{"id":"historia-sztuki-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"historia-sztuki-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":20,"ptype":"closed","subject":"historia-sztuki","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-20)\nWybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.\n• W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie.\n• Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.\n• Numer wybranego tematu wpisz w wyznaczone miejsce.\n• Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu, nie pisz na marginesach.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-20)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Zapoznawanie z najwybitniejszymi\ndziełami w zakresie architektury i sztuk\nplastycznych.\nII.16) Zdający: formułuje samodzielne,\nlogiczne wypowiedzi argumentacyjne na\ntemat dzieł sztuki.","solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie otwarte - wypracowanie (min. 250 slow, max 20 pkt). Ponizej model wzorcowej odpowiedzi dla TEMATU 1.**\n\n## Sposob 1 - Wzorcowe wypracowanie: Temat 1\n\n**Architektura jako wyraz prestizu i wladzy - trzy przyklady z okresu nowozytnego**\n\nArchitektura od zawsze sluzy nie tylko celom praktycznym, lecz takze reprezentacyjnym. W okresie nowozytnym (od renesansu do klasycyzmu, XV-XVIII w.) fundatorzy budowli swiadomie uzywali architektury jako jezyka wladzy, prestiazu i propagandy. Trzy ponizsze przyklady ilustruja ten mechanizm w roznych kontekstach.\n\n**Przyklad 1: Bazylika sw. Piotra w Watykanie (XVI-XVII w., Rzym)**\nBazylika sw. Piotra to pomnik wladzy papieskiej. Budowana od 1506 r. przez kolejnych architektow (Bramante, Michelangelo, Maderno, Bernini), miala byc najwieksza swiatynia chrzescijanstwa. Michelangelo zaprojektowal kopule (zblizona do Panteonu) symbolizujaca niebo i majestat Boga-Ojca. Gigantyczna skala budowli (dlugosc ok. 218 m), bogatawna dekoracja i centralne polozenie w Watykanie mialy wyrrazac prymat Kosciola katolickiego. Projektanci - wielcy mistrzowie epoki - dawali dodatkowy prestiZ fundatorom. Barokowe kolumnady Berniniego (ukonczone 1667) obejmuja Plac sw. Piotra jak ramiona, symbolicznie garniajac wiernych calego swiata - gest wladzy i milosci zarazem.\n\n**Przyklad 2: Wersal (1661-1710, Francja, Ludwik XIV)**\nPalac w Wersalu to najwazniejszy przyklad nowozytnej architektury jako instrumentu wladzy swieckiej. Ludwik XIV (\"Krol Slonce\") przenioscil dwor z Paryza do Wersalu, budujac palac o niebywalej skali (ok. 700 pomieszczen). Architekt Jules Hardouin-Mansart i Andre Le Notre (ogrody) stworzyli dzielo, w ktorym kazdy detal sluzy propagandzie krola. Galeria Lustrzana (La Galerie des Glaces) - 73 metry dlugosci, 357 luster odbijajacych swiatlo okien - symbolizowala blask i potege Ludwika. Formalne ogrody w stylu francuskim z ich symetria i podporzadkowaniem natury symbolizowaly panowanie czlowieka (krola) nad przyroda. Wersal stal sie modelem dla dworow calej Europy - jego nasladowanie bylo wyrazem ambicji wladcow.\n\n**Przyklad 3: Palac na Wyspie w Lazienkach (1784-1793, Warszawa, Stanislaw August Poniatowski)**\nPalac na Wyspie (arch. Dominik Merlini) to przyklad architektury klasycystycznej jako wyrazu oswieconej wladzy ostatniego krola Polski. Stanislaw August budowal Lazienki jako letnia rezydencje, ale zarazem centrum kulturalne i intelektualne - wyraz swoich ambicji reformatorskich. Prostota klasycystycznych form (portyk kolumnowy, brak bogatego baroku) symbolizowala oswieceniowe idealy rozumu i umiaru, odroznajac sie od przepychu baroku. Polozenie na wyspie nadawalo rezydencji charakter loca amoenus - miejsca idealnego, gdzie krol-mecenas otaczal sie artystami i filozofami. Palac byl jednoczesnie wyrazem osobistego gustu i ambicji politycznych w obliczu schylku Rzeczpospolitej.\n\n**Zakonczenie:**\nTrzy omowione budowle - Bazylika sw. Piotra, Wersal i Lazienki - pokazuja, ze architektura nowozytna byla swiadomym narzedziem komunikowania wladzy: religijna (papiez), absolutystyczna (Ludwik XIV) i oswiecona (Stanislaw August). Skala, forma, symbolika i lokalizacja budowli sluzyla legitymizacji wladzy i trwale wpisywala fundatora w pamiec pokolen.\n\n## Sposob 2 - Wzorcowy plan dla Tematu 2\n\n**Trzy szokujace dziela z XIX-XX w.:**\n1. Gustave Courbet, \"Poczatek swiata\" (1866) - realizm; skandalicznie intymne ujecie anatomii kobiecej, niewystawiane publicznie przez dekady.\n2. Marcel Duchamp, \"Fontanna\" (1917) - dadaizm, ready-made; pisuar zgloszony jako dzielo sztuki na wystawe - szok konceptualny.\n3. Andy Warhol, \"Puszki zupy Campbell's\" (1962) - pop-art; trywialny przedmiot konsumpcji jako dzielo sztuki - pytanie o definicje sztuki.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 15, max 20 pkt) - 4 kryteria:\n> - **Kryterium 1 - Spelnienie formalnych warunkow (1 pkt):** min. 250 slow; wybrano i zaznaczono numer tematu; 3 przyklady budowli/dziel\n> - **Kryterium 2 - Tresc (max 13 pkt):** poprawne przyklady z argumentacja; trafnosc analizy i interpretacji; zwiazek z tematem\n> - **Kryterium 3 - Terminologia (max 3 pkt):** min. 8 terminow (3 pkt), 6 terminow (2 pkt), 4 terminy (1 pkt)\n> - **Kryterium 4 - Kompozycja i struktura (max 3 pkt):** wstep, rozwinieciei, zakonczenie; spojnosc; logika wywodu\n> - **Uwaga:** Tresc = 0 pkt -> automatycznie 0 za kryteria 2, 3, 4. Ponizej 250 slow -> tylko kryteria 1 i 2.\n\n**Przyklady terminow do uzycia (Temat 1):** architektura reprezentacyjna, fasada, portyk, kopula, pilaster, rustyka, klasycyzm, barok, renesans, simetria, perspektywa osiowa, propaganda wladzy, locus amoenus, mecenas, manieryzm.\n\n**Przyklady terminow (Temat 2):** ready-made, dadaizm, surrealizm, pop-art, happening, instalacja, awangarda, akademizm, realizm, impresjonizm, ekspresjonizm, prowokacja artystyczna, scandal artistique.\n\nCo zapamietac? Wypracowanie musi miec: 250+ slow; numer tematu; 3 przyklady z poprawna argumentacja; terminologie (min. 4-8 terminow); wstep-rozwinieciei-zakonczenie. Kazdyy przyklad: nazwa dziela, autor, czas, styl + jak/dlaczego wyraaza temat.","image":"img/historia-sztuki-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia sztuki · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Historia sztuki","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 15. (0-20)
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
• W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie.
• Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.
• Numer wybranego tematu wpisz w wyznaczone miejsce.
• Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu, nie pisz na marginesach.

","answer_text_html":"

Zadanie 15. (0-20)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
II. Zapoznawanie z najwybitniejszymi
dziełami w zakresie architektury i sztuk
plastycznych.
II.16) Zdający: formułuje samodzielne,
logiczne wypowiedzi argumentacyjne na
temat dzieł sztuki.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Zadanie otwarte - wypracowanie (min. 250 slow, max 20 pkt). Ponizej model wzorcowej odpowiedzi dla TEMATU 1.

\n

Sposob 1 - Wzorcowe wypracowanie: Temat 1

\n

Architektura jako wyraz prestizu i wladzy - trzy przyklady z okresu nowozytnego

\n

Architektura od zawsze sluzy nie tylko celom praktycznym, lecz takze reprezentacyjnym. W okresie nowozytnym (od renesansu do klasycyzmu, XV-XVIII w.) fundatorzy budowli swiadomie uzywali architektury jako jezyka wladzy, prestiazu i propagandy. Trzy ponizsze przyklady ilustruja ten mechanizm w roznych kontekstach.

\n

Przyklad 1: Bazylika sw. Piotra w Watykanie (XVI-XVII w., Rzym)
Bazylika sw. Piotra to pomnik wladzy papieskiej. Budowana od 1506 r. przez kolejnych architektow (Bramante, Michelangelo, Maderno, Bernini), miala byc najwieksza swiatynia chrzescijanstwa. Michelangelo zaprojektowal kopule (zblizona do Panteonu) symbolizujaca niebo i majestat Boga-Ojca. Gigantyczna skala budowli (dlugosc ok. 218 m), bogatawna dekoracja i centralne polozenie w Watykanie mialy wyrrazac prymat Kosciola katolickiego. Projektanci - wielcy mistrzowie epoki - dawali dodatkowy prestiZ fundatorom. Barokowe kolumnady Berniniego (ukonczone 1667) obejmuja Plac sw. Piotra jak ramiona, symbolicznie garniajac wiernych calego swiata - gest wladzy i milosci zarazem.

\n

Przyklad 2: Wersal (1661-1710, Francja, Ludwik XIV)
Palac w Wersalu to najwazniejszy przyklad nowozytnej architektury jako instrumentu wladzy swieckiej. Ludwik XIV ("Krol Slonce") przenioscil dwor z Paryza do Wersalu, budujac palac o niebywalej skali (ok. 700 pomieszczen). Architekt Jules Hardouin-Mansart i Andre Le Notre (ogrody) stworzyli dzielo, w ktorym kazdy detal sluzy propagandzie krola. Galeria Lustrzana (La Galerie des Glaces) - 73 metry dlugosci, 357 luster odbijajacych swiatlo okien - symbolizowala blask i potege Ludwika. Formalne ogrody w stylu francuskim z ich symetria i podporzadkowaniem natury symbolizowaly panowanie czlowieka (krola) nad przyroda. Wersal stal sie modelem dla dworow calej Europy - jego nasladowanie bylo wyrazem ambicji wladcow.

\n

Przyklad 3: Palac na Wyspie w Lazienkach (1784-1793, Warszawa, Stanislaw August Poniatowski)
Palac na Wyspie (arch. Dominik Merlini) to przyklad architektury klasycystycznej jako wyrazu oswieconej wladzy ostatniego krola Polski. Stanislaw August budowal Lazienki jako letnia rezydencje, ale zarazem centrum kulturalne i intelektualne - wyraz swoich ambicji reformatorskich. Prostota klasycystycznych form (portyk kolumnowy, brak bogatego baroku) symbolizowala oswieceniowe idealy rozumu i umiaru, odroznajac sie od przepychu baroku. Polozenie na wyspie nadawalo rezydencji charakter loca amoenus - miejsca idealnego, gdzie krol-mecenas otaczal sie artystami i filozofami. Palac byl jednoczesnie wyrazem osobistego gustu i ambicji politycznych w obliczu schylku Rzeczpospolitej.

\n

Zakonczenie:
Trzy omowione budowle - Bazylika sw. Piotra, Wersal i Lazienki - pokazuja, ze architektura nowozytna byla swiadomym narzedziem komunikowania wladzy: religijna (papiez), absolutystyczna (Ludwik XIV) i oswiecona (Stanislaw August). Skala, forma, symbolika i lokalizacja budowli sluzyla legitymizacji wladzy i trwale wpisywala fundatora w pamiec pokolen.

\n

Sposob 2 - Wzorcowy plan dla Tematu 2

\n

Trzy szokujace dziela z XIX-XX w.:

\n
  1. Gustave Courbet, "Poczatek swiata" (1866) - realizm; skandalicznie intymne ujecie anatomii kobiecej, niewystawiane publicznie przez dekady.
  2. Marcel Duchamp, "Fontanna" (1917) - dadaizm, ready-made; pisuar zgloszony jako dzielo sztuki na wystawe - szok konceptualny.
  3. Andy Warhol, "Puszki zupy Campbell's" (1962) - pop-art; trywialny przedmiot konsumpcji jako dzielo sztuki - pytanie o definicje sztuki.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
Klucz CKE (zad. 15, max 20 pkt) - 4 kryteria:
- Kryterium 1 - Spelnienie formalnych warunkow (1 pkt): min. 250 slow; wybrano i zaznaczono numer tematu; 3 przyklady budowli/dziel
- Kryterium 2 - Tresc (max 13 pkt): poprawne przyklady z argumentacja; trafnosc analizy i interpretacji; zwiazek z tematem
- Kryterium 3 - Terminologia (max 3 pkt): min. 8 terminow (3 pkt), 6 terminow (2 pkt), 4 terminy (1 pkt)
- Kryterium 4 - Kompozycja i struktura (max 3 pkt): wstep, rozwinieciei, zakonczenie; spojnosc; logika wywodu
- Uwaga: Tresc = 0 pkt -> automatycznie 0 za kryteria 2, 3, 4. Ponizej 250 slow -> tylko kryteria 1 i 2.
\n

Przyklady terminow do uzycia (Temat 1): architektura reprezentacyjna, fasada, portyk, kopula, pilaster, rustyka, klasycyzm, barok, renesans, simetria, perspektywa osiowa, propaganda wladzy, locus amoenus, mecenas, manieryzm.

\n

Przyklady terminow (Temat 2): ready-made, dadaizm, surrealizm, pop-art, happening, instalacja, awangarda, akademizm, realizm, impresjonizm, ekspresjonizm, prowokacja artystyczna, scandal artistique.

\n

Co zapamietac? Wypracowanie musi miec: 250+ slow; numer tematu; 3 przyklady z poprawna argumentacja; terminologie (min. 4-8 terminow); wstep-rozwinieciei-zakonczenie. Kazdyy przyklad: nazwa dziela, autor, czas, styl + jak/dlaczego wyraaza temat.

"}]}