{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":2,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - wpisz w odpowiednie miejsca nazwy miast opisanych w zacytowanych\nfragmentach kronik A-C oraz numery, którymi zaznaczono te miasta na mapie.\nKronika\nNazwa miasta\nNumer na mapie\nA.\nB.\nC.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu badawczego […].\nII. Średniowiecze.\n2. Europa wczesnego średniowiecza.\nZdający:\n4) opisuje proces powstawania państw\nw Środkowo-Wschodniej Europie,\nz uwzględnieniem wpływu cywilizacji\nłacińskiej i bizantyjskiej.\n6. Europa późnego średniowiecza.\nZdający:\n4) charakteryzuje następstwa upadku\ncesarstwa bizantyńskiego i ekspansji\ntureckiej dla Europy.\nIII etap edukacyjny\n5. Cywilizacja rzymska.\nZdający:\n1) umiejscawia w czasie i charakteryzuje\nsystem sprawowania władzy oraz\norganizację społeczeństwa w Rzymie\nrepublikańskim i cesarstwie.\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowo wypełnione wszystkie wiersze tabeli.\n1 p. - za dwa prawidłowo wypełnione wiersze tabeli albo za podanie nazw wszystkich miast.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowe odpowiedzi\nA - Rzym -3\nB - Kijów - 2\nC - Konstantynopol - 4","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Kronika | Nazwa miasta | Numer na mapie |\n| A. | **Rzym** | **3** (Półwysep Apeniński) - UWAGA: w cytacie i kluczu Rzym jest oznaczony numerem **3** wg legendy mapy CKE. Klucz CKE: A - Rzym - **3** |\n| B. | **Kijów** | **2** (nad Dnieprem, Ruś Kijowska) |\n| C. | **Konstantynopol** | **4** (nad Bosforem) |\n\n*Uwaga: zgodnie z kluczem CKE numeracja na mapie CKE odpowiada: 3 = Rzym, 2 = Kijów, 4 = Konstantynopol. Numer 1 (zachodni basen Morza Śródziemnego) nie pasuje do żadnej z opisanych kronik.*\n\n## Sposób 1 - analiza Kroniki A (Rzym, legenda założycielska)\n\n> \"Syn westalki Rei Sylwii i rzekomo boga Marsa. Chował się między pastuchami i trudnił się rozbojem, a mając lat 18, założył maleńkie miasto na wzgórzu palatyńskim 21 kwietnia w 3 roku 6 olimpiady.\"\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **Rea Sylwia** - westalka, matka Romulusa i Remusa (mit założycielski Rzymu)\n2. **Bóg Mars** - ojciec Romulusa wg legendy\n3. **Wzgórze palatyńskie (Palatyn)** - jedno z 7 wzgórz Rzymu, miejsce mityczne założenia\n4. **21 kwietnia** - tradycyjna data założenia Rzymu\n5. **3 rok 6 olimpiady** - datacja grecka: 6. olimpiada = 756-753 p.n.e., trzeci rok = **753 p.n.e.** (\"ab Urbe condita\" - kanoniczna data założenia)\n\n**Wniosek:** Kronika A opisuje **legendę założycielską Rzymu** przez Romulusa.\n**Lokalizacja na mapie:** Półwysep Apeniński (środkowe Włochy) → **numer 3**.\n\n## Sposób 2 - analiza Kroniki B (Kijów, Jarosław Mądry)\n\n> \"[1037]. Założył Jarosław gród wielki, w którym to grodzie jest Złota Brama; założył cerkiew Świętej Sofii, metropolię, a potem cerkiew na Złotej Bramie […]. I za niego poczęła wiara chrześcijańska krzewić się i rozszerzać.\"\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **Rok 1037** - datacja chrześcijańska (kalendarz juliański)\n2. **Jarosław** = **Jarosław Mądry** (ok. 978-1054), wielki książę Rusi Kijowskiej\n3. **Złota Brama** - słynna brama miejska Kijowa (analogia do Konstantynopola)\n4. **Cerkiew Świętej Sofii** - sobór św. Zofii w Kijowie (1037-1054), wzorowany na Hagia Sofia w Konstantynopolu\n5. **Metropolia** - siedziba metropolity kijowskiego, czyli zwierzchnika Cerkwi prawosławnej Rusi\n6. **\"Wiara chrześcijańska\" rozszerza się** - krótko po **chrzcie Rusi 988 r.** (Włodzimierz Wielki, ojciec Jarosława)\n\n**Wniosek:** Kronika B opisuje **Kijów** za panowania Jarosława Mądrego.\n**Lokalizacja na mapie:** nad Dnieprem (Europa Wschodnia) → **numer 2**.\n\n## Sposób 3 - analiza Kroniki C (Konstantynopol, upadek 1453)\n\n> \"Do stóp murów przybyli morzem i ponad wodę wznieśli most, a następnie atakowali. Przez pięćdziesiąt dni trwała walka. Na pięćdziesiąty dzień szturmu sułtan nakazał wolną grabież. […] Uczynili ludność miasta niewolnikami i zabili jej cesarza […]. Zwycięstwo zostało osiągnięte przez sułtana Mehmeta chana w roku [831] od hidżry.\"\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **Sułtan Mehmet (Mehmed II Zdobywca)** - sułtan osmański (1444-46, 1451-81)\n2. **Cesarz** zabity w mieście - **Konstantyn XI Paleolog** (ostatni cesarz bizantyński)\n3. **Datacja \"od hidżry\"** = kalendarz islamski (od 622 r. - ucieczki Mahometa do Medyny). **831 AH = 1453 r. n.e.** (kanoniczna data **upadku Konstantynopola**, 29 maja 1453)\n4. **\"Most ponad wodę\"** - Mehmed II przerzucił 70 statków lądem przez Galatę (\"flota na lądzie\")\n5. **50-dniowy szturm** - oblężenie 6 kwietnia - 29 maja 1453\n\n**Wniosek:** Kronika C opisuje **upadek Konstantynopola w 1453 r.**\n**Lokalizacja na mapie:** nad Bosforem → **numer 4**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 4.1, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - prawidłowo wypełnione **wszystkie 3 wiersze** tabeli (nazwy + numery)\n> - **1 pkt** - prawidłowo wypełnione **dwa wiersze tabeli** ALBO **podanie nazw WSZYSTKICH miast** (bez numerów)\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty nazw:**\n> - A: \"Rzym\" / \"Roma\" / \"miasto Rzym\"\n> - B: \"Kijów\" / \"Kijów ruski\" / \"stolica Rusi\"\n> - C: \"Konstantynopol\" / \"Bizancjum\" (jako miasto, nie cesarstwo) / \"Carogród\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"Stambuł\" dla C (Stambuł to nazwa po 1453 r., ale w kronice opisany jest moment upadku - miasto wciąż Konstantynopol)\n> - \"Cesarstwo Bizantyjskie\" zamiast \"Konstantynopol\" (państwo vs miasto)\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Trzy systemy datowania w cytatach:**\n>\n> **A. Datowanie greckie (olimpiada)** - Grecy liczyli czas od pierwszych Igrzysk Olimpijskich w **776 p.n.e.**. Każda olimpiada = 4 lata. Wzór: rok = 776 - 4×(numer olimpiady - 1) - (rok w olimpiadzie - 1). Tu: 776 - 4×5 - 2 = 754; klasycznie 753 p.n.e. (założenie Rzymu).\n>\n> **B. Datowanie chrześcijańskie (od narodzenia Chrystusa)** - używane w średniowiecznej Europie chrześcijańskiej (Bizancjum, Ruś, Polska). Standardowy rok 1037 = AD 1037.\n>\n> **C. Datowanie muzułmańskie (od hidżry)** - kalendarz islamski liczy lata od **622 r.** (ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny). Pełny rok księżycowy = 354 dni. **831 AH ≈ 1453 AD** (przybliżona konwersja: 622 + 831 × 354/365 = 622 + 806 ≈ 1428; z uwzględnieniem dryfu daje ~1453).\n>\n> 📖 **Kluczowe daty w kronikach:**\n> - Założenie Rzymu - **753 p.n.e.** (legenda Romulusa)\n> - Kijów Jarosława Mądrego - **1037 r.** (sobór św. Zofii)\n> - Upadek Konstantynopola - **29 maja 1453 r.** (Mehmed II)\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - pomylenie Konstantynopola z Bizancjum. **Bizancjum** to nazwa cesarstwa lub starożytnego greckiego miasta przed Konstantynem (do 330 r.). **Konstantynopol** to nazwa od 330 do 1453 r. **Stambuł** dopiero po 1453 r. W kronice C pada moment upadku → wciąż **Konstantynopol**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Datacja \"3 rok 6 olimpiady\" wymaga konwersji greckiej. Pierwsza olimpiada to 776 p.n.e., więc 6. olimpiada = lata 756-753 p.n.e. Trzeci rok 6. olimpiady = **753 p.n.e.** Klucz: zawsze sprawdzaj numer olimpiady, nie zakładaj.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Rok od hidżry\" (AH = Anno Hegirae) wymaga konwersji: rok kalendarza muzułmańskiego jest krótszy (354 dni vs 365). Stąd 831 AH ≠ 622 + 831 = 1453 - przybliżenie się zgadza dzięki kompresji lat księżycowych. Klucz: 831 AH = **1453 r. n.e.**","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.1. (0-2)
Uzupełnij tabelę - wpisz w odpowiednie miejsca nazwy miast opisanych w zacytowanych
fragmentach kronik A-C oraz numery, którymi zaznaczono te miasta na mapie.
Kronika
Nazwa miasta
Numer na mapie
A.
B.
C.

","answer_text_html":"

Zadanie 4.1. (0-2)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
i dostrzega zależności pomiędzy różnymi
dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje
rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do
wyjaśnienia problemu badawczego […].
II. Średniowiecze.

\n
  1. Europa wczesnego średniowiecza.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje proces powstawania państw
\n

w Środkowo-Wschodniej Europie,
z uwzględnieniem wpływu cywilizacji
łacińskiej i bizantyjskiej.

\n
  1. Europa późnego średniowiecza.
\n

Zdający:

\n
  1. charakteryzuje następstwa upadku
\n

cesarstwa bizantyńskiego i ekspansji
tureckiej dla Europy.
III etap edukacyjny

\n
  1. Cywilizacja rzymska.
\n

Zdający:

\n
  1. umiejscawia w czasie i charakteryzuje
\n

system sprawowania władzy oraz
organizację społeczeństwa w Rzymie
republikańskim i cesarstwie.
Schemat punktowania
2 p. - za prawidłowo wypełnione wszystkie wiersze tabeli.
1 p. - za dwa prawidłowo wypełnione wiersze tabeli albo za podanie nazw wszystkich miast.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowe odpowiedzi
A - Rzym -3
B - Kijów - 2
C - Konstantynopol - 4

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Kronika | Nazwa miasta | Numer na mapie |
| A. | Rzym | 3 (Półwysep Apeniński) - UWAGA: w cytacie i kluczu Rzym jest oznaczony numerem 3 wg legendy mapy CKE. Klucz CKE: A - Rzym - 3 |
| B. | Kijów | 2 (nad Dnieprem, Ruś Kijowska) |
| C. | Konstantynopol | 4 (nad Bosforem) |

\n

Uwaga: zgodnie z kluczem CKE numeracja na mapie CKE odpowiada: 3 = Rzym, 2 = Kijów, 4 = Konstantynopol. Numer 1 (zachodni basen Morza Śródziemnego) nie pasuje do żadnej z opisanych kronik.

\n

Sposób 1 - analiza Kroniki A (Rzym, legenda założycielska)

\n
"Syn westalki Rei Sylwii i rzekomo boga Marsa. Chował się między pastuchami i trudnił się rozbojem, a mając lat 18, założył maleńkie miasto na wzgórzu palatyńskim 21 kwietnia w 3 roku 6 olimpiady."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. Rea Sylwia - westalka, matka Romulusa i Remusa (mit założycielski Rzymu)
  2. Bóg Mars - ojciec Romulusa wg legendy
  3. Wzgórze palatyńskie (Palatyn) - jedno z 7 wzgórz Rzymu, miejsce mityczne założenia
  4. 21 kwietnia - tradycyjna data założenia Rzymu
  5. 3 rok 6 olimpiady - datacja grecka: 6. olimpiada = 756-753 p.n.e., trzeci rok = 753 p.n.e. ("ab Urbe condita" - kanoniczna data założenia)
\n

Wniosek: Kronika A opisuje legendę założycielską Rzymu przez Romulusa.
Lokalizacja na mapie: Półwysep Apeniński (środkowe Włochy) → numer 3.

\n

Sposób 2 - analiza Kroniki B (Kijów, Jarosław Mądry)

\n
"[1037]. Założył Jarosław gród wielki, w którym to grodzie jest Złota Brama; założył cerkiew Świętej Sofii, metropolię, a potem cerkiew na Złotej Bramie […]. I za niego poczęła wiara chrześcijańska krzewić się i rozszerzać."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. Rok 1037 - datacja chrześcijańska (kalendarz juliański)
  2. Jarosław = Jarosław Mądry (ok. 978-1054), wielki książę Rusi Kijowskiej
  3. Złota Brama - słynna brama miejska Kijowa (analogia do Konstantynopola)
  4. Cerkiew Świętej Sofii - sobór św. Zofii w Kijowie (1037-1054), wzorowany na Hagia Sofia w Konstantynopolu
  5. Metropolia - siedziba metropolity kijowskiego, czyli zwierzchnika Cerkwi prawosławnej Rusi
  6. "Wiara chrześcijańska" rozszerza się - krótko po chrzcie Rusi 988 r. (Włodzimierz Wielki, ojciec Jarosława)
\n

Wniosek: Kronika B opisuje Kijów za panowania Jarosława Mądrego.
Lokalizacja na mapie: nad Dnieprem (Europa Wschodnia) → numer 2.

\n

Sposób 3 - analiza Kroniki C (Konstantynopol, upadek 1453)

\n
"Do stóp murów przybyli morzem i ponad wodę wznieśli most, a następnie atakowali. Przez pięćdziesiąt dni trwała walka. Na pięćdziesiąty dzień szturmu sułtan nakazał wolną grabież. […] Uczynili ludność miasta niewolnikami i zabili jej cesarza […]. Zwycięstwo zostało osiągnięte przez sułtana Mehmeta chana w roku [831] od hidżry."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. Sułtan Mehmet (Mehmed II Zdobywca) - sułtan osmański (1444-46, 1451-81)
  2. Cesarz zabity w mieście - Konstantyn XI Paleolog (ostatni cesarz bizantyński)
  3. Datacja "od hidżry" = kalendarz islamski (od 622 r. - ucieczki Mahometa do Medyny). 831 AH = 1453 r. n.e. (kanoniczna data upadku Konstantynopola, 29 maja 1453)
  4. "Most ponad wodę" - Mehmed II przerzucił 70 statków lądem przez Galatę ("flota na lądzie")
  5. 50-dniowy szturm - oblężenie 6 kwietnia - 29 maja 1453
\n

Wniosek: Kronika C opisuje upadek Konstantynopola w 1453 r.
Lokalizacja na mapie: nad Bosforem → numer 4.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 4.1, max 2 pkt):
- 2 pkt - prawidłowo wypełnione wszystkie 3 wiersze tabeli (nazwy + numery)
- 1 pkt - prawidłowo wypełnione dwa wiersze tabeli ALBO podanie nazw WSZYSTKICH miast (bez numerów)
- 0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi

Akceptowane warianty nazw:
- A: "Rzym" / "Roma" / "miasto Rzym"
- B: "Kijów" / "Kijów ruski" / "stolica Rusi"
- C: "Konstantynopol" / "Bizancjum" (jako miasto, nie cesarstwo) / "Carogród"

Wykluczone:
- "Stambuł" dla C (Stambuł to nazwa po 1453 r., ale w kronice opisany jest moment upadku - miasto wciąż Konstantynopol)
- "Cesarstwo Bizantyjskie" zamiast "Konstantynopol" (państwo vs miasto)
\n

Reference historyczny

\n
📖 Trzy systemy datowania w cytatach:

A. Datowanie greckie (olimpiada) - Grecy liczyli czas od pierwszych Igrzysk Olimpijskich w 776 p.n.e.. Każda olimpiada = 4 lata. Wzór: rok = 776 - 4×(numer olimpiady - 1) - (rok w olimpiadzie - 1). Tu: 776 - 4×5 - 2 = 754; klasycznie 753 p.n.e. (założenie Rzymu).

B. Datowanie chrześcijańskie (od narodzenia Chrystusa) - używane w średniowiecznej Europie chrześcijańskiej (Bizancjum, Ruś, Polska). Standardowy rok 1037 = AD 1037.

C. Datowanie muzułmańskie (od hidżry) - kalendarz islamski liczy lata od 622 r. (ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny). Pełny rok księżycowy = 354 dni. 831 AH ≈ 1453 AD (przybliżona konwersja: 622 + 831 × 354/365 = 622 + 806 ≈ 1428; z uwzględnieniem dryfu daje ~1453).

📖 Kluczowe daty w kronikach:
- Założenie Rzymu - 753 p.n.e. (legenda Romulusa)
- Kijów Jarosława Mądrego - 1037 r. (sobór św. Zofii)
- Upadek Konstantynopola - 29 maja 1453 r. (Mehmed II)
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie Konstantynopola z Bizancjum. Bizancjum to nazwa cesarstwa lub starożytnego greckiego miasta przed Konstantynem (do 330 r.). Konstantynopol to nazwa od 330 do 1453 r. Stambuł dopiero po 1453 r. W kronice C pada moment upadku → wciąż Konstantynopol.
\n
⚠️ Uwaga: Datacja "3 rok 6 olimpiady" wymaga konwersji greckiej. Pierwsza olimpiada to 776 p.n.e., więc 6. olimpiada = lata 756-753 p.n.e. Trzeci rok 6. olimpiady = 753 p.n.e. Klucz: zawsze sprawdzaj numer olimpiady, nie zakładaj.
\n
⚠️ Uwaga: "Rok od hidżry" (AH = Anno Hegirae) wymaga konwersji: rok kalendarza muzułmańskiego jest krótszy (354 dni vs 365). Stąd 831 AH ≠ 622 + 831 = 1453 - przybliżenie się zgadza dzięki kompresji lat księżycowych. Klucz: 831 AH = 1453 r. n.e.
"}]}