{"id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.\nPlan zabudowy kompleksu fabryk\nNa podstawie: www.researchgate.net","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **16.1.** Na planie zaznaczono **domy robotnicze (famuły)**, a także budynki użyteczności publicznej — **szkołę, stołówkę i sklep, szpital św. Anny** oraz remizę strażacką. Zapewnienie robotnikom mieszkań, opieki zdrowotnej, edukacji i zaopatrzenia świadczy o trosce właściciela o ich dobrostan. **16.2. Łódź.** Obecność **przędzalni** wskazuje na przemysł **włókienniczy**, którego głównym ośrodkiem w Królestwie Polskim była Łódź.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nTrzy okręgi przemysłowe Królestwa Polskiego\n\nOkręg | Specjalizacja | Główne ośrodki\nłódzki | włókiennictwo (przędzalnie, tkalnie) | Łódź, Zgierz, Pabianice\nstaropolski | hutnictwo, metalurgia | Kielce, Ostrowiec\ndąbrowski (Zagłębie) | górnictwo węgla, hutnictwo | Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza\n\nCo znajdowało się w kompleksie fabrycznym\n\nWielkie zakłady łódzkie (Scheiblera, Poznańskiego, Grohmana) budowały wokół fabryki całe osiedla:\n\n- famuły — wielorodzinne domy robotnicze,\n- szpital fabryczny — tu św. Anny,\n- szkoła dla dzieci robotników,\n- sklep i stołówka — często z zakupami na rachunek,\n- remiza — przy zabudowie drewnianej i bawełnie ryzyko pożaru było ogromne,\n- bocznica kolejowa — dowóz surowca i wywóz towaru,\n- willa dyrektora — na terenie zakładu, ale wyraźnie oddzielona.\n\nTen model nazywa się paternalizmem fabrycznym: świadczenia socjalne szły w parze z zależnością robotnika od pracodawcy, także mieszkaniową.\n\nPunktacja CKE\n\n- 16.1. 1 pkt — uzasadnienie odwołujące się do obiektów z planu.\n- 16.2. 1 pkt — Łódź.\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: W 16.1 uzasadnienie musi wskazać **konkretne obiekty z legendy**. Ogólne „właściciel dbał o robotników\" nie punktuje — trzeba wymienić famuły i przynajmniej jeden budynek użyteczności publicznej. W 16.2 klucz jest w słowie **przędzalnia**. Kusi odpowiedź „Warszawa\" (największe miasto Kongresówki) albo „Sosnowiec\"/„Dąbrowa Górnicza\" (Zagłębie), ale te były ośrodkami przemysłu metalowego i górnictwa. Przędzalnia = włókiennictwo = **Łódź**. Warto zauważyć, że taki kompleks to **paternalizm fabryczny** — dbałość o robotnika była też narzędziem kontroli i wiązania go z zakładem. Zadanie tego nie wymaga, ale to sensowne dopowiedzenie.","image":"img/historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"rewolucja przemyslowa, Lodz, przemysl wlokienniczy, paternalizm fabryczny","page_from":17,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.<br>Plan zabudowy kompleksu fabryk<br>Na podstawie: www.researchgate.net</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>16.1.</strong> Na planie zaznaczono <strong>domy robotnicze (famuły)</strong>, a także budynki użyteczności publicznej — <strong>szkołę, stołówkę i sklep, szpital św. Anny</strong> oraz remizę strażacką. Zapewnienie robotnikom mieszkań, opieki zdrowotnej, edukacji i zaopatrzenia świadczy o trosce właściciela o ich dobrostan. <strong>16.2. Łódź.</strong> Obecność <strong>przędzalni</strong> wskazuje na przemysł <strong>włókienniczy</strong>, którego głównym ośrodkiem w Królestwie Polskim była Łódź.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Trzy okręgi przemysłowe Królestwa Polskiego</p>\n<p>Okręg | Specjalizacja | Główne ośrodki<br>łódzki | włókiennictwo (przędzalnie, tkalnie) | Łódź, Zgierz, Pabianice<br>staropolski | hutnictwo, metalurgia | Kielce, Ostrowiec<br>dąbrowski (Zagłębie) | górnictwo węgla, hutnictwo | Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza</p>\n<p>Co znajdowało się w kompleksie fabrycznym</p>\n<p>Wielkie zakłady łódzkie (Scheiblera, Poznańskiego, Grohmana) budowały wokół fabryki całe osiedla:</p>\n<ul><li>famuły — wielorodzinne domy robotnicze,</li><li>szpital fabryczny — tu św. Anny,</li><li>szkoła dla dzieci robotników,</li><li>sklep i stołówka — często z zakupami na rachunek,</li><li>remiza — przy zabudowie drewnianej i bawełnie ryzyko pożaru było ogromne,</li><li>bocznica kolejowa — dowóz surowca i wywóz towaru,</li><li>willa dyrektora — na terenie zakładu, ale wyraźnie oddzielona.</li></ul>\n<p>Ten model nazywa się paternalizmem fabrycznym: świadczenia socjalne szły w parze z zależnością robotnika od pracodawcy, także mieszkaniową.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>16.1. 1 pkt — uzasadnienie odwołujące się do obiektów z planu.</li><li>16.2. 1 pkt — Łódź.</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: W 16.1 uzasadnienie musi wskazać <strong>konkretne obiekty z legendy</strong>. Ogólne „właściciel dbał o robotników&quot; nie punktuje — trzeba wymienić famuły i przynajmniej jeden budynek użyteczności publicznej. W 16.2 klucz jest w słowie <strong>przędzalnia</strong>. Kusi odpowiedź „Warszawa&quot; (największe miasto Kongresówki) albo „Sosnowiec&quot;/„Dąbrowa Górnicza&quot; (Zagłębie), ale te były ośrodkami przemysłu metalowego i górnictwa. Przędzalnia = włókiennictwo = <strong>Łódź</strong>. Warto zauważyć, że taki kompleks to <strong>paternalizm fabryczny</strong> — dbałość o robotnika była też narzędziem kontroli i wiązania go z zakładem. Zadanie tego nie wymaga, ale to sensowne dopowiedzenie.</p>"}]}