{"id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.\nFragmenty aktów prawnych\nDokument 1:\nA iż w Rzeczypospolitej naszej jest różność niemała w sprawie religii chrześcijańskiej,\nobiecujemy to sobie spólnie za nas i potomków naszych na wieczne czasy pod obowiązkiem\nprzysięgi, iż którzy jesteśmy rozróżnieni w wierze, pokój między sobą zachować.\nDokument 2:\nNie ma Cesarski Majestat, ani elektorowie, ani książęta, ni stany świętego państwa,\nprześladować żadnego stanu państwa z powodu wyznawania konfesji augsburskiej.\nW zamian zaś stany, które należą do wyznania augsburskiego, w równej mierze mają\npozostawić bez nagabywania przy ich religii rzymskiej Majestat Cesarski i elektorów, książąt\ni inne stany państwa świętego.\nDokument 3:\nMy, nie chcąc rozerwania kościelnej św. jedności, wyprawiliśmy do Ojca św. Klemensa VIII\nposły nasze, prosząc, aby nas do swego posłuszeństwa przyjął i od zwierzchności\npatriarchów carogrodzkich wyzwolił, zachowując nam obrządki i ceremonie kościołów\nwschodnich greckich. Co iż uczynił, tośmy dziś na tym synodzie uczynili przy bytności\nposłów Króla J.M. Zygmunta III.\nDokument 4:\nHenryk, z łaski Bożej król Francji i Nawarry, pozwoliliśmy wszystkim panom, szlachcie\ni innym osobom wyznającym religię reformowaną odprawiać nabożeństwo rzeczonej religii\nw głównym miejscu zamieszkania, gdy będą tam przebywać. Ogłaszamy wszystkich, którzy\nwyznają rzeczoną religię, za zdolnych do sprawowania wszystkich godności, urzędów\nw miastach naszego królestwa.\nNa podstawie: Wiek XVI-XVIII […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 137-152.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **10.1. C** — dokument 3. To akt **unii brzeskiej** (1596): dotyczy podporządkowania Kościoła prawosławnego papieżowi z zachowaniem obrządku wschodniego, a więc nie kościołów reformowanych (protestanckich). **10.2. FP** 1. **F** — konfederacja warszawska (1573) dotyczyła **różnowierców chrześcijańskich** („różność w sprawie religii **chrześcijańskiej**\"), nie judaizmu. 2. **P** — dokument 2. to **pokój augsburski** (1555), regulujący stosunki między katolikami a luteranami w Rzeszy („konfesja augsburska\" = wyznanie luterańskie).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nCztery akty, cztery konteksty\n\nDok. | Akt | Rok | Czego dotyczy\n1 | konfederacja warszawska | 1573 | pokój między różnowiercami chrześcijańskimi w RP\n2 | pokój augsburski | 1555 | katolicy vs luteranie w Rzeszy (cuius regio, eius religio)\n3 | unia brzeska | 1596 | prawosławni pod zwierzchnictwem papieża, obrządek wschodni zachowany\n4 | edykt nantejski | 1598 | prawa hugenotów we Francji, Henryk IV\n\nDlaczego dokument 3. odstaje\n\nPozostałe trzy regulują status protestantów (albo relacje z nimi). Unia brzeska dotyczy Kościoła wschodniego — powstał z niej Kościół greckokatolicki (unicki), zachowujący liturgię bizantyjską przy uznaniu prymatu papieża.\n\n„Konfesja augsburska\"\n\nTo Confessio Augustana z 1530 r. — podstawowe wyznanie wiary luteranizmu, przedstawione cesarzowi Karolowi V na sejmie w Augsburgu. Termin w źródle jest synonimem luteranizmu i to on rozstrzyga stwierdzenie 2. w podpunkcie 10.2.\n\nPunktacja CKE\n\n- 10.1. 1 pkt — wybór C · 10.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: W 10.1 kluczem jest rozróżnienie **reformowane ≠ wschodnie**. „Kościoły reformowane\" to protestanci; dokument 3. dotyczy prawosławnych przechodzących pod zwierzchnictwo Rzymu. Kusi też dokument 2., bo mówi o konfesji augsburskiej — ale luteranizm **jest** nurtem reformacji. W 10.2 stwierdzenie 1. wykorzystuje to, że konfederacja warszawska kojarzy się z szeroką tolerancją. Cytat mówi jednak wprost o religii **chrześcijańskiej** — Żydzi funkcjonowali w RP na podstawie odrębnych przywilejów, nie tego aktu.","image":"img/historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":"konfederacja warszawska, pokoj augsburski, unia brzeska, edykt nantejski","page_from":11,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.<br>Fragmenty aktów prawnych<br>Dokument 1:<br>A iż w Rzeczypospolitej naszej jest różność niemała w sprawie religii chrześcijańskiej,<br>obiecujemy to sobie spólnie za nas i potomków naszych na wieczne czasy pod obowiązkiem<br>przysięgi, iż którzy jesteśmy rozróżnieni w wierze, pokój między sobą zachować.<br>Dokument 2:<br>Nie ma Cesarski Majestat, ani elektorowie, ani książęta, ni stany świętego państwa,<br>prześladować żadnego stanu państwa z powodu wyznawania konfesji augsburskiej.<br>W zamian zaś stany, które należą do wyznania augsburskiego, w równej mierze mają<br>pozostawić bez nagabywania przy ich religii rzymskiej Majestat Cesarski i elektorów, książąt<br>i inne stany państwa świętego.<br>Dokument 3:<br>My, nie chcąc rozerwania kościelnej św. jedności, wyprawiliśmy do Ojca św. Klemensa VIII<br>posły nasze, prosząc, aby nas do swego posłuszeństwa przyjął i od zwierzchności<br>patriarchów carogrodzkich wyzwolił, zachowując nam obrządki i ceremonie kościołów<br>wschodnich greckich. Co iż uczynił, tośmy dziś na tym synodzie uczynili przy bytności<br>posłów Króla J.M. Zygmunta III.<br>Dokument 4:<br>Henryk, z łaski Bożej król Francji i Nawarry, pozwoliliśmy wszystkim panom, szlachcie<br>i innym osobom wyznającym religię reformowaną odprawiać nabożeństwo rzeczonej religii<br>w głównym miejscu zamieszkania, gdy będą tam przebywać. Ogłaszamy wszystkich, którzy<br>wyznają rzeczoną religię, za zdolnych do sprawowania wszystkich godności, urzędów<br>w miastach naszego królestwa.<br>Na podstawie: Wiek XVI-XVIII […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 137-152.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>10.1. C</strong> — dokument 3. To akt <strong>unii brzeskiej</strong> (1596): dotyczy podporządkowania Kościoła prawosławnego papieżowi z zachowaniem obrządku wschodniego, a więc nie kościołów reformowanych (protestanckich). <strong>10.2. FP</strong> 1. <strong>F</strong> — konfederacja warszawska (1573) dotyczyła <strong>różnowierców chrześcijańskich</strong> („różność w sprawie religii <strong>chrześcijańskiej</strong>&quot;), nie judaizmu. 2. <strong>P</strong> — dokument 2. to <strong>pokój augsburski</strong> (1555), regulujący stosunki między katolikami a luteranami w Rzeszy („konfesja augsburska&quot; = wyznanie luterańskie).</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Cztery akty, cztery konteksty</p>\n<p>Dok. | Akt | Rok | Czego dotyczy<br>1 | konfederacja warszawska | 1573 | pokój między różnowiercami chrześcijańskimi w RP<br>2 | pokój augsburski | 1555 | katolicy vs luteranie w Rzeszy (cuius regio, eius religio)<br>3 | unia brzeska | 1596 | prawosławni pod zwierzchnictwem papieża, obrządek wschodni zachowany<br>4 | edykt nantejski | 1598 | prawa hugenotów we Francji, Henryk IV</p>\n<p>Dlaczego dokument 3. odstaje</p>\n<p>Pozostałe trzy regulują status protestantów (albo relacje z nimi). Unia brzeska dotyczy Kościoła wschodniego — powstał z niej Kościół greckokatolicki (unicki), zachowujący liturgię bizantyjską przy uznaniu prymatu papieża.</p>\n<p>„Konfesja augsburska&quot;</p>\n<p>To Confessio Augustana z 1530 r. — podstawowe wyznanie wiary luteranizmu, przedstawione cesarzowi Karolowi V na sejmie w Augsburgu. Termin w źródle jest synonimem luteranizmu i to on rozstrzyga stwierdzenie 2. w podpunkcie 10.2.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>10.1. 1 pkt — wybór C · 10.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: W 10.1 kluczem jest rozróżnienie <strong>reformowane ≠ wschodnie</strong>. „Kościoły reformowane&quot; to protestanci; dokument 3. dotyczy prawosławnych przechodzących pod zwierzchnictwo Rzymu. Kusi też dokument 2., bo mówi o konfesji augsburskiej — ale luteranizm <strong>jest</strong> nurtem reformacji. W 10.2 stwierdzenie 1. wykorzystuje to, że konfederacja warszawska kojarzy się z szeroką tolerancją. Cytat mówi jednak wprost o religii <strong>chrześcijańskiej</strong> — Żydzi funkcjonowali w RP na podstawie odrębnych przywilejów, nie tego aktu.</p>"}]}