{"id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.\nŹródło 1. Fragment strony tytułowej czasopisma\nNa podstawie: crispa.uw.edu.pl\nŹródło 2. Fragment opracowania historycznego\nWarszawa stała się widownią gorszących scen. Zwolennicy prawicy usiłowali przeszkodzić\nw dotarciu do sejmu zarówno prezydentowi, jak i przedstawicielom ugrupowań, których\ngłosami został wybrany. Agresja tłumu zwróciła się przeciwko posłom mniejszości\nnarodowych, przede wszystkim Żydom, i parlamentarzystom lewicowym. Ignacego\nDaszyńskiego oblężono w bramie jednego z domów; pojawiła się odsiecz, między\nantagonistami doszło do walki na pałki i rewolwery. Kontrakcja prawicy nie przyniosła\nspodziewanych rezultatów, gdyż prezydent […] dotarł do sejmu i w obecności\nzdekompletowanego Zgromadzenia Narodowego złożył przewidzianą konstytucją przysięgę.\nNa podstawie: C. Brzoza, Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej, Kraków 2003, s. 112.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **19.1.** Rozstrzygnięcie — **nie**. Uzasadnienie — źródło 1. odnosi się do **przewrotu majowego** (1926), o czym świadczy m.in. informacja o zdobyciu **Belwederu** oraz data wydania czasopisma. Źródło 2. opisuje wydarzenia **wcześniejsze** — okoliczności zaprzysiężenia **Gabriela Narutowicza** na urząd Prezydenta RP (grudzień **1922**). Wydarzenie późniejsze nie może być przyczyną wcześniejszego. **19.2. FP** 1. **F** — Narutowicz został wybrany przez **Zgromadzenie Narodowe** (Sejm i Senat), nie w wyborach powszechnych. Konstytucja marcowa nie przewidywała wyborów powszechnych prezydenta. 2. **P** — Daszyński był działaczem **PPS**.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nDwa kryzysy, cztery lata różnicy\n\nGrudzień 1922 | Maj 1926\nWydarzenie | wybór i zaprzysiężenie Gabriela Narutowicza | przewrót majowy Piłsudskiego\nPrzebieg | blokady, agresja tłumu, zabójstwo prezydenta 16 XII | walki w Warszawie, zdobycie Belwederu\nSkutek | Stanisław Wojciechowski prezydentem | dymisja Wojciechowskiego, rządy sanacji\n\nTrop rozstrzygający: Belweder i data czasopisma w źródle 1.\n\nJak wybierano prezydenta w II RP\n\nKonstytucja marcowa (1921): prezydenta wybiera Zgromadzenie Narodowe — Sejm i Senat obradujące łącznie, na 7 lat.\n\nNarutowicz wygrał w piątym głosowaniu głosami PSL „Wyzwolenie\", lewicy, centrum i mniejszości narodowych, pokonując kandydata prawicy Maurycego Zamoyskiego. Prawica zakwestionowała jego legitymację właśnie dlatego, że wybrały go „obce głosy\" — stąd sceny opisane w źródle 2.\n\nNowela sierpniowa (1926) i konstytucja kwietniowa (1935) zmieniły ten tryb, ale nigdy nie wprowadzono w II RP wyborów powszechnych prezydenta.\n\nPunktacja CKE\n\n- 19.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z obu źródeł.\n- 19.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: Sedno 19.1 to **chronologia**. Oba źródła dotyczą kryzysów politycznych II RP i łatwo je pomylić, ale przewrót majowy jest **o cztery lata późniejszy** niż zaprzysiężenie Narutowicza. Pytanie o przyczynę jest więc pytaniem o kolejność — a odpowiedź „tak\" jest niemożliwa logicznie. W 19.2 pierwsze stwierdzenie wykorzystuje odruch: „prezydent = wybory powszechne\". W II RP prezydenta wybierało **Zgromadzenie Narodowe** — i właśnie to, że Narutowicz przeszedł głosami lewicy, centrum i mniejszości narodowych, a nie prawicy, wywołało kampanię nienawiści zakończoną jego zabójstwem 16 grudnia 1922 r.","image":"img/historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":"Gabriel Narutowicz, przewrot majowy, II RP, Zgromadzenie Narodowe","page_from":20,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.<br>Źródło 1. Fragment strony tytułowej czasopisma<br>Na podstawie: crispa.uw.edu.pl<br>Źródło 2. Fragment opracowania historycznego<br>Warszawa stała się widownią gorszących scen. Zwolennicy prawicy usiłowali przeszkodzić<br>w dotarciu do sejmu zarówno prezydentowi, jak i przedstawicielom ugrupowań, których<br>głosami został wybrany. Agresja tłumu zwróciła się przeciwko posłom mniejszości<br>narodowych, przede wszystkim Żydom, i parlamentarzystom lewicowym. Ignacego<br>Daszyńskiego oblężono w bramie jednego z domów; pojawiła się odsiecz, między<br>antagonistami doszło do walki na pałki i rewolwery. Kontrakcja prawicy nie przyniosła<br>spodziewanych rezultatów, gdyż prezydent […] dotarł do sejmu i w obecności<br>zdekompletowanego Zgromadzenia Narodowego złożył przewidzianą konstytucją przysięgę.<br>Na podstawie: C. Brzoza, Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej, Kraków 2003, s. 112.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>19.1.</strong> Rozstrzygnięcie — <strong>nie</strong>. Uzasadnienie — źródło 1. odnosi się do <strong>przewrotu majowego</strong> (1926), o czym świadczy m.in. informacja o zdobyciu <strong>Belwederu</strong> oraz data wydania czasopisma. Źródło 2. opisuje wydarzenia <strong>wcześniejsze</strong> — okoliczności zaprzysiężenia <strong>Gabriela Narutowicza</strong> na urząd Prezydenta RP (grudzień <strong>1922</strong>). Wydarzenie późniejsze nie może być przyczyną wcześniejszego. <strong>19.2. FP</strong> 1. <strong>F</strong> — Narutowicz został wybrany przez <strong>Zgromadzenie Narodowe</strong> (Sejm i Senat), nie w wyborach powszechnych. Konstytucja marcowa nie przewidywała wyborów powszechnych prezydenta. 2. <strong>P</strong> — Daszyński był działaczem <strong>PPS</strong>.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Dwa kryzysy, cztery lata różnicy</p>\n<p>Grudzień 1922 | Maj 1926<br>Wydarzenie | wybór i zaprzysiężenie Gabriela Narutowicza | przewrót majowy Piłsudskiego<br>Przebieg | blokady, agresja tłumu, zabójstwo prezydenta 16 XII | walki w Warszawie, zdobycie Belwederu<br>Skutek | Stanisław Wojciechowski prezydentem | dymisja Wojciechowskiego, rządy sanacji</p>\n<p>Trop rozstrzygający: Belweder i data czasopisma w źródle 1.</p>\n<p>Jak wybierano prezydenta w II RP</p>\n<p>Konstytucja marcowa (1921): prezydenta wybiera Zgromadzenie Narodowe — Sejm i Senat obradujące łącznie, na 7 lat.</p>\n<p>Narutowicz wygrał w piątym głosowaniu głosami PSL „Wyzwolenie&quot;, lewicy, centrum i mniejszości narodowych, pokonując kandydata prawicy Maurycego Zamoyskiego. Prawica zakwestionowała jego legitymację właśnie dlatego, że wybrały go „obce głosy&quot; — stąd sceny opisane w źródle 2.</p>\n<p>Nowela sierpniowa (1926) i konstytucja kwietniowa (1935) zmieniły ten tryb, ale nigdy nie wprowadzono w II RP wyborów powszechnych prezydenta.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>19.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z obu źródeł.</li><li>19.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Sedno 19.1 to <strong>chronologia</strong>. Oba źródła dotyczą kryzysów politycznych II RP i łatwo je pomylić, ale przewrót majowy jest <strong>o cztery lata późniejszy</strong> niż zaprzysiężenie Narutowicza. Pytanie o przyczynę jest więc pytaniem o kolejność — a odpowiedź „tak&quot; jest niemożliwa logicznie. W 19.2 pierwsze stwierdzenie wykorzystuje odruch: „prezydent = wybory powszechne&quot;. W II RP prezydenta wybierało <strong>Zgromadzenie Narodowe</strong> — i właśnie to, że Narutowicz przeszedł głosami lewicy, centrum i mniejszości narodowych, a nie prawicy, wywołało kampanię nienawiści zakończoną jego zabójstwem 16 grudnia 1922 r.</p>"}]}