{"id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-2)\nPamiątkowe znaczki z XX wieku\nTłumaczenie: Wojna między siłami Tłumaczenie napisu na pieczęci: Filadelfia, 29 maja 1976.\nkróla i parlamentu.\nNa podstawie: stamps.org; pl.wikipedia.org; www.collectgbstamps\nPrzyporządkuj poniższym opisom 1-2 właściwe znaczki (A-C). Odpowiedź uzasadnij,\nodwołując się do elementów graficznych lub napisów zamieszczonych na znaczkach.\n1. Znaczek upamiętniający wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych:\nUzasadnienie:\n2. Znaczek upamiętniający wojnę secesyjną:\nUzasadnienie:\nB\nC\nA\n13.\n0-1-2\nMHIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-2)\nWymagania dla liceum ogólnokształcącego określone w podstawie programowej\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy\nhistoryczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności między różnymi dziedzinami\nżycia społecznego;\n2) rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje\nprzechowujące źródła historyczne, ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania\nprzeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nXXV. Rewolucje XVIII w. Zdający:\n1) wyjaśnia genezę i skutki rewolucji\namerykańskiej. (PP)\nXXXIII. Europa i świat w II połowie XIX i na\npoczątku XX w. Zdający:\n2) wyjaśnia przyczyny i skutki wojny\nsecesyjnej w Stanach Zjednoczonych\nAmeryki. (PP)\nWymagania dla technikum określone w podstawie programowej\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy\nhistoryczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności między różnymi dziedzinami\nżycia społecznego;\n2) rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje\nprzechowujące źródła historyczne, ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania\nprzeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nXXV. Rewolucje XVIII w. Zdający:\n1) wyjaśnia genezę i skutki rewolucji\namerykańskiej. (PP)\nXXXIII. Europa i świat w II połowie XIX i na\npoczątku XX w. Zdający:\n2) wyjaśnia przyczyny i skutki wojny\nsecesyjnej w Stanach Zjednoczonych\nAmeryki. (PP)\nZasady oceniania\n2 pkt - dwa poprawne wskazania wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołania do treści\nznaczków.\n1 pkt - jedno poprawne wskazanie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do treści\nznaczka.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. Znaczek upamiętniający wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych: C\nPrzykładowe uzasadnienie:\nNa znaczku widać charakterystyczne umundurowanie dla epoki oraz datację nawiązującą\ndo rocznicy ogłoszenia Deklaracji Niepodległości.\n2. Znaczek upamiętniający wojnę secesyjną: A\nPrzykładowe uzasadnienie:\nNa znaczku widać charakterystyczne umundurowanie dla okresu wojny secesyjnej oraz\nnazwę bitwy wraz z datą nawiązującą do rocznicy stoczenia tej bitwy.","solution":"Odpowiedź: **1. Wojna o niepodległość USA — znaczek C.** Uzasadnienie: charakterystyczne umundurowanie z epoki oraz **datacja nawiązująca do rocznicy ogłoszenia Deklaracji Niepodległości** (Filadelfia, 1776 → znaczek z 1976 r., dwustulecie). **2. Wojna secesyjna — znaczek A.** Uzasadnienie: umundurowanie charakterystyczne dla okresu wojny secesyjnej oraz **nazwa bitwy wraz z datą** nawiązującą do rocznicy jej stoczenia.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nTrzy wojny, trzy konteksty\n\nZnaczek | Wojna | Lata | Trop na znaczku\nC | o niepodległość USA | 1775–1783 | Filadelfia, 1976 = 200. rocznica Deklaracji\nA | secesyjna | 1861–1865 | nazwa bitwy z datą, mundury Unii/Konfederacji\nB | angielska wojna domowa | 1642–1651 | „siły króla i parlamentu\" — rojaliści vs parlamentarzyści\n\nDlaczego rocznice są dobrym tropem\n\nZnaczki okolicznościowe emituje się w okrągłe rocznice. Data na znaczku to zwykle rok emisji, a nie rok wydarzenia — trzeba odjąć 100, 150 albo 200 lat i sprawdzić, co wypada.\n\n- 1976 − 200 = 1776 → Deklaracja Niepodległości\n- znaczki wojny secesyjnej emitowano m.in. w latach 1961–1965 (stulecie)\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — dwa poprawne wskazania wraz z uzasadnieniami odwołującymi się do treści znaczków.\n- 1 pkt — jedno wskazanie z uzasadnieniem.\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: Znaczek **B** jest dystraktorem — napis „wojna między siłami króla i parlamentu\" wskazuje na angielską **wojnę domową** (1642–1651), a nie na żadną z wojen amerykańskich. Przypisanie go do któregokolwiek opisu to pewne zero. Uzasadnienie musi odwołać się do **konkretnego elementu znaczka** — napisu, daty albo umundurowania. Samo „bo tak wygląda\" albo wiedza pozaźródłowa („wojna secesyjna była w latach 1861–1865\") nie punktuje, bo polecenie mówi wprost o elementach graficznych lub napisach. Wskazówka: **Filadelfia + 1976** to dwustulecie Deklaracji Niepodległości (4 lipca 1776, Filadelfia). Ta para dat rozstrzyga przyporządkowanie C.","image":"img/historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"wojna o niepodleglosc USA, wojna secesyjna, analiza zrodel ikonograficznych","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13. (0-2)
Pamiątkowe znaczki z XX wieku
Tłumaczenie: Wojna między siłami Tłumaczenie napisu na pieczęci: Filadelfia, 29 maja 1976.
króla i parlamentu.
Na podstawie: stamps.org; pl.wikipedia.org; www.collectgbstamps
Przyporządkuj poniższym opisom 1-2 właściwe znaczki (A-C). Odpowiedź uzasadnij,
odwołując się do elementów graficznych lub napisów zamieszczonych na znaczkach.

\n
  1. Znaczek upamiętniający wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych:
\n

Uzasadnienie:

\n
  1. Znaczek upamiętniający wojnę secesyjną:
\n

Uzasadnienie:
B
C
A
13.
0-1-2
MHIP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 13. (0-2)
Wymagania dla liceum ogólnokształcącego określone w podstawie programowej
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający:

\n
  1. analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy
\n

historyczne w kontekście epok i dostrzega
zależności między różnymi dziedzinami
życia społecznego;

\n
  1. rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje
\n

przechowujące źródła historyczne, ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia
problemu historycznego;

\n
  1. ugruntowuje potrzebę poznawania
\n

przeszłości dla rozumienia współczesnych
mechanizmów społecznych i kulturowych.
XXV. Rewolucje XVIII w. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia genezę i skutki rewolucji
\n

amerykańskiej. (PP)
XXXIII. Europa i świat w II połowie XIX i na
początku XX w. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia przyczyny i skutki wojny
\n

secesyjnej w Stanach Zjednoczonych
Ameryki. (PP)
Wymagania dla technikum określone w podstawie programowej
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Analiza i interpretacja historyczna.
Zdający:

\n
  1. analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy
\n

historyczne w kontekście epok i dostrzega
zależności między różnymi dziedzinami
życia społecznego;

\n
  1. rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje
\n

przechowujące źródła historyczne, ocenia
przydatność źródła do wyjaśnienia
problemu historycznego;

\n
  1. ugruntowuje potrzebę poznawania
\n

przeszłości dla rozumienia współczesnych
mechanizmów społecznych i kulturowych.
XXV. Rewolucje XVIII w. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia genezę i skutki rewolucji
\n

amerykańskiej. (PP)
XXXIII. Europa i świat w II połowie XIX i na
początku XX w. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia przyczyny i skutki wojny
\n

secesyjnej w Stanach Zjednoczonych
Ameryki. (PP)
Zasady oceniania
2 pkt - dwa poprawne wskazania wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołania do treści
znaczków.
1 pkt - jedno poprawne wskazanie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do treści
znaczka.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. Znaczek upamiętniający wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych: C
\n

Przykładowe uzasadnienie:
Na znaczku widać charakterystyczne umundurowanie dla epoki oraz datację nawiązującą
do rocznicy ogłoszenia Deklaracji Niepodległości.

\n
  1. Znaczek upamiętniający wojnę secesyjną: A
\n

Przykładowe uzasadnienie:
Na znaczku widać charakterystyczne umundurowanie dla okresu wojny secesyjnej oraz
nazwę bitwy wraz z datą nawiązującą do rocznicy stoczenia tej bitwy.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: 1. Wojna o niepodległość USA — znaczek C. Uzasadnienie: charakterystyczne umundurowanie z epoki oraz datacja nawiązująca do rocznicy ogłoszenia Deklaracji Niepodległości (Filadelfia, 1776 → znaczek z 1976 r., dwustulecie). 2. Wojna secesyjna — znaczek A. Uzasadnienie: umundurowanie charakterystyczne dla okresu wojny secesyjnej oraz nazwa bitwy wraz z datą nawiązującą do rocznicy jej stoczenia.

\n

Treść zadania (CKE)

\n

Trzy wojny, trzy konteksty

\n

Znaczek | Wojna | Lata | Trop na znaczku
C | o niepodległość USA | 1775–1783 | Filadelfia, 1976 = 200. rocznica Deklaracji
A | secesyjna | 1861–1865 | nazwa bitwy z datą, mundury Unii/Konfederacji
B | angielska wojna domowa | 1642–1651 | „siły króla i parlamentu" — rojaliści vs parlamentarzyści

\n

Dlaczego rocznice są dobrym tropem

\n

Znaczki okolicznościowe emituje się w okrągłe rocznice. Data na znaczku to zwykle rok emisji, a nie rok wydarzenia — trzeba odjąć 100, 150 albo 200 lat i sprawdzić, co wypada.

\n\n

Punktacja CKE

\n\n

Typowy błąd: Znaczek B jest dystraktorem — napis „wojna między siłami króla i parlamentu" wskazuje na angielską wojnę domową (1642–1651), a nie na żadną z wojen amerykańskich. Przypisanie go do któregokolwiek opisu to pewne zero. Uzasadnienie musi odwołać się do konkretnego elementu znaczka — napisu, daty albo umundurowania. Samo „bo tak wygląda" albo wiedza pozaźródłowa („wojna secesyjna była w latach 1861–1865") nie punktuje, bo polecenie mówi wprost o elementach graficznych lub napisach. Wskazówka: Filadelfia + 1976 to dwustulecie Deklaracji Niepodległości (4 lipca 1776, Filadelfia). Ta para dat rozstrzyga przyporządkowanie C.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź: 1 → C, 2 → A

\n

1. Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych → znaczek C.
Uzasadnienie: znaczek C przedstawia jeźdźców z flagami amerykańskimi oraz pieczęć „Philadelphia, May 29 1976” - datę związaną z 200. rocznicą ogłoszenia Deklaracji Niepodległości (1776), a Filadelfia to miasto uchwalenia Deklaracji. Umundurowanie i motyw odpowiadają epoce wojny o niepodległość USA.

\n

2. Wojna secesyjna → znaczek A.
Uzasadnienie: znaczek A nosi napis GETTYSBURG (nazwa decydującej bitwy wojny secesyjnej, 1863) i przedstawia dwóch żołnierzy w starciu w mundurach niebieskim (Unia) i szarym (Konfederacja) - barwach walczących stron wojny secesyjnej.

\n

(Znaczek B dotyczy angielskiej wojny domowej między królem a parlamentem - nie pasuje do żadnego opisu.)

\n

Zasady oceniania CKE

\n

2 pkt - dwa poprawne wskazania (1 = C, 2 = A) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do treści znaczków; 1 pkt - jedno poprawne; 0 pkt - niespełniające wymagań.

"}]}