{"id":"historia-sztuki-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"historia-sztuki-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":16,"ptype":"open","subject":"historia-sztuki","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-16)\nPrzeprowadź analizę treści i formy dzieła przedstawionego na fotografii i wykonaj\npolecenia.\n14.1. Podaj nazwę dzieła. (0-1)\n14.2. Podaj nazwisko autora dzieła. (0-1)\n14.3. Napisz, w którym wieku powstało\ndzieło. (0-1)\n14.4. Wskaż miasto, w którym dzieło się\nznajduje. (0-1)\n14.5. Podaj przykład antycznego\npierwowzoru pomnika. (0-1)\n14.6. Napisz, z jakiego materiału jest wykonana rzeźba. (0-1)\n14.7. Wymień jedno wydarzenie historyczne, z którym wiąże się przedstawiona postać.\n(0-1)\n14.8. Napisz, z którym królem polskim spokrewniona była ta osoba. (0-1)\n14.9. Wskaż dwie cechy, które świadczą o antykizacji pomnika. (0-2)\n14.10. Opisz trzy cechy dotyczące bryły i kompozycji dzieła. (0-3)\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.\n12.\n13.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHS_1R\n14.11. Wymień dwie główne cechy wyrazu artystycznego / ekspresji. (0-2)\n14.12. Sformułuj wniosek końcowy dotyczący kwalifikacji stylowej dzieła. (0-1)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"**14.1.** ## Poprawna odpowiedz\n**Pomnik ksiecia Jozefa Poniatowskiego / Ksiaze Jozef Poniatowski / Ksiaze Jozef Poniatowski na koniu**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja dziela\nPomnik przedstawia ksiecia Jozefa Poniatowskiego (1763-1813) - polskiego bohatera narodowego, marszalka Francji, uczestnika wojen napoleonskich. Pomnik konny z brazu, autorstwa Bertela Thorvaldsena, ustawiony na dziedzincu Palacu Prezydenckiego w Warszawie.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nKsiaze Jozef Poniatowski zginowal w nurtach rzeki Elstery pod Lipskiem (1813), nie chcac sie oddac wrogom. Pomnik ma charakter upamietnajacy - klasycyzm jako jeyzk heroizacji narodowych bohaterow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.1, max 1 pkt):\n> - 1 pkt - Pomnik ksiecia Jozefa Poniatowskiego / Ksiaze Jozef Poniatowski / Ksiaze Jozef Poniatowski na koniu\n> - 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak\n\nCo zapamietac? Tytulem jest imie i nazwisko przedstawionej postaci lub pelna nazwa pomnika.\n\n**14.2.** ## Poprawna odpowiedz\n**Bertel Thorvaldsen / Thorvaldsen**\n\n## Sposob 1 - sylwetka artysty\nBertel Thorvaldsen (1770-1844) - dunski rzezbiarz neoklasycystyczny, jeden z najwybitniejszych europejskich rzezbiarzy epoki. Przez wiele lat pracowal w Rzymie (od 1797 r.). Byl nastepca i rywalem Antonia Canovy w slawie artystycznej.\n\nPomnik Poniatowskiego zamowoil ks. Jozef ponownie na czerowny czas Ksiestwa Warszawskiego. Thorvaldsen wykonal model gipsowy w Rzymie (ok. 1827), odlew z brazu powstat pozniej w Monachium. Pomnik podarowano Warszawie, ustawiony przy Palacu Saskim w 1832 r., nastepnie przeniesiony.\n\n## Sposob 2 - kontekst klasycyzmu europejskiego\nThorvaldsen jest przedstawicielem klasycyzmu europejskiego - nurtu nawiazujacego do antyku grecko-rzymskiego. Wsrod jego innych znanych dziel: \"Chrystus\" i postacie apostolow w Kopenhadze, pomniki Mikolaja Kopernika i Wladyslawa Zagielly.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.2, max 1 pkt):\n> - 1 pkt - Bertel Thorvaldsen / Thorvaldsen\n> - 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak\n\nCo zapamietac? Thorvaldsen = dunski rzezbiarz neoklasycystyczny, dzialal w Rzymie, tworca m.in. Pomnika Poniatowskiego i Pomnika Kopernika.\n\n**14.3.** ## Poprawna odpowiedz\n**XIX wiek (akceptowane rowniez: XX wiek)**\n\n## Sposob 1 - chronologia powstania pomnika\nModel gipsowy Thorvaldsena: ok. 1827 r. (XIX w.).\nOdlew z brazu: wykonany w Monachium, ustawiony w Warszawie w 1832 r. (XIX w.).\n\nAkceptacja odpowiedzi XX w. wynika z:\n- Obecne ustawienie pomnika (przed Palac Prezydencki/przy Palacu Prezydenckim) - lata 20. XX w.\n- Oryginalny pomnik zniszczony przez Niemcow podczas II wojny swiatowej (1944)\n- Rekonstrukcja i ponowne ustawienie: 1952 r. (XX w.)\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nPomnik przeszedl trudna droge: XIX w. (powstanie), przeniesienia, XX w. (zniszczenie i rekonstrukcja). Obydwie odpowiedzi sa merytorycznie uzasadnione - klucz CKE wprost to uwzglednia.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.3, max 1 pkt):\n> - 1 pkt - XIX w. LUB XX w. (obie akceptowane)\n> - 0 pkt - inna odpowiedz albo brak\n\nCo zapamietac? Pomnik oryginalny: 1832 (XIX w.). Rekonstrukcja: 1952 (XX w.). Obydwie daty sa poprawne.\n\n**14.4.** ## Poprawna odpowiedz\n**Warszawa**\n\n## Sposob 1 - lokalizacja pomnika\nPomnik ksiecia Jozefa Poniatowskiego znajduje sie w Warszawie, przed Palacam Prezydenckim (dawnym Palac Radziwillow) przy Krakowskim Przedmiesciu. Jest to jedna z najbardziej rozpoznawalnych rzezb Warszawy i symbol polskiej historii napoleonskiej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.4, max 1 pkt):\n> - 1 pkt - Warszawa\n> - 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak\n\nCo zapamietac? Pomnik Poniatowskiego stoi w Warszawie przed Palac Prezydenckim.\n\n**14.5.** ## Poprawna odpowiedz\n**Pomnik Marka Aureliusza (w Rzymie)**\n\n## Sposob 1 - tradycja pomnika konnego w antyku\nPomnik konny (equus) to jedna z najwazniejszych form pomnikowych w antyku. Antycznym wzorcem dla nowozytnych pomnikow konnych jest **pomnik cesarz Marka Aureliusza** (II w. n.e.), przechowywany na Kapitolu w Rzymie (oryginalna kopia na Piazza del Campidoglio). Jezdziec siedzi na koniu w pozie spokoinu, z wyciagnietym prawym ramieniu w gescio.\n\nThorvaldsen, tworzac Pomnik Poniatowskiego, swiadomie nawiazywal do tej klasycznej tradycji - ksiaze w antycznym stroju, na dostojna kroczacym koniu, z gesciem nawiazujacym do Marka Aureliusza.\n\nInne antyczne pomniki konne: pomnik Domisjana (zniszczony), pomniki cesarskie.\n\n## Sposob 2 - wplyw na pomniki nowozytne\nWzorcem konnego wladcy byl rowniez pomnik Gattamelaty Donatella (ok. 1453, Padwa) i Bartolomea Colleoniego Verrocchia (1480-88, Wenecja) - oba inspirowane Markiem Aureliuszem.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.5, max 1 pkt):\n> - 1 pkt - pomnik Marka Aureliusza\n> - 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak\n\nCo zapamietac? Pomnik Marka Aureliusza (II w. n.e.) = kanoniczna antyczna rzezba konna, wzor dla klasycystycznych pomnikow konnych epoki nowozytnej.\n\n**14.6.** ## Poprawna odpowiedz\n**Braz**\n\n## Sposob 1 - technika wykonania\nPomnik Poniatowskiego jest odlany z **brazu** (stop miedzi i cyny, czasem z cynkiem). Braz to tradycyjny material do pomnikow konnych od antyku (pomnik Marka Aureliusza, Gattamelata, Colleoni). Odlew z brazu metodą wosku traconego (cire perdue) lub inne techniki odlewnicze.\n\nCechy brazu jako materialu rzezbiarskiego:\n- Duza trwalosc i odpornosc na korozje (ciemnozielen patyna)\n- Mozliwosc oddania drobnych szczegolów\n- Mozliwosc tworzenia azurow (przestrzeni miedzy konczynam konia)\n- Ciezkosc - wymaga masywnego cokolu\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.6, max 1 pkt):\n> - 1 pkt - braz\n> - 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak\n\nCo zapamietac? Pomniki konne sa tradycyjnie z brazu (od antyku). Braz = stop miedzi i cyny, brona ciemnieje do patyny.\n\n**14.7.** ## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowe odpowiedzi (wystarczy jedno):\n- Kampania napoleonska / bitwa pod Lipskiem (1813)\n- Smierc w nurtach rzeki Elstery\n- Powstanie kosciuszkowskie\n- Obrona Warszawy przed Rosjanami**\n\n## Sposob 1 - biografia wojskowa ks. Poniatowskiego\nKsiaze Jozef Poniatowski (1763-1813) - syn brata krola Stanislawa Augusta:\n- Uczestnik wojen austriacko-tureckich (1787-1789)\n- Uczestnik obrony Konstytucji 3 Maja i wojna z Rosja (1792)\n- Wódz insurekcji kosciuszkowskiej (1794)\n- Naczelny wodz wojsk Ksiestwa Warszawskiego (1807-1813)\n- Mianowany przez Napoleona marszalkiem Francji (1813)\n- **Smierc pod Lipskiem** - 19 pazdziernika 1813 r. podczas \"Bitwy Narodow\", utonal w rzece Elsterze, nie chcac sie poddac\n\n## Sposob 2 - najwazniejsze wydarzenie\nNajbardziej spektakularnym wydarzeniem jest smierc w Elsterze - symbol honoru i powicenia dla ojczyzny (\"Bog mi powierzyl honor Polakow, Bogu go tylko oddam\").\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.7, max 1 pkt):\n> - 1 pkt - jedno z wymienionych wydarzen: kampania napoleonska, bitwa pod Lipskiem, smierc w Elsterze, powstanie kosciuszkowskie, itp.\n> - 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak\n\nCo zapamietac? Ks. Jozef Poniatowski: marszalek Francji, zginowal w Elsterze pod Lipskiem 1813 r. To wystarczy jako odpowiedz.\n\n**14.8.** ## Poprawna odpowiedz\n**Stanislaw August Poniatowski**\n\n## Sposob 1 - zwiazki rodzinne\nKsiaze Jozef Poniatowski byl **siostrzeniczem** (synem brata) krola Stanislawa Augusta Poniatowskiego (Stanislawa II Augusta, 1732-1798) - ostatniego krola Polski. Jozef byl synem ksiecia Andrzeja Poniatowskiego (brata krola). Stanislaw August byl stryjem Jozefa.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nStanislaw August Poniatowski (panowanie 1764-1795) - ostatni krol Polski, panowol w czasach rozbiorow. Zakonczyl panowanie abdykacja po trzecim rozbiorze (1795). Krol byl mecenasem sztuki i kultury - okres oswiecenia polskiego. Jozef Poniatowski sluzyl pocatkowo wojskowo pod roznymi dowodztwami, az do rozbiorow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.8, max 1 pkt):\n> - 1 pkt - Stanislaw August Poniatowski\n> - 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak\n\nCo zapamietac? Ks. Jozef Poniatowski byl siostrzeniczem (nie synem) krola Stanislawa Augusta Poniatowskiego - ostatniego krola Polski.\n\n**14.9.** ## Poprawna odpowiedz\n**Dwie cechy antykizacji (wystarczy wymiec dwie):\n1. Ksiaze przedstawiony w antycznym stroju (sandaly, zbroja, plaszcz na wzor rzymskiego wodza)\n2. Forma pomnika konnego wzorowana na antycznym pierwowzorze (pomnik Marka Aureliusza)**\n\nDodatkowe mozliwe odpowiedzi:\n- Idealizacja postaci (brak portretowych niedoskonalosci, twarz jak herosа)\n- Twarz spokojna, bez ekspresji (cecha klasycznej rzezby greckiej)\n- Harmonijne proporcje ciala nawiazujace do kanonu antycznego\n\n## Sposob 1 - cechy antykizacji w rzezbie\n**Antykizacja** to swiadome nawiazywanie do wzorcow sztuki antycznej (greckiej i rzymskiej) w sztuce nowozytnej:\n\n1. **Stroj antyczny** - Poniatowski nie jest ukazany w mundurze epoki napoleonskiej, lecz w sandалах, z plasciem (paludamentum) i zbroja stylizowana na romanska. To sposob heroizacji - zestawianie bohatera z antycznym wodzem.\n\n2. **Pomnik konny** jako antyczna forma - pompniki konne wladcow antycznych (Marek Aureliusz) byly naśladowane przez rzezbiarzy renesansu i klasycyzmu.\n\n3. **Idealizacja** - twarz nie jest portretem psychologicznym, lecz idealem piekna, zgodnie z antycznym kanonem.\n\n## Sposob 2 - klasycyzm a antykizacja\nW epoce klasycyzmu (kон. XVIII - poc. XIX w.) antykizacja byla swiadomym zabiegiem politycznym i estetycznym: wodzowie i bohaterowie narodowi byli przedstawiani jak bogowie i herosi antyku (Napoleon jako Mars, Poniatowski jako rzymski wódz).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.9, max 2 pkt):\n> - 2 pkt - 2 poprawne cechy antykizacji\n> - 1 pkt - 1 poprawna cecha\n> - 0 pkt - bledy albo brak\n\nCo zapamietac? Antykizacja = stroj antyczny + forma konnego pomnika + idealizacja postaci. Bohater ukazany jak antyczny wódz/heros.\n\n**14.10.** ## Poprawna odpowiedz\n**Trzy cechy bryly i kompozycji (wystarczy wymiec trzy):\n1. Kompozycja spokojna / statyczna / zrownowazona (dominuja piony i poziomy)\n2. Bryla rozczlonkowana, wystepuja azury (przestrzenie miedzy konczynam konia)\n3. Lekka dynamika: kiel konia uniesiony, reka jezdzca w gescie**\n\nDodatkowe mozliwosci: ksiaze wyprostowany z mieczem; zrownowazona bryła; klasyczne proporcje.\n\n## Sposob 1 - analiza bryly i kompozycji\n**Bryla:** Kompozycja pomnika konnego tworzy zwarta, trójwymiarowa bryle, jednak nie jest monolityczna - miedzy konczynam konia i mieczem pojawiaja sie **azury** (przeswity, pustki). Bryla jest rozczlonkowana (glowa, tors, nogi konia i jezdzca sa wyodrebnione).\n\n**Kompozycja:** Dominuja osie wertykalne (wyprostowana postac jezdzca) i horyzontalne (grzebiet konia). To typowa kompozycja klasycystyczna - spokojna, statyczna, zrownowazona. Brak dramatyzmu baroku.\n\n**Lekka dynamika:** Jedna noga konia jest uniesiona - element ruchu, ale nienadmierny. Prawa reka jezdzca jest uniesiona w gescie - rowniez ostrony ruch.\n\n## Sposob 2 - porownanie z barokiem\nW baroku kompozycja byłaby burzliwa: kon w penym galopie, dzenie, skos, pathos. W klasycyzmie dominuje spokoj, harmonia i zrownoważenie - kontrast z baroka jest cechy definicyjna.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.10, max 3 pkt):\n> - 3 pkt - 3 poprawne cechy bryly/kompozycji\n> - 2 pkt - 2 poprawne\n> - 1 pkt - 1 poprawna\n> - 0 pkt - bledy albo brak\n\nCo zapamietac? Pomnik: statyczna/klasyczna kompozycja + azury (przeswity) + lekka dynamika uniesionej nogi konia i reki jezdzca = cechy klasycyzmu.\n\n**14.11.** ## Poprawna odpowiedz\n**Dwie glowne cechy wyrazu artystycznego (wystarczy wymiec dwie):\n1. Gladka, wypolerowana faktura powierzchni rzezby\n2. Idealistyczny, spokojny wyraz twarzy jezdzca (bez emocji)**\n\nDodatkowe mozliwosci: uwydatniona muskulatura; mimetyczne przedstawienie (realistyczne); zroznicowana materia (wlosy, cialo, stroj - inaczej oddane).\n\n## Sposob 1 - analiza wyrazu artystycznego (ekspresji)\n**Faktura:** Powierzchnia brazu jest gladko wypolerowana - to cecha klasycystyczna, nawiazujaca do marmuru antycznego. Nie ma szorstkosci ani chropowatosci faktury.\n\n**Wyraz twarzy:** Twarz Poniatowskiego jest spokojna, pozbawiona emocji. Nie ma ekspresji cierpienia, gniewu ani radosci. To klasycystyczny idealizm - heros jest ponad zwyklymi uczuciami.\n\n**Muskulatura:** Zarówno cialo jezdzca jak i konia sa anatomicznie i realistycznie (mimetycznie) oddane, z uwydatnionem muskulatura. To nawiazanie do klasycznego kanonu piekna fizycznego.\n\n**Zroznicowanie materii:** Odmienny sposob oddania wlosow (bardziej szorstkawych), skory (gładkiej) i tkaniny stroju - zroznicowanie faktury przy zachowaniu ogolnej gladkosci.\n\n## Sposob 2 - kontekst ekspresji klasycystycznej\nKlasycyzm = spokoj, harmonia, idealizm. Brak dramatyzmu baroku (ekspresja, dynamika, silne emocje) czy ekspresjonizmu (znieksztalcenie). Rzezba klasycystyczna tworzy wzorzec piekna i spokojne dostojenstwo.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.11, max 2 pkt):\n> - 2 pkt - 2 poprawne cechy wyrazu\n> - 1 pkt - 1 poprawna cecha\n> - 0 pkt - bledy albo brak\n\nCo zapamietac? Ekspresja klasycystyczna = gladka faktura + twarz bez emocji + idealistyczne piekno. Przeciwienstwo: baroku (dramatyzm) i ekspresjonizmu (znieksztalcenie).\n\n**14.12.** ## Poprawna odpowiedz\n**Zastosowane srodki wskazuja, ze jest to rzezba klasycystyczna / neoklasyczna.**\n\n## Sposob 1 - synteza analizy\nPodsumowujac cechy omowione w poprzednich punktach:\n- **Temat i forma:** pomnik konny wzorowany na antycznych pierwowzorach (Marek Aureliusz)\n- **Stroj:** antykizowany, nawiazujacy do Rzymu\n- **Kompozycja:** statyczna, spokojna, zrownowazona\n- **Faktura:** gladka, wypolerowana\n- **Wyraz:** idealistyczny, twarz bez emocji\n- **Materiał:** braz (tradycja antyczna)\n\nWszystkie te elementy lacznie wskazuja na **klasycyzm / neoklasycyzm** - styl epoki przełomu XVIII/XIX w., swiadomie nawiazujacy do antyku grecko-rzymskiego.\n\n## Sposob 2 - definicja klasycyzmu w rzezbie\nKlasycyzm / neoklasycyzm (XVIII-XIX w.) - kierunek artystyczny nawiazujacy do wzorcow antycznych. Glowni rzezbarze: Antonio Canova, Bertel Thorvaldsen, Johann Gottfried Schadow. Cechy: spokoj, harmonia, idealizm, gladka faktura, nawiazania do Grecji i Rzymu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.12, max 1 pkt):\n> - 1 pkt - klasycyzm / neoklasycyzm (jako wniosek z analizy)\n> - 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak\n\nCo zapamietac? Wniosek stylowy MUSI byc sformulowany jako konkluzja: \"Zastosowane srodki wskazuja, ze jest to dzielo klasycystyczne\". Samo slowo \"klasycyzm\" bez sformulowania wniosku moze nie zostac uznane.","image":"img/historia-sztuki-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia sztuki · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Historia sztuki","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14. (0-16)<br>Przeprowadź analizę treści i formy dzieła przedstawionego na fotografii i wykonaj<br>polecenia.<br>14.1. Podaj nazwę dzieła. (0-1)<br>14.2. Podaj nazwisko autora dzieła. (0-1)<br>14.3. Napisz, w którym wieku powstało<br>dzieło. (0-1)<br>14.4. Wskaż miasto, w którym dzieło się<br>znajduje. (0-1)<br>14.5. Podaj przykład antycznego<br>pierwowzoru pomnika. (0-1)<br>14.6. Napisz, z jakiego materiału jest wykonana rzeźba. (0-1)<br>14.7. Wymień jedno wydarzenie historyczne, z którym wiąże się przedstawiona postać.<br>(0-1)<br>14.8. Napisz, z którym królem polskim spokrewniona była ta osoba. (0-1)<br>14.9. Wskaż dwie cechy, które świadczą o antykizacji pomnika. (0-2)<br>14.10. Opisz trzy cechy dotyczące bryły i kompozycji dzieła. (0-3)<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>11.<br>12.<br>13.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>2<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MHS_1R<br>14.11. Wymień dwie główne cechy wyrazu artystycznego / ekspresji. (0-2)<br>14.12. Sformułuj wniosek końcowy dotyczący kwalifikacji stylowej dzieła. (0-1)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p><strong>14.1.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Pomnik ksiecia Jozefa Poniatowskiego / Ksiaze Jozef Poniatowski / Ksiaze Jozef Poniatowski na koniu</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - identyfikacja dziela</h4>\n<p>Pomnik przedstawia ksiecia Jozefa Poniatowskiego (1763-1813) - polskiego bohatera narodowego, marszalka Francji, uczestnika wojen napoleonskich. Pomnik konny z brazu, autorstwa Bertela Thorvaldsena, ustawiony na dziedzincu Palacu Prezydenckiego w Warszawie.</p>\n<h4>Sposob 2 - kontekst historyczny</h4>\n<p>Ksiaze Jozef Poniatowski zginowal w nurtach rzeki Elstery pod Lipskiem (1813), nie chcac sie oddac wrogom. Pomnik ma charakter upamietnajacy - klasycyzm jako jeyzk heroizacji narodowych bohaterow.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.1, max 1 pkt):<br>- 1 pkt - Pomnik ksiecia Jozefa Poniatowskiego / Ksiaze Jozef Poniatowski / Ksiaze Jozef Poniatowski na koniu<br>- 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Tytulem jest imie i nazwisko przedstawionej postaci lub pelna nazwa pomnika.</p>\n<p><strong>14.2.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Bertel Thorvaldsen / Thorvaldsen</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - sylwetka artysty</h4>\n<p>Bertel Thorvaldsen (1770-1844) - dunski rzezbiarz neoklasycystyczny, jeden z najwybitniejszych europejskich rzezbiarzy epoki. Przez wiele lat pracowal w Rzymie (od 1797 r.). Byl nastepca i rywalem Antonia Canovy w slawie artystycznej.</p>\n<p>Pomnik Poniatowskiego zamowoil ks. Jozef ponownie na czerowny czas Ksiestwa Warszawskiego. Thorvaldsen wykonal model gipsowy w Rzymie (ok. 1827), odlew z brazu powstat pozniej w Monachium. Pomnik podarowano Warszawie, ustawiony przy Palacu Saskim w 1832 r., nastepnie przeniesiony.</p>\n<h4>Sposob 2 - kontekst klasycyzmu europejskiego</h4>\n<p>Thorvaldsen jest przedstawicielem klasycyzmu europejskiego - nurtu nawiazujacego do antyku grecko-rzymskiego. Wsrod jego innych znanych dziel: &quot;Chrystus&quot; i postacie apostolow w Kopenhadze, pomniki Mikolaja Kopernika i Wladyslawa Zagielly.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.2, max 1 pkt):<br>- 1 pkt - Bertel Thorvaldsen / Thorvaldsen<br>- 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Thorvaldsen = dunski rzezbiarz neoklasycystyczny, dzialal w Rzymie, tworca m.in. Pomnika Poniatowskiego i Pomnika Kopernika.</p>\n<p><strong>14.3.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>XIX wiek (akceptowane rowniez: XX wiek)</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - chronologia powstania pomnika</h4>\n<p>Model gipsowy Thorvaldsena: ok. 1827 r. (XIX w.).<br>Odlew z brazu: wykonany w Monachium, ustawiony w Warszawie w 1832 r. (XIX w.).</p>\n<p>Akceptacja odpowiedzi XX w. wynika z:</p>\n<ul><li>Obecne ustawienie pomnika (przed Palac Prezydencki/przy Palacu Prezydenckim) - lata 20. XX w.</li><li>Oryginalny pomnik zniszczony przez Niemcow podczas II wojny swiatowej (1944)</li><li>Rekonstrukcja i ponowne ustawienie: 1952 r. (XX w.)</li></ul>\n<h4>Sposob 2 - kontekst historyczny</h4>\n<p>Pomnik przeszedl trudna droge: XIX w. (powstanie), przeniesienia, XX w. (zniszczenie i rekonstrukcja). Obydwie odpowiedzi sa merytorycznie uzasadnione - klucz CKE wprost to uwzglednia.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.3, max 1 pkt):<br>- 1 pkt - XIX w. LUB XX w. (obie akceptowane)<br>- 0 pkt - inna odpowiedz albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Pomnik oryginalny: 1832 (XIX w.). Rekonstrukcja: 1952 (XX w.). Obydwie daty sa poprawne.</p>\n<p><strong>14.4.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Warszawa</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - lokalizacja pomnika</h4>\n<p>Pomnik ksiecia Jozefa Poniatowskiego znajduje sie w Warszawie, przed Palacam Prezydenckim (dawnym Palac Radziwillow) przy Krakowskim Przedmiesciu. Jest to jedna z najbardziej rozpoznawalnych rzezb Warszawy i symbol polskiej historii napoleonskiej.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.4, max 1 pkt):<br>- 1 pkt - Warszawa<br>- 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Pomnik Poniatowskiego stoi w Warszawie przed Palac Prezydenckim.</p>\n<p><strong>14.5.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Pomnik Marka Aureliusza (w Rzymie)</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - tradycja pomnika konnego w antyku</h4>\n<p>Pomnik konny (equus) to jedna z najwazniejszych form pomnikowych w antyku. Antycznym wzorcem dla nowozytnych pomnikow konnych jest <strong>pomnik cesarz Marka Aureliusza</strong> (II w. n.e.), przechowywany na Kapitolu w Rzymie (oryginalna kopia na Piazza del Campidoglio). Jezdziec siedzi na koniu w pozie spokoinu, z wyciagnietym prawym ramieniu w gescio.</p>\n<p>Thorvaldsen, tworzac Pomnik Poniatowskiego, swiadomie nawiazywal do tej klasycznej tradycji - ksiaze w antycznym stroju, na dostojna kroczacym koniu, z gesciem nawiazujacym do Marka Aureliusza.</p>\n<p>Inne antyczne pomniki konne: pomnik Domisjana (zniszczony), pomniki cesarskie.</p>\n<h4>Sposob 2 - wplyw na pomniki nowozytne</h4>\n<p>Wzorcem konnego wladcy byl rowniez pomnik Gattamelaty Donatella (ok. 1453, Padwa) i Bartolomea Colleoniego Verrocchia (1480-88, Wenecja) - oba inspirowane Markiem Aureliuszem.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.5, max 1 pkt):<br>- 1 pkt - pomnik Marka Aureliusza<br>- 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Pomnik Marka Aureliusza (II w. n.e.) = kanoniczna antyczna rzezba konna, wzor dla klasycystycznych pomnikow konnych epoki nowozytnej.</p>\n<p><strong>14.6.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Braz</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - technika wykonania</h4>\n<p>Pomnik Poniatowskiego jest odlany z <strong>brazu</strong> (stop miedzi i cyny, czasem z cynkiem). Braz to tradycyjny material do pomnikow konnych od antyku (pomnik Marka Aureliusza, Gattamelata, Colleoni). Odlew z brazu metodą wosku traconego (cire perdue) lub inne techniki odlewnicze.</p>\n<p>Cechy brazu jako materialu rzezbiarskiego:</p>\n<ul><li>Duza trwalosc i odpornosc na korozje (ciemnozielen patyna)</li><li>Mozliwosc oddania drobnych szczegolów</li><li>Mozliwosc tworzenia azurow (przestrzeni miedzy konczynam konia)</li><li>Ciezkosc - wymaga masywnego cokolu</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.6, max 1 pkt):<br>- 1 pkt - braz<br>- 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Pomniki konne sa tradycyjnie z brazu (od antyku). Braz = stop miedzi i cyny, brona ciemnieje do patyny.</p>\n<p><strong>14.7.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br>**Przykladowe odpowiedzi (wystarczy jedno):</p>\n<ul><li>Kampania napoleonska / bitwa pod Lipskiem (1813)</li><li>Smierc w nurtach rzeki Elstery</li><li>Powstanie kosciuszkowskie</li><li>Obrona Warszawy przed Rosjanami**</li></ul>\n<h4>Sposob 1 - biografia wojskowa ks. Poniatowskiego</h4>\n<p>Ksiaze Jozef Poniatowski (1763-1813) - syn brata krola Stanislawa Augusta:</p>\n<ul><li>Uczestnik wojen austriacko-tureckich (1787-1789)</li><li>Uczestnik obrony Konstytucji 3 Maja i wojna z Rosja (1792)</li><li>Wódz insurekcji kosciuszkowskiej (1794)</li><li>Naczelny wodz wojsk Ksiestwa Warszawskiego (1807-1813)</li><li>Mianowany przez Napoleona marszalkiem Francji (1813)</li><li><strong>Smierc pod Lipskiem</strong> - 19 pazdziernika 1813 r. podczas &quot;Bitwy Narodow&quot;, utonal w rzece Elsterze, nie chcac sie poddac</li></ul>\n<h4>Sposob 2 - najwazniejsze wydarzenie</h4>\n<p>Najbardziej spektakularnym wydarzeniem jest smierc w Elsterze - symbol honoru i powicenia dla ojczyzny (&quot;Bog mi powierzyl honor Polakow, Bogu go tylko oddam&quot;).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.7, max 1 pkt):<br>- 1 pkt - jedno z wymienionych wydarzen: kampania napoleonska, bitwa pod Lipskiem, smierc w Elsterze, powstanie kosciuszkowskie, itp.<br>- 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Ks. Jozef Poniatowski: marszalek Francji, zginowal w Elsterze pod Lipskiem 1813 r. To wystarczy jako odpowiedz.</p>\n<p><strong>14.8.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Stanislaw August Poniatowski</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - zwiazki rodzinne</h4>\n<p>Ksiaze Jozef Poniatowski byl <strong>siostrzeniczem</strong> (synem brata) krola Stanislawa Augusta Poniatowskiego (Stanislawa II Augusta, 1732-1798) - ostatniego krola Polski. Jozef byl synem ksiecia Andrzeja Poniatowskiego (brata krola). Stanislaw August byl stryjem Jozefa.</p>\n<h4>Sposob 2 - kontekst historyczny</h4>\n<p>Stanislaw August Poniatowski (panowanie 1764-1795) - ostatni krol Polski, panowol w czasach rozbiorow. Zakonczyl panowanie abdykacja po trzecim rozbiorze (1795). Krol byl mecenasem sztuki i kultury - okres oswiecenia polskiego. Jozef Poniatowski sluzyl pocatkowo wojskowo pod roznymi dowodztwami, az do rozbiorow.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.8, max 1 pkt):<br>- 1 pkt - Stanislaw August Poniatowski<br>- 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Ks. Jozef Poniatowski byl siostrzeniczem (nie synem) krola Stanislawa Augusta Poniatowskiego - ostatniego krola Polski.</p>\n<p><strong>14.9.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br>**Dwie cechy antykizacji (wystarczy wymiec dwie):</p>\n<ol><li>Ksiaze przedstawiony w antycznym stroju (sandaly, zbroja, plaszcz na wzor rzymskiego wodza)</li><li>Forma pomnika konnego wzorowana na antycznym pierwowzorze (pomnik Marka Aureliusza)**</li></ol>\n<p>Dodatkowe mozliwe odpowiedzi:</p>\n<ul><li>Idealizacja postaci (brak portretowych niedoskonalosci, twarz jak herosа)</li><li>Twarz spokojna, bez ekspresji (cecha klasycznej rzezby greckiej)</li><li>Harmonijne proporcje ciala nawiazujace do kanonu antycznego</li></ul>\n<h4>Sposob 1 - cechy antykizacji w rzezbie</h4>\n<p><strong>Antykizacja</strong> to swiadome nawiazywanie do wzorcow sztuki antycznej (greckiej i rzymskiej) w sztuce nowozytnej:</p>\n<ol><li><strong>Stroj antyczny</strong> - Poniatowski nie jest ukazany w mundurze epoki napoleonskiej, lecz w sandалах, z plasciem (paludamentum) i zbroja stylizowana na romanska. To sposob heroizacji - zestawianie bohatera z antycznym wodzem.</li></ol>\n<ol><li><strong>Pomnik konny</strong> jako antyczna forma - pompniki konne wladcow antycznych (Marek Aureliusz) byly naśladowane przez rzezbiarzy renesansu i klasycyzmu.</li></ol>\n<ol><li><strong>Idealizacja</strong> - twarz nie jest portretem psychologicznym, lecz idealem piekna, zgodnie z antycznym kanonem.</li></ol>\n<h4>Sposob 2 - klasycyzm a antykizacja</h4>\n<p>W epoce klasycyzmu (kон. XVIII - poc. XIX w.) antykizacja byla swiadomym zabiegiem politycznym i estetycznym: wodzowie i bohaterowie narodowi byli przedstawiani jak bogowie i herosi antyku (Napoleon jako Mars, Poniatowski jako rzymski wódz).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.9, max 2 pkt):<br>- 2 pkt - 2 poprawne cechy antykizacji<br>- 1 pkt - 1 poprawna cecha<br>- 0 pkt - bledy albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Antykizacja = stroj antyczny + forma konnego pomnika + idealizacja postaci. Bohater ukazany jak antyczny wódz/heros.</p>\n<p><strong>14.10.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br>**Trzy cechy bryly i kompozycji (wystarczy wymiec trzy):</p>\n<ol><li>Kompozycja spokojna / statyczna / zrownowazona (dominuja piony i poziomy)</li><li>Bryla rozczlonkowana, wystepuja azury (przestrzenie miedzy konczynam konia)</li><li>Lekka dynamika: kiel konia uniesiony, reka jezdzca w gescie**</li></ol>\n<p>Dodatkowe mozliwosci: ksiaze wyprostowany z mieczem; zrownowazona bryła; klasyczne proporcje.</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza bryly i kompozycji</h4>\n<p><strong>Bryla:</strong> Kompozycja pomnika konnego tworzy zwarta, trójwymiarowa bryle, jednak nie jest monolityczna - miedzy konczynam konia i mieczem pojawiaja sie <strong>azury</strong> (przeswity, pustki). Bryla jest rozczlonkowana (glowa, tors, nogi konia i jezdzca sa wyodrebnione).</p>\n<p><strong>Kompozycja:</strong> Dominuja osie wertykalne (wyprostowana postac jezdzca) i horyzontalne (grzebiet konia). To typowa kompozycja klasycystyczna - spokojna, statyczna, zrownowazona. Brak dramatyzmu baroku.</p>\n<p><strong>Lekka dynamika:</strong> Jedna noga konia jest uniesiona - element ruchu, ale nienadmierny. Prawa reka jezdzca jest uniesiona w gescie - rowniez ostrony ruch.</p>\n<h4>Sposob 2 - porownanie z barokiem</h4>\n<p>W baroku kompozycja byłaby burzliwa: kon w penym galopie, dzenie, skos, pathos. W klasycyzmie dominuje spokoj, harmonia i zrownoważenie - kontrast z baroka jest cechy definicyjna.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.10, max 3 pkt):<br>- 3 pkt - 3 poprawne cechy bryly/kompozycji<br>- 2 pkt - 2 poprawne<br>- 1 pkt - 1 poprawna<br>- 0 pkt - bledy albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Pomnik: statyczna/klasyczna kompozycja + azury (przeswity) + lekka dynamika uniesionej nogi konia i reki jezdzca = cechy klasycyzmu.</p>\n<p><strong>14.11.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br>**Dwie glowne cechy wyrazu artystycznego (wystarczy wymiec dwie):</p>\n<ol><li>Gladka, wypolerowana faktura powierzchni rzezby</li><li>Idealistyczny, spokojny wyraz twarzy jezdzca (bez emocji)**</li></ol>\n<p>Dodatkowe mozliwosci: uwydatniona muskulatura; mimetyczne przedstawienie (realistyczne); zroznicowana materia (wlosy, cialo, stroj - inaczej oddane).</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza wyrazu artystycznego (ekspresji)</h4>\n<p><strong>Faktura:</strong> Powierzchnia brazu jest gladko wypolerowana - to cecha klasycystyczna, nawiazujaca do marmuru antycznego. Nie ma szorstkosci ani chropowatosci faktury.</p>\n<p><strong>Wyraz twarzy:</strong> Twarz Poniatowskiego jest spokojna, pozbawiona emocji. Nie ma ekspresji cierpienia, gniewu ani radosci. To klasycystyczny idealizm - heros jest ponad zwyklymi uczuciami.</p>\n<p><strong>Muskulatura:</strong> Zarówno cialo jezdzca jak i konia sa anatomicznie i realistycznie (mimetycznie) oddane, z uwydatnionem muskulatura. To nawiazanie do klasycznego kanonu piekna fizycznego.</p>\n<p><strong>Zroznicowanie materii:</strong> Odmienny sposob oddania wlosow (bardziej szorstkawych), skory (gładkiej) i tkaniny stroju - zroznicowanie faktury przy zachowaniu ogolnej gladkosci.</p>\n<h4>Sposob 2 - kontekst ekspresji klasycystycznej</h4>\n<p>Klasycyzm = spokoj, harmonia, idealizm. Brak dramatyzmu baroku (ekspresja, dynamika, silne emocje) czy ekspresjonizmu (znieksztalcenie). Rzezba klasycystyczna tworzy wzorzec piekna i spokojne dostojenstwo.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.11, max 2 pkt):<br>- 2 pkt - 2 poprawne cechy wyrazu<br>- 1 pkt - 1 poprawna cecha<br>- 0 pkt - bledy albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Ekspresja klasycystyczna = gladka faktura + twarz bez emocji + idealistyczne piekno. Przeciwienstwo: baroku (dramatyzm) i ekspresjonizmu (znieksztalcenie).</p>\n<p><strong>14.12.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Zastosowane srodki wskazuja, ze jest to rzezba klasycystyczna / neoklasyczna.</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - synteza analizy</h4>\n<p>Podsumowujac cechy omowione w poprzednich punktach:</p>\n<ul><li><strong>Temat i forma:</strong> pomnik konny wzorowany na antycznych pierwowzorach (Marek Aureliusz)</li><li><strong>Stroj:</strong> antykizowany, nawiazujacy do Rzymu</li><li><strong>Kompozycja:</strong> statyczna, spokojna, zrownowazona</li><li><strong>Faktura:</strong> gladka, wypolerowana</li><li><strong>Wyraz:</strong> idealistyczny, twarz bez emocji</li><li><strong>Materiał:</strong> braz (tradycja antyczna)</li></ul>\n<p>Wszystkie te elementy lacznie wskazuja na <strong>klasycyzm / neoklasycyzm</strong> - styl epoki przełomu XVIII/XIX w., swiadomie nawiazujacy do antyku grecko-rzymskiego.</p>\n<h4>Sposob 2 - definicja klasycyzmu w rzezbie</h4>\n<p>Klasycyzm / neoklasycyzm (XVIII-XIX w.) - kierunek artystyczny nawiazujacy do wzorcow antycznych. Glowni rzezbarze: Antonio Canova, Bertel Thorvaldsen, Johann Gottfried Schadow. Cechy: spokoj, harmonia, idealizm, gladka faktura, nawiazania do Grecji i Rzymu.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE (zad. 14.12, max 1 pkt):<br>- 1 pkt - klasycyzm / neoklasycyzm (jako wniosek z analizy)<br>- 0 pkt - bledna odpowiedz albo brak</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Wniosek stylowy MUSI byc sformulowany jako konkluzja: &quot;Zastosowane srodki wskazuja, ze jest to dzielo klasycystyczne&quot;. Samo slowo &quot;klasycyzm&quot; bez sformulowania wniosku moze nie zostac uznane.</p>"}]}