{"id":"historia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/25","paper_id":"historia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"25","points":12,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (0-12)\nZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.\n1. Scharakteryzuj przyczyny upadku cesarstwa rzymskiego w V wieku.\n2. Scharakteryzuj i oceń politykę zagraniczną dwóch ostatnich królów Polski z dynastii\nPiastów.\n3. Porównaj przyczyny oraz charakter rewolucji amerykańskiej i francuskiej w XVIII wieku.\nW pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26-27).\n4. Przedstaw dorobek kultury polskiej w XIX wieku i oceń jej wpływ na kształtowanie się\ntożsamości narodowej Polaków.\n5. Scharakteryzuj przyczyny kryzysów społeczno-politycznych w Polsce\nw latach 1956-1970. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 28-29).\nMateriały źródłowe do tematu 3.\nŹródło A. Fragment Deklaracji Niepodległości\nUważamy za niezbite i oczywiste następujące prawdy: że wszyscy ludzie stworzeni zostali\nrównymi sobie; że Stwórca udzielił im pewnych praw niepozbywalnych, w rzędzie których na\npierwszym miejscu postawić należy prawo do życia, do wolności i do poszukiwania\nszczęścia; celem zapewnienia sobie tych praw ludzie ustanowili między sobą rządy, których\nwładza wypływa ze zgody rządzonych; że ilekroć jakakolwiek forma rządu sprzeciwia się\ncelowi, w jakim była ustanowiona, naród ma prawo zmienić ją lub znieść zupełnie i ustanowić\nrząd nowy na takich zasadach i na takiej organizacji władz oparty, jakie mu się wydadzą\nnajstosowniejszymi do zapewnienia własnego bezpieczeństwa i pomyślności.\nWiek XVI-XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 470-471.\nŹródło B. Fragment konstytucji amerykańskiej\nMy, naród Stanów Zjednoczonych, pragnąc udoskonalić Unię, ustanowić sprawiedliwość,\nzabezpieczyć spokój w kraju, zapewnić wspólną obronę, podnieść ogólny dobrobyt oraz\nutrzymać dla nas samych i naszego potomstwa dobrodziejstwa wolności, wprowadzamy\ni ustanawiamy dla Stanów Zjednoczonych Ameryki niniejszą konstytucję.\nNa podstawie: libr.sejm.gov.pl\nEHIP-R0_100\nŹródło C. Trzy stany - karykatura francuska z końca XVIII wieku\nNa podstawie: pl.wikipedia.org\nŹródło D. Fragment Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela\nPrzedstawiciele ludu francuskiego, zebrani w Zgromadzeniu Narodowym, uznawszy, iż\nnieznajomość, zapoznanie lub pogarda dla praw człowieka to jedyne przyczyny publicznych\nnieszczęść i zepsucia rządów, postanowili ogłosić w uroczystej deklaracji naturalne,\nniezbywalne i święte prawa człowieka, aby owa deklaracja, stale przedstawiania wszystkim\nczłonkom społeczeństwa, przypominała im bez przerwy o ich prawach i ich obowiązkach;\naby akty władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej, mogąc być w każdej chwili\nporównanymi z celem wszelkich instytucji politycznych, były tym bardziej respektowane; aby\nżądania obywateli, oparte od tej pory na prostych i niezaprzeczalnych podstawach, służyły\nzawsze podtrzymaniu Konstytucji i szczęściu ogółu. W związku z tym Zgromadzenie\nNarodowe uznaje i ogłasza, w obecności i pod auspicjami Istoty Najwyższej, następujące\nprawa człowieka i obywatela:\nArt. I. Ludzie rodzą się i pozostają wolnymi i równymi w prawach. Podstawą różnic\nspołecznych może być tylko wzgląd na pożytek ogółu.\nArt. II. Celem wszelkiego zrzeszenia politycznego jest utrzymanie przyrodzonych\ni niezbywalnych praw człowieka. Prawa te to: wolność, własność, bezpieczeństwo i opór\nprzeciw uciskowi.\nArt. III. Źródło wszelkiej władzy zasadniczo tkwi w narodzie. Żadne ciało, żadna jednostka\nnie może sprawować władzy, która by wyraźnie od narodu nie pochodziła.\nNa podstawie: libr.sejm.gov.pl\nEHIP-R0_100\nMateriały źródłowe do tematu 5.\nŹródło A. Przemówienie Władysława Gomułki na placu Defilad w Warszawie\n24 października 1956 roku [fragment]\nTowarzysze! Obywatele! Ludu pracujący stolicy! Witam was w imieniu Komitetu\nCentralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, który na swoim ostatnim plenarnym\nposiedzeniu oddał ster partii w ręce nowego kierownictwa […].\nW ciągu ubiegłych lat nagromadziło się w życiu Polski wiele zła, nieprawości i bolesnych\nrozczarowań. Idee socjalizmu, przeniknięte duchem wolności człowieka i poszanowania\npraw obywatela, w praktyce uległy głębokim wypaczeniom. Słowa nie znajdowały pokrycia\nw rzeczywistości. Ciężki trud klasy robotniczej i całego narodu nie dawał oczekiwanych\nowoców. Wierzę głęboko, że te lata minęły bezpowrotnie w przeszłość.\nVIII Plenum KC naszej partii dokonało historycznego zwrotu. Stworzyło ono nowy okres\nnaszej pracy, nowy okres w dziejach budownictwa socjalistycznego w Polsce, w dziejach\nnarodu. Kierownictwo partii powiedziało klasie robotniczej i całemu narodowi całą prawdę,\nprawdę bez osłonek i niedomówień o naszej sytuacji gospodarczej i politycznej,\no trudnościach, które trzeba przezwyciężyć, by pójść naprzód i uzyskać trwałą poprawę życia\nludzi pracy w Polsce.\nNa podstawie: www.przemowienia.com\nŹródło B. Cegiełka Społecznego Funduszu Budowy Szkół\nNa podstawie: www.newsweek.pl\nEHIP-R0_100\nŹródło C. Fotografia z wiecu poparcia dla partii, marzec 1968 roku\nNa podstawie: tygodnik.tvp.pl\nŹródło D. Ballada o Janku Wiśniewskim [fragment]\nChłopcy z Grabówka, chłopcy z Chylonii,\nDzisiaj milicja użyła broni.\nDzielnieśmy stali i celnie rzucali,\nJanek Wiśniewski padł.\nNa drzwiach ponieśli go Świętojańską\nNaprzeciw glinom, naprzeciw tankom.\nChłopcy stoczniowcy, pomścijcie druha,\nJanek Wiśniewski padł.\n[…]\nNie płaczcie matki, to nie na darmo,\nNad stocznią sztandar z czarną kokardą.\nZa chleb i wolność i nową Polskę,\nJanek Wiśniewski padł.\nWiek XX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 405-406.\nEHIP-R0_100\nna temat nr\nEHIP-R0_100\nEHIP-R0_100\nEHIP-R0_100\nEHIP-R0_100\nEHIP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nHISTORIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nHISTORIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nHISTORIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/historia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 25. (0-12)<br>Zadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.</p>\n<ol><li>Scharakteryzuj przyczyny upadku cesarstwa rzymskiego w V wieku.</li><li>Scharakteryzuj i oceń politykę zagraniczną dwóch ostatnich królów Polski z dynastii</li></ol>\n<p>Piastów.</p>\n<ol><li>Porównaj przyczyny oraz charakter rewolucji amerykańskiej i francuskiej w XVIII wieku.</li></ol>\n<p>W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 26-27).</p>\n<ol><li>Przedstaw dorobek kultury polskiej w XIX wieku i oceń jej wpływ na kształtowanie się</li></ol>\n<p>tożsamości narodowej Polaków.</p>\n<ol><li>Scharakteryzuj przyczyny kryzysów społeczno-politycznych w Polsce</li></ol>\n<p>w latach 1956-1970. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe (s. 28-29).<br>Materiały źródłowe do tematu 3.<br>Źródło A. Fragment Deklaracji Niepodległości<br>Uważamy za niezbite i oczywiste następujące prawdy: że wszyscy ludzie stworzeni zostali<br>równymi sobie; że Stwórca udzielił im pewnych praw niepozbywalnych, w rzędzie których na<br>pierwszym miejscu postawić należy prawo do życia, do wolności i do poszukiwania<br>szczęścia; celem zapewnienia sobie tych praw ludzie ustanowili między sobą rządy, których<br>władza wypływa ze zgody rządzonych; że ilekroć jakakolwiek forma rządu sprzeciwia się<br>celowi, w jakim była ustanowiona, naród ma prawo zmienić ją lub znieść zupełnie i ustanowić<br>rząd nowy na takich zasadach i na takiej organizacji władz oparty, jakie mu się wydadzą<br>najstosowniejszymi do zapewnienia własnego bezpieczeństwa i pomyślności.<br>Wiek XVI-XVIII w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999, s. 470-471.<br>Źródło B. Fragment konstytucji amerykańskiej<br>My, naród Stanów Zjednoczonych, pragnąc udoskonalić Unię, ustanowić sprawiedliwość,<br>zabezpieczyć spokój w kraju, zapewnić wspólną obronę, podnieść ogólny dobrobyt oraz<br>utrzymać dla nas samych i naszego potomstwa dobrodziejstwa wolności, wprowadzamy<br>i ustanawiamy dla Stanów Zjednoczonych Ameryki niniejszą konstytucję.<br>Na podstawie: libr.sejm.gov.pl<br>EHIP-R0_100<br>Źródło C. Trzy stany - karykatura francuska z końca XVIII wieku<br>Na podstawie: pl.wikipedia.org<br>Źródło D. Fragment Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela<br>Przedstawiciele ludu francuskiego, zebrani w Zgromadzeniu Narodowym, uznawszy, iż<br>nieznajomość, zapoznanie lub pogarda dla praw człowieka to jedyne przyczyny publicznych<br>nieszczęść i zepsucia rządów, postanowili ogłosić w uroczystej deklaracji naturalne,<br>niezbywalne i święte prawa człowieka, aby owa deklaracja, stale przedstawiania wszystkim<br>członkom społeczeństwa, przypominała im bez przerwy o ich prawach i ich obowiązkach;<br>aby akty władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej, mogąc być w każdej chwili<br>porównanymi z celem wszelkich instytucji politycznych, były tym bardziej respektowane; aby<br>żądania obywateli, oparte od tej pory na prostych i niezaprzeczalnych podstawach, służyły<br>zawsze podtrzymaniu Konstytucji i szczęściu ogółu. W związku z tym Zgromadzenie<br>Narodowe uznaje i ogłasza, w obecności i pod auspicjami Istoty Najwyższej, następujące<br>prawa człowieka i obywatela:<br>Art. I. Ludzie rodzą się i pozostają wolnymi i równymi w prawach. Podstawą różnic<br>społecznych może być tylko wzgląd na pożytek ogółu.<br>Art. II. Celem wszelkiego zrzeszenia politycznego jest utrzymanie przyrodzonych<br>i niezbywalnych praw człowieka. Prawa te to: wolność, własność, bezpieczeństwo i opór<br>przeciw uciskowi.<br>Art. III. Źródło wszelkiej władzy zasadniczo tkwi w narodzie. Żadne ciało, żadna jednostka<br>nie może sprawować władzy, która by wyraźnie od narodu nie pochodziła.<br>Na podstawie: libr.sejm.gov.pl<br>EHIP-R0_100<br>Materiały źródłowe do tematu 5.<br>Źródło A. Przemówienie Władysława Gomułki na placu Defilad w Warszawie<br>24 października 1956 roku [fragment]<br>Towarzysze! Obywatele! Ludu pracujący stolicy! Witam was w imieniu Komitetu<br>Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, który na swoim ostatnim plenarnym<br>posiedzeniu oddał ster partii w ręce nowego kierownictwa […].<br>W ciągu ubiegłych lat nagromadziło się w życiu Polski wiele zła, nieprawości i bolesnych<br>rozczarowań. Idee socjalizmu, przeniknięte duchem wolności człowieka i poszanowania<br>praw obywatela, w praktyce uległy głębokim wypaczeniom. Słowa nie znajdowały pokrycia<br>w rzeczywistości. Ciężki trud klasy robotniczej i całego narodu nie dawał oczekiwanych<br>owoców. Wierzę głęboko, że te lata minęły bezpowrotnie w przeszłość.<br>VIII Plenum KC naszej partii dokonało historycznego zwrotu. Stworzyło ono nowy okres<br>naszej pracy, nowy okres w dziejach budownictwa socjalistycznego w Polsce, w dziejach<br>narodu. Kierownictwo partii powiedziało klasie robotniczej i całemu narodowi całą prawdę,<br>prawdę bez osłonek i niedomówień o naszej sytuacji gospodarczej i politycznej,<br>o trudnościach, które trzeba przezwyciężyć, by pójść naprzód i uzyskać trwałą poprawę życia<br>ludzi pracy w Polsce.<br>Na podstawie: www.przemowienia.com<br>Źródło B. Cegiełka Społecznego Funduszu Budowy Szkół<br>Na podstawie: www.newsweek.pl<br>EHIP-R0_100<br>Źródło C. Fotografia z wiecu poparcia dla partii, marzec 1968 roku<br>Na podstawie: tygodnik.tvp.pl<br>Źródło D. Ballada o Janku Wiśniewskim [fragment]<br>Chłopcy z Grabówka, chłopcy z Chylonii,<br>Dzisiaj milicja użyła broni.<br>Dzielnieśmy stali i celnie rzucali,<br>Janek Wiśniewski padł.<br>Na drzwiach ponieśli go Świętojańską<br>Naprzeciw glinom, naprzeciw tankom.<br>Chłopcy stoczniowcy, pomścijcie druha,<br>Janek Wiśniewski padł.<br>[…]<br>Nie płaczcie matki, to nie na darmo,<br>Nad stocznią sztandar z czarną kokardą.<br>Za chleb i wolność i nową Polskę,<br>Janek Wiśniewski padł.<br>Wiek XX w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 2001, s. 405-406.<br>EHIP-R0_100<br>na temat nr<br>EHIP-R0_100<br>EHIP-R0_100<br>EHIP-R0_100<br>EHIP-R0_100<br>EHIP-R0_100<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)<br>HISTORIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2015<br>HISTORIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2015<br>HISTORIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2015</p>","solutions":[]}