{"id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"historia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-2)\nŹródło 1. Fotografie zabytków architektury polskiej\nhttps://commons.wikimedia.org\nŹródło 2. Mapa najdalszego zasięgu średniowiecznych stylów architektonicznych\nNa podstawie: Encyklopedia historii gospodarczej Polski, t. 1, Warszawa 1981, s. 55.\nUzupełnij tabelę - wpisz obok oznaczeń z mapy nazwy właściwych stylów\narchitektonicznych oraz literę, którą oznaczono jeden z zabytków do nich należący.\nZaznaczenie na\nmapie\nNazwa\nstylu architektonicznego\nLitera, którą oznaczono\nzabytek architektoniczny\n1.\n2.\nA\nB\nC\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nII. Średniowiecze.\n8. Kultura średniowiecza.\nZdający:\n3) identyfikuje dokonania kultury okresu\nśredniowiecza w zakresie piśmiennictwa,\nprawa, filozofii, architektury i sztuki,\nz uwzględnieniem kultury polskiego\nśredniowiecza.\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowo wypełnione wszystkie wiersze tabeli.\n1 p. - za prawidłowo wypełniony jeden wiersz tabeli albo za właściwe wpisanie obu nazw\nstylów.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nPrawidłowe odpowiedzi\n1 - styl romański - A\n2 - styl gotycki - C","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Zaznaczenie na mapie | Nazwa stylu | Litera zabytku |\n| 1. (linie pionowe) - szerszy obszar | **styl romański** | **A** |\n| 2. (linie poziome) - węższy obszar | **styl gotycki** | **C** |\n\n## Sposób 1 - analiza fotografii (zabytek A - styl romański)\n\n**Zabytek A:** surowy kamienny budynek z półokrągłą absydą, grubymi murami i niewielkimi oknami.\n\n**Cechy stylu romańskiego:**\n1. **Półokrągła absyda** (wschodnia część kościoła z kapłańskim ołtarzem) - kanon romanizmu (X-XII w.)\n2. **Grube mury z kamienia** - funkcja obronna (kościoły romańskie były warowniami)\n3. **Małe okna z okrągłymi łukami** - minimalne otwory, ochrona termiczna i obronna\n4. **Brak dekoracji rzeźbiarskiej** - surowość, monumentalność\n\n**Datowanie:** romanizm w Polsce **XI-XIII w.** (najstarsze: kolegiata w Tumie pod Łęczycą, klasztor w Czerwińsku, kościół św. Andrzeja w Krakowie).\n\n## Sposób 2 - analiza fotografii (zabytek C - styl gotycki)\n\n**Zabytek C:** średniowieczna brama miejska z basztami i blankami (**Barbakan krakowski**).\n\n**Cechy stylu gotyckiego:**\n1. **Wysokie wieże/baszty** - pionowość, smukłość\n2. **Blanki obronne** (krenelaż) - typowa dekoracja gotyckich murów miejskich\n3. **Cegła** jako materiał (gotyk \"ceglano-pruski\" w Polsce)\n4. **Funkcja obronna** połączona z monumentalnością\n\n**Barbakan krakowski (1498-1499)** - gotycki przedbramie miejskie, część fortyfikacji Krakowa, jeden z trzech zachowanych w Europie barbakanów (obok Karkasonny i Carcasonne).\n\n**Datowanie:** gotyk w Polsce **XIII-XV w.** (Wawel po przebudowie Kazimierza Wielkiego, kościół Mariacki w Krakowie, ratusz w Toruniu, zamek w Malborku).\n\n## Sposób 3 - analiza zasięgów na mapie\n\n**Mapa pokazuje 2 zasięgi:**\n\n**Zasięg 1 (linie pionowe) - szerszy obszar (północna Polska + ziemie wschodnie po Kijów):**\n- **Styl romański (X-XIII w.)** sięgał najdalej na wschód, bo:\n- chrystianizacja Polski 966 r. → kościoły romańskie od XI w.\n- **Ruś Kijowska** (chrzest 988 r.) - sobór Mariacki w Kijowie 1037 r., styl bizantyjsko-romański\n- obejmuje dawną Ruś Kijowską i ziemie ruskie inkorporowane do Polski\n\n**Zasięg 2 (linie poziome) - węższy obszar (południowo-wschodnia Polska po Lwów i Kamieniec Podolski):**\n- **Styl gotycki (XIII-XV w.)** miał węższy zasięg, bo:\n- przyszedł później (po romanizmie)\n- na Rusi (po podziałach księstw ruskich w XIII w.) styl gotycki praktycznie nie wszedł - tam dominowała architektura cerkiewna prawosławna\n- sięgnął do Lwowa i Kamieńca Podolskiego, gdzie były polskie/katolickie ośrodki\n\n## Sposób 4 - wykluczenie zabytku B (barok)\n\n**Zabytek B:** barokowy kościół z pilastrami, kolumnami, posągami świętych w niszach.\n\n- Cechy: dynamizm, dekoracja, rzeźba, kolumny, pilastry - to **styl barokowy** (XVII-XVIII w.)\n- NIE pasuje do mapy średniowiecznych stylów (mapa pokazuje romański i gotycki)\n- Barok w Polsce: kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie, klasztor jasnogórski, pałace Wilanów, Kraków-Łobzów\n\n**Wniosek:** Zabytek B jest dystraktorem - nie jest reprezentantem żadnego ze średniowiecznych stylów na mapie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 7, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - prawidłowo wypełnione **WSZYSTKIE wiersze** tabeli (oba style + obie litery)\n> - **1 pkt** - prawidłowo wypełniony **jeden wiersz** ALBO **właściwe wpisanie obu nazw stylów** (bez liter zabytków)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty nazw:**\n> - 1: \"styl romański\" / \"romanizm\" / \"romański\"\n> - 2: \"styl gotycki\" / \"gotyk\"\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"styl średniowieczny\" (zbyt ogólne)\n> - \"styl wczesnogotycki\" zamiast \"gotyk\" (klucz akceptuje gotyk jako kategoria)\n\n## Reference historyczny - style średniowieczne\n\n> 📖 **Styl romański (X-XIII w.):**\n> - **Cechy:** półokrągłe łuki, grube mury, mała ilość okien, surowość, kamień, sklepienie kolebkowe lub krzyżowe\n> - **Polskie zabytki:** kolegiata w Tumie pod Łęczycą (XII w.), klasztor cystersów w Czerwińsku, kościół św. Idziego w Inowłodzu, kolegiata w Kruszwicy, kościół św. Andrzeja w Krakowie\n> - **Funkcja:** świątynia + warownia\n>\n> 📖 **Styl gotycki (XIII-XV w.):**\n> - **Cechy:** ostrołukowe sklepienie krzyżowo-żebrowe, smukłe wieże, witraże, wysokie okna, łuki przyporowe, pionowość\n> - **Polskie zabytki:** Wawel po przebudowie Kazimierza Wielkiego, **Barbakan krakowski (1498)**, **kościół Mariacki w Krakowie**, ratusz w Toruniu, **zamek w Malborku**, kościół św. Jakuba w Toruniu\n> - **Materiał w Polsce:** głównie cegła (\"gotyk ceglany\")\n>\n> 📖 **Styl barokowy (XVII-XVIII w.):**\n> - **Cechy:** dynamizm, ekspresja, kolumny, pilastry, rzeźby, dekoracja, kontrast światło-cień\n> - **Polskie zabytki:** kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie (1605-19), klasztor na Jasnej Górze, **Pałac w Wilanowie**, kościół św. Anny w Warszawie\n\n## Dlaczego zasięgi się różnią - związek z chrystianizacją\n\n**Styl romański** dotarł dalej na wschód, bo był to **pierwszy styl architektoniczny chrześcijaństwa łacińskiego** (X-XIII w.) - gdy zachodnie chrześcijaństwo ekspandowało na ziemie polskie i ruskie. Nawet **Ruś Kijowska** (chrzest 988 r.) przyjęła architekturę bizantyjsko-romanizujacą (sobór św. Sofii w Kijowie 1037 r.).\n\n**Styl gotycki** (XIII-XV w.) miał węższy zasięg, bo przed jego rozpowszechnieniem **księstwa ruskie** (po rozbiciu Rusi Kijowskiej w XII-XIII w. i najazdach mongolskich 1240) **przyjęły kierunek bizantyjski** - w architekturze cerkiewnej dominował styl bizantyjski/postbizantyjski, a nie gotyk zachodni. Gotyk zatrzymał się na granicach katolickich (po Lwów, Kamieniec Podolski).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - uczeń wybiera zabytek B (barok) jako odpowiedź, sugerując się \"bogactwem\" stylu. Ale mapa pokazuje **średniowieczne** style (romański + gotycki), a barok jest stylem **nowożytnym (XVII-XVIII w.)**. Klucz: jeśli widzisz pilastry, posągi w niszach, dynamiczną kompozycję → barok, NIE średniowiecze.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Cechy rozróżniające:\n> - **Romański:** półokrągłe łuki + małe okna + grubmury\n> - **Gotyk:** ostrołukowe okna + smukłe wieże + blanki + cegła\n> - **Barok:** kolumny, pilastry, dekoracja, rzeźby, dynamizm\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE daje punktację częściową: 1 pkt za **same nazwy stylów** (bez liter) - przydatne, gdy uczeń pamięta nazwy ale myli zabytki. Optymalnie: nazwa + litera = 2 pkt.","image":"img/historia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7. (0-2)<br>Źródło 1. Fotografie zabytków architektury polskiej<br>https://commons.wikimedia.org<br>Źródło 2. Mapa najdalszego zasięgu średniowiecznych stylów architektonicznych<br>Na podstawie: Encyklopedia historii gospodarczej Polski, t. 1, Warszawa 1981, s. 55.<br>Uzupełnij tabelę - wpisz obok oznaczeń z mapy nazwy właściwych stylów<br>architektonicznych oraz literę, którą oznaczono jeden z zabytków do nich należący.<br>Zaznaczenie na<br>mapie<br>Nazwa<br>stylu architektonicznego<br>Litera, którą oznaczono<br>zabytek architektoniczny<br>1.<br>2.<br>A<br>B<br>C<br>MHI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 7. (0-2)<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska<br>i procesy historyczne w kontekście epok<br>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi<br>dziedzinami życia społecznego […].<br>II. Średniowiecze.</p>\n<ol><li>Kultura średniowiecza.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>identyfikuje dokonania kultury okresu</li></ol>\n<p>średniowiecza w zakresie piśmiennictwa,<br>prawa, filozofii, architektury i sztuki,<br>z uwzględnieniem kultury polskiego<br>średniowiecza.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za prawidłowo wypełnione wszystkie wiersze tabeli.<br>1 p. - za prawidłowo wypełniony jeden wiersz tabeli albo za właściwe wpisanie obu nazw<br>stylów.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.<br>Prawidłowe odpowiedzi<br>1 - styl romański - A<br>2 - styl gotycki - C</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Zaznaczenie na mapie | Nazwa stylu | Litera zabytku |<br>| 1. (linie pionowe) - szerszy obszar | <strong>styl romański</strong> | <strong>A</strong> |<br>| 2. (linie poziome) - węższy obszar | <strong>styl gotycki</strong> | <strong>C</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza fotografii (zabytek A - styl romański)</h4>\n<p><strong>Zabytek A:</strong> surowy kamienny budynek z półokrągłą absydą, grubymi murami i niewielkimi oknami.</p>\n<p><strong>Cechy stylu romańskiego:</strong></p>\n<ol><li><strong>Półokrągła absyda</strong> (wschodnia część kościoła z kapłańskim ołtarzem) - kanon romanizmu (X-XII w.)</li><li><strong>Grube mury z kamienia</strong> - funkcja obronna (kościoły romańskie były warowniami)</li><li><strong>Małe okna z okrągłymi łukami</strong> - minimalne otwory, ochrona termiczna i obronna</li><li><strong>Brak dekoracji rzeźbiarskiej</strong> - surowość, monumentalność</li></ol>\n<p><strong>Datowanie:</strong> romanizm w Polsce <strong>XI-XIII w.</strong> (najstarsze: kolegiata w Tumie pod Łęczycą, klasztor w Czerwińsku, kościół św. Andrzeja w Krakowie).</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza fotografii (zabytek C - styl gotycki)</h4>\n<p><strong>Zabytek C:</strong> średniowieczna brama miejska z basztami i blankami (<strong>Barbakan krakowski</strong>).</p>\n<p><strong>Cechy stylu gotyckiego:</strong></p>\n<ol><li><strong>Wysokie wieże/baszty</strong> - pionowość, smukłość</li><li><strong>Blanki obronne</strong> (krenelaż) - typowa dekoracja gotyckich murów miejskich</li><li><strong>Cegła</strong> jako materiał (gotyk &quot;ceglano-pruski&quot; w Polsce)</li><li><strong>Funkcja obronna</strong> połączona z monumentalnością</li></ol>\n<p><strong>Barbakan krakowski (1498-1499)</strong> - gotycki przedbramie miejskie, część fortyfikacji Krakowa, jeden z trzech zachowanych w Europie barbakanów (obok Karkasonny i Carcasonne).</p>\n<p><strong>Datowanie:</strong> gotyk w Polsce <strong>XIII-XV w.</strong> (Wawel po przebudowie Kazimierza Wielkiego, kościół Mariacki w Krakowie, ratusz w Toruniu, zamek w Malborku).</p>\n<h4>Sposób 3 - analiza zasięgów na mapie</h4>\n<p><strong>Mapa pokazuje 2 zasięgi:</strong></p>\n<p><strong>Zasięg 1 (linie pionowe) - szerszy obszar (północna Polska + ziemie wschodnie po Kijów):</strong></p>\n<ul><li><strong>Styl romański (X-XIII w.)</strong> sięgał najdalej na wschód, bo:</li><li>chrystianizacja Polski 966 r. → kościoły romańskie od XI w.</li><li><strong>Ruś Kijowska</strong> (chrzest 988 r.) - sobór Mariacki w Kijowie 1037 r., styl bizantyjsko-romański</li><li>obejmuje dawną Ruś Kijowską i ziemie ruskie inkorporowane do Polski</li></ul>\n<p><strong>Zasięg 2 (linie poziome) - węższy obszar (południowo-wschodnia Polska po Lwów i Kamieniec Podolski):</strong></p>\n<ul><li><strong>Styl gotycki (XIII-XV w.)</strong> miał węższy zasięg, bo:</li><li>przyszedł później (po romanizmie)</li><li>na Rusi (po podziałach księstw ruskich w XIII w.) styl gotycki praktycznie nie wszedł - tam dominowała architektura cerkiewna prawosławna</li><li>sięgnął do Lwowa i Kamieńca Podolskiego, gdzie były polskie/katolickie ośrodki</li></ul>\n<h4>Sposób 4 - wykluczenie zabytku B (barok)</h4>\n<p><strong>Zabytek B:</strong> barokowy kościół z pilastrami, kolumnami, posągami świętych w niszach.</p>\n<ul><li>Cechy: dynamizm, dekoracja, rzeźba, kolumny, pilastry - to <strong>styl barokowy</strong> (XVII-XVIII w.)</li><li>NIE pasuje do mapy średniowiecznych stylów (mapa pokazuje romański i gotycki)</li><li>Barok w Polsce: kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie, klasztor jasnogórski, pałace Wilanów, Kraków-Łobzów</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Zabytek B jest dystraktorem - nie jest reprezentantem żadnego ze średniowiecznych stylów na mapie.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 7, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - prawidłowo wypełnione <strong>WSZYSTKIE wiersze</strong> tabeli (oba style + obie litery)<br>- <strong>1 pkt</strong> - prawidłowo wypełniony <strong>jeden wiersz</strong> ALBO <strong>właściwe wpisanie obu nazw stylów</strong> (bez liter zabytków)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty nazw:</strong><br>- 1: &quot;styl romański&quot; / &quot;romanizm&quot; / &quot;romański&quot;<br>- 2: &quot;styl gotycki&quot; / &quot;gotyk&quot;<br><br><strong>Wykluczone:</strong><br>- &quot;styl średniowieczny&quot; (zbyt ogólne)<br>- &quot;styl wczesnogotycki&quot; zamiast &quot;gotyk&quot; (klucz akceptuje gotyk jako kategoria)</blockquote>\n<h4>Reference historyczny - style średniowieczne</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Styl romański (X-XIII w.):</strong><br>- <strong>Cechy:</strong> półokrągłe łuki, grube mury, mała ilość okien, surowość, kamień, sklepienie kolebkowe lub krzyżowe<br>- <strong>Polskie zabytki:</strong> kolegiata w Tumie pod Łęczycą (XII w.), klasztor cystersów w Czerwińsku, kościół św. Idziego w Inowłodzu, kolegiata w Kruszwicy, kościół św. Andrzeja w Krakowie<br>- <strong>Funkcja:</strong> świątynia + warownia<br><br>📖 <strong>Styl gotycki (XIII-XV w.):</strong><br>- <strong>Cechy:</strong> ostrołukowe sklepienie krzyżowo-żebrowe, smukłe wieże, witraże, wysokie okna, łuki przyporowe, pionowość<br>- <strong>Polskie zabytki:</strong> Wawel po przebudowie Kazimierza Wielkiego, <strong>Barbakan krakowski (1498)</strong>, <strong>kościół Mariacki w Krakowie</strong>, ratusz w Toruniu, <strong>zamek w Malborku</strong>, kościół św. Jakuba w Toruniu<br>- <strong>Materiał w Polsce:</strong> głównie cegła (&quot;gotyk ceglany&quot;)<br><br>📖 <strong>Styl barokowy (XVII-XVIII w.):</strong><br>- <strong>Cechy:</strong> dynamizm, ekspresja, kolumny, pilastry, rzeźby, dekoracja, kontrast światło-cień<br>- <strong>Polskie zabytki:</strong> kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie (1605-19), klasztor na Jasnej Górze, <strong>Pałac w Wilanowie</strong>, kościół św. Anny w Warszawie</blockquote>\n<h4>Dlaczego zasięgi się różnią - związek z chrystianizacją</h4>\n<p><strong>Styl romański</strong> dotarł dalej na wschód, bo był to <strong>pierwszy styl architektoniczny chrześcijaństwa łacińskiego</strong> (X-XIII w.) - gdy zachodnie chrześcijaństwo ekspandowało na ziemie polskie i ruskie. Nawet <strong>Ruś Kijowska</strong> (chrzest 988 r.) przyjęła architekturę bizantyjsko-romanizujacą (sobór św. Sofii w Kijowie 1037 r.).</p>\n<p><strong>Styl gotycki</strong> (XIII-XV w.) miał węższy zasięg, bo przed jego rozpowszechnieniem <strong>księstwa ruskie</strong> (po rozbiciu Rusi Kijowskiej w XII-XIII w. i najazdach mongolskich 1240) <strong>przyjęły kierunek bizantyjski</strong> - w architekturze cerkiewnej dominował styl bizantyjski/postbizantyjski, a nie gotyk zachodni. Gotyk zatrzymał się na granicach katolickich (po Lwów, Kamieniec Podolski).</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń wybiera zabytek B (barok) jako odpowiedź, sugerując się &quot;bogactwem&quot; stylu. Ale mapa pokazuje <strong>średniowieczne</strong> style (romański + gotycki), a barok jest stylem <strong>nowożytnym (XVII-XVIII w.)</strong>. Klucz: jeśli widzisz pilastry, posągi w niszach, dynamiczną kompozycję → barok, NIE średniowiecze.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Cechy rozróżniające:<br>- <strong>Romański:</strong> półokrągłe łuki + małe okna + grubmury<br>- <strong>Gotyk:</strong> ostrołukowe okna + smukłe wieże + blanki + cegła<br>- <strong>Barok:</strong> kolumny, pilastry, dekoracja, rzeźby, dynamizm</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE daje punktację częściową: 1 pkt za <strong>same nazwy stylów</strong> (bez liter) - przydatne, gdy uczeń pamięta nazwy ale myli zabytki. Optymalnie: nazwa + litera = 2 pkt.</blockquote>"}]}