{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nFotografia. Budynek parlamentu w Wiedniu, XIX w. [fragment]\nhttps://en.wikipedia.org\nZaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij swoją odpowiedź.\nMotyw architektoniczny ukazany na fotografii nawiązuje do starożytnego\nA. Panteonu.\nB. Partenonu.\nC. Erechtejonu.\nD. Teatru Dionizosa.\nUzasadnienie:","answer":"C","answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależność pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nI. Starożytność.\n2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnej Grecji.\nZdający:\n3) rozpoznaje dokonania kulturowe Greków\nw dziedzinie architektury, rzeźby […];\n4) identyfikuje dziedzictwo kultury greckiej\nw dorobku kulturowym Europy.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nC\nPrzykładowe uzasadnienie:\nPodobnie jak w Erechtejonie występują tutaj kariatydy (posągi kobiet w funkcji kolumn\npodtrzymujących sklepienie).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C. Erechtejon**\n\n**Uzasadnienie:** Na fotografii budynku parlamentu w Wiedniu widoczne są **kariatydy** - posągi kobiet pełniące funkcję kolumn podtrzymujących belkowanie. Motyw ten jest charakterystyczny dla **Erechtejonu** na ateńskim Akropolu, gdzie znajduje się słynny **Portyk Kariatyd** (sześć posągów kobiet - Koroi).\n\n## Sposób 1 - analiza ikonografii\n\n**Co widać na fotografii:**\n1. Rząd posągów kobiet ubranych w długie suknie\n2. Posągi pełnią rolę **konstrukcyjną** - podtrzymują **belkowanie** (entablement) budynku\n3. Ręce ułożone wzdłuż ciała, postawa hieratyczna\n\n**Klasyfikacja architektoniczna:** to **kariatyda** (gr. *karyátis*) - element architektury greckiej, w którym posąg kobiecy zastępuje kolumnę.\n\n**Pochodzenie nazwy:** od miejscowości **Karyai** w Lakonii - według Witruwiusza kariatydy upamiętniały klęskę zdrajców Karyai w wojnach perskich.\n\n## Sposób 2 - analiza i wykluczanie pozostałych opcji\n\n| Opcja | Budowla | Lokalizacja | Najważniejsza cecha |\n| A | **Panteon** | Rzym | rotunda nakryta kopułą z **okulusem**, NIE kariatydy. To budowla **rzymska**, nie grecka |\n| B | **Partenon** | ateński Akropol | świątynia w porządku **doryckim**, **kolumny rzeźbione kanelami**, NIE kariatydy |\n| **C** | **Erechtejon** | **ateński Akropol** | **Portyk Kariatyd** - 6 posągów kobiet jako kolumny |\n| D | **Teatr Dionizosa** | u stóp Akropolu (Ateny) | teatr na zboczu wzgórza, NIE budynek z kolumnami |\n\nTylko Erechtejon słynie z motywu kariatyd - i to ten motyw został zacytowany w neoklasycystycznym budynku parlamentu wiedeńskiego (Theophil Hansen, 1874-83).\n\n## Sposób 3 - kontekst Erechtejonu\n\nErechtejon to świątynia wzniesiona na **Akropolu w Atenach** w latach **421-406 p.n.e.** (faza ostatnia wojny peloponeskiej). Poświęcony Atenie Polias, Posejdonowi i mitycznym królom ateńskim (Erechteusz, Kekrops).\n\n**Architektonicznie wyjątkowy:**\n- nieregularny, asymetryczny plan (różne poziomy)\n- portyk północny i wschodni - porządek joński\n- **Portyk Południowy = Portyk Kariatyd** - 6 posągów kobiet (5 oryginałów w Muzeum Akropolu, 1 w British Museum jako część zbiorów Elgina, kopie *in situ*)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowa odpowiedź **C** **wraz z uzasadnieniem** (powołanie się na kariatydy)\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (sama litera bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie bez litery) lub błędna\n>\n> **MUSISZ napisać:**\n> - Wybór: **C**\n> - Uzasadnienie: na fotografii widoczne są **kariatydy** = posągi kobiet w roli kolumn → motyw zaczerpnięty z **Erechtejonu**\n>\n> **Akceptowane warianty uzasadnienia:**\n> - \"kariatydy\" / \"posągi kobiet jako kolumny\" / \"figury kobiece pełniące funkcję podpór\"\n> - odwołanie do Portyku Kariatyd Erechtejonu\n>\n> **Wykluczone:** \"kolumny w stylu greckim\" (zbyt ogólne), \"posągi greckie\" (nie wskazuje na funkcję konstrukcyjną)\n\n## Reference historyczny - architektura ateńskiego Akropolu\n\n> 📖 **Akropol ateński (V w. p.n.e., \"złoty wiek\" Peryklesa):**\n>\n> 1. **Partenon** (447-432 p.n.e., architekci: **Iktinos i Kallikrates**, rzeźby: **Fidiasz**) - świątynia Ateny Parthenos w porządku **doryckim**, kanon klasycznej architektury greckiej.\n> 2. **Propyleje** (437-432 p.n.e., **Mnesikles**) - monumentalne wejście na Akropol.\n> 3. **Świątynia Ateny Nike** (427-424 p.n.e.) - niewielka świątynia joniska na pylonie.\n> 4. **Erechtejon** (421-406 p.n.e.) - z **Portykiem Kariatyd**.\n>\n> **Recepcja w neoklasycyzmie XIX w.:** budynki wzorowane na greckiej architekturze powstawały w całej Europie - m.in. parlament wiedeński (1874-83, Theophil Hansen), Brama Brandenburska w Berlinie (1788-91), British Museum w Londynie. Kariatydy zaadaptowano także w **Erecheionie\" warszawskim** (Pałac na Wyspie w Łazienkach), pawilonach kanon klasycznych kompleksów pałacowych.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | Panteon | Panteon to **rzymska** budowla z kopułą - nie greckie kariatydy | Mylenie Panteonu z Partenonem (podobne nazwy) |\n| B | Partenon | Partenon ma kolumny **doryckie** rzeźbione kanelami, NIE figury kobiet | Najczęstszy błąd - najsłynniejszy budynek Akropolu |\n| **C** | **Erechtejon** | **POPRAWNA - Portyk Kariatyd** | - |\n| D | Teatr Dionizosa | Teatr to budowla widowiskowa (audytorium na zboczu), nie ma kolumn-figur | Mylenie elementów Akropolu |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstsza pułapka - wybór **B (Partenon)** z myślą \"to najsłynniejsza grecka świątynia\". Ale Partenon ma **kolumny doryckie** (proste kanele), NIE kariatydy. Klucz: jeśli widzisz **figury ludzkie pełniące rolę kolumn** → ZAWSZE Erechtejon.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie **Panteonu** (rzymska świątynia wszystkich bogów, ok. 125 r. n.e., kopuła) z **Partenonem** (ateńska świątynia Ateny, V w. p.n.e., dorycka) - to dwie różne budowle z różnych krajów i epok.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga uzasadnienia - sama litera C bez uzasadnienia daje **0 pkt**. Trzeba napisać dosłownie, że na fotografii widać **kariatydy** lub **posągi kobiet w funkcji kolumn**.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-1)<br>Fotografia. Budynek parlamentu w Wiedniu, XIX w. [fragment]<br>https://en.wikipedia.org<br>Zaznacz poprawne dokończenie zdania i uzasadnij swoją odpowiedź.<br>Motyw architektoniczny ukazany na fotografii nawiązuje do starożytnego<br>A. Panteonu.<br>B. Partenonu.<br>C. Erechtejonu.<br>D. Teatru Dionizosa.<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-1)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależność pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>I. Starożytność.</p>\n<ol><li>Społeczeństwo, życie polityczne i kultura</li></ol>\n<p>starożytnej Grecji.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rozpoznaje dokonania kulturowe Greków</li></ol>\n<p>w dziedzinie architektury, rzeźby […];</p>\n<ol><li>identyfikuje dziedzictwo kultury greckiej</li></ol>\n<p>w dorobku kulturowym Europy.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za prawidłową wraz z uzasadnieniem.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.<br>Prawidłowa odpowiedź<br>C<br>Przykładowe uzasadnienie:<br>Podobnie jak w Erechtejonie występują tutaj kariatydy (posągi kobiet w funkcji kolumn<br>podtrzymujących sklepienie).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C. Erechtejon</strong></p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Na fotografii budynku parlamentu w Wiedniu widoczne są <strong>kariatydy</strong> - posągi kobiet pełniące funkcję kolumn podtrzymujących belkowanie. Motyw ten jest charakterystyczny dla <strong>Erechtejonu</strong> na ateńskim Akropolu, gdzie znajduje się słynny <strong>Portyk Kariatyd</strong> (sześć posągów kobiet - Koroi).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza ikonografii</h4>\n<p><strong>Co widać na fotografii:</strong></p>\n<ol><li>Rząd posągów kobiet ubranych w długie suknie</li><li>Posągi pełnią rolę <strong>konstrukcyjną</strong> - podtrzymują <strong>belkowanie</strong> (entablement) budynku</li><li>Ręce ułożone wzdłuż ciała, postawa hieratyczna</li></ol>\n<p><strong>Klasyfikacja architektoniczna:</strong> to <strong>kariatyda</strong> (gr. <em>karyátis</em>) - element architektury greckiej, w którym posąg kobiecy zastępuje kolumnę.</p>\n<p><strong>Pochodzenie nazwy:</strong> od miejscowości <strong>Karyai</strong> w Lakonii - według Witruwiusza kariatydy upamiętniały klęskę zdrajców Karyai w wojnach perskich.</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza i wykluczanie pozostałych opcji</h4>\n<p>| Opcja | Budowla | Lokalizacja | Najważniejsza cecha |<br>| A | <strong>Panteon</strong> | Rzym | rotunda nakryta kopułą z <strong>okulusem</strong>, NIE kariatydy. To budowla <strong>rzymska</strong>, nie grecka |<br>| B | <strong>Partenon</strong> | ateński Akropol | świątynia w porządku <strong>doryckim</strong>, <strong>kolumny rzeźbione kanelami</strong>, NIE kariatydy |<br>| <strong>C</strong> | <strong>Erechtejon</strong> | <strong>ateński Akropol</strong> | <strong>Portyk Kariatyd</strong> - 6 posągów kobiet jako kolumny |<br>| D | <strong>Teatr Dionizosa</strong> | u stóp Akropolu (Ateny) | teatr na zboczu wzgórza, NIE budynek z kolumnami |</p>\n<p>Tylko Erechtejon słynie z motywu kariatyd - i to ten motyw został zacytowany w neoklasycystycznym budynku parlamentu wiedeńskiego (Theophil Hansen, 1874-83).</p>\n<h4>Sposób 3 - kontekst Erechtejonu</h4>\n<p>Erechtejon to świątynia wzniesiona na <strong>Akropolu w Atenach</strong> w latach <strong>421-406 p.n.e.</strong> (faza ostatnia wojny peloponeskiej). Poświęcony Atenie Polias, Posejdonowi i mitycznym królom ateńskim (Erechteusz, Kekrops).</p>\n<p><strong>Architektonicznie wyjątkowy:</strong></p>\n<ul><li>nieregularny, asymetryczny plan (różne poziomy)</li><li>portyk północny i wschodni - porządek joński</li><li><strong>Portyk Południowy = Portyk Kariatyd</strong> - 6 posągów kobiet (5 oryginałów w Muzeum Akropolu, 1 w British Museum jako część zbiorów Elgina, kopie <em>in situ</em>)</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - prawidłowa odpowiedź <strong>C</strong> <strong>wraz z uzasadnieniem</strong> (powołanie się na kariatydy)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niepełna (sama litera bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie bez litery) lub błędna<br><br><strong>MUSISZ napisać:</strong><br>- Wybór: <strong>C</strong><br>- Uzasadnienie: na fotografii widoczne są <strong>kariatydy</strong> = posągi kobiet w roli kolumn → motyw zaczerpnięty z <strong>Erechtejonu</strong><br><br><strong>Akceptowane warianty uzasadnienia:</strong><br>- &quot;kariatydy&quot; / &quot;posągi kobiet jako kolumny&quot; / &quot;figury kobiece pełniące funkcję podpór&quot;<br>- odwołanie do Portyku Kariatyd Erechtejonu<br><br><strong>Wykluczone:</strong> &quot;kolumny w stylu greckim&quot; (zbyt ogólne), &quot;posągi greckie&quot; (nie wskazuje na funkcję konstrukcyjną)</blockquote>\n<h4>Reference historyczny - architektura ateńskiego Akropolu</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Akropol ateński (V w. p.n.e., &quot;złoty wiek&quot; Peryklesa):</strong><br><br>1. <strong>Partenon</strong> (447-432 p.n.e., architekci: <strong>Iktinos i Kallikrates</strong>, rzeźby: <strong>Fidiasz</strong>) - świątynia Ateny Parthenos w porządku <strong>doryckim</strong>, kanon klasycznej architektury greckiej.<br>2. <strong>Propyleje</strong> (437-432 p.n.e., <strong>Mnesikles</strong>) - monumentalne wejście na Akropol.<br>3. <strong>Świątynia Ateny Nike</strong> (427-424 p.n.e.) - niewielka świątynia joniska na pylonie.<br>4. <strong>Erechtejon</strong> (421-406 p.n.e.) - z <strong>Portykiem Kariatyd</strong>.<br><br><strong>Recepcja w neoklasycyzmie XIX w.:</strong> budynki wzorowane na greckiej architekturze powstawały w całej Europie - m.in. parlament wiedeński (1874-83, Theophil Hansen), Brama Brandenburska w Berlinie (1788-91), British Museum w Londynie. Kariatydy zaadaptowano także w <strong>Erecheionie&quot; warszawskim</strong> (Pałac na Wyspie w Łazienkach), pawilonach kanon klasycznych kompleksów pałacowych.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |<br>| A | Panteon | Panteon to <strong>rzymska</strong> budowla z kopułą - nie greckie kariatydy | Mylenie Panteonu z Partenonem (podobne nazwy) |<br>| B | Partenon | Partenon ma kolumny <strong>doryckie</strong> rzeźbione kanelami, NIE figury kobiet | Najczęstszy błąd - najsłynniejszy budynek Akropolu |<br>| <strong>C</strong> | <strong>Erechtejon</strong> | <strong>POPRAWNA - Portyk Kariatyd</strong> | - |<br>| D | Teatr Dionizosa | Teatr to budowla widowiskowa (audytorium na zboczu), nie ma kolumn-figur | Mylenie elementów Akropolu |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstsza pułapka - wybór <strong>B (Partenon)</strong> z myślą &quot;to najsłynniejsza grecka świątynia&quot;. Ale Partenon ma <strong>kolumny doryckie</strong> (proste kanele), NIE kariatydy. Klucz: jeśli widzisz <strong>figury ludzkie pełniące rolę kolumn</strong> → ZAWSZE Erechtejon.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie <strong>Panteonu</strong> (rzymska świątynia wszystkich bogów, ok. 125 r. n.e., kopuła) z <strong>Partenonem</strong> (ateńska świątynia Ateny, V w. p.n.e., dorycka) - to dwie różne budowle z różnych krajów i epok.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE wymaga uzasadnienia - sama litera C bez uzasadnienia daje <strong>0 pkt</strong>. Trzeba napisać dosłownie, że na fotografii widać <strong>kariatydy</strong> lub <strong>posągi kobiet w funkcji kolumn</strong>.</blockquote>"}]}