{"id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.\nFragment dokumentu lokacyjnego\nW imię Pańskie, Amen. My, komes Jan, syn Czechosława z Galewa […], chcemy, aby do\nkażdego z współczesnych i przyszłych, patrząc na tę kartę, doszła wiadomość, że\ndziedzictwo nasze, Radlino powszechnie zwane, Marcinowi zwanemu ze Staniewa i jego\ndziedzicom oddaliśmy w celu lokacji na prawie niemieckim, tym mianowicie prawem, którym\nmieszczanie i miasto Nowego Targu w swoich prawach się posługuje, tym układem\ni kształtem, iż mieszkańcy przerzeczonej wsi przez poszczególne lata z każdego łanu\nmałego w dzień św. Marcina płacić będą obowiązani 2 miary pszenicy, 4 miary żyta, 6 miar\nowsa […], [oraz miarę] srebra będącego w obiegu i ten czynsz zwozić będą obowiązani na\nnasz dwór bliższy. Ażeby ci uprawiający przerzeczoną wioskę mogli wypłacić to wszystko,\notrzymują 9 lat wolnych od wszelkich danin i opłat.\nNa podstawie: Wiek V-XV w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 232.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **5.1.** - Wystawca — **Jan** (komes, syn Czechosława z Galewa) - Zasadźca — **Marcin** (ze Staniewa) **5.2.** **2 miary pszenicy, 4 miary żyta i 6 miar owsa** — czyli daniny w zbożu.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nTrzy postaci lokacji\n\nRola | Kto | Co robi\nwystawca (pan) | Jan, komes | właściciel ziemi, wydaje dokument lokacyjny\nzasadźca | Marcin ze Staniewa | organizuje osadę, sprowadza osadników, zostaje sołtysem\nosadnicy | mieszkańcy Radlina | uprawiają łany, płacą czynsz i daniny\n\nTrzy rodzaje renty feudalnej\n\n- naturalna — daniny w produktach (zboże, drób, miód) ← o to pyta 5.2\n- pieniężna (czynsz) — opłata w monecie; tu „miara srebra\"\n- odrobkowa (pańszczyzna) — praca na folwarku\n\nLokacja na prawie niemieckim zwykle zastępowała pańszczyznę czynszem — to jej gospodarcza istota.\n\nWolnizna\n\n„9 lat wolnych od wszelkich danin i opłat\" to wolnizna — okres zwolnienia, który miał zachęcić osadników i dać czas na karczunek oraz zagospodarowanie. Im trudniejszy teren, tym dłuższa (od 2 do nawet 24 lat).\n\nPunktacja CKE\n\n- 5.1. 1 pkt — dwa poprawne imiona.\n- 5.2. 1 pkt — wymienienie wszystkich obowiązków z zakresu renty naturalnej.\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: W 5.2 kluczowe jest słowo **naturalna**. Dokument wymienia też „miarę srebra będącego w obiegu\" — to renta **pieniężna** (czynsz), więc jej tu nie podajemy. Wpisanie srebra do odpowiedzi kosztuje punkt, bo klucz wymaga wymienienia **wszystkich i tylko** obowiązków naturalnych. W 5.1 trzeba rozróżnić role: **wystawca** to pan feudalny, który zleca lokację (Jan), **zasadźca** to organizator osady, przyszły sołtys (Marcin). Odwrócenie tych ról to najczęstszy błąd.","image":"img/historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"lokacja na prawie niemieckim, zasadzca, renta feudalna, wolnizna","page_from":7,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.<br>Fragment dokumentu lokacyjnego<br>W imię Pańskie, Amen. My, komes Jan, syn Czechosława z Galewa […], chcemy, aby do<br>każdego z współczesnych i przyszłych, patrząc na tę kartę, doszła wiadomość, że<br>dziedzictwo nasze, Radlino powszechnie zwane, Marcinowi zwanemu ze Staniewa i jego<br>dziedzicom oddaliśmy w celu lokacji na prawie niemieckim, tym mianowicie prawem, którym<br>mieszczanie i miasto Nowego Targu w swoich prawach się posługuje, tym układem<br>i kształtem, iż mieszkańcy przerzeczonej wsi przez poszczególne lata z każdego łanu<br>małego w dzień św. Marcina płacić będą obowiązani 2 miary pszenicy, 4 miary żyta, 6 miar<br>owsa […], [oraz miarę] srebra będącego w obiegu i ten czynsz zwozić będą obowiązani na<br>nasz dwór bliższy. Ażeby ci uprawiający przerzeczoną wioskę mogli wypłacić to wszystko,<br>otrzymują 9 lat wolnych od wszelkich danin i opłat.<br>Na podstawie: Wiek V-XV w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 232.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>5.1.</strong> - Wystawca — <strong>Jan</strong> (komes, syn Czechosława z Galewa) - Zasadźca — <strong>Marcin</strong> (ze Staniewa) <strong>5.2.</strong> <strong>2 miary pszenicy, 4 miary żyta i 6 miar owsa</strong> — czyli daniny w zbożu.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Trzy postaci lokacji</p>\n<p>Rola | Kto | Co robi<br>wystawca (pan) | Jan, komes | właściciel ziemi, wydaje dokument lokacyjny<br>zasadźca | Marcin ze Staniewa | organizuje osadę, sprowadza osadników, zostaje sołtysem<br>osadnicy | mieszkańcy Radlina | uprawiają łany, płacą czynsz i daniny</p>\n<p>Trzy rodzaje renty feudalnej</p>\n<ul><li>naturalna — daniny w produktach (zboże, drób, miód) ← o to pyta 5.2</li><li>pieniężna (czynsz) — opłata w monecie; tu „miara srebra&quot;</li><li>odrobkowa (pańszczyzna) — praca na folwarku</li></ul>\n<p>Lokacja na prawie niemieckim zwykle zastępowała pańszczyznę czynszem — to jej gospodarcza istota.</p>\n<p>Wolnizna</p>\n<p>„9 lat wolnych od wszelkich danin i opłat&quot; to wolnizna — okres zwolnienia, który miał zachęcić osadników i dać czas na karczunek oraz zagospodarowanie. Im trudniejszy teren, tym dłuższa (od 2 do nawet 24 lat).</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>5.1. 1 pkt — dwa poprawne imiona.</li><li>5.2. 1 pkt — wymienienie wszystkich obowiązków z zakresu renty naturalnej.</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: W 5.2 kluczowe jest słowo <strong>naturalna</strong>. Dokument wymienia też „miarę srebra będącego w obiegu&quot; — to renta <strong>pieniężna</strong> (czynsz), więc jej tu nie podajemy. Wpisanie srebra do odpowiedzi kosztuje punkt, bo klucz wymaga wymienienia <strong>wszystkich i tylko</strong> obowiązków naturalnych. W 5.1 trzeba rozróżnić role: <strong>wystawca</strong> to pan feudalny, który zleca lokację (Jan), <strong>zasadźca</strong> to organizator osady, przyszły sołtys (Marcin). Odwrócenie tych ról to najczęstszy błąd.</p>"}]}