Zadanie rozszerzonej odpowiedzi (wypracowanie). Zdajacy wybiera jeden z dwoch tematow. Wymagania szczegolowe: zdajacy porownuje style i kierunki uwzgledniajac zrodla inspiracji, wzajemne oddzialywania, wplyw mecenatu artystycznego, wydarzen historycznych i kulturalnych oraz estetyki na cechy tych stylow; rozpoznaje w dziele sztuki temat i potrafi wskazac jego zrodlo ikonograficzne; formuluje samodzielne, przejrzyste i logiczne pisemne wypowiedzi na temat sztuki, uwzgledniajac wlasciwa kompozycje pracy, jezyk i styl, opis ikonograficzny i formalny przytaczanych przykladow dziel.
\nWybierz jeden z ponizszych tematow i napisz wypracowanie.
Temat 1. Od zamku do palacu. Na trzech przykladach dziel architektury wykaz, jak na przestrzeni wiekow zmieniala sie architektura rezydencjonalna.
Temat 2. Omow cele i charakter polskiego malarstwa historycznego w XIX wieku na podstawie tworczosci trzech artystow.
Zadanie otwarte - wypracowanie. Wybierz jeden z dwoch tematow i napisz wypracowanie (max 20 pkt).
\nPonizej przedstawiono wzorcowe wypracowania dla obu tematow.
\nWstep:
Architektura rezydencjonalna przeszla dlugi ewolucyjny proces przeksztalcen, odzwierciedlajac zmiany spoleczne, polityczne i estetyczne kolejnych epok. SrednioWieczna warownia obronna stopniowo ustepowala miejsca reprezentacyjnej siedzibie, az osiagnela szczytowa forme w palacu nowozytnym. Trzy przyklady - zamek sredniowieczny, zamek renesansowy i nowozytny palac barokowy - ukazuja ten proces przemian.
Rozwinieciee 1 - Zamek sredniowieczny (np. zamek w Malborku, XIII-XIV w.):
Zamek sredniowieczny byl przede wszystkim forteca obronna. Zamek w Malborku (Marienburg) - siedziba Krzyzakow, wznoszony od konca XIII w. - stanowi kwintesencje tej formy. Jego glowna funkcja obronna okreslala architekture: grube, monumentalne mury, basety i baszty, fosy napelnione woda, mosty zwodzone oraz bramy z opuszczanymi kratami (broklisami). Rozlozone na kilku poziomach zalogi zamkowe dzielily przestrzen na zamek wysoki (siedziba mistrza), sredni i niski (gospodarcze i wojskowe zaplecze). Dekoracja architektoniczna byla skromna, podporzadkowana funkcji obronnej; styl gotycki przejawal sie w ostrolukach, sklepieniach krzyzowo-zebrowych i ceglanych elewacjach. Rezydencjalna wygoda mistrza zajmowala marginalne miejsce w hierarchii priorytetow.
Rozwiniecle 2 - Zamek renesansowy (np. Zamek Krolewski na Wawelu, XVI w.):
Renesans przynisl zasadnicza zmiane w rozumieniu rezydencji krolewskiej. Przebudowa Wawelu przez Zygmunta I Starego (1507-1536), realizowana przez wloskich architektow (Francesco Fiorentino, Benedykt z Sandomierza, Bartolommeo Berecci), przeksztalcila gotycka warownie w swietlista, humanistyczna rezydencje. Kruzgankowy dziedziniec arkadowy - wzorowany na palacach wloskich, m.in. dworzech Medyceuszy we Florencji - otworzyl zamknietA dotad budowle na powietrze i swiatlo. Trzy kondygnacje arkad z antykizujacymi kolumnami, harmonijne proporcje, symetria i dekoracje sgrafitowe znamienny zmiane estetyki: zamek przestawal byc forteca, stawal sie rezydencja reprezentacyjna. Obronnosc nie znikla calkowicie (baszty, mury), lecz ustapila pierwszenstwa pieknu i wygodzie.
Rozwiniecle 3 - Palac barokowy (np. Palac w Wilanowie, XVII/XVIII w.):
Barokowy palac krolewsko-szlachecki osiagnal peAno reprezentacyjnego charakteru. Palac w Wilanowie (wznoszony od 1677 r. przez Jana III Sobieskiego, rozbudowany przez Augusta II), projektowany miedzy innymi przez Augusta Locciego mlodszego, stanowi wzorzec polskiego baroku rezydencjonalnego. Budowla calkowicie porzucila koncepcje warowni: otwarty na ogrod corps de logis (glowna bryLA) flanqUIe przez boczne skrzydla tworzy charakterystyczny ukl typ "entre cour et jardin" ("miedzy dziedziNcem a ogrodem"). Dekoracje fasady - plaskorzezby, pozlacane detale, malarskie malowidla, herby i trofea wojenne - celebruja chwale wlasciciela. Rozlegly ogrod geometryczny (wloski) z fontannami, szpalerami drzew i parterem kwiatowym jest nieodlacznym przedluzeniem palacu. Funkcja obronna znikla calkowicie - wazna jest jedynie reprezentacja i wygoda.
Zakonczenie:
Ewolucja od zamku sredniowiecznego do barKowego palacu ilustruje fundamentalny zwrot w architekturze rezydencjonalnej: od funkcji militarnej do reprezentacyjnej. Sredniowieczna warownia chronila zycie swego wlasciciela, renesansowy zamek laczYl jeszcze bezpieczenstwo z humanistyczna estetyka, barokowy palac byl juz przede wszystkim scenografia dla dworskiego zycia. Zmiany te odzwierciadlaja rowniez przeobrazenia spoleczne: od feudalnych konfliktow do stabilizacji absolutystycznej monarchii.
Wstep:
Polskie malarstwo historyczne XIX wieku rozwijalo sie w wyjatkowych warunkach politycznych: kraj byl podzielony miedzy trzech zaborCow, a walka o zachowanie narodowej tozsamosci stala sie artystycznym i moralnym imperatywem. Malarze historyczni podejmowali sie roli kronikarzy narodowej pamieci, krzewicieli patriotyzmu i interpretatorow trudnych momentow polskich dziejow. Tworczosc Jana Matejki, Artura Grottgera i Jozefa Chelmonskiego ukazuje rozne oblicza tej sztuki.
Rozwiniecle 1 - Jan Matejko (1838-1893) - dzieje jako lekcja i oskarZenie:
Jan Matejko, krakowiAnin zwiazany z Akademia Sztuk Pieknych, tworzyl monumentalne obrazy olejne o tematyce historycznej, ktore mialy byc lekcja historii dla zniewolOnEgo narodu. Jego dziela - "Bitwa pod Grunwaldem" (1878), "Kosciuszko pod Raclawicami" (1888), "Sobieski pod Wiedniem" (1883), "Rejtan - Upadek Polski" (1866) - to narracyjne, rozbudowane kompozycje z wieloma portretowymi postaciami. Matejko wiernie odtwarzal historyczne stroje i realia (historyzm), lecz rownoczesnie sluZyl wyrazistym przeSlaniem politycznym. "Rejtan" bylo oskarZeniem zdrajcow narodowych, "Grunwald" budzil dumE z przeszlosci. Monumentalne formaty, dynamiczne kompozycje i staranny dobor kluczowych momentow historycznych czynil z jego malarstwa narodowa epopeje w kolorze.
Rozwiniecle 2 - Artur Grottger (1837-1867) - martyrologia i romantyczny patos:
Artur Grottger tworzyl cykle graficzne i rysunkowe poswiecone Powstaniu Listopadowemu i Powstaniu Styczniowemu. Jego cykle - "Polonia" (1863), "Lithuania" (1864-1866), "War" (1866-1867), "Warszawa I" i "Warszawa II" - ukazuja tragiczne doswiadczenia narodu: deportacje na Sybir, pozegnania, smierc na polu bitwy, dramat rodzin rozdzielonych przez powstanie. Grottger poslugiwal sie rysunkiem olowkowym i akwarelowymi toniami, osiagajac niebywaly dramatyzm i liryzm jednoczesnie. W odroznieniu od monumentalizmu Matejki, Grottger wybral intymnosc i poetycka metafore. Jego malarstwo historyczne ma charakter martyrologiczny i elegijny - jest swiadectwem naRodu w smiertelnej przepasci.
Rozwiniecle 3 - Jozef Chelmonski (1849-1914) - natura i polskosc ziemi:
Jozef Chelmonski reprezentuje inny wymiar polskosci w malarstwie XIX wieku - zamiast batalii i martyrologii wybral pejzaz polskiej wsi i kresow. Jego obrazy - "Babie lato" (1875), "Czworka" (1881), "Burza" (1896), "Bocian" (1900) - sla hymnem na czesc polskiej natury i prostego zycia ludu. W warunkach zaboru kultywowanie wizeRunku polskiego krajobrazu i chlopskiej tradycji bylo rownoznaczne z podtrzymywaniem NACIONAL tozsamosci. Chelmonski tworzyl realistyczne, Lecz przesycone emocja sceny z zycia polskiej wsi, przekazujac widZom doswiadczenie polskosci bardziej intymne i codzienne niz grandiozowe bitwy Matejki.
Zakonczenie:
Polskie malarstwo historyczne XIX w. spelnialo funkcje, ktore w wolnym panstwie spelnialY instytucje panstwowe: podtrzymywalo pamiEc zbiorowa, budowalo tozsamosc narodowa i dawalo nadzieje na odzyskanie niepodleglosci. Kazdy z trzech artystow wybral inny jezyk: Matejko - monumentalny i heroiczny, Grottger - liryczny i martyrologiczny, Chelmonski - intymny i ziemski. Razem tworza trojglowski portret polskiego ducha XIX wieku, ktory przetrwal do odzyskania niepodleglosci w 1918 r.
Klucz CKE (zad. 17, max 20 pkt):\n
Kryterium 1 - Kompozycja i uklad tresci (0-3 pkt):
- 3 pkt - trojdzielna i proporcjonalna kompozycja (wstep, rozwiniecle, zakonczenie), poprawne wnioskowanie z odniesieniem do problemu
- 2 pkt - kompozycja nieznacznie zaburzona lub uproszczone wnioskowanie
- 1 pkt - kompozycja zaburzona i uproszczone wnioskowanie
- 0 pkt - brak wlasciwej kompozycji
Kryterium 2 - Tresc (0-13 pkt):
- 13 pkt (poziom 4) - pelne opracowanie tematu, argumentacja wyczerpuje wymagania, brak bledow
- 10-12 pkt (poziom 3) - dobra argumentacja z nieznacznymi lukami
- 6-8 pkt (poziom 2) - czesciowa argumentacja
- 2-4 pkt (poziom 1) - minimalna argumentacja
- 0 pkt - brak argumentacji lub praca nie na temat
Kryterium 3 - Terminologia (0-2 pkt):
- 2 pkt - bogata i roznorodna terminologia historyczno-artystyczna
- 1 pkt - sporadyczne uzywanie terminow
- 0 pkt - brak terminologii lub razace bledy
Kryterium 4 - Jezyk i styl (0-2 pkt):
- 2 pkt - wlasciwy i sprawny styl, poprawna skladnia
- 1 pkt - styl komunikatywny, lecz nieperfekcyjny
- 0 pkt - jezyk niekomunikatywny
Co zapamietac?
\nTemat 1 (zamki i palace): Trzy etapy architektury rezydencjonalnej:
\nTemat 2 (malarstwo historyczne): Trzech artystow, trzy jezyki:
\nTerminologia do uzycia w wypracowaniu:
Historyzm, scena batalistyczna, alegoria, monumentalizm, martyrologia, kompozycja wielofiguralna, pejzaz realistyczny, tenebryzm, realizm, romantyzm, patriotyzm, ikonografia, mecenas, fundator.