{"id":"historia-sztuki-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"historia-sztuki-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":10,"ptype":"open","subject":"historia-sztuki","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-10)\nPrzyjrzyj się ilustracji i wykonaj polecenia.\nMHS_1R\n10.1. Napisz, kto jest autorem dzieła. Podaj nazwę kierunku lub stylu w sztuce, z którym\nwiąże się autora. (0-2)\n10.2. Wskaż miejsce (nazwę budowli) i miasto, w którym dzieło się znajduje. (0-1)\n10.3. Podaj nazwę techniki wykonania dzieła i wymień jedną cechę charakterystyczną\ndla tej techniki. (0-2)\n10.4. Wskaż źródło ikonograficzne dzieła. (0-1)\n10.5. Opisz treść przedstawienia - wyjaśnij jego znaczenie i zidentyfikuj centralną\npostać kompozycji. (0-2)\n10.6. Podaj trzy cechy kompozycji dzieła. (0-2)\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n10.1.\n10.2.\n10.3.\n10.4.\n10.5.\n10.6.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\n1\n2\n2\nUzyskana liczba pkt\nMHS_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.\nAnaliza i interpretacja\ntekstów i wytworów\nkultury.\nOdbiór wypowiedzi\ni wykorzystanie zawartych\nw nich informacji.\n3.1) Zdający dokonuje opisu i analizy […] dzieł,\nuwzględniając ich cechy formalne (np. w architekturze: układ\nprzestrzenny, plan, bryła, konstrukcja, dekoracja; w rzeźbie:\nbryła, kompozycja, faktura; w malarstwie: kompozycja, kolor,\nświatłocień), a także potrafi wskazać te środki ekspresji, które\nidentyfikują analizowane dzieło i wskazują na jego\nklasyfikację stylową.\n1.8) Zdający zna i rozpoznaje podstawowe techniki plastyczne\ni określa ich cechy charakterystyczne […].\n1.11) Zdający zna podstawowe motywy ikonograficzne,\nrozpoznaje świętych, bogów greckich […] po atrybutach\ni sposobach przedstawień.","solution":"**10.1.** ## Poprawna odpowiedz\n**Autor: Michal Aniol (Michelangelo Buonarroti)\nStyl/kierunek: renesans / cinquecento**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja artysty i epoki\n\n**Michelangelo Buonarroti (1475-1564):**\nJeden z najwyzszych tworcow sztuki europejskiej wszystkich czasow. Urodzony we Florencji, wychowany w kregach Medyceuszow. Geniusz wszechstronny: rzezbiarz, malarz, architekt, poeta. Do jego najslynniejszych dziel naleza: posag Dawida (Florencja), Pieta (Rzym), sklepienie Kaplicy Sykstynskiej, Sad Ostateczny.\n\n**Sad Ostateczny (Il Giudizio Universale):**\nNamalowany na scianie oltarzowej Kaplicy Sykstynskiej w latach 1536-1541. Wielkosc: ok. 14 x 13 m. Zamowiony przez papieza Klemensa VII (koncepcja) i Pawla III (realizacja). Fresk zostal namalowany 25 lat po slynnym sklepieniu (1508-1512).\n\n**Renesans i cinquecento:**\n- Renesans to epoka odrodzenia sztuki i kultury antycznej (ok. XIV-XVI w.)\n- Cinquecento (wl. \"piecsetos\") to XVI wiek - okres Wysokiego Renesansu i manieryzmu wloskiego\n- Michal Aniol jest jednoczesnie artystą renesansowym i prekursorem manieryzmu\n\n## Sposob 2 - skojarzenia\nMichal Aniol = \"terribita\" (wloska: majestat przerazajacy), idealizacja ciala, muskularne postaci (styl \"terribilita\"), Kaplica Sykstynskaem, Pieta, Dawid. Renesans = odrodzenie = powr€t do antyku + czlowiek w centrum.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Zadanie 10.1. (max 2 pkt)\n> - **2 pkt** - za obie poprawne odpowiedzi (imie + styl)\n> - **1 pkt** - za 1 poprawna odpowiedz\n> - **0 pkt** - za odpowiedzi bledne / brak\n> - **Akceptowane warianty:** Michal Aniol / Michelangelo Buonarroti; renesans / cinquecento\n\nCo zapamietac? Sad Ostateczny = Michal Aniol + Kaplica Sykstynskam + renesans/cinquecento (XVI w.). Uwaga: mozna pisac \"renesans\" lub \"cinquecento\" - oba akceptowane. \"Manieryzm\" prawdopodobnie NIE jest akceptowany w kluczu (CKE kwalifikuje to dzielo jako renesansowe).\n\n**10.2.** ## Poprawna odpowiedz\n**Budowla: Kaplica Sykstynska (Kaplica na Watykanie)\nMiasto: Rzym**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja miejsca na podstawie dziela\n\nSad Ostateczny Michala Aniola to fresk namalowany na scianie oltarzowej Kaplicy Sykstynskiej. Kaplica Syktynskam zbudowana w latach 1473-1484, jest kaplica papieska w kompleksie watykanskim. Nazwa pochodzi od papieza Sykstusa IV (Sixtus IV), ktory zlecil jej budowe. Kaplica jest slynna z dwoch cyklow freskow Michala Aniola: sklepienie (1508-1512) i wlasnie Sad Ostateczny na scianie oltarzowej (1536-1541).\n\nWatykam, jako eksterytorialne Panstwo Koscielne (formalnie panstwo od 1929 r.), polozony jest w Rzymie, we Wloszech.\n\n## Sposob 2 - skojarzenia\n- Michal Aniol + Kaplica Sykstynska = Rzym / Watykan\n- Watykan jest w Rzymie (wlasciwa odpowiedz to \"Rzym\" lub \"Watykan\")\n- Nie myl Kaplicy Sykstynskiej z Bazylikal sw. Piotra (to inny budynek w tym samym kompleksie)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Zadanie 10.2. (max 1 pkt)\n> - **1 pkt** - za podanie obu poprawnych elementow: nazwy obiektu I miasta\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niepelna (tylko jedno z dwoch) lub bledna / brak\n> - **Akceptowane warianty:** Kaplica Sykstynska / Kaplica na Watykanie; Rzym\n\nCo zapamietac? Kaplica Sykstynska = Watykan = Rzym. Sad Ostateczny jest na scianie oltarzowej (zachodniej), sklepienie to oddzielne dzielo (Stworzenie Adama, Sady itp.).\n\n**10.3.** ## Poprawna odpowiedz\n**Technika: fresk (al fresco)**\n**Cecha (np.): malowanie na mokrym tynku / technika malarstwa sciennego / malowidlo jest bardzo trwale / obraz nanoszony fragmentami ze wzgledu na czas schniecia tynku**\n\n## Sposob 1 - analiza techniki freskowej krok po kroku\n\n**Fresk (al fresco - wl. \"na swiezym\"):**\nFresk to technika malarstwa sciennego, w ktorej pigmenty mineralowe mieszane z woda nanoszone sa bezposrednio na wilgotny, swiezy tynk wapienny. Gdy tynk schnie, wiaze sie chemicznie z barwnikami (krystalizacja weglanow wapnia), dzieki czemu kolor staje sie nieodlaczna czescia sciany.\n\n**Kluczowe cechy fresku:**\n1. Malowanie na MOKRYM tynku (odroznia al fresco od al secco - na suchym)\n2. Technika malarstwa SCIENNEGO / MONUMENTALNEGO (dekoruje sciany i stropy)\n3. Malowidlo jest bardzo TRWALE (chemicznie zwiazane z tynkiem, odporne na wilgoc i czas)\n4. Tynk WAPNIENNY - wapienna zaprawa absorpcja CO2 z powietrza i twardnieje\n5. Obraz nanoszony FRAGMENTAMI (tzw. giornate - \"dzienna porcja\"), bo tynk schnie szybko (ok. kilku godzin)\n\n**Michal Aniol przy Sadzie Ostatecznym:**\nBudowal rusztowania i nakladal tynk partiami, pracujac kazdego dnia na innym fragmencie. Ta metoda pracy widoczna jest dla badaczy - granice giornate sa widoczne w miejscach polaczen tynku.\n\n## Sposob 2 - rozroznienie technik malarstwa sciennego\n- **Al fresco** (prawdziwy fresk): pigment na mokrym tynku = trwaly, nieodlaczny od podloza\n- **Al secco** (malowanie na sucho): pigment na suchym tynku z lepiszczem = mniej trwaly, czesto odpada\n- **Tempera** i **olej** to nie sa techniki freskowe - stosowane na deskach lub plotnie\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Zadanie 10.3. (max 2 pkt)\n> - **2 pkt** - za poprawna nazwe techniki (fresk/al fresco) ORAZ jedna poprawna ceche\n> - **1 pkt** - za poprawna nazwe techniki bez cechy lub z bledna cecha\n> - **0 pkt** - za bledna nazwe techniki (nawet jesli cecha poprawna) / brak\n> - **Akceptowane cechy:** malowanie na mokrym tynku; technika malarstwa sciennego/monumentalnego; malowidlo bardzo trwale; wapno w zaprawie; obraz nanoszony fragmentami (giornate)\n\nCo zapamietac? Fresk = mokry tynk + pigment + wiazanie chemiczne = trwalosc. Kluczowe slowo: al fresco (po wlosku). Nie myl z tempera (jajko) ani olejem (plotno).\n\n**10.4.** ## Poprawna odpowiedz\n**Biblia / Nowy Testament / Apokalipsa**\n\n(Dodatkowo akceptowane: mitologia grecko-rzymska - postac Charona; Boska Komedia Dantego)\n\n## Sposob 1 - analiza zrodel ikonograficznych Sadu Ostatecznego\n\n**Glowne zrodlo - Biblia (Nowy Testament / Apokalipsa sw. Jana):**\nTemat Sadu Ostatecznego wywodzi sie z chrzescijanskiego wyobrazenia konca swiata. Glowne odniesienia biblijne:\n- Apokalipsa sw. Jana (Objawienie sw. Jana) - opis konca swiata, tronu Boga, sadzcego Bozego\n- Ewangelia sw. Mateusza (25, 31-46): \"Gdy Syn Czlowieczy przyjdzie w swej chwale oddzieli jednych od drugich jak pasterz oddziela owce od kozlow\"\n- Listy sw. Pawla: wzmianki o zmartwychwstaniu i sadzie\n\n**Dodatkowe zrodla w dziele Michala Aniola:**\n- **Mitologia grecka/rzymska**: Charon (przewoznik dusz przez rzeke Styks do Hadesu) - Michal Aniol umieszcza go na dole fresku wioslujacem lodzio\n- **Boska Komedia Dantego Alighieri (XIV w.)**: kompozycja stref (raj, czysc, pieklo) i postac Charona zaczerpnieta z Dantego\n- **Tradycja ikonograficzna chrzescijanska**: wizerunki Sadu Ostatecznego w sztuce sredniowiecznej (tympanony katedral)\n\n## Sposob 2 - uproszczony schemat\nNajbezpieczniejsza odpowiedz na egzaminie: **Biblia / Nowy Testament / Apokalipsa** - zawsze akceptowane. Jesli chcesz szerzej: dodaj Dante lub mitologia.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Zadanie 10.4. (max 1 pkt)\n> - **1 pkt** - za podanie Biblii / Nowego Testamentu / Apokalipsy (lub mitologii / Dantego jako dodatkowych)\n> - **0 pkt** - za odpowiedz bledna albo brak\n> - **Akceptowane warianty:** Biblia, Nowy Testament, Apokalipsa; dodatkowo (lecz nie zamiast): mitologia, Dante\n\nCo zapamietac? Sad Ostateczny = przede wszystkim Biblia (Apokalipsa / Nowy Testament). Michal Aniol wpleciol rowniez Charona z Dantego i mitologii - to cenne uzupelnienie, nie glowna odpowiedz.\n\n**10.5.** ## Poprawna odpowiedz\n**Tresc: Dzielo ukazuje koniec swiata i Sad Ostateczny. Centralna postac: Chrystus-Sedzia**\n\n(Uwaga: aby dostac 2 pkt, OBOWIAZKOWO trzeba wskazac Chrystusa jako centralna postac!)\n\n## Sposob 1 - opis ikonograficzny fresku krok po kroku\n\n**Centralna postac - Chrystus Sedzia:**\nW centrum kompozycji, w gornej strefie, umieszczony jest Chrystus w geście sadzcym (uniesiona prawa reka - wyrok potepienia, opuszczona lewa - zbawienie). Chrystus przedstawiony jest nie jako pokorna postac z Ewangelii, lecz jako mlody, muskulatny, atletyczny sedzia - co bylo kontrowersyjne i wzbudzilo krytykę (zarzut poganszczyzny). Przy nim stoi skulona, przejeta Maryja (po jego prawej stronie), nieosmielajaca sie wstawiac za sadzonymis.\n\n**Strefy kompozycyjne fresku:**\n1. **Gorna strefa** (lunety) - aniołowie niosacy narzedzia Meki Panskiej (krzyz, kolumna biczowania)\n2. **Srodkowa strefa** - Chrystus Sedzia + Maryja + apostolowie i swieci (m.in. sw. Bartlomiej trzymajacy wlasna skore, sw. Wawrzyniec z rustem)\n3. **Dolna lewa strefa** - zmartwychwstanie umarłych, wychodzenie z grobów\n4. **Dolna prawa strefa** - potepieni wleczeni do piekla przez demony; Charon bije wioslem poteppionych wyganiac ich z lodzi\n\n## Sposob 2 - klucz do oceny\nAby uzyskac 2 pkt, nalezy podac: (1) opis tresci (Sad Ostateczny / koniec swiata) ORAZ (2) identyfikacje postaci Chrystusa. Za samo opisanie tresci bez Chrystusa = 1 pkt.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Zadanie 10.5. (max 2 pkt)\n> - **2 pkt** - za 2 poprawne odpowiedzi, W TYM wskazanie Chrystusa jako centralnej postaci\n> - **1 pkt** - za 1 poprawna odpowiedz\n> - **0 pkt** - za odpowiedzi bledne / brak\n> - **Akceptowane elementy opisu:** Sad Ostateczny / koniec swiata; Chrystus-Sedzia; Maryja; swieci (Bartlomiej, Wawrzyniec); potepieni; aniołowie; Charon\n\nCo zapamietac? Klucz: ZAWSZE wskazac Chrystusa jako centralna postac - bez tego max 1 pkt. Opis: koniec swiata, zbawieni (gora/prawa) i potepieni (dol/lewa), Charon z lodzi to element z mitologii/Dantego.\n\n**10.6.** ## Poprawna odpowiedz\n**Trzy cechy kompozycji (dowolne trzy z listy CKE):**\n1. Kompozycja wielofiguralna (ok. 400 postaci)\n2. Wyrazne centrum kompozycyjne - postac Chrystusa\n3. Kompozycja dynamiczna - poruszone, skrecone sylwetki postaci\n\n(Inne akceptowane: pionowy prostokat pola obrazowego zamkniety lukami; kompozycja otwarta; dazenie do symetrii; wyroznialne strefy - potepieniu / zbawieni / niebiosa)\n\n## Sposob 1 - analiza kompozycji krok po kroku\n\n**Cechy formalne kompozycji Sadu Ostatecznego:**\n\n1. **Kompozycja wielofiguralna** - fresk obejmuje okolo 400 postaci ludzkichprzedstawionych w roznorodnych pozach; jest to jedna z najliczniejszych kompozycji figuralnych w historii malarstwa sciennego.\n\n2. **Centrum kompozycyjne** - postac Chrystusa-Sedziego umieszczona jest wyraznie w centralnym polu kompozycji (srodek i gora); wszystkie postacie i ruchy skupiaja sie wokol tej centralnej figury - jest to klasyczna kompozycja centryczna.\n\n3. **Dynamizm** - postacie sa skrecone, w ruchu, ukazane w skomplikowanych pozach (kontrapost, spiralne skrecenia, postaci lecace i wlokace sie) - to typowe dla dojrzalego stylu Michala Aniola i wlasnie tego elementu brakowalo we wczesniejszym gotyckim malarstwie sciennym.\n\n4. **Ksztalt pola obrazowego** - pionowy prostokat zamkniety od gory dwoma lukami (lunety sklepienia kaplicy), co wyznacza format malowidla i uksztaltowuje gorny podzial kompozycji.\n\n5. **Strefowossc** - wyroznialne poziome strefy: gorna (aniołowie i narzedzia Meki), srodkowa (Chrystus i swieci), dolna lewa (wychodzacy z grobów) i dolna prawa (potepieni wlokani do piekla).\n\n6. **Kompozycja otwarta** - postaci nie zamykaja sie w obramowaniu, niektore zdaja sie wychodzic poza krawedz sceny.\n\n7. **Dazenie do symetrii** - prawa strona (zbawieni) i lewa strona (potepieni) tworza quasi-symetryczny uklad wzgledem osi Chrystusa.\n\n## Sposob 2 - strategia odpowiedzi\nNalezy podac trzy cechy - dowolne trzy z listy powyzej. Najlogiczniej: wielofiguralna + centrum (Chrystus) + dynamiczna. Te trzy sa najtrafniejsze i najpoprawniejsze.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Zadanie 10.6. (max 2 pkt)\n> - **2 pkt** - za 3 poprawne cechy kompozycji\n> - **1 pkt** - za 2-1 poprawna ceche\n> - **0 pkt** - za odpowiedzi bledne / brak\n> - **Akceptowane cechy:** wielofiguralna; centrum (Chrystus); dynamiczna; prostokat zamkniety lukami; otwarta; quasi-symetryczna; strefowa\n\nCo zapamietac? Trzy kluczowe: wielofiguralna + centrum kompozycyjne (Chrystus) + dynamiczna. Kazda z nich to osobna obserwacja formalna - nie mozna pisac tego samego inaczej. Unikaj opisu tresci (\"jest Chrystus\") zamiast opisu formy (\"istnieje centrum kompozycyjne\").","image":"img/historia-sztuki-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia sztuki · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Historia sztuki","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10. (0-10)<br>Przyjrzyj się ilustracji i wykonaj polecenia.<br>MHS_1R<br>10.1. Napisz, kto jest autorem dzieła. Podaj nazwę kierunku lub stylu w sztuce, z którym<br>wiąże się autora. (0-2)<br>10.2. Wskaż miejsce (nazwę budowli) i miasto, w którym dzieło się znajduje. (0-1)<br>10.3. Podaj nazwę techniki wykonania dzieła i wymień jedną cechę charakterystyczną<br>dla tej techniki. (0-2)<br>10.4. Wskaż źródło ikonograficzne dzieła. (0-1)<br>10.5. Opisz treść przedstawienia - wyjaśnij jego znaczenie i zidentyfikuj centralną<br>postać kompozycji. (0-2)<br>10.6. Podaj trzy cechy kompozycji dzieła. (0-2)<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>10.1.<br>10.2.<br>10.3.<br>10.4.<br>10.5.<br>10.6.<br>Maks. liczba pkt<br>2<br>1<br>2<br>1<br>2<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>MHS_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 10.<br>Analiza i interpretacja<br>tekstów i wytworów<br>kultury.<br>Odbiór wypowiedzi<br>i wykorzystanie zawartych<br>w nich informacji.<br>3.1) Zdający dokonuje opisu i analizy […] dzieł,<br>uwzględniając ich cechy formalne (np. w architekturze: układ<br>przestrzenny, plan, bryła, konstrukcja, dekoracja; w rzeźbie:<br>bryła, kompozycja, faktura; w malarstwie: kompozycja, kolor,<br>światłocień), a także potrafi wskazać te środki ekspresji, które<br>identyfikują analizowane dzieło i wskazują na jego<br>klasyfikację stylową.<br>1.8) Zdający zna i rozpoznaje podstawowe techniki plastyczne<br>i określa ich cechy charakterystyczne […].<br>1.11) Zdający zna podstawowe motywy ikonograficzne,<br>rozpoznaje świętych, bogów greckich […] po atrybutach<br>i sposobach przedstawień.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p><strong>10.1.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br>**Autor: Michal Aniol (Michelangelo Buonarroti)<br>Styl/kierunek: renesans / cinquecento**</p>\n<h4>Sposob 1 - identyfikacja artysty i epoki</h4>\n<p><strong>Michelangelo Buonarroti (1475-1564):</strong><br>Jeden z najwyzszych tworcow sztuki europejskiej wszystkich czasow. Urodzony we Florencji, wychowany w kregach Medyceuszow. Geniusz wszechstronny: rzezbiarz, malarz, architekt, poeta. Do jego najslynniejszych dziel naleza: posag Dawida (Florencja), Pieta (Rzym), sklepienie Kaplicy Sykstynskiej, Sad Ostateczny.</p>\n<p><strong>Sad Ostateczny (Il Giudizio Universale):</strong><br>Namalowany na scianie oltarzowej Kaplicy Sykstynskiej w latach 1536-1541. Wielkosc: ok. 14 x 13 m. Zamowiony przez papieza Klemensa VII (koncepcja) i Pawla III (realizacja). Fresk zostal namalowany 25 lat po slynnym sklepieniu (1508-1512).</p>\n<p><strong>Renesans i cinquecento:</strong></p>\n<ul><li>Renesans to epoka odrodzenia sztuki i kultury antycznej (ok. XIV-XVI w.)</li><li>Cinquecento (wl. &quot;piecsetos&quot;) to XVI wiek - okres Wysokiego Renesansu i manieryzmu wloskiego</li><li>Michal Aniol jest jednoczesnie artystą renesansowym i prekursorem manieryzmu</li></ul>\n<h4>Sposob 2 - skojarzenia</h4>\n<p>Michal Aniol = &quot;terribita&quot; (wloska: majestat przerazajacy), idealizacja ciala, muskularne postaci (styl &quot;terribilita&quot;), Kaplica Sykstynskaem, Pieta, Dawid. Renesans = odrodzenie = powr€t do antyku + czlowiek w centrum.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zadanie 10.1. (max 2 pkt)<br>- <strong>2 pkt</strong> - za obie poprawne odpowiedzi (imie + styl)<br>- <strong>1 pkt</strong> - za 1 poprawna odpowiedz<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedzi bledne / brak<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> Michal Aniol / Michelangelo Buonarroti; renesans / cinquecento</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Sad Ostateczny = Michal Aniol + Kaplica Sykstynskam + renesans/cinquecento (XVI w.). Uwaga: mozna pisac &quot;renesans&quot; lub &quot;cinquecento&quot; - oba akceptowane. &quot;Manieryzm&quot; prawdopodobnie NIE jest akceptowany w kluczu (CKE kwalifikuje to dzielo jako renesansowe).</p>\n<p><strong>10.2.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br>**Budowla: Kaplica Sykstynska (Kaplica na Watykanie)<br>Miasto: Rzym**</p>\n<h4>Sposob 1 - identyfikacja miejsca na podstawie dziela</h4>\n<p>Sad Ostateczny Michala Aniola to fresk namalowany na scianie oltarzowej Kaplicy Sykstynskiej. Kaplica Syktynskam zbudowana w latach 1473-1484, jest kaplica papieska w kompleksie watykanskim. Nazwa pochodzi od papieza Sykstusa IV (Sixtus IV), ktory zlecil jej budowe. Kaplica jest slynna z dwoch cyklow freskow Michala Aniola: sklepienie (1508-1512) i wlasnie Sad Ostateczny na scianie oltarzowej (1536-1541).</p>\n<p>Watykam, jako eksterytorialne Panstwo Koscielne (formalnie panstwo od 1929 r.), polozony jest w Rzymie, we Wloszech.</p>\n<h4>Sposob 2 - skojarzenia</h4>\n<ul><li>Michal Aniol + Kaplica Sykstynska = Rzym / Watykan</li><li>Watykan jest w Rzymie (wlasciwa odpowiedz to &quot;Rzym&quot; lub &quot;Watykan&quot;)</li><li>Nie myl Kaplicy Sykstynskiej z Bazylikal sw. Piotra (to inny budynek w tym samym kompleksie)</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zadanie 10.2. (max 1 pkt)<br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie obu poprawnych elementow: nazwy obiektu I miasta<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niepelna (tylko jedno z dwoch) lub bledna / brak<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> Kaplica Sykstynska / Kaplica na Watykanie; Rzym</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Kaplica Sykstynska = Watykan = Rzym. Sad Ostateczny jest na scianie oltarzowej (zachodniej), sklepienie to oddzielne dzielo (Stworzenie Adama, Sady itp.).</p>\n<p><strong>10.3.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Technika: fresk (al fresco)</strong><br><strong>Cecha (np.): malowanie na mokrym tynku / technika malarstwa sciennego / malowidlo jest bardzo trwale / obraz nanoszony fragmentami ze wzgledu na czas schniecia tynku</strong></p>\n<h4>Sposob 1 - analiza techniki freskowej krok po kroku</h4>\n<p><strong>Fresk (al fresco - wl. &quot;na swiezym&quot;):</strong><br>Fresk to technika malarstwa sciennego, w ktorej pigmenty mineralowe mieszane z woda nanoszone sa bezposrednio na wilgotny, swiezy tynk wapienny. Gdy tynk schnie, wiaze sie chemicznie z barwnikami (krystalizacja weglanow wapnia), dzieki czemu kolor staje sie nieodlaczna czescia sciany.</p>\n<p><strong>Kluczowe cechy fresku:</strong></p>\n<ol><li>Malowanie na MOKRYM tynku (odroznia al fresco od al secco - na suchym)</li><li>Technika malarstwa SCIENNEGO / MONUMENTALNEGO (dekoruje sciany i stropy)</li><li>Malowidlo jest bardzo TRWALE (chemicznie zwiazane z tynkiem, odporne na wilgoc i czas)</li><li>Tynk WAPNIENNY - wapienna zaprawa absorpcja CO2 z powietrza i twardnieje</li><li>Obraz nanoszony FRAGMENTAMI (tzw. giornate - &quot;dzienna porcja&quot;), bo tynk schnie szybko (ok. kilku godzin)</li></ol>\n<p><strong>Michal Aniol przy Sadzie Ostatecznym:</strong><br>Budowal rusztowania i nakladal tynk partiami, pracujac kazdego dnia na innym fragmencie. Ta metoda pracy widoczna jest dla badaczy - granice giornate sa widoczne w miejscach polaczen tynku.</p>\n<h4>Sposob 2 - rozroznienie technik malarstwa sciennego</h4>\n<ul><li><strong>Al fresco</strong> (prawdziwy fresk): pigment na mokrym tynku = trwaly, nieodlaczny od podloza</li><li><strong>Al secco</strong> (malowanie na sucho): pigment na suchym tynku z lepiszczem = mniej trwaly, czesto odpada</li><li><strong>Tempera</strong> i <strong>olej</strong> to nie sa techniki freskowe - stosowane na deskach lub plotnie</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zadanie 10.3. (max 2 pkt)<br>- <strong>2 pkt</strong> - za poprawna nazwe techniki (fresk/al fresco) ORAZ jedna poprawna ceche<br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawna nazwe techniki bez cechy lub z bledna cecha<br>- <strong>0 pkt</strong> - za bledna nazwe techniki (nawet jesli cecha poprawna) / brak<br>- <strong>Akceptowane cechy:</strong> malowanie na mokrym tynku; technika malarstwa sciennego/monumentalnego; malowidlo bardzo trwale; wapno w zaprawie; obraz nanoszony fragmentami (giornate)</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Fresk = mokry tynk + pigment + wiazanie chemiczne = trwalosc. Kluczowe slowo: al fresco (po wlosku). Nie myl z tempera (jajko) ani olejem (plotno).</p>\n<p><strong>10.4.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Biblia / Nowy Testament / Apokalipsa</strong></p>\n<p>(Dodatkowo akceptowane: mitologia grecko-rzymska - postac Charona; Boska Komedia Dantego)</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza zrodel ikonograficznych Sadu Ostatecznego</h4>\n<p><strong>Glowne zrodlo - Biblia (Nowy Testament / Apokalipsa sw. Jana):</strong><br>Temat Sadu Ostatecznego wywodzi sie z chrzescijanskiego wyobrazenia konca swiata. Glowne odniesienia biblijne:</p>\n<ul><li>Apokalipsa sw. Jana (Objawienie sw. Jana) - opis konca swiata, tronu Boga, sadzcego Bozego</li><li>Ewangelia sw. Mateusza (25, 31-46): &quot;Gdy Syn Czlowieczy przyjdzie w swej chwale oddzieli jednych od drugich jak pasterz oddziela owce od kozlow&quot;</li><li>Listy sw. Pawla: wzmianki o zmartwychwstaniu i sadzie</li></ul>\n<p><strong>Dodatkowe zrodla w dziele Michala Aniola:</strong></p>\n<ul><li><strong>Mitologia grecka/rzymska</strong>: Charon (przewoznik dusz przez rzeke Styks do Hadesu) - Michal Aniol umieszcza go na dole fresku wioslujacem lodzio</li><li><strong>Boska Komedia Dantego Alighieri (XIV w.)</strong>: kompozycja stref (raj, czysc, pieklo) i postac Charona zaczerpnieta z Dantego</li><li><strong>Tradycja ikonograficzna chrzescijanska</strong>: wizerunki Sadu Ostatecznego w sztuce sredniowiecznej (tympanony katedral)</li></ul>\n<h4>Sposob 2 - uproszczony schemat</h4>\n<p>Najbezpieczniejsza odpowiedz na egzaminie: <strong>Biblia / Nowy Testament / Apokalipsa</strong> - zawsze akceptowane. Jesli chcesz szerzej: dodaj Dante lub mitologia.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zadanie 10.4. (max 1 pkt)<br>- <strong>1 pkt</strong> - za podanie Biblii / Nowego Testamentu / Apokalipsy (lub mitologii / Dantego jako dodatkowych)<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz bledna albo brak<br>- <strong>Akceptowane warianty:</strong> Biblia, Nowy Testament, Apokalipsa; dodatkowo (lecz nie zamiast): mitologia, Dante</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Sad Ostateczny = przede wszystkim Biblia (Apokalipsa / Nowy Testament). Michal Aniol wpleciol rowniez Charona z Dantego i mitologii - to cenne uzupelnienie, nie glowna odpowiedz.</p>\n<p><strong>10.5.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Tresc: Dzielo ukazuje koniec swiata i Sad Ostateczny. Centralna postac: Chrystus-Sedzia</strong></p>\n<p>(Uwaga: aby dostac 2 pkt, OBOWIAZKOWO trzeba wskazac Chrystusa jako centralna postac!)</p>\n<h4>Sposob 1 - opis ikonograficzny fresku krok po kroku</h4>\n<p><strong>Centralna postac - Chrystus Sedzia:</strong><br>W centrum kompozycji, w gornej strefie, umieszczony jest Chrystus w geście sadzcym (uniesiona prawa reka - wyrok potepienia, opuszczona lewa - zbawienie). Chrystus przedstawiony jest nie jako pokorna postac z Ewangelii, lecz jako mlody, muskulatny, atletyczny sedzia - co bylo kontrowersyjne i wzbudzilo krytykę (zarzut poganszczyzny). Przy nim stoi skulona, przejeta Maryja (po jego prawej stronie), nieosmielajaca sie wstawiac za sadzonymis.</p>\n<p><strong>Strefy kompozycyjne fresku:</strong></p>\n<ol><li><strong>Gorna strefa</strong> (lunety) - aniołowie niosacy narzedzia Meki Panskiej (krzyz, kolumna biczowania)</li><li><strong>Srodkowa strefa</strong> - Chrystus Sedzia + Maryja + apostolowie i swieci (m.in. sw. Bartlomiej trzymajacy wlasna skore, sw. Wawrzyniec z rustem)</li><li><strong>Dolna lewa strefa</strong> - zmartwychwstanie umarłych, wychodzenie z grobów</li><li><strong>Dolna prawa strefa</strong> - potepieni wleczeni do piekla przez demony; Charon bije wioslem poteppionych wyganiac ich z lodzi</li></ol>\n<h4>Sposob 2 - klucz do oceny</h4>\n<p>Aby uzyskac 2 pkt, nalezy podac: (1) opis tresci (Sad Ostateczny / koniec swiata) ORAZ (2) identyfikacje postaci Chrystusa. Za samo opisanie tresci bez Chrystusa = 1 pkt.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zadanie 10.5. (max 2 pkt)<br>- <strong>2 pkt</strong> - za 2 poprawne odpowiedzi, W TYM wskazanie Chrystusa jako centralnej postaci<br>- <strong>1 pkt</strong> - za 1 poprawna odpowiedz<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedzi bledne / brak<br>- <strong>Akceptowane elementy opisu:</strong> Sad Ostateczny / koniec swiata; Chrystus-Sedzia; Maryja; swieci (Bartlomiej, Wawrzyniec); potepieni; aniołowie; Charon</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Klucz: ZAWSZE wskazac Chrystusa jako centralna postac - bez tego max 1 pkt. Opis: koniec swiata, zbawieni (gora/prawa) i potepieni (dol/lewa), Charon z lodzi to element z mitologii/Dantego.</p>\n<p><strong>10.6.</strong> ## Poprawna odpowiedz<br><strong>Trzy cechy kompozycji (dowolne trzy z listy CKE):</strong></p>\n<ol><li>Kompozycja wielofiguralna (ok. 400 postaci)</li><li>Wyrazne centrum kompozycyjne - postac Chrystusa</li><li>Kompozycja dynamiczna - poruszone, skrecone sylwetki postaci</li></ol>\n<p>(Inne akceptowane: pionowy prostokat pola obrazowego zamkniety lukami; kompozycja otwarta; dazenie do symetrii; wyroznialne strefy - potepieniu / zbawieni / niebiosa)</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza kompozycji krok po kroku</h4>\n<p><strong>Cechy formalne kompozycji Sadu Ostatecznego:</strong></p>\n<ol><li><strong>Kompozycja wielofiguralna</strong> - fresk obejmuje okolo 400 postaci ludzkichprzedstawionych w roznorodnych pozach; jest to jedna z najliczniejszych kompozycji figuralnych w historii malarstwa sciennego.</li></ol>\n<ol><li><strong>Centrum kompozycyjne</strong> - postac Chrystusa-Sedziego umieszczona jest wyraznie w centralnym polu kompozycji (srodek i gora); wszystkie postacie i ruchy skupiaja sie wokol tej centralnej figury - jest to klasyczna kompozycja centryczna.</li></ol>\n<ol><li><strong>Dynamizm</strong> - postacie sa skrecone, w ruchu, ukazane w skomplikowanych pozach (kontrapost, spiralne skrecenia, postaci lecace i wlokace sie) - to typowe dla dojrzalego stylu Michala Aniola i wlasnie tego elementu brakowalo we wczesniejszym gotyckim malarstwie sciennym.</li></ol>\n<ol><li><strong>Ksztalt pola obrazowego</strong> - pionowy prostokat zamkniety od gory dwoma lukami (lunety sklepienia kaplicy), co wyznacza format malowidla i uksztaltowuje gorny podzial kompozycji.</li></ol>\n<ol><li><strong>Strefowossc</strong> - wyroznialne poziome strefy: gorna (aniołowie i narzedzia Meki), srodkowa (Chrystus i swieci), dolna lewa (wychodzacy z grobów) i dolna prawa (potepieni wlokani do piekla).</li></ol>\n<ol><li><strong>Kompozycja otwarta</strong> - postaci nie zamykaja sie w obramowaniu, niektore zdaja sie wychodzic poza krawedz sceny.</li></ol>\n<ol><li><strong>Dazenie do symetrii</strong> - prawa strona (zbawieni) i lewa strona (potepieni) tworza quasi-symetryczny uklad wzgledem osi Chrystusa.</li></ol>\n<h4>Sposob 2 - strategia odpowiedzi</h4>\n<p>Nalezy podac trzy cechy - dowolne trzy z listy powyzej. Najlogiczniej: wielofiguralna + centrum (Chrystus) + dynamiczna. Te trzy sa najtrafniejsze i najpoprawniejsze.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zadanie 10.6. (max 2 pkt)<br>- <strong>2 pkt</strong> - za 3 poprawne cechy kompozycji<br>- <strong>1 pkt</strong> - za 2-1 poprawna ceche<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedzi bledne / brak<br>- <strong>Akceptowane cechy:</strong> wielofiguralna; centrum (Chrystus); dynamiczna; prostokat zamkniety lukami; otwarta; quasi-symetryczna; strefowa</blockquote>\n<p>Co zapamietac? Trzy kluczowe: wielofiguralna + centrum kompozycyjne (Chrystus) + dynamiczna. Kazda z nich to osobna obserwacja formalna - nie mozna pisac tego samego inaczej. Unikaj opisu tresci (&quot;jest Chrystus&quot;) zamiast opisu formy (&quot;istnieje centrum kompozycyjne&quot;).</p>"}]}