{"id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-1)\nŹródło 1. Rozporządzenie językowe\n§ 1. C.k. władze i urzędy […] dalej c.k. Krajowa Rada Szkolna i c.k. sądy używać będą tak\nw służbie wewnętrznej, jako też w korespondencji z sądowymi niewojskowymi władzami,\nurzędami i sądami w kraju języka polskiego […].\n§ 2. Podobnież będą i prokuratorie państwowe w kraju używać języka polskiego\nw stosunkach służbowych z władzami, urzędami i sądami w kraju […].\nNa podstawie: G. Chomicki, L. Śliwa, Wiek XIX. Teksty źródłowe, Kraków 2021, s. 244.\nŹródło 2. Fragment relacji\nDo ferii wielkanocnych 1901 roku naukę religii pobieraliśmy w języku polskim. Dnia\n24 stycznia nauczyciele zaczęli nas obdarowywać niemieckimi katechizmami. […]\nZa sprzeciwianie się nauczycielowi odebraliśmy w dniu 2 V karę chłosty od nauczyciela\nKoralewskiego […]. Inspektor szkolny […] [c]zęsto pytał nas: „Kim jesteście?”. Odpowiedź\nbyła jedna: „Jesteśmy Polakami”.\nNa podstawie: Źródła i materiały do nauczania historii, red. S. Sierpowski, Warszawa 1998, s. 210-211.\nRozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. dotyczą tego samego zaboru. Odpowiedź uzasadnij,\nodwołując się do obu źródeł.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\n16.2.\n0-1\n17.\n0-1\nMHIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-1)\nWymagania dla liceum ogólnokształcącego określone w podstawie programowej\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy\nhistoryczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności między różnymi dziedzinami\nżycia społecznego;\n2) rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje\nprzechowujące źródła historyczne, ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania\nprzeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nXXXV. Ziemie polskie pod zaborami\nw II połowie XIX i na początku XX w.\nZdający:\n1) wyjaśnia cele i porównuje metody polityki\nzaborców wobec mieszkańców ziem dawnej\nRzeczypospolitej (w tym ziem zabranych) -\nrusyfikacja, germanizacja, autonomia\ngalicyjska;\n3) charakteryzuje postawy społeczeństwa\npolskiego w stosunku do zaborców. (PP)\nWymagania dla technikum określone w podstawie programowej\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy\nhistoryczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności między różnymi dziedzinami\nżycia społecznego;\n2) rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje\nprzechowujące źródła historyczne, ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania\nprzeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nXXXV. Ziemie polskie pod zaborami\nw II połowie XIX i na początku XX w.\nZdający:\n1) wyjaśnia cele i porównuje metody polityki\nzaborców wobec mieszkańców ziem dawnej\nRzeczypospolitej (w tym ziem zabranych) -\nrusyfikacja, germanizacja, autonomia\ngalicyjska;\n3) charakteryzuje postawy społeczeństwa\npolskiego w stosunku do zaborców. (PP)\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do obu\nźródeł.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: nie\nPrzykładowe uzasadnienie: Źródło 1. odnosi się do sytuacji w zaborze austriackim w okresie\ntzw. autonomii, o czym świadczą m.in. nazwy instytucji, informacja o języku polskim jako\njęzyku urzędowym. Źródło 2. informuje o sytuacji w zaborze pruskim, gdzie język polski był\nzakazany nawet na lekcjach religii.","solution":"Odpowiedź: Rozstrzygnięcie — **nie**. Uzasadnienie — źródło 1. odnosi się do sytuacji w **zaborze austriackim** w okresie tzw. **autonomii galicyjskiej**, o czym świadczą nazwy instytucji (**c.k.** — cesarsko-królewskie, Krajowa Rada Szkolna) oraz wprowadzenie **języka polskiego jako urzędowego**. Źródło 2. informuje o sytuacji w **zaborze pruskim**, gdzie język polski był rugowany — niemieckie katechizmy i chłosta za sprzeciw wskazują na **strajk szkolny we Wrześni** (1901).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nTrzy zabory, trzy polityki po 1867 r.\n\nAustriacki (Galicja) | Pruski | Rosyjski\nJęzyk urzędowy | polski (od 1869) | niemiecki | rosyjski\nSzkolnictwo | polskie, dwa uniwersytety | germanizacja | rusyfikacja\nSamorząd | Sejm Krajowy, autonomia | brak | brak\nZnak rozpoznawczy w źródłach | c.k., Krajowa Rada Szkolna | Kulturkampf, Hakata, komisja kolonizacyjna | generał-gubernator, Apuchtin\n\nStrajk szkolny we Wrześni (1901–1902)\n\nBezpośrednią przyczyną było wprowadzenie niemieckiego na lekcjach religii — ostatniego przedmiotu nauczanego po polsku. Dzieci odmówiły odpowiadania po niemiecku, część rodziców poparła protest. Władze zastosowały chłostę, a rodziców skazano na kary więzienia. Sprawa odbiła się echem w całej Europie i stała się symbolem oporu wobec germanizacji; strajk rozlał się potem na ponad 700 szkół w Wielkopolsce.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł.\n\nTypowy błąd: Skrót **c.k.** (cesarsko-królewski) jest tu najszybszym rozpoznaniem zaboru austriackiego — pochodzi od tytulatury Franciszka Józefa jako cesarza Austrii i króla Węgier. Kto go nie zna, zwykle myli źródło 1. z zaborem rosyjskim. Uzasadnienie musi odwołać się do **obu** źródeł. Samo „nie, bo to różne zabory\" nie punktuje; trzeba podać przesłanki dla każdego: c.k. i polski jako urzędowy w pierwszym, niemieckie katechizmy i chłosta w drugim. Data **1901** i chłosta za religię to jednoznaczne wskazanie na **Wrześnię** — warto ją nazwać, choć klucz tego nie wymaga.","image":"img/historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":"zabor austriacki, autonomia Galicji, zabor pruski, Wrzesnia","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17. (0-1)<br>Źródło 1. Rozporządzenie językowe<br>§ 1. C.k. władze i urzędy […] dalej c.k. Krajowa Rada Szkolna i c.k. sądy używać będą tak<br>w służbie wewnętrznej, jako też w korespondencji z sądowymi niewojskowymi władzami,<br>urzędami i sądami w kraju języka polskiego […].<br>§ 2. Podobnież będą i prokuratorie państwowe w kraju używać języka polskiego<br>w stosunkach służbowych z władzami, urzędami i sądami w kraju […].<br>Na podstawie: G. Chomicki, L. Śliwa, Wiek XIX. Teksty źródłowe, Kraków 2021, s. 244.<br>Źródło 2. Fragment relacji<br>Do ferii wielkanocnych 1901 roku naukę religii pobieraliśmy w języku polskim. Dnia<br>24 stycznia nauczyciele zaczęli nas obdarowywać niemieckimi katechizmami. […]<br>Za sprzeciwianie się nauczycielowi odebraliśmy w dniu 2 V karę chłosty od nauczyciela<br>Koralewskiego […]. Inspektor szkolny […] [c]zęsto pytał nas: „Kim jesteście?”. Odpowiedź<br>była jedna: „Jesteśmy Polakami”.<br>Na podstawie: Źródła i materiały do nauczania historii, red. S. Sierpowski, Warszawa 1998, s. 210-211.<br>Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. dotyczą tego samego zaboru. Odpowiedź uzasadnij,<br>odwołując się do obu źródeł.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:<br>16.2.<br>0-1<br>17.<br>0-1<br>MHIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 17. (0-1)<br>Wymagania dla liceum ogólnokształcącego określone w podstawie programowej<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy</li></ol>\n<p>historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności między różnymi dziedzinami<br>życia społecznego;</p>\n<ol><li>rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje</li></ol>\n<p>przechowujące źródła historyczne, ocenia<br>przydatność źródła do wyjaśnienia<br>problemu historycznego;</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania</li></ol>\n<p>przeszłości dla rozumienia współczesnych<br>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>XXXV. Ziemie polskie pod zaborami<br>w II połowie XIX i na początku XX w.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia cele i porównuje metody polityki</li></ol>\n<p>zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej<br>Rzeczypospolitej (w tym ziem zabranych) -<br>rusyfikacja, germanizacja, autonomia<br>galicyjska;</p>\n<ol><li>charakteryzuje postawy społeczeństwa</li></ol>\n<p>polskiego w stosunku do zaborców. (PP)<br>Wymagania dla technikum określone w podstawie programowej<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy</li></ol>\n<p>historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności między różnymi dziedzinami<br>życia społecznego;</p>\n<ol><li>rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje</li></ol>\n<p>przechowujące źródła historyczne, ocenia<br>przydatność źródła do wyjaśnienia<br>problemu historycznego;</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania</li></ol>\n<p>przeszłości dla rozumienia współczesnych<br>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>XXXV. Ziemie polskie pod zaborami<br>w II połowie XIX i na początku XX w.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia cele i porównuje metody polityki</li></ol>\n<p>zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej<br>Rzeczypospolitej (w tym ziem zabranych) -<br>rusyfikacja, germanizacja, autonomia<br>galicyjska;</p>\n<ol><li>charakteryzuje postawy społeczeństwa</li></ol>\n<p>polskiego w stosunku do zaborców. (PP)<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do obu<br>źródeł.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Rozstrzygnięcie: nie<br>Przykładowe uzasadnienie: Źródło 1. odnosi się do sytuacji w zaborze austriackim w okresie<br>tzw. autonomii, o czym świadczą m.in. nazwy instytucji, informacja o języku polskim jako<br>języku urzędowym. Źródło 2. informuje o sytuacji w zaborze pruskim, gdzie język polski był<br>zakazany nawet na lekcjach religii.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Rozstrzygnięcie — <strong>nie</strong>. Uzasadnienie — źródło 1. odnosi się do sytuacji w <strong>zaborze austriackim</strong> w okresie tzw. <strong>autonomii galicyjskiej</strong>, o czym świadczą nazwy instytucji (<strong>c.k.</strong> — cesarsko-królewskie, Krajowa Rada Szkolna) oraz wprowadzenie <strong>języka polskiego jako urzędowego</strong>. Źródło 2. informuje o sytuacji w <strong>zaborze pruskim</strong>, gdzie język polski był rugowany — niemieckie katechizmy i chłosta za sprzeciw wskazują na <strong>strajk szkolny we Wrześni</strong> (1901).</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Trzy zabory, trzy polityki po 1867 r.</p>\n<p>Austriacki (Galicja) | Pruski | Rosyjski<br>Język urzędowy | polski (od 1869) | niemiecki | rosyjski<br>Szkolnictwo | polskie, dwa uniwersytety | germanizacja | rusyfikacja<br>Samorząd | Sejm Krajowy, autonomia | brak | brak<br>Znak rozpoznawczy w źródłach | c.k., Krajowa Rada Szkolna | Kulturkampf, Hakata, komisja kolonizacyjna | generał-gubernator, Apuchtin</p>\n<p>Strajk szkolny we Wrześni (1901–1902)</p>\n<p>Bezpośrednią przyczyną było wprowadzenie niemieckiego na lekcjach religii — ostatniego przedmiotu nauczanego po polsku. Dzieci odmówiły odpowiadania po niemiecku, część rodziców poparła protest. Władze zastosowały chłostę, a rodziców skazano na kary więzienia. Sprawa odbiła się echem w całej Europie i stała się symbolem oporu wobec germanizacji; strajk rozlał się potem na ponad 700 szkół w Wielkopolsce.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Skrót <strong>c.k.</strong> (cesarsko-królewski) jest tu najszybszym rozpoznaniem zaboru austriackiego — pochodzi od tytulatury Franciszka Józefa jako cesarza Austrii i króla Węgier. Kto go nie zna, zwykle myli źródło 1. z zaborem rosyjskim. Uzasadnienie musi odwołać się do <strong>obu</strong> źródeł. Samo „nie, bo to różne zabory&quot; nie punktuje; trzeba podać przesłanki dla każdego: c.k. i polski jako urzędowy w pierwszym, niemieckie katechizmy i chłosta w drugim. Data <strong>1901</strong> i chłosta za religię to jednoznaczne wskazanie na <strong>Wrześnię</strong> — warto ją nazwać, choć klucz tego nie wymaga.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: Rozstrzygnięcie - NIE</h4>\n<p>Źródła 1. i 2. <strong>nie</strong> dotyczą tego samego zaboru.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie (oba źródła):</strong></p>\n<ul><li><strong>Źródło 1.</strong> (rozporządzenie językowe z oznaczeniami „c.k.” = cesarsko-królewskie, „c.k. Krajowa Rada Szkolna”) dotyczy <strong>zaboru austriackiego</strong> w okresie <strong>autonomii galicyjskiej</strong> - nakazuje używanie <strong>języka polskiego jako urzędowego</strong> w sądach i urzędach.</li><li><strong>Źródło 2.</strong> (relacja o niemieckich katechizmach, karze chłosty za opór, pytaniach inspektora „Kim jesteście?”) opisuje <strong>zabór pruski</strong> - represyjną politykę germanizacyjną, w której <strong>zakazano języka polskiego</strong> nawet na lekcjach religii (nawiązanie do strajku dzieci wrzesińskich, 1901).</li></ul>\n<p>Jedno źródło dotyczy zaboru austriackiego (język polski urzędowy), drugie - pruskiego (język polski zwalczany), więc rozstrzygnięcie brzmi <strong>nie</strong>.</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie (nie) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł; 0 pkt - niespełniające wymagań albo brak.</p>"}]}