{"id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"historia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-2)\nFragment artykułu naukowego\n[P]oglądy Marcina Lutra co do kultu obrazu są poglądami augustianina wychowanego na\nZachodzie, który nie podziela wschodniej wrażliwości obrazu jako nośnika, komunikatora\nobecności przedstawianej w nim postaci […]. W swoich kazaniach Luter przeciwstawia się\nnadużyciom związanym z kultem obrazów, obawia się tego, że niektórzy pokładają\nw obrazach nadzieję bardziej niż w Panu Bogu. Luter - augustianin - podkreśla rolę miłości\ni priorytet miłosierdzia przed wszelkimi formami artystycznego wyrazu […]. Jednocześnie\nLuter nie tylko przeciwstawia się [niszczeniu obrazów], a wręcz przeciwnie, podkreśla ich\npozytywną rolę w rozpamiętywaniu i rozumieniu Biblii. Niekwestionowalny jest priorytet\nSłowa nad obrazem. Luter zupełnie zrywa z obrazem kultycznym, akceptując i w teorii,\ni w praktyce obraz narracyjny. Sytuacja […] [u] Jana Kalwina wygląda odmiennie:\nteoretycznie akceptuje […] obraz narracyjny (historie), w praktyce jednak skłania się\ndo zakwestionowania jakiegokolwiek obrazu w przestrzeni sakralnej. Pozwala na kolekcje\nświeckie, choć z bardzo wąskim repertuarem tematycznym […]. Jego zdaniem zamykanie\nnieskończonego Boga w skończonej formie jest bluźnierstwem. Kalwin podkreśla\nobowiązywalność Starego Testamentu, w ogóle nie odnosząc się do Wcielenia w kwestii\nprzedstawień, a w pewien zawiły sposób tłumaczy, że naśladowaniem Chrystusa jest właśnie\nnietworzenie obrazów. Jan Kalwin ewidentnie wiąże obraz i jego kult z papieską władzą […].\nNa podstawie: D. Klejnowski-Różycki, Kult obrazów […], „Studia Oecumenica” 2017, nr 17, s. 190-191.\nPorównaj zaprezentowane w zacytowanym tekście poglądy Lutra i Kalwina na temat\nsztuki sakralnej. Przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między tymi\npoglądami.\nPodobieństwo:\nRóżnica:\n9.\n0-1-2\nMHIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\nWymagania dla liceum ogólnokształcącego określone w podstawie programowej\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy\nhistoryczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności między różnymi dziedzinami\nżycia społecznego;\n2) rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje\nprzechowujące źródła historyczne, ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego;\nXVI. Reformacja i jej skutki. Zdający:\n1) porównuje główne zasady luteranizmu,\nkalwinizmu […]. (PR)\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania\nprzeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nWymagania dla technikum określone w podstawie programowej\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy\nhistoryczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności między różnymi dziedzinami\nżycia społecznego;\n2) rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje\nprzechowujące źródła historyczne, ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania\nprzeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nXVI. Reformacja i jej skutki. Zdający:\n1) porównuje główne zasady luteranizmu,\nkalwinizmu […]. (PR)\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie jednego podobieństwa i jednej różnicy.\n1 pkt - podanie jednego podobieństwa albo jednej różnicy.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nPodobieństwo:\n• W obu tekstach jest mowa o tym, że malarstwo sakralne jest dopuszczalne.\n• Zarówno Luter jak i Kalwin przyznają prymat słowa nad obrazem.\nRóżnica:\n• Luter dostrzega pozytywną funkcję malarstwa sakralnego w teorii i praktyce. Dla Kalwina\nobrazy religijne powinny być w praktyce wyeliminowane z przestrzeni sakralnej.","solution":"Odpowiedź: **Podobieństwo** (jedno wystarczy): - obaj uznają malarstwo sakralne za **dopuszczalne** (przynajmniej w teorii, w formie obrazu narracyjnego); - obaj przyznają **prymat Słowa nad obrazem**. **Różnica:** Luter dostrzega pozytywną funkcję malarstwa sakralnego **w teorii i w praktyce**. Dla Kalwina obrazy religijne powinny być w praktyce **wyeliminowane z przestrzeni sakralnej**.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nTrzy stanowiska wobec obrazu w reformacji\n\nNurt | Obraz kultyczny | Obraz narracyjny | Praktyka\nluteranizm | odrzucony | akceptowany | obrazy zostają w kościołach\nkalwinizm | odrzucony | teoretycznie dopuszczalny | usunięcie obrazów ze świątyń\nikonoklazm radykalny | odrzucony | odrzucony | niszczenie obrazów\n\nLuter wyraźnie odciął się od niszczenia obrazów — to jego spór z Karlstadtem i radykałami z Wittenbergi (1522).\n\nSkąd u Kalwina taka ostrożność\n\nTrzy przesłanki widoczne w tekście:\n\n1. Argument teologiczny — zamknięcie nieskończonego Boga w skończonej formie to bluźnierstwo.\n2. Odwołanie do Starego Testamentu — zakaz sporządzania wizerunków (Dekalog).\n3. Argument polemiczny — Kalwin wiąże kult obrazów z władzą papieską, więc odrzucenie obrazu jest zarazem odrzuceniem Rzymu.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — jedno podobieństwo i jedna różnica.\n- 1 pkt — jedno podobieństwo albo jedna różnica.\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: Pułapka tkwi w słowie **„teoretycznie\"**. Kalwin *teoretycznie* akceptuje obraz narracyjny — dlatego zgoda na dopuszczalność obrazu jest podobieństwem, a nie różnicą. Różnica leży w **praktyce**. Odpowiedź typu „Luter był za obrazami, Kalwin przeciw\" jest zbyt uproszczona i gubi to rozróżnienie — a punkt jest właśnie za jego uchwycenie. Częsty błąd: podanie dwóch różnic albo dwóch podobieństw. Klucz wymaga **po jednym** z każdej kategorii; 1 pkt dostajesz tylko za jeden z nich.","image":"img/historia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"reformacja, Luter, Kalwin, sztuka sakralna, ikonoklazm","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9. (0-2)<br>Fragment artykułu naukowego<br>[P]oglądy Marcina Lutra co do kultu obrazu są poglądami augustianina wychowanego na<br>Zachodzie, który nie podziela wschodniej wrażliwości obrazu jako nośnika, komunikatora<br>obecności przedstawianej w nim postaci […]. W swoich kazaniach Luter przeciwstawia się<br>nadużyciom związanym z kultem obrazów, obawia się tego, że niektórzy pokładają<br>w obrazach nadzieję bardziej niż w Panu Bogu. Luter - augustianin - podkreśla rolę miłości<br>i priorytet miłosierdzia przed wszelkimi formami artystycznego wyrazu […]. Jednocześnie<br>Luter nie tylko przeciwstawia się [niszczeniu obrazów], a wręcz przeciwnie, podkreśla ich<br>pozytywną rolę w rozpamiętywaniu i rozumieniu Biblii. Niekwestionowalny jest priorytet<br>Słowa nad obrazem. Luter zupełnie zrywa z obrazem kultycznym, akceptując i w teorii,<br>i w praktyce obraz narracyjny. Sytuacja […] [u] Jana Kalwina wygląda odmiennie:<br>teoretycznie akceptuje […] obraz narracyjny (historie), w praktyce jednak skłania się<br>do zakwestionowania jakiegokolwiek obrazu w przestrzeni sakralnej. Pozwala na kolekcje<br>świeckie, choć z bardzo wąskim repertuarem tematycznym […]. Jego zdaniem zamykanie<br>nieskończonego Boga w skończonej formie jest bluźnierstwem. Kalwin podkreśla<br>obowiązywalność Starego Testamentu, w ogóle nie odnosząc się do Wcielenia w kwestii<br>przedstawień, a w pewien zawiły sposób tłumaczy, że naśladowaniem Chrystusa jest właśnie<br>nietworzenie obrazów. Jan Kalwin ewidentnie wiąże obraz i jego kult z papieską władzą […].<br>Na podstawie: D. Klejnowski-Różycki, Kult obrazów […], „Studia Oecumenica” 2017, nr 17, s. 190-191.<br>Porównaj zaprezentowane w zacytowanym tekście poglądy Lutra i Kalwina na temat<br>sztuki sakralnej. Przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między tymi<br>poglądami.<br>Podobieństwo:<br>Różnica:<br>9.<br>0-1-2<br>MHIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 9. (0-2)<br>Wymagania dla liceum ogólnokształcącego określone w podstawie programowej<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy</li></ol>\n<p>historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności między różnymi dziedzinami<br>życia społecznego;</p>\n<ol><li>rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje</li></ol>\n<p>przechowujące źródła historyczne, ocenia<br>przydatność źródła do wyjaśnienia<br>problemu historycznego;<br>XVI. Reformacja i jej skutki. Zdający:</p>\n<ol><li>porównuje główne zasady luteranizmu,</li></ol>\n<p>kalwinizmu […]. (PR)<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania</li></ol>\n<p>przeszłości dla rozumienia współczesnych<br>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>Wymagania dla technikum określone w podstawie programowej<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy</li></ol>\n<p>historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności między różnymi dziedzinami<br>życia społecznego;</p>\n<ol><li>rozpoznaje rodzaje źródeł i zna instytucje</li></ol>\n<p>przechowujące źródła historyczne, ocenia<br>przydatność źródła do wyjaśnienia<br>problemu historycznego;</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania</li></ol>\n<p>przeszłości dla rozumienia współczesnych<br>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>XVI. Reformacja i jej skutki. Zdający:</p>\n<ol><li>porównuje główne zasady luteranizmu,</li></ol>\n<p>kalwinizmu […]. (PR)<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - podanie jednego podobieństwa i jednej różnicy.<br>1 pkt - podanie jednego podobieństwa albo jednej różnicy.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Podobieństwo:<br>• W obu tekstach jest mowa o tym, że malarstwo sakralne jest dopuszczalne.<br>• Zarówno Luter jak i Kalwin przyznają prymat słowa nad obrazem.<br>Różnica:<br>• Luter dostrzega pozytywną funkcję malarstwa sakralnego w teorii i praktyce. Dla Kalwina<br>obrazy religijne powinny być w praktyce wyeliminowane z przestrzeni sakralnej.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Podobieństwo</strong> (jedno wystarczy): - obaj uznają malarstwo sakralne za <strong>dopuszczalne</strong> (przynajmniej w teorii, w formie obrazu narracyjnego); - obaj przyznają <strong>prymat Słowa nad obrazem</strong>. <strong>Różnica:</strong> Luter dostrzega pozytywną funkcję malarstwa sakralnego <strong>w teorii i w praktyce</strong>. Dla Kalwina obrazy religijne powinny być w praktyce <strong>wyeliminowane z przestrzeni sakralnej</strong>.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Trzy stanowiska wobec obrazu w reformacji</p>\n<p>Nurt | Obraz kultyczny | Obraz narracyjny | Praktyka<br>luteranizm | odrzucony | akceptowany | obrazy zostają w kościołach<br>kalwinizm | odrzucony | teoretycznie dopuszczalny | usunięcie obrazów ze świątyń<br>ikonoklazm radykalny | odrzucony | odrzucony | niszczenie obrazów</p>\n<p>Luter wyraźnie odciął się od niszczenia obrazów — to jego spór z Karlstadtem i radykałami z Wittenbergi (1522).</p>\n<p>Skąd u Kalwina taka ostrożność</p>\n<p>Trzy przesłanki widoczne w tekście:</p>\n<ol><li>Argument teologiczny — zamknięcie nieskończonego Boga w skończonej formie to bluźnierstwo.</li><li>Odwołanie do Starego Testamentu — zakaz sporządzania wizerunków (Dekalog).</li><li>Argument polemiczny — Kalwin wiąże kult obrazów z władzą papieską, więc odrzucenie obrazu jest zarazem odrzuceniem Rzymu.</li></ol>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>2 pkt — jedno podobieństwo i jedna różnica.</li><li>1 pkt — jedno podobieństwo albo jedna różnica.</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Pułapka tkwi w słowie <strong>„teoretycznie&quot;</strong>. Kalwin <em>teoretycznie</em> akceptuje obraz narracyjny — dlatego zgoda na dopuszczalność obrazu jest podobieństwem, a nie różnicą. Różnica leży w <strong>praktyce</strong>. Odpowiedź typu „Luter był za obrazami, Kalwin przeciw&quot; jest zbyt uproszczona i gubi to rozróżnienie — a punkt jest właśnie za jego uchwycenie. Częsty błąd: podanie dwóch różnic albo dwóch podobieństw. Klucz wymaga <strong>po jednym</strong> z każdej kategorii; 1 pkt dostajesz tylko za jeden z nich.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź:</h4>\n<p><strong>Podobieństwo:</strong> Obaj - Luter i Kalwin - dopuszczają (teoretycznie akceptują) obraz narracyjny / malarstwo sakralne oraz przyznają prymat Słowa (Biblii) nad obrazem.<br><strong>Różnica:</strong> Luter dostrzega pozytywną funkcję malarstwa sakralnego i akceptuje je zarówno w teorii, jak i w praktyce, natomiast Kalwin - choć teoretycznie dopuszcza obraz narracyjny - w praktyce skłania się do wyeliminowania jakiegokolwiek obrazu z przestrzeni sakralnej.</p>\n<h4>Uzasadnienie</h4>\n<p><strong>Podobieństwo.</strong> Z tekstu wynika, że żaden z reformatorów nie był radykalnym ikonoklastą całkowicie odrzucającym obraz. O Lutrze autor pisze, że <em>„nie tylko przeciwstawia się [niszczeniu obrazów], a wręcz przeciwnie, podkreśla ich pozytywną rolę&quot;</em> oraz że <em>„akceptuje [ ] obraz narracyjny&quot;</em>. O Kalwinie zaś, że <em>„teoretycznie akceptuje [ ] obraz narracyjny (historie)&quot;</em>. Obaj zatem w warstwie teoretycznej dopuszczają obraz narracyjny, jednocześnie podkreślając nadrzędność Słowa - u Lutra <em>„niekwestionowalny jest priorytet Słowa nad obrazem&quot;</em>.</p>\n<p><strong>Różnica.</strong> Rozbieżność dotyczy praktyki, czyli obecności obrazów w przestrzeni sakralnej. Luter akceptuje obraz narracyjny <em>„i w teorii, i w praktyce&quot;</em> i podkreśla jego pozytywną rolę w rozumieniu Biblii. Kalwin natomiast <em>„w praktyce jednak skłania się do zakwestionowania jakiegokolwiek obrazu w przestrzeni sakralnej&quot;</em> - dopuszczając jedynie wąskie kolekcje świeckie. Kalwin jest więc znacznie bardziej rygorystyczny: dla niego <em>„zamykanie nieskończonego Boga w skończonej formie jest bluźnierstwem&quot;.</em></p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<ul><li><strong>2 pkt</strong> - podanie jednego poprawnego podobieństwa i jednej poprawnej różnicy.</li><li><strong>1 pkt</strong> - podanie tylko podobieństwa albo tylko różnicy.</li><li><strong>0 pkt</strong> - odpowiedź niespełniająca wymagań albo brak odpowiedzi.</li></ul>\n<p>Uwaga: błędne jest twierdzenie, że „obaj odrzucali kult obrazów&quot; jako podobieństwo - klucz wskazuje, że podobieństwem jest DOPUSZCZENIE malarstwa sakralnego (obrazu narracyjnego), a różnicą - stosunek do obecności obrazów w praktyce sakralnej.</p>"}]}