{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nPaństwo słowiańskie z okresu średniowiecza, do którego nawiązuje źródło 1., to\nA. Ruś Kijowska.\nB. Wielkie Morawy.\nC. Państwo Samona.\nD. Państwo Bułgarów.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…].\nII. Średniowiecze.\n2. Europa wczesnego średniowiecza.\nZdający:\n4) opisuje proces powstawania państw\nw Środkowo-Wschodniej Europie,\nz uwzględnieniem wpływu cywilizacji\nłacińskiej i bizantyjskiej.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nB","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B. Wielkie Morawy**\n\n## Sposób 1 - analiza Źródła 1.\n\n> \"Zdarzyło się zaś w owych dniach, że **Rościsław**, książę słowiański, ze **Świętopełkiem** posłali […] do **cesarza Michała** […]. Wtedy cesarz powiedział do filozofa **Konstantyna**: 'Weź oto dary liczne i ruszaj, wziąwszy ze sobą brata swojego, **Metodego**'.\"\n\n**Wskazówki kluczowe:**\n1. **Rościsław** (820-870) - książę **Wielkich Moraw** w latach 846-870, inicjator misji bizantyjskiej\n2. **Świętopełk** (zm. 894) - następca Rościsława, władca Wielkich Moraw 871-894\n3. **Cesarz Michał** = **Michał III** (842-867), cesarz bizantyjski\n4. **Konstantyn (filozof)** = **święty Cyryl** (przed wstąpieniem do klasztoru: Konstantyn) (826-869)\n5. **Metody** = **święty Metody** (815-885), brat Konstantyna\n\n**Wydarzenie historyczne:** **misja morawska 863 r.** - wysłanie Cyryla i Metodego z Bizancjum na Morawy w odpowiedzi na prośbę Rościsława.\n\n**Wniosek:** Państwo Rościsława i Świętopełka to **Wielkie Morawy** (Velká Morava).\n\n## Sposób 2 - analiza Źródła 2. (moneta euro)\n\n**Awers monety 2 euro Słowacji 2013 r.:**\n- Postacie: **Cyryl i Metody** (KONŠTANTÍN i METOD)\n- Atrybuty: podwójny krzyż (Cyryl), otwarta księga (Metody)\n- Rok: \"863-2013\" - data wybicia (1150-lecie misji 863-2013)\n- Państwo: **SLOVENSKO** = Słowacja\n\n**Wniosek:** Słowacja upamiętnia 1150-lecie misji morawskiej, bo terytorium **Wielkich Moraw** w IX w. częściowo pokrywało się ze współczesną Słowacją (oraz Czechami, Morawami, częścią Małopolski). Cyryl i Metody są **patronami Europy** (od 1980 r., decyzją Jana Pawła II).\n\n## Sposób 3 - wykluczenie pozostałych opcji\n\n| Opcja | Państwo | Lokalizacja | Czy pasuje? |\n| A | **Ruś Kijowska** | Europa Wschodnia (Dniepr) | NIE - Ruś chrystianizowana w 988 r. (ponad 100 lat później) |\n| **B** | **Wielkie Morawy** | dorzecze Morawy/Dunaju (dziś Czechy, Słowacja) | **TAK - Rościsław, misja 863** |\n| C | **Państwo Samona** | VII w. (623-658) | NIE - istniało 200 lat wcześniej (Samon zm. 658) |\n| D | **Państwo Bułgarów** | Półwysep Bałkański | NIE - Bułgaria chrystianizowana 864 r. przez Bizancjum, ale BEZ Cyryla i Metodego |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 5.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidłowa odpowiedź **B** (Wielkie Morawy)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n\n## Reference historyczny - Wielkie Morawy i misja Cyryla i Metodego\n\n> 📖 **Wielkie Morawy** - pierwsze państwo zachodniosłowiańskie na terenach dzisiejszych Czech, Słowacji, częściowo Węgier i Małopolski:\n> - **Mojmir I** (zm. 846) - założyciel dynastii Mojmirowiców\n> - **Rościsław** (846-870) - sprowadził Cyryla i Metodego (**863 r.**)\n> - **Świętopełk** (871-894) - szczyt potęgi, opanowanie Małopolski (Wiślanie, państwo Wiślan)\n> - **Mojmir II** (894-906?) - upadek pod naporem Madziarów (klęska 906 r. - zajęcie Niziny Panońskiej przez Węgrów)\n>\n> 📖 **Misja Cyryla i Metodego (863):**\n> - **Konstantyn (Cyryl)** (826-869) i **Metody** (815-885) - bracia z Salonik (Tessaloniki), Grecy znający język słowiański\n> - **Rościsław** poprosił cesarza bizantyjskiego **Michała III** o duchownych (chciał zachować niezależność od franko-bawarskiego Kościoła łacińskiego)\n> - Bracia stworzyli **głagolicę** (pierwszy alfabet słowiański), tłumaczyli **Biblię** i liturgię na język starocerkiewno-słowiański\n> - Cyryl umiera w Rzymie 869 r., Metody kontynuuje misję jako arcybiskup Moraw i Panonii\n> - Po śmierci Metodego (885) uczniowie wygnani - schronili się w **Bułgarii**, gdzie powstała **cyrylica** (od imienia Cyryla)\n> - **863 r.** to umowna data początku **piśmiennictwa słowiańskiego** - fundament kultury Słowian wschodnich i południowych\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | Ruś Kijowska | Chrzest Rusi dopiero 988 r. (Włodzimierz Wielki, ponad 100 lat po misji) | Mylenie misji morawskiej z chrztem Rusi (oba w obrzęku słowiańskim) |\n| **B** | **Wielkie Morawy** | **POPRAWNA - Rościsław i Świętopełk** | - |\n| C | Państwo Samona | Istniało w VII w. (623-658), 200 lat przed Cyrylem i Metodym | Pomylenie pierwszego państwa Słowian Zachodnich (Samona) z drugim (Wielkie Morawy) |\n| D | Państwo Bułgarów | Bułgaria chrystianizowana w 864/865 r., ale przez **Borysa I**, NIE przez Cyryla i Metodego | Mylenie kierunku misji - pierwsza Morawy (863), potem Bułgaria (864) |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstsza pułapka - wybór D (Bułgaria), bo cyrylica powstała w Bułgarii (uczniowie Cyryla i Metodego). Ale **misja braci pierwotnie kierowana była na Morawy** (863 r.) - dopiero po jej upadku uczniowie uciekli do Bułgarii (po 885 r.). Klucz: imiona **Rościsław i Świętopełk** = ZAWSZE Wielkie Morawy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \"Państwo Samona\" (VII w.) - pierwsza znana federacja Słowian Zachodnich (623-658) przeciw Awarom - to odrębne, wcześniejsze państwo. Często mylone z Wielkimi Morawami z powodu podobnej geografii.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Cyryl i Metody są patronami **Europy** (Jan Paweł II, 1980 r.) i **Słowacji**. Stąd moneta słowacka 2013 r. - to ważny element kanonu kulturowego Słowian.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 5.1. (0-1)
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Państwo słowiańskie z okresu średniowiecza, do którego nawiązuje źródło 1., to
A. Ruś Kijowska.
B. Wielkie Morawy.
C. Państwo Samona.
D. Państwo Bułgarów.

","answer_text_html":"

Zadanie 5.1. (0-1)
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska
i procesy historyczne w kontekście epok
[…].
II. Średniowiecze.

\n
  1. Europa wczesnego średniowiecza.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje proces powstawania państw
\n

w Środkowo-Wschodniej Europie,
z uwzględnieniem wpływu cywilizacji
łacińskiej i bizantyjskiej.
Schemat punktowania
1 p. - za prawidłową odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.
Prawidłowa odpowiedź
B

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

B. Wielkie Morawy

\n

Sposób 1 - analiza Źródła 1.

\n
"Zdarzyło się zaś w owych dniach, że Rościsław, książę słowiański, ze Świętopełkiem posłali […] do cesarza Michała […]. Wtedy cesarz powiedział do filozofa Konstantyna: 'Weź oto dary liczne i ruszaj, wziąwszy ze sobą brata swojego, Metodego'."
\n

Wskazówki kluczowe:

\n
  1. Rościsław (820-870) - książę Wielkich Moraw w latach 846-870, inicjator misji bizantyjskiej
  2. Świętopełk (zm. 894) - następca Rościsława, władca Wielkich Moraw 871-894
  3. Cesarz Michał = Michał III (842-867), cesarz bizantyjski
  4. Konstantyn (filozof) = święty Cyryl (przed wstąpieniem do klasztoru: Konstantyn) (826-869)
  5. Metody = święty Metody (815-885), brat Konstantyna
\n

Wydarzenie historyczne: misja morawska 863 r. - wysłanie Cyryla i Metodego z Bizancjum na Morawy w odpowiedzi na prośbę Rościsława.

\n

Wniosek: Państwo Rościsława i Świętopełka to Wielkie Morawy (Velká Morava).

\n

Sposób 2 - analiza Źródła 2. (moneta euro)

\n

Awers monety 2 euro Słowacji 2013 r.:

\n\n

Wniosek: Słowacja upamiętnia 1150-lecie misji morawskiej, bo terytorium Wielkich Moraw w IX w. częściowo pokrywało się ze współczesną Słowacją (oraz Czechami, Morawami, częścią Małopolski). Cyryl i Metody są patronami Europy (od 1980 r., decyzją Jana Pawła II).

\n

Sposób 3 - wykluczenie pozostałych opcji

\n

| Opcja | Państwo | Lokalizacja | Czy pasuje? |
| A | Ruś Kijowska | Europa Wschodnia (Dniepr) | NIE - Ruś chrystianizowana w 988 r. (ponad 100 lat później) |
| B | Wielkie Morawy | dorzecze Morawy/Dunaju (dziś Czechy, Słowacja) | TAK - Rościsław, misja 863 |
| C | Państwo Samona | VII w. (623-658) | NIE - istniało 200 lat wcześniej (Samon zm. 658) |
| D | Państwo Bułgarów | Półwysep Bałkański | NIE - Bułgaria chrystianizowana 864 r. przez Bizancjum, ale BEZ Cyryla i Metodego |

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 5.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - prawidłowa odpowiedź B (Wielkie Morawy)
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi
\n

Reference historyczny - Wielkie Morawy i misja Cyryla i Metodego

\n
📖 Wielkie Morawy - pierwsze państwo zachodniosłowiańskie na terenach dzisiejszych Czech, Słowacji, częściowo Węgier i Małopolski:
- Mojmir I (zm. 846) - założyciel dynastii Mojmirowiców
- Rościsław (846-870) - sprowadził Cyryla i Metodego (863 r.)
- Świętopełk (871-894) - szczyt potęgi, opanowanie Małopolski (Wiślanie, państwo Wiślan)
- Mojmir II (894-906?) - upadek pod naporem Madziarów (klęska 906 r. - zajęcie Niziny Panońskiej przez Węgrów)

📖 Misja Cyryla i Metodego (863):
- Konstantyn (Cyryl) (826-869) i Metody (815-885) - bracia z Salonik (Tessaloniki), Grecy znający język słowiański
- Rościsław poprosił cesarza bizantyjskiego Michała III o duchownych (chciał zachować niezależność od franko-bawarskiego Kościoła łacińskiego)
- Bracia stworzyli głagolicę (pierwszy alfabet słowiański), tłumaczyli Biblię i liturgię na język starocerkiewno-słowiański
- Cyryl umiera w Rzymie 869 r., Metody kontynuuje misję jako arcybiskup Moraw i Panonii
- Po śmierci Metodego (885) uczniowie wygnani - schronili się w Bułgarii, gdzie powstała cyrylica (od imienia Cyryla)
- 863 r. to umowna data początku piśmiennictwa słowiańskiego - fundament kultury Słowian wschodnich i południowych
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | Ruś Kijowska | Chrzest Rusi dopiero 988 r. (Włodzimierz Wielki, ponad 100 lat po misji) | Mylenie misji morawskiej z chrztem Rusi (oba w obrzęku słowiańskim) |
| B | Wielkie Morawy | POPRAWNA - Rościsław i Świętopełk | - |
| C | Państwo Samona | Istniało w VII w. (623-658), 200 lat przed Cyrylem i Metodym | Pomylenie pierwszego państwa Słowian Zachodnich (Samona) z drugim (Wielkie Morawy) |
| D | Państwo Bułgarów | Bułgaria chrystianizowana w 864/865 r., ale przez Borysa I, NIE przez Cyryla i Metodego | Mylenie kierunku misji - pierwsza Morawy (863), potem Bułgaria (864) |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstsza pułapka - wybór D (Bułgaria), bo cyrylica powstała w Bułgarii (uczniowie Cyryla i Metodego). Ale misja braci pierwotnie kierowana była na Morawy (863 r.) - dopiero po jej upadku uczniowie uciekli do Bułgarii (po 885 r.). Klucz: imiona Rościsław i Świętopełk = ZAWSZE Wielkie Morawy.
\n
⚠️ Uwaga: "Państwo Samona" (VII w.) - pierwsza znana federacja Słowian Zachodnich (623-658) przeciw Awarom - to odrębne, wcześniejsze państwo. Często mylone z Wielkimi Morawami z powodu podobnej geografii.
\n
⚠️ Uwaga: Cyryl i Metody są patronami Europy (Jan Paweł II, 1980 r.) i Słowacji. Stąd moneta słowacka 2013 r. - to ważny element kanonu kulturowego Słowian.
"}]}