Sowiński ginie)\n> - **8 września 1831** - kapitulacja **Warszawy** (Paskiewicz wkracza)\n> - **5 października 1831** - Maciej Rybiński przekracza granicę pruską z 20 tys. żołnierzy\n> - **21 października 1831** - **kapitulacja Zamościa** - formalny koniec powstania\n>\n> **Skutki:**\n>\n> - **Statut Organiczny 1832** (Mikołaj I) - uchylenie konstytucji 1815, likwidacja Sejmu i wojska polskiego\n> - **Likwidacja Akademii Wileńskiej 1832** i **Liceum Krzemienieckiego**\n> - **Wielka Emigracja** - ok. 10 tys. uchodźców do Francji, Anglii, Szwajcarii, USA (Adam Czartoryski → Hôtel Lambert; Joachim Lelewel → Komitet Narodowy Polski; Mickiewicz, Słowacki, Chopin)\n> - **Rusyfikacja** - od 1864 r. (po powstaniu styczniowym) wzmożona, ale jej geneza w 1832\n> - **Konfiskaty majątków** powstańców (głównie szlachty kresowej)\n> - **Deportacje na Syberię** uczestników\n>\n> **Bilans strat:**\n> - Wojsko polskie: ok. 23 tys. zabitych, 25 tys. rannych, 36 tys. internowanych w Prusach + 19 tys. w Austrii\n> - Wojsko rosyjskie: ok. 25 tys. zabitych w walkach, **ok. 100 tys. zmarłych na cholerę** (epidemia 1831)\n> - Ludność cywilna: ok. 10 tys. zabitych w Warszawie i okolicach\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd uczniów - pisanie wypracowania o powstaniu listopadowym BEZ ODWOŁANIA do źródeł A-D. Klucz CKE explicytnie wymaga **wykorzystania materiałów źródłowych** w temacie 4. **Brak źródeł = obniżenie poziomu z IV do III lub II.** Trzeba **cytować** lub **odwoływać się** konkretnie do każdego ze źródeł.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Niemożliwa odpowiedź typu \"Polska musiała przegrać z powodu Rosji\" - to **deterministyczne myślenie**. Klucz CKE wymaga **oceny** - wskazania, **która z trzech przyczyn była decydująca i dlaczego**. Trzeba podjąć **stanowisko** (nie być neutralnym).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o **chronologii** - powstanie listopadowe (1830-1831) ≠ powstanie styczniowe (1863-1864). To **dwa różne powstania** w XIX w. Powstanie listopadowe: regularne wojsko, Sejm, dyktatorzy. Powstanie styczniowe: partyzantka, Rząd Narodowy w podziemiu, Romuald Traugutt.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Józef Chłopicki** - postać kluczowa dla tezy. Był **weteranem Napoleona** (kampania 1812), generałem dywizji, ale w 1830 r. **politycznie skrajnie konserwatywny**. Wierzył w **lojalność wobec Romanowych** i traktował powstanie jako **rebelię**, którą trzeba szybko zakończyć. To wyjaśnia jego **bierność** w grudniu 1830 - styczniu 1831.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Hôtel Lambert** (Paryż, Île Saint-Louis) - siedziba **Adama Jerzego Czartoryskiego** podczas Wielkiej Emigracji. Ośrodek **konserwatywnego skrzydła** emigracji (vs **Towarzystwo Demokratyczne Polskie** Mochnackiego, radykalne). Symbol \"dyplomatycznych prób\" reaktywacji sprawy polskiej w Europie.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 26. (0-12)
Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.

\n
  1. Porównaj sytuację niewolników w społeczeństwach starożytnego Bliskiego Wschodu,
\n

Grecji i Rzymu.

\n
  1. Karol Wielki był prekursorem zjednoczonej Europy. Ustosunkuj się do powyższej tezy,
\n

charakteryzując dokonania tego władcy w aspekcie politycznym, gospodarczym
i kulturowym.

\n
  1. Przedstaw wpływ idei oświeceniowych na zmiany ustrojowe, społeczno-gospodarcze
\n

i kulturowe w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.

\n
  1. Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków?
\n

Scharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała
decydujący wpływ na jego klęskę. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26-27).

\n
  1. Polska wobec agresji sąsiadów. Scharakteryzuj i oceń postawę polskiej armii, władz
\n

i społeczeństwa, a także sojuszników Polski w trakcie wojny obronnej w 1939 roku. W pracy
wykorzystaj materiały źródłowe (s. 28-29).
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
24.
25.
26.
Maks. liczba pkt
1
1
12
Uzyskana liczba pkt
MHI_1R
Materiały źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Wykresy. Liczba ludności i siły zbrojne Rosji oraz Królestwa Polskiego
w listopadzie 1830 r.
Uwaga: Dane dotyczące Królestwa Polskiego ukazują stan po mobilizacji, a dotyczące Rosji
obejmują jedynie wojska skierowane do tłumienia powstania
Na podstawie: „Mówią Wieki” 2006, nr 11, s. 4.
Źródło B. Fragment opracowania historycznego
W Królestwie oczekiwano carskiej odpowiedzi, marnując czas i trwoniąc zapał patriotyczny.
Dyktator odmawiał formowania oddziałów ze zgłaszających się ochotników spoza Królestwa.
Niechętnie aprobował zwiększanie stanu wojska […]. Odrzucił prośby uderzenia na Litwę […].
Nie pozwolił też na przygotowanie planów ewentualnej kampanii. Za podjęcie takich prób
usunął ze swego sztabu dwóch zdolnych oficerów - ppłk. Ignacego Prądzyńskiego i ppłk.
Wojciecha Chrzanowskiego. […] Rozbrajano natomiast cywilów.
Historie Polski w XIX wieku, red. A. Nowak, t. 2, s. 125-126.
50
4,3
0
10
20
30
40
50
60
Liczba ludności
mln
Rosja
Królestwo Polskie
200
100
0
50
100
150
200
250
Siły zbrojne*
tys.
Rosja
Królestwo Polskie
MHI_1R
Źródło C. Mapa działań militarnych podczas powstania listopadowego
Legenda:
Polska na przestrzeni dziejów, Warszawa 2007, s. 419.
Źródło D. Brytyjska depesza dyplomatyczna do posła francuskiego w Londynie, 22 lipca
1831 r.
[Francja proponuje by] wspólnie wysła[ć] do Rosji [notę w celu] natychmiastowego przerwania
działań wojennych dla przeprowadzenia rozmów mających na celu przywrócenie pokoju
między walczącymi stronami w drodze trwałej ugody. […] Gdyby JKM miał podstawy
przypuszczać, że cesarz Rosji jest skłonny skorzystać z dobrych usług obu dworów i, że ich
interwencja mogłaby doprowadzić do ugody, JKM chętnie współdziałałby w przyjacielskim
wysiłku zmierzającym do przywrócenia pokoju między Rosją a Polską. Lecz przeciwnie, jest
zbyt wiele powodów do obawy, że prosta oferta mediacji zostałaby w obecnej chwili
z pewnością odrzucona […]. Król nigdy nie może patrzeć z obojętnością na taki stan rzeczy,
jaki obecnie istnieje w Polsce. Z niepokojem będzie śledził przebieg walki, […] chociaż w tej
chwili widzi się zmuszonym do cofnięcia swej zgody na przedłożoną ofertę wspólnej mediacji.
Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 30, Warszawa 1958, s. 30-31.
MHI_1R
Materiały źródłowe do tematu 5.
Źródło A. Mapa. Wojna obronna Polski w 1939 roku
Na podstawie: Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, s. 705.
MHI_1R
Źródło B. O konferencji w Abbeville
Posiedzenie francusko-brytyjskiej Najwyższej Rady Sprzymierzonych w Abbeville odbyło się
12 września 1939 r. Wzięli w niej udział premierzy Édouard Daladier i Neville Chamberlain
oraz przedstawiciele ich sztabów generalnych. Podjęto tam kluczową dla losów Polski decyzję
o nieudzieleniu jej pomocy w walce z Niemcami i tym samym niewywiązaniu się
z podpisanych z Polską umów sojuszniczych. Obydwaj premierzy byli zgodni, iż czas pracuje
na ich korzyść i nie widzieli w związku z tym potrzeby przeprowadzania większych operacji
wojskowych, gdyż „nie można nic zrobić, aby zachować Polskę” […]. Traktując los Polski jako
przesądzony, deklarowali „wsparcie”, ale w walce tylko z Niemcami, w miarę swoich
możliwości.
M. Gmurczyk-Wrońska, Konferencja w Abbeville […], https://instytutpileckiego.pl
Źródło C. Reakcja władz polskich na sowiecką agresję
C.1. Odezwa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
Obywatele!
Gdy armia nasza […] zmaga się z przemocą wroga od pierwszego dnia wojny aż po dzień
dzisiejszy, wytrzymując napór ogromnej przewagi całości bez mała niemieckich sił zbrojnych,
nasz sąsiad wschodni najechał nasze ziemie, gwałcąc obowiązujące umowy […].
Dlatego, choć z ciężkim sercem, postanowiłem przenieść siedzibę Prezydenta
Rzeczypospolitej i naczelnych organów państwa na terytorium jednego z naszych sojuszników.
Stamtąd - w warunkach zapewniających im pełną suwerenność - stać oni będą na straży
interesów Rzeczypospolitej i nadal prowadzić wojnę wraz z naszymi sprzymierzeńcami […].
C.2. Dyrektywa Naczelnego Wodza
Sowiety wkroczyły. Nakazuję ogólne wycofanie na Rumunię i Węgry najkrótszymi drogami.
Z bolszewikami nie walczyć, chyba w razie natarcia z ich strony lub próby rozbrojenia
oddziałów. Zadanie Warszawy i miast, które miały się bronić przed Niemcami - bez zmian.
Miasta, do których podejdą bolszewicy, powinny z nimi pertraktować w sprawie wyjścia
garnizonów do Węgier lub Rumunii.
https://dzieje.pl
Źródło D. Fotografia. Pomnik Stefana Starzyńskiego w Warszawie
https://warszawa.fotopolska.eu
MHI_1R
na temat nr
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
MHI_1R
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)

","answer_text_html":"

Zadanie 26. (0-12)
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi
egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną. Istotne znaczenie ma
poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji
niezwiązanych z tematem i błędy merytoryczne wpływają na obniżenie punktacji. Jeżeli
w pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego
tematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.
Temat 1. Porównaj sytuację niewolników w społeczeństwach starożytnego Bliskiego
Wschodu, Grecji i Rzymu.
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej […]
dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach, a także ciągłość procesów
historycznych.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
I. Starożytność.

\n
  1. Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego
\n

Wschodu.
Zdający:

\n
  1. porównuje formy ustrojowe i struktury
\n

społeczne w cywilizacjach blisko
wschodnich;

\n
  1. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura
\n

starożytnego Rzymu.
Zdający:

\n
  1. porównuje niewolnictwo w Rzymie
\n

z wcześniejszymi formami niewolnictwa
w świecie bliskowschodnim i greckim.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• w pełni porównał i wyjaśnił złożoność problemu niewolnictwa,
ukazując różne aspekty tego zagadnienia (np. prawno-ustrojowy,
kulturowy),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych
informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ
chrześcijaństwa na sytuację niewolników w społeczeństwie),
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. zmiana
pozycji niewolników w starożytnym Rzymie),
• podjął próbę formułowania wniosków (np. różne znaczenie
niewolnictwa dla gospodarki w poszczególnych państwach),
• podjął próbę oceny.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. źródła niewolnictwa: wojny, handel),
• podjął próbę porównania sytuacji niewolników w różnych
społeczeństwach,
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii (np. opisał różne
formy niewolnictwa: państwowe, prywatne),
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 2. Karol Wielki był prekursorem zjednoczonej Europy. Ustosunkuj się do powyższej
tezy, charakteryzując dokonania tego władcy w aspekcie politycznym, gospodarczym
i kulturowym.
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega
zmienność i dynamikę wydarzeń
w dziejach, a także ciągłość procesów
historycznych.
II. Średniowiecze.

\n
  1. Europa wczesnego średniowiecza.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje zasięg terytorialny, organizację
\n

władzy, gospodarkę i kulturę państwa Franków;

\n
  1. charakteryzuje i porównuje ideę cesarstwa
\n

karolińskiego z ideą cesarstwa Ottonów.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub
problemowym; dostrzega problem
i buduje argumentację, uwzględniając
różne aspekty procesu historycznego;
dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz
integruje pozyskane informacje
z różnych źródeł wiedzy.
III poziom edukacyjny

\n
  1. Początki cywilizacji zachodniego
\n

chrześcijaństwa.
Zdający:

\n
  1. umiejscawia w czasie i przestrzeni monarchię
\n

Karola Wielkiego, Państwo Kościelne oraz
Cesarstwo w Europie Zachodniej;

\n
  1. charakteryzuje działalność Karola Wielkiego
\n

i wyjaśnia, na czym polegał renesans karoliński.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• w pełni scharakteryzował i wyjaśnił złożoność dokonań Karola
Wielkiego w różnych aspektach (politycznym, społeczno-
gospodarczym i kulturowym),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych
informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii (np. reforma monetarna, renesans karoliński),
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np.
wpływ relacji z papiestwem na pozycję monarchii Karola Wielkiego),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. organizacja państwa Karola Wielkiego),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych
(np. wpływ reformy pisma na rozwój kultury i szkolnictwa).
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 3. Przedstaw wpływ idei oświeceniowych na zmiany ustrojowe, społeczno-gospodarcze
i kulturowe w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej.
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
III. Dzieje nowożytne

\n
  1. Oświecenie, absolutyzm oświecony
\n

i rewolucje XVIII w.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje główne idee europejskiego
\n

oświecenia i rozpoznaje jego główne
dokonania […].

\n
  1. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy
\n

oświeceniowe i rozbiory.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje działania zmierzające do
\n

naprawy Rzeczypospolitej […];

\n
  1. charakteryzuje i ocenia dzieło Sejmu
\n

Wielkiego, odwołując się do tekstu
Konstytucji 3 maja;

\n
  1. prezentuje oceny polskiej historiografii
\n

dotyczące rozbiorów, panowania Stanisława
Augusta Poniatowskiego i przyczyn upadku
Rzeczypospolitej;

\n
  1. wyjaśnia specyfikę polskiego oświecenia;
\n

ocenia dorobek kulturowy okresu
stanisławowskiego, z uwzględnieniem
reformy szkolnictwa.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty
(ustrojowy, społeczno-gospodarczy i kulturowy),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych
informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii (np. przedstawił reformy Sejmu Wielkiego
dotyczące szlachty i mieszczan),
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np.
dostrzegając wzrost poparcia dla zmian na przestrzeni XVIII wieku),
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. uchwalenie Konstytucji 3 maja, utworzenie Komisji
Edukacji Narodowej),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np.
wpływ idei oświeceniowych na przemiany ustrojowe).
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 4. Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków?
Scharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała
decydujący wpływ na jego klęskę. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście
epok i dostrzega zależności pomiędzy
różnymi dziedzinami życia społecznego;
rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia problemu
historycznego; dostrzega wielość
perspektyw badawczych oraz wielorakie
interpretacje historii i ich przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
IV. Wiek XIX.

\n
  1. Walka o niepodległość Polski w okresie
\n

niewoli narodowej.
Zdający:

\n
  1. charakteryzuje i porównuje cele oraz
\n

metody polityki zaborców wobec
społeczeństwa polskiego w okresie niewoli
narodowej;

\n
  1. rozpoznaje działania społeczeństwa
\n

sprzyjające rozwojowi tożsamości
narodowej;

\n
  1. wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki
\n

powstań narodowych;

\n
  1. prezentuje oceny polskiej historiografii
\n

dotyczące powstań narodowych.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty
(np. militarne, społeczne, polityczne - wewnętrzne i międzynarodowe)
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych
informacji, podkreślając różnicę w stosunku do sprawy polskiej rządów
i społeczeństw w Europie Zachodniej;
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, ukazując wpływ
decyzji politycznych i działań militarnych na nastroje społeczne w czasie
powstania;
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np.
wpływ polityki państw zachodnich i decyzji dyktatorów na rezultat
powstania),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu,
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np.
wpływ dysproporcji sił na rezultat powstania),
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych
i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści
zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
Uwaga: Zdający wykorzystuje informacje pochodzące ze źródeł dołączonych do arkusza,
powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora
źródła.
Temat 5. Polska wobec agresji sąsiadów. Scharakteryzuj i oceń postawę polskiej armii, władz
i społeczeństwa, a także sojuszników Polski w trakcie wojny obronnej w 1939 roku. W pracy
wykorzystaj materiały źródłowe.
I. Chronologia historyczna.
Zdający porządkuje i synchronizuje
wydarzenia z historii powszechnej oraz
dziejów ojczystych; dostrzega zmienność
i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także
ciągłość procesów historycznych.
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście
epok i dostrzega zależności pomiędzy
różnymi dziedzinami życia społecznego;
rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia
problemu
historycznego; dostrzega wielość
perspektyw badawczych oraz wielorakie
interpretacje historii i ich przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej.
Zdający tworzy narrację historyczną
w ujęciu przekrojowym lub problemowym;
dostrzega problem i buduje argumentację,
uwzględniając różne aspekty procesu
historycznego; dokonuje selekcji
i hierarchizacji oraz integruje pozyskane
informacje z różnych źródeł wiedzy.
V. Wiek XX

\n
  1. Okupacja niemiecka i radziecka na
\n

ziemiach polskich.
Zdający:

\n
  1. opisuje przebieg i następstwa wojny
\n

obronnej Polski w 1939 r
Poziom podstawowy

\n
  1. II wojna światowa.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia polityczne, społeczne
\n

i gospodarcze przyczyny wybuchu II wojny
światowej;

\n
  1. charakteryzuje położenie międzynarodowe
\n

Polski w przededniu wybuchu II wojny
światowej;

\n
  1. ocenia konsekwencje zawarcia paktu
\n

Ribbentrop-Mołotow.
Kryteria oceniania
Poziom IV
(9-12 pkt)
Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty
(np. militarne, społeczne, polityczne - wewnętrzne i międzynarodowe),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych
informacji,
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, ukazując wpływ
decyzji politycznych i działań militarnych na nastroje społeczne w czasie
wojny obronnej,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III
(6-8 pkt)
Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu
ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe,
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np.
przedstawił zmianę nastrojów i postaw po 17 września 1939 r.),
• w większości wykorzystał materiał źródłowy,
• podjął próbę formułowania wniosków,
• podjął próbę oceny postaw.
Poziom II
(3-5 pkt)
Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania
tematu (np. podał przykłady bohaterstwa Polaków),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych
(np. wpływ postawy sojuszników na przebieg wojny),
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych
i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I
(1-2 pkt)
Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści
zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania
związków między nimi,
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni,
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
Uwaga: Zdający wykorzystuje informacje pochodzące ze źródeł dołączonych do arkusza,
powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora
źródła.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź - wybór tematu i teza

\n

Wybieram Temat 4. "Brak wiary w zwycięstwo, dysproporcja sił czy obojętność Europy na los Polaków? Scharakteryzuj przyczyny upadku powstania listopadowego i oceń, która z nich miała decydujący wpływ na jego klęskę."

\n

Teza: Powstanie listopadowe (29 listopada 1830 - 21 października 1831) upadło z powodu trzech splecionych przyczyn - dysproporcji sił, braku wiary kierownictwa powstańczego w zwycięstwo oraz obojętności mocarstw europejskich. Decydujący wpływ miał jednak BRAK WIARY W ZWYCIĘSTWO i pasywne dowodzenie ze strony kolejnych wodzów powstania (zwłaszcza Józefa Chłopickiego), którzy zmarnowali atut zaskoczenia i wahanie cara Mikołaja I, oddając inicjatywę strategiczną Rosji.

\n

Wypracowanie

\n

Powstanie listopadowe wybuchło w nocy z 29 na 30 listopada 1830 r. w Warszawie, kiedy grupa podchorążych pod dowództwem ppor. Piotra Wysockiego zaatakowała Belweder, próbując zabić wielkiego księcia Konstantego. Przez 11 miesięcy walki Królestwo Polskie stawiało opór najliczniejszej armii świata. Klęska powstania (21 października 1831 r.) miała trzy źródła, o których trzeba mówić jednocześnie, by zrozumieć dramat 1831 r.

\n

Dysproporcja sił jest najbardziej widocznym czynnikiem. Źródło A przedstawia diametralną nierówność: Rosja miała 50 mln ludności i 200 tys. wojska, podczas gdy Królestwo Polskie dysponowało 4,3 mln mieszkańców i zaledwie 100 tys. żołnierzy po mobilizacji. Stosunek populacji 12:1 i armii 2:1 wydaje się druzgocący. Jednak nie był on absolutnie przesądzony - armia polska, sformowana po 1815 r., dysponowała świetnym wyszkoleniem napoleońskim, znakomitymi oficerami (gen. Józef Chłopicki, Ignacy Prądzyński, Jan Skrzynecki, Henryk Dembiński) i wysokim morale początkowo. Rosja musiała ściągać wojska z głębi imperium, a w lutym 1831 r. obie armie były liczebnie zbliżone (ok. 80 tys. każda na froncie). To pokazuje, że dysproporcja była rozstrzygająca dopiero w długim trwaniu - w pierwszych miesiącach Polska miała realne szanse na sukces taktyczny.

\n

Brak wiary w zwycięstwo to przyczyna, którą najlepiej dokumentuje Źródło B. Opisuje ono postawę dyktatora powstania, generała Józefa Chłopickiego (5 grudnia 1830 - 17 stycznia 1831): odmowę formowania ochotników spoza Królestwa, odrzucenie wyprawy na Litwę (gdzie czekał ogromny rezerwuar polskich ochotników z byłych ziem Rzeczypospolitej) oraz rozbrajanie cywilów. Chłopicki, weteran wojen napoleońskich, był przekonany, że powstanie nie ma szans - uważał je za awanturę polityczną i prowadził wojnę o charakterze defensywnym, licząc na negocjacje z carem Mikołajem I. Tymczasem car odrzucił wszystkie polskie postulaty i 25 stycznia 1831 r. Sejm zdetronizował go z tronu polskiego. Bierność Chłopickiego zmarnowała kluczowe dwa miesiące (grudzień 1830 - styczeń 1831), kiedy armia rosyjska dopiero się formowała, a powstanie mogło uderzyć na Litwę i Wołyń, rozszerzając walkę na ogromny obszar. Źródło C (mapa działań militarnych) potwierdza ten obraz - partyzantka wybuchła dopiero w marcu-kwietniu 1831 r. na Litwie (gen. Antoni Giełgud, Emilia Plater), kiedy Rosja już ją tłumiła. Także po Chłopickim kolejni wodzowie - Skrzynecki, Dembiński, Krukowiecki - wykazywali wahania (zwłaszcza Skrzynecki po zwycięstwie pod Wawrem i Dębem Wielkim w marcu 1831 r. nie wykorzystał sukcesu, dając Rosjanom czas na rekonstrukcję sił).

\n

Obojętność Europy to trzecia przyczyna, do której odsyła Źródło D. Brytyjska depesza dyplomatyczna z 22 lipca 1831 r. zawiera odmowę wspólnej mediacji z Francją w sprawie polskiej. Polacy liczyli na pomoc Francji Ludwika Filipa (rewolucja lipcowa 1830 obaliła Burbonów) i konstytucyjnej Anglii (Wigowie pod Greyem). Tymczasem żaden z tych krajów nie zaryzykował konfliktu z Rosją - Francja właśnie konsolidowała ustrój "monarchii lipcowej" i nie chciała wojny, Anglia bała się rosyjskiej dominacji w Bałkanach (kwestia wschodnia była wtedy ważniejsza niż polska). Święta Sojusz Petersburg-Wiedeń-Berlin (1815) funkcjonował, a wszystkie trzy mocarstwa wsparły Rosję dyplomatycznie. Polska została sama.

\n

Ocena: Spośród tych trzech przyczyn decydujący wpływ miał BRAK WIARY W ZWYCIĘSTWO ze strony dowództwa powstania. Argument: dysproporcja sił była przezwyciężalna (zwycięstwa marcowe pokazały to), a obojętność Europy była przewidywalna (Polska od 1815 r. wiedziała, że Sojusz pozostaje stabilny). Tymczasem decyzje Chłopickiego, a potem Skrzyneckiego zmarnowały konkretne taktyczne szanse: wyprawę na Litwę (grudzień 1830), kontruderzenie po Wawrze (marzec 1831), próbę przebicia się do Krakowa (sierpień 1831). Gdyby kierownictwo polskie działało ofensywnie i z wiarą w sukces, powstanie mogło wciągnąć w wojnę całą Litwę, Białoruś, Ukrainę - wówczas dysproporcja sił uległaby zatarciu, a Europa, widząc militarne sukcesy Polski, mogła odważyć się na mediację.

\n

Powstanie listopadowe padło ostatecznie 8 września 1831 r. zdobyciem Warszawy przez armię feldmarszałka Iwana Paskiewicza. 5 października 1831 - przekroczenie granicy pruskiej przez gen. Macieja Rybińskiego z resztkami armii (35 tys. żołnierzy ewakuowanych do Prus). 21 października 1831 r. - kapitulacja twierdzy w Zamościu, ostatniego punktu oporu. Klęska powstania doprowadziła do Wielkiej Emigracji (Adam Czartoryski w Hôtel Lambert, Joachim Lelewel, Mickiewicz, Słowacki, Chopin), uchylenia konstytucji Królestwa Polskiego (Statut Organiczny 1832), likwidacji Sejmu i wojska polskiego oraz rusyfikacji rozpoczętej po 1832 r.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - wypracowanie historyczne (zad. 26, max 12 pkt):

Poziom IV (9-12 pkt):
- Pełne wyjaśnienie złożoności zjawisk (3 przyczyny + relacje między nimi)
- Selekcja i hierarchizacja informacji (wybór decydującej przyczyny z uzasadnieniem)
- Związki przyczynowo-skutkowe (dlaczego brak wiary → klęska)
- Wnioski i ocena (która przyczyna ważniejsza)
- Podsumowanie z konkluzją

Poziom III (6-8 pkt):
- Celowa selekcja faktów
- Większość prawidłowych związków przyczynowo-skutkowych
- Ujęcie dynamiczne (chronologia)
- Próba formułowania wniosków

Poziom II (3-5 pkt):
- Częściowa faktografia
- Próba uporządkowania
- Próba wyjaśnienia związków
- Częściowe wykorzystanie źródeł

Poziom I (1-2 pkt):
- Kilka faktów bez związków
- Prawidłowe umieszczenie w czasie i przestrzeni

0 pkt:
- Brak zrozumienia tematu
- Błędy merytoryczne dominują

Krytyczne wymagania dla Tematu 4:
1. Wykorzystanie WSZYSTKICH 4 źródeł (A, B, C, D)
2. Wskazanie 3 przyczyn (dysproporcja / brak wiary / obojętność)
3. Sformułowanie WŁASNEJ OCENY - która z 3 jest decydująca, z UZASADNIENIEM
4. Daty kluczowe: 29-30 XI 1830 (wybuch), 25 I 1831 (detronizacja), 8 IX 1831 (upadek Warszawy), 21 X 1831 (Zamość)
5. Postacie kluczowe: Wysocki, Chłopicki, Skrzynecki, Dembiński, Paskiewicz, Mikołaj I, Konstanty
\n

Reference historyczny - powstanie listopadowe (1830-1831)

\n
📖 Geneza powstania:

- 1815 - Kongres Wiedeński, utworzenie Królestwa Polskiego w unii personalnej z Rosją (konstytucja nadana przez Aleksandra I)
- 1815-1825 - łamanie konstytucji przez wielkiego księcia Konstantego (cenzura, zamykanie sejmików, prześladowanie liberałów)
- 1825-1830 - represje Mikołaja I po objęciu tronu (proces Towarzystwa Patriotycznego, śmierć w Twierdzy Petropawłowskiej)
- 1828 - sprzysiężenie podchorążych pod ppor. Piotrem Wysockim w Szkole Podchorążych Piechoty
- Lipiec 1830 - rewolucja lipcowa we Francji (obalenie Karola X, Ludwik Filip Burbon-Orleański)
- Sierpień-wrzesień 1830 - rewolucja belgijska (powstanie Belgii)
- Listopad 1830 - Mikołaj I planuje wysłanie armii polskiej na pacyfikację Belgii → przyspieszenie spisku

Wybuch (29-30 listopada 1830):

- 29 listopada wieczorem - podchorążowie atakują Belweder (próba zabicia Konstantego - nieudana, książę uciekł)
- Zdobycie Arsenału na placu Krasińskich (mieszkańcy Warszawy uzbroili się)
- Zwycięstwo Polaków w Warszawie do 1 grudnia

Główne fazy powstania:

1. Faza dyktatury Chłopickiego (5 XII 1830 - 17 I 1831)
- Bierność, czekanie na mediację Mikołaja I
- Odrzucenie ochotników z innych ziem zaborów
- Rozbrajanie radykałów (powstanie Joachima Lelewela jako lidera lewicy)

2. Faza Sejmu Powstania (po 17 I 1831):
- 25 stycznia 1831 - Sejm detronizuje Mikołaja I
- 20 stycznia 1831 - Rząd Narodowy z Adamem Jerzym Czartoryskim
- Nowy wódz: Michał Radziwiłł, potem Jan Skrzynecki

3. Faza zwycięstw (luty-marzec 1831):
- 14 lutego 1831 - Stoczek (zwycięstwo Józefa Dwernickiego)
- 17 lutego 1831 - Dobre (zwycięstwo gen. Skrzyneckiego)
- 19 lutego 1831 - Wawer (Skrzynecki)
- 25 lutego 1831 - Olszynka Grochowska - największa bitwa powstania, krwawa, bez rozstrzygnięcia, ale strategicznie obronna pozycja
- 31 marca 1831 - Wawer + Dębe Wielkie (decydujące zwycięstwo Prądzyńskiego)
- 10 kwietnia 1831 - Iganie (Prądzyński rozbija korpus Rosena)

4. Faza wahań Skrzyneckiego (kwiecień-czerwiec 1831):
- Niewykorzystanie sukcesów marcowych - brak ofensywy na Wschód
- 15 maja 1831 - Tykocin
- 26 maja 1831 - Ostrołęka (klęska polska)
- Czerwiec 1831 - wojska litewskie Giełguda ponoszą klęski
- Lipiec 1831 - odwrót Giełguda do Prus (kapitulacja 36 tys. żołnierzy)

5. Faza klęski (sierpień-październik 1831):
- Sierpień 1831 - gen. Henryk Dembiński próbuje przebić się do Krakowa - niepowodzenie
- 15 sierpnia 1831 - rozruchy w Warszawie (lincze radykałów: Krukowiecki dyktatorem)
- 6-7 września 1831 - szturm Woli (gen. Sowiński ginie)
- 8 września 1831 - kapitulacja Warszawy (Paskiewicz wkracza)
- 5 października 1831 - Maciej Rybiński przekracza granicę pruską z 20 tys. żołnierzy
- 21 października 1831 - kapitulacja Zamościa - formalny koniec powstania

Skutki:

- Statut Organiczny 1832 (Mikołaj I) - uchylenie konstytucji 1815, likwidacja Sejmu i wojska polskiego
- Likwidacja Akademii Wileńskiej 1832 i Liceum Krzemienieckiego
- Wielka Emigracja - ok. 10 tys. uchodźców do Francji, Anglii, Szwajcarii, USA (Adam Czartoryski → Hôtel Lambert; Joachim Lelewel → Komitet Narodowy Polski; Mickiewicz, Słowacki, Chopin)
- Rusyfikacja - od 1864 r. (po powstaniu styczniowym) wzmożona, ale jej geneza w 1832
- Konfiskaty majątków powstańców (głównie szlachty kresowej)
- Deportacje na Syberię uczestników

Bilans strat:
- Wojsko polskie: ok. 23 tys. zabitych, 25 tys. rannych, 36 tys. internowanych w Prusach + 19 tys. w Austrii
- Wojsko rosyjskie: ok. 25 tys. zabitych w walkach, ok. 100 tys. zmarłych na cholerę (epidemia 1831)
- Ludność cywilna: ok. 10 tys. zabitych w Warszawie i okolicach
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd uczniów - pisanie wypracowania o powstaniu listopadowym BEZ ODWOŁANIA do źródeł A-D. Klucz CKE explicytnie wymaga wykorzystania materiałów źródłowych w temacie 4. Brak źródeł = obniżenie poziomu z IV do III lub II. Trzeba cytować lub odwoływać się konkretnie do każdego ze źródeł.
\n
⚠️ Uwaga: Niemożliwa odpowiedź typu "Polska musiała przegrać z powodu Rosji" - to deterministyczne myślenie. Klucz CKE wymaga oceny - wskazania, która z trzech przyczyn była decydująca i dlaczego. Trzeba podjąć stanowisko (nie być neutralnym).
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o chronologii - powstanie listopadowe (1830-1831) ≠ powstanie styczniowe (1863-1864). To dwa różne powstania w XIX w. Powstanie listopadowe: regularne wojsko, Sejm, dyktatorzy. Powstanie styczniowe: partyzantka, Rząd Narodowy w podziemiu, Romuald Traugutt.
\n
⚠️ Uwaga: Józef Chłopicki - postać kluczowa dla tezy. Był weteranem Napoleona (kampania 1812), generałem dywizji, ale w 1830 r. politycznie skrajnie konserwatywny. Wierzył w lojalność wobec Romanowych i traktował powstanie jako rebelię, którą trzeba szybko zakończyć. To wyjaśnia jego bierność w grudniu 1830 - styczniu 1831.
\n
⚠️ Uwaga: Hôtel Lambert (Paryż, Île Saint-Louis) - siedziba Adama Jerzego Czartoryskiego podczas Wielkiej Emigracji. Ośrodek konserwatywnego skrzydła emigracji (vs Towarzystwo Demokratyczne Polskie Mochnackiego, radykalne). Symbol "dyplomatycznych prób" reaktywacji sprawy polskiej w Europie.
"}]}