{"id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":15,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-15)\nZadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź\npowinna liczyć minimum 300 wyrazów.\n1. Unia w Krewie okazała się bardziej korzystna dla Litwy niż dla Polski. Zajmij stanowisko\nwobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty:\npolityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.\n2. Rewolucja przemysłowa przyniosła społeczeństwom europejskim więcej szkody niż\npożytku. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej\nargumentacji aspekty: społeczny, gospodarczy i kulturowy.\n3. Klęska Polski w 1939 roku była nieunikniona. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je\nuzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: polityczny, militarny i społeczno-\n-gospodarczy.\nna temat nr\n26.\n0-15\nMHIP-R0_100\nMHIP-R0_100\nMHIP-R0_100\nMHIP-R0_100\nMHIP-R0_100\nMHIP-R0_100\nMHIP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nHISTORIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nHISTORIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nHISTORIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26. (0-15)","solution":"Odpowiedź: CKE nie podaje jednej „poprawnej\" tezy — punktuje **jakość argumentacji** i pokrycie **wszystkich trzech aspektów** wskazanych w temacie. Poniżej materiał do obu stron każdego tematu. **Temat 1 — unia w Krewie (1385)** *Za korzyścią Litwy:* chrzest bez podboju krzyżackiego, co odebrało Zakonowi pretekst do wypraw; zachowanie odrębności państwowej (unia personalna, nie inkorporacja); dostęp do polskiego wsparcia militarnego przeciw Moskwie. *Za korzyścią Polski:* Jagiełło i jego następcy na tronie polskim przez blisko 200 lat; wspólne zwycięstwo pod Grunwaldem (1410); dostęp do rozległych rynków ruskich i szlaków czarnomorskich; wzmocnienie pozycji Polski wobec Zakonu i Luksemburgów. **Temat 2 — rewolucja przemysłowa** *Szkody:* praca dzieci, 14-godzinny dzień pracy, choroby zawodowe, przeludnione dzielnice robotnicze, rozbicie tradycyjnej rodziny i wspólnoty wiejskiej, zanieczyszczenie miast. *Pożytki:* wzrost produkcji i realny spadek cen wyrobów, wydłużenie życia w dłuższej perspektywie, kolej i telegraf, upowszechnienie oświaty (potrzeba wykwalifikowanego robotnika), narodziny ruchu związkowego i ustawodawstwa socjalnego, awans społeczny mieszczaństwa. **Temat 3 — klęska Polski 1939** *Za nieuchronnością:* przewaga Niemiec w czołgach, lotnictwie i przemyśle zbrojeniowym; atak z trzech stron po zajęciu Czech i Słowacji; **pakt Ribbentrop–Mołotow** i agresja sowiecka 17 września; brak realnej pomocy Francji i Wielkiej Brytanii mimo gwarancji; dysproporcja potencjału gospodarczego. *Przeciw nieuchronności:* błędy w planie obrony (rozciągnięcie wojsk wzdłuż całej granicy zamiast oparcia o linie rzek); opóźniona mobilizacja pod naciskiem sojuszników; możliwość dłuższej obrony na przedmościu rumuńskim; zachodnia ofensywa we wrześniu 1939 mogła zmienić przebieg kampanii — Niemcy zostawili na granicy francuskiej siły osłonowe.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nStruktura, która zbiera punkty\n\n1. Wstęp — przeformułuj tezę własnymi słowami i zajmij stanowisko. Zapowiedz trzy aspekty.\n2. Akapit 1 — aspekt pierwszy: teza cząstkowa, 2–3 fakty, wniosek odnoszący się do tezy głównej.\n3. Akapit 2 — aspekt drugi, ta sama budowa.\n4. Akapit 3 — aspekt trzeci.\n5. Kontrargument — przywołaj najmocniejszy argument strony przeciwnej i odpowiedz na niego. To podnosi ocenę argumentacji.\n6. Zakończenie — powrót do stanowiska, bez powtarzania wstępu.\n\nFakty, które warto mieć pod ręką\n\nTemat 1 — Krewo\n\nAspekt | Konkrety\npolityczny | unia personalna 1385; Jagiełło królem 1386; Grunwald 1410; unia realna dopiero 1569\nspołeczno-gospodarczy | otwarcie rynków ruskich, szlaki czarnomorskie, wspólna obrona przed Zakonem\nkulturowy | chrystianizacja Litwy 1387, Akademia Krakowska odnowiona 1400, polonizacja bojarów litewskich\n\nTemat 2 — rewolucja przemysłowa\n\nAspekt | Konkrety\nspołeczny | praca dzieci, urbanizacja, kwestia robotnicza, ustawy fabryczne od 1833\ngospodarczy | maszyna parowa, kolej, wzrost produkcji, kapitalizm przemysłowy\nkulturowy | upowszechnienie oświaty, prasa masowa, nowe ideologie (liberalizm, socjalizm)\n\nTemat 3 — wrzesień 1939\n\nAspekt | Konkrety\npolityczny | pakt Ribbentrop–Mołotow 23 VIII; agresja ZSRR 17 IX; bierność sojuszników\nmilitarny | ok. 2600 czołgów niemieckich wobec ok. 880 polskich; przewaga w lotnictwie; Bzura, Westerplatte, Kock\nspołeczno-gospodarczy | dysproporcja potencjału przemysłowego, COP niedokończony, mobilizacja opóźniona pod naciskiem Zachodu\n\nPunktacja CKE\n\nWypracowanie oceniane jest za poziom merytoryczny, pokrycie wszystkich wskazanych aspektów, jakość argumentacji oraz kompozycję i język. Maksymalnie 15 pkt — najwięcej za jedno zadanie w całym arkuszu.\n\nTypowy błąd: To **15 punktów — jedna czwarta arkusza**. Najczęstsza strata nie wynika z braku wiedzy, tylko z **pominięcia jednego z trzech aspektów**. Zanim zaczniesz pisać, wypisz je na brudnopisie jako trzy nagłówki i sprawdź, czy każdy ma własny akapit z konkretem. Drugi typowy błąd: **narracja zamiast argumentacji**. Opowiedzenie przebiegu kampanii wrześniowej nie jest zajęciem stanowiska. Każdy akapit musi kończyć się zdaniem, które odnosi się do tezy. Trzeci: **brak stanowiska**. „Z jednej strony…, z drugiej strony…\" bez konkluzji traci punkty. Można się z tezą nie zgodzić albo przyjąć ją częściowo, ale trzeba to powiedzieć wprost. Minimum **300 wyrazów** to warunek formalny — krótsza wypowiedź jest oceniana według obniżonych kryteriów.","image":"img/historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":"wypracowanie, unia w Krewie, rewolucja przemyslowa, kampania wrzesniowa","page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 26. (0-15)<br>Zadanie zawiera trzy tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania. Twoja wypowiedź<br>powinna liczyć minimum 300 wyrazów.</p>\n<ol><li>Unia w Krewie okazała się bardziej korzystna dla Litwy niż dla Polski. Zajmij stanowisko</li></ol>\n<p>wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty:<br>polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.</p>\n<ol><li>Rewolucja przemysłowa przyniosła społeczeństwom europejskim więcej szkody niż</li></ol>\n<p>pożytku. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej<br>argumentacji aspekty: społeczny, gospodarczy i kulturowy.</p>\n<ol><li>Klęska Polski w 1939 roku była nieunikniona. Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je</li></ol>\n<p>uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji aspekty: polityczny, militarny i społeczno-<br>-gospodarczy.<br>na temat nr<br>26.<br>0-15<br>MHIP-R0_100<br>MHIP-R0_100<br>MHIP-R0_100<br>MHIP-R0_100<br>MHIP-R0_100<br>MHIP-R0_100<br>MHIP-R0_100<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)<br>HISTORIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>HISTORIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>HISTORIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 26. (0-15)</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: CKE nie podaje jednej „poprawnej&quot; tezy — punktuje <strong>jakość argumentacji</strong> i pokrycie <strong>wszystkich trzech aspektów</strong> wskazanych w temacie. Poniżej materiał do obu stron każdego tematu. <strong>Temat 1 — unia w Krewie (1385)</strong> <em>Za korzyścią Litwy:</em> chrzest bez podboju krzyżackiego, co odebrało Zakonowi pretekst do wypraw; zachowanie odrębności państwowej (unia personalna, nie inkorporacja); dostęp do polskiego wsparcia militarnego przeciw Moskwie. <em>Za korzyścią Polski:</em> Jagiełło i jego następcy na tronie polskim przez blisko 200 lat; wspólne zwycięstwo pod Grunwaldem (1410); dostęp do rozległych rynków ruskich i szlaków czarnomorskich; wzmocnienie pozycji Polski wobec Zakonu i Luksemburgów. <strong>Temat 2 — rewolucja przemysłowa</strong> <em>Szkody:</em> praca dzieci, 14-godzinny dzień pracy, choroby zawodowe, przeludnione dzielnice robotnicze, rozbicie tradycyjnej rodziny i wspólnoty wiejskiej, zanieczyszczenie miast. <em>Pożytki:</em> wzrost produkcji i realny spadek cen wyrobów, wydłużenie życia w dłuższej perspektywie, kolej i telegraf, upowszechnienie oświaty (potrzeba wykwalifikowanego robotnika), narodziny ruchu związkowego i ustawodawstwa socjalnego, awans społeczny mieszczaństwa. <strong>Temat 3 — klęska Polski 1939</strong> <em>Za nieuchronnością:</em> przewaga Niemiec w czołgach, lotnictwie i przemyśle zbrojeniowym; atak z trzech stron po zajęciu Czech i Słowacji; <strong>pakt Ribbentrop–Mołotow</strong> i agresja sowiecka 17 września; brak realnej pomocy Francji i Wielkiej Brytanii mimo gwarancji; dysproporcja potencjału gospodarczego. <em>Przeciw nieuchronności:</em> błędy w planie obrony (rozciągnięcie wojsk wzdłuż całej granicy zamiast oparcia o linie rzek); opóźniona mobilizacja pod naciskiem sojuszników; możliwość dłuższej obrony na przedmościu rumuńskim; zachodnia ofensywa we wrześniu 1939 mogła zmienić przebieg kampanii — Niemcy zostawili na granicy francuskiej siły osłonowe.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Struktura, która zbiera punkty</p>\n<ol><li>Wstęp — przeformułuj tezę własnymi słowami i zajmij stanowisko. Zapowiedz trzy aspekty.</li><li>Akapit 1 — aspekt pierwszy: teza cząstkowa, 2–3 fakty, wniosek odnoszący się do tezy głównej.</li><li>Akapit 2 — aspekt drugi, ta sama budowa.</li><li>Akapit 3 — aspekt trzeci.</li><li>Kontrargument — przywołaj najmocniejszy argument strony przeciwnej i odpowiedz na niego. To podnosi ocenę argumentacji.</li><li>Zakończenie — powrót do stanowiska, bez powtarzania wstępu.</li></ol>\n<p>Fakty, które warto mieć pod ręką</p>\n<p>Temat 1 — Krewo</p>\n<p>Aspekt | Konkrety<br>polityczny | unia personalna 1385; Jagiełło królem 1386; Grunwald 1410; unia realna dopiero 1569<br>społeczno-gospodarczy | otwarcie rynków ruskich, szlaki czarnomorskie, wspólna obrona przed Zakonem<br>kulturowy | chrystianizacja Litwy 1387, Akademia Krakowska odnowiona 1400, polonizacja bojarów litewskich</p>\n<p>Temat 2 — rewolucja przemysłowa</p>\n<p>Aspekt | Konkrety<br>społeczny | praca dzieci, urbanizacja, kwestia robotnicza, ustawy fabryczne od 1833<br>gospodarczy | maszyna parowa, kolej, wzrost produkcji, kapitalizm przemysłowy<br>kulturowy | upowszechnienie oświaty, prasa masowa, nowe ideologie (liberalizm, socjalizm)</p>\n<p>Temat 3 — wrzesień 1939</p>\n<p>Aspekt | Konkrety<br>polityczny | pakt Ribbentrop–Mołotow 23 VIII; agresja ZSRR 17 IX; bierność sojuszników<br>militarny | ok. 2600 czołgów niemieckich wobec ok. 880 polskich; przewaga w lotnictwie; Bzura, Westerplatte, Kock<br>społeczno-gospodarczy | dysproporcja potencjału przemysłowego, COP niedokończony, mobilizacja opóźniona pod naciskiem Zachodu</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<p>Wypracowanie oceniane jest za poziom merytoryczny, pokrycie wszystkich wskazanych aspektów, jakość argumentacji oraz kompozycję i język. Maksymalnie 15 pkt — najwięcej za jedno zadanie w całym arkuszu.</p>\n<p>Typowy błąd: To <strong>15 punktów — jedna czwarta arkusza</strong>. Najczęstsza strata nie wynika z braku wiedzy, tylko z <strong>pominięcia jednego z trzech aspektów</strong>. Zanim zaczniesz pisać, wypisz je na brudnopisie jako trzy nagłówki i sprawdź, czy każdy ma własny akapit z konkretem. Drugi typowy błąd: <strong>narracja zamiast argumentacji</strong>. Opowiedzenie przebiegu kampanii wrześniowej nie jest zajęciem stanowiska. Każdy akapit musi kończyć się zdaniem, które odnosi się do tezy. Trzeci: <strong>brak stanowiska</strong>. „Z jednej strony…, z drugiej strony…&quot; bez konkluzji traci punkty. Można się z tezą nie zgodzić albo przyjąć ją częściowo, ale trzeba to powiedzieć wprost. Minimum <strong>300 wyrazów</strong> to warunek formalny — krótsza wypowiedź jest oceniana według obniżonych kryteriów.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: wypracowanie (0-15 pkt) - brak jednej „poprawnej odpowiedzi”</h4>\n<p>Zadanie to rozprawka do wyboru spośród <strong>trzech tematów</strong> (min. 300 wyrazów). Oficjalny klucz CKE <strong>nie podaje jednej poprawnej odpowiedzi</strong> - pracę ocenia się według <strong>kryterium A (narracja historyczna, 0-12 pkt)</strong> i <strong>kryterium B (spójność, 0-3 pkt)</strong>. Poniżej wskazówki merytoryczne do każdego tematu.</p>\n<p><strong>Temat 1 - Związki Polski z Litwą (XIV-XV w.):</strong></p>\n<ul><li>unia w Krewie (1385) i chrzest Litwy, małżeństwo Jadwigi z Jagiełłą;</li><li>unia wileńsko-radomska (1401), unia horodelska (1413) - pogłębianie związków, adopcja herbowa;</li><li>wspólna polityka wobec zakonu krzyżackiego: wielka wojna 1409-1411, bitwa pod Grunwaldem (1410), I pokój toruński; wojna trzynastoletnia (1454-1466) i II pokój toruński;</li><li>rządy Jagiellonów, unia personalna, znaczenie dla obu państw.</li></ul>\n<p><strong>Temat 2 - Przemiany gospodarczo-społeczne XIX w. (rewolucja przemysłowa):</strong></p>\n<ul><li>wynalazki (maszyna parowa, kolej, przemysł włókienniczy i metalurgiczny), fabryki, urbanizacja;</li><li>narodziny nowych warstw: burżuazji i proletariatu; kwestia robotnicza, ruchy społeczne;</li><li>kapitalizm, wolny rynek, migracje ze wsi do miast; na ziemiach polskich m.in. Łódź, Zagłębie, Górny Śląsk.</li></ul>\n<p><strong>Temat 3 - Wojna obronna Polski 1939 r.:</strong></p>\n<ul><li>geneza: pakt Ribbentrop-Mołotow (23 VIII 1939), agresja Niemiec 1 IX i ZSRR 17 IX 1939;</li><li>przebieg: bitwa graniczna, bitwa nad Bzurą, obrona Westerplatte, Helu, Warszawy, Kocka;</li><li>postawa sojuszników (dziwna wojna), skutki: klęska, IV rozbiór Polski, początek okupacji.</li></ul>\n<p>Należy wybrać <strong>jeden</strong> temat, uwzględnić wszystkie <strong>trzy elementy</strong> polecenia, wykorzystać wiedzę faktograficzną, formułować argumenty i zachować spójność narracji (min. 300 słów).</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p><strong>Kryterium A - Narracja historyczna (0-12 pkt):</strong> ocena funkcjonalności wiedzy i poziomu argumentacji w odniesieniu do trzech elementów tematu (bogata = 4 pkt/element, zadowalająca = 3 pkt, powierzchowna = 1 pkt); za błędy merytoryczne odejmuje się punkty (1-2 błędy: -1 pkt; 3-5: -2 pkt; powyżej 5: -3 pkt). <strong>Kryterium B - Spójność (0-3 pkt):</strong> min. 300 słów oraz stopień spójności i uporządkowania wypowiedzi. Oficjalny klucz nie podaje jednej wzorcowej odpowiedzi.</p>"}]}