{"id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-1)\nTabela. Struktura handlu morskiego Gdańska i Elbląga w II połowie XVI i na początku\nXVII wieku\ntowary/lata\n1595/1605/1615*\n1625/1635/1646*\nEksport w procentach\nzboże\n69,6\n77,0\ndrewno\n6,7\n0,8\nprzetwory drzewne\n13,5\n9,4\ntkaniny, włókna\n7,9\n9,4\nskóry i futra\n0,9\n2,2\nImport w procentach\nsól i śledzie\n27,0\n26,0\nwina\n18,7\n10,7\ntowary kolonialne\n1,0\n8,2\ntkaniny\n50,8\n53,9\nskóry i futra\n2,5\n1,2\n* W tabeli podano średnie wartości dla podanych lat (w odniesieniu do wybranych kategorii towarów).\nNa podstawie: B. Zientara i in., Dzieje gospodarcze Polski do roku 1939, Warszawa 1973, s. 222.\nUzasadnij, że tabela ilustruje zjawisko dualizmu gospodarczego Europy\nw XVI-XVII wieku.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-1)\nWymagania dla liceum ogólnokształcącego określone w podstawie programowej\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy\nhistoryczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności między różnymi dziedzinami\nżycia społecznego;\n2) rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje\nprzechowujące źródła historyczne, ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania\nprzeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nXVII. Europa w XVI i XVII w. Zdający:\n3) charakteryzuje przemiany kapitalistyczne\nw życiu gospodarczym Europy Zachodniej\nXVI i XVII w. (PR)\nXVIII. Państwo polsko-litewskie w czasach\nostatnich Jagiellonów. Zdający:\n3) omawia polską specyfikę w zakresie\nrozwiązań ustrojowych, struktury społecznej\ni modelu życia gospodarczego (gospodarka\nfolwarczno-pańszczyźniana) na tle\neuropejskim. (PP)\nWymagania dla technikum określone w podstawie programowej\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy\nhistoryczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności między różnymi dziedzinami\nżycia społecznego;\n2) rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje\nprzechowujące źródła historyczne, ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania\nprzeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nXVII. Europa w XVI i XVII w. Zdający:\n3) charakteryzuje przemiany kapitalistyczne\nw życiu gospodarczym Europy Zachodniej\nXVI i XVII w. (PR)\nXVIII. Państwo polsko-litewskie w czasach\nostatnich Jagiellonów. Zdający:\n3) omawia polską specyfikę w zakresie\nrozwiązań ustrojowych, struktury społecznej\ni modelu życia gospodarczego (gospodarka\nfolwarczno-pańszczyźniana) na tle\neuropejskim. (PP)\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nZ danych zamieszczonych w tabeli wynika, że głównymi towarami eksportowanymi\nz Rzeczypospolitej były produkty naturalne (zboże, drewno), natomiast importowano przede\nwszystkim towary wytworzone (tkaniny). Potwierdza to istniejący w XVI-XVII wieku podział\nEuropy na dwie strefy gospodarcze [dualizm] - na wschodzie dominowało rolnictwo, na\nzachodzie - handel i wytwórstwo.","solution":"Odpowiedź: Z danych wynika, że głównymi towarami **eksportowanymi** z Rzeczypospolitej były **produkty naturalne** (zboże, drewno — blisko 70%, a potem 77% eksportu), natomiast **importowano** przede wszystkim **towary wytworzone** (tkaniny — ponad połowa importu). Potwierdza to istniejący w XVI–XVII w. podział Europy na dwie strefy gospodarcze: na **wschodzie** od Łaby dominowało rolnictwo oparte na folwarku pańszczyźnianym, na **zachodzie** — handel i wytwórstwo.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nDualizm gospodarczy Europy\n\nUmowna granica biegnie wzdłuż Łaby:\n\nZachód od Łaby | Wschód od Łaby\nRolnictwo | gospodarstwa czynszowe, wolni chłopi | folwark pańszczyźniany, poddaństwo\nMiasta | silne, rosnące | słabnące\nRola w handlu | przetwórstwo i eksport wyrobów | eksport surowców\nKierunek zmian | ku kapitalizmowi | ku „wtórnemu poddaństwu\"\n\nCo widać w liczbach\n\n- eksport surowców rośnie: 69,6% → 77,0% — specjalizacja się pogłębia;\n- import tkanin utrzymuje się powyżej połowy: 50,8% → 53,9%;\n- udział eksportu tkanin spada niemal do zera: 6,7% → 0,8%.\n\nTen ostatni wskaźnik jest najbardziej wymowny — rodzime wytwórstwo przestaje liczyć się w eksporcie.\n\nSkutki dla Rzeczypospolitej\n\nKoniunktura na zboże opłacała się szlachcie, ale utrwaliła strukturę, która w XVIII w. okazała się pułapką: słabe miasta, brak kapitału przemysłowego i uzależnienie od jednego kanału zbytu przez Gdańsk.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — uzasadnienie oparte na danych z tabeli wraz z nazwaniem zjawiska.\n\nTypowy błąd: Punkt przepada, gdy odpowiedź **nie przywołuje liczb**. Samo „Polska eksportowała zboże, a importowała tkaniny\" to opis, nie uzasadnienie — trzeba pokazać skalę: blisko 70–77% eksportu to surowce, ponad 50% importu to tkaniny. Drugi warunek: trzeba **nazwać zjawisko**, czyli powiedzieć, na czym polega dualizm (podział na strefę rolniczą na wschodzie i wytwórczo-handlową na zachodzie). Sama analiza tabeli bez tego wniosku jest niepełna.","image":"img/historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"dualizm gospodarczy Europy, gospodarka folwarczno-panszczyzniana, handel baltycki","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11. (0-1)<br>Tabela. Struktura handlu morskiego Gdańska i Elbląga w II połowie XVI i na początku<br>XVII wieku<br>towary/lata<br>1595/1605/1615*<br>1625/1635/1646*<br>Eksport w procentach<br>zboże<br>69,6<br>77,0<br>drewno<br>6,7<br>0,8<br>przetwory drzewne<br>13,5<br>9,4<br>tkaniny, włókna<br>7,9<br>9,4<br>skóry i futra<br>0,9<br>2,2<br>Import w procentach<br>sól i śledzie<br>27,0<br>26,0<br>wina<br>18,7<br>10,7<br>towary kolonialne<br>1,0<br>8,2<br>tkaniny<br>50,8<br>53,9<br>skóry i futra<br>2,5<br>1,2</p>\n<ul><li>W tabeli podano średnie wartości dla podanych lat (w odniesieniu do wybranych kategorii towarów).</li></ul>\n<p>Na podstawie: B. Zientara i in., Dzieje gospodarcze Polski do roku 1939, Warszawa 1973, s. 222.<br>Uzasadnij, że tabela ilustruje zjawisko dualizmu gospodarczego Europy<br>w XVI-XVII wieku.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11. (0-1)<br>Wymagania dla liceum ogólnokształcącego określone w podstawie programowej<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy</li></ol>\n<p>historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności między różnymi dziedzinami<br>życia społecznego;</p>\n<ol><li>rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje</li></ol>\n<p>przechowujące źródła historyczne, ocenia<br>przydatność źródła do wyjaśnienia<br>problemu historycznego;</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania</li></ol>\n<p>przeszłości dla rozumienia współczesnych<br>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>XVII. Europa w XVI i XVII w. Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje przemiany kapitalistyczne</li></ol>\n<p>w życiu gospodarczym Europy Zachodniej<br>XVI i XVII w. (PR)<br>XVIII. Państwo polsko-litewskie w czasach<br>ostatnich Jagiellonów. Zdający:</p>\n<ol><li>omawia polską specyfikę w zakresie</li></ol>\n<p>rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej<br>i modelu życia gospodarczego (gospodarka<br>folwarczno-pańszczyźniana) na tle<br>europejskim. (PP)<br>Wymagania dla technikum określone w podstawie programowej<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy</li></ol>\n<p>historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności między różnymi dziedzinami<br>życia społecznego;</p>\n<ol><li>rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje</li></ol>\n<p>przechowujące źródła historyczne, ocenia<br>przydatność źródła do wyjaśnienia<br>problemu historycznego;</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania</li></ol>\n<p>przeszłości dla rozumienia współczesnych<br>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>XVII. Europa w XVI i XVII w. Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje przemiany kapitalistyczne</li></ol>\n<p>w życiu gospodarczym Europy Zachodniej<br>XVI i XVII w. (PR)<br>XVIII. Państwo polsko-litewskie w czasach<br>ostatnich Jagiellonów. Zdający:</p>\n<ol><li>omawia polską specyfikę w zakresie</li></ol>\n<p>rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej<br>i modelu życia gospodarczego (gospodarka<br>folwarczno-pańszczyźniana) na tle<br>europejskim. (PP)<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - podanie poprawnego uzasadnienia.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Z danych zamieszczonych w tabeli wynika, że głównymi towarami eksportowanymi<br>z Rzeczypospolitej były produkty naturalne (zboże, drewno), natomiast importowano przede<br>wszystkim towary wytworzone (tkaniny). Potwierdza to istniejący w XVI-XVII wieku podział<br>Europy na dwie strefy gospodarcze [dualizm] - na wschodzie dominowało rolnictwo, na<br>zachodzie - handel i wytwórstwo.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Z danych wynika, że głównymi towarami <strong>eksportowanymi</strong> z Rzeczypospolitej były <strong>produkty naturalne</strong> (zboże, drewno — blisko 70%, a potem 77% eksportu), natomiast <strong>importowano</strong> przede wszystkim <strong>towary wytworzone</strong> (tkaniny — ponad połowa importu). Potwierdza to istniejący w XVI–XVII w. podział Europy na dwie strefy gospodarcze: na <strong>wschodzie</strong> od Łaby dominowało rolnictwo oparte na folwarku pańszczyźnianym, na <strong>zachodzie</strong> — handel i wytwórstwo.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Dualizm gospodarczy Europy</p>\n<p>Umowna granica biegnie wzdłuż Łaby:</p>\n<p>Zachód od Łaby | Wschód od Łaby<br>Rolnictwo | gospodarstwa czynszowe, wolni chłopi | folwark pańszczyźniany, poddaństwo<br>Miasta | silne, rosnące | słabnące<br>Rola w handlu | przetwórstwo i eksport wyrobów | eksport surowców<br>Kierunek zmian | ku kapitalizmowi | ku „wtórnemu poddaństwu&quot;</p>\n<p>Co widać w liczbach</p>\n<ul><li>eksport surowców rośnie: 69,6% → 77,0% — specjalizacja się pogłębia;</li><li>import tkanin utrzymuje się powyżej połowy: 50,8% → 53,9%;</li><li>udział eksportu tkanin spada niemal do zera: 6,7% → 0,8%.</li></ul>\n<p>Ten ostatni wskaźnik jest najbardziej wymowny — rodzime wytwórstwo przestaje liczyć się w eksporcie.</p>\n<p>Skutki dla Rzeczypospolitej</p>\n<p>Koniunktura na zboże opłacała się szlachcie, ale utrwaliła strukturę, która w XVIII w. okazała się pułapką: słabe miasta, brak kapitału przemysłowego i uzależnienie od jednego kanału zbytu przez Gdańsk.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — uzasadnienie oparte na danych z tabeli wraz z nazwaniem zjawiska.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Punkt przepada, gdy odpowiedź <strong>nie przywołuje liczb</strong>. Samo „Polska eksportowała zboże, a importowała tkaniny&quot; to opis, nie uzasadnienie — trzeba pokazać skalę: blisko 70–77% eksportu to surowce, ponad 50% importu to tkaniny. Drugi warunek: trzeba <strong>nazwać zjawisko</strong>, czyli powiedzieć, na czym polega dualizm (podział na strefę rolniczą na wschodzie i wytwórczo-handlową na zachodzie). Sama analiza tabeli bez tego wniosku jest niepełna.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: uzasadnienie oparte na strukturze eksportu i importu</h4>\n<p>Tabela ilustruje <strong>dualizm gospodarczy Europy</strong>, ponieważ pokazuje wyraźny podział ról między wschodem a zachodem kontynentu:</p>\n<ul><li><strong>Eksport</strong> Gdańska i Elbląga zdominowany był przez <strong>produkty rolne i surowce naturalne</strong>: zboże (69,6% → 77,0%), drewno i przetwory drzewne - typowe dla <strong>rolniczej strefy wschodniej</strong> (folwarczno-pańszczyźnianej).</li><li><strong>Import</strong> stanowiły przede wszystkim <strong>towary wytworzone i przetworzone</strong>: tkaniny (50,8% → 53,9%) oraz towary kolonialne, sól i śledzie - produkty <strong>rozwiniętej gospodarczo strefy zachodniej</strong>.</li></ul>\n<p>Rzeczpospolita wywoziła więc płody rolne, a sprowadzała wyroby rzemieślnicze - potwierdza to <strong>podział Europy na dwie strefy gospodarcze (dualizm)</strong>: rolniczy wschód dostarczający żywność i surowce oraz uprzemysłowiony, handlowy zachód.</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p>1 pkt - podanie poprawnego uzasadnienia; 0 pkt - niespełniające wymagań albo brak.</p>"}]}