{"id":"informator-egzamin-zawodowy-technik-analityk-2017/zad/P9","paper_id":"informator-egzamin-zawodowy-technik-analityk-2017","number":"P9","points":null,"ptype":"closed","subject":"egzamin-zawodowy","category":"informator-zawodowy","year":2017,"month":null,"level":null,"text":"Przykładowe zadanie 9.\nZjawisko\nchemiczne\npolegające\nna\nprzechodzeniu\npróbki\nstałej\ndo\nroztworu,\npołączone z reakcją składnika/ów próbki z rozpuszczalnikiem lub innym składnikiem roztworu, to\nproces\nA. rozpuszczania.\nB. roztwarzania.\nC. ekstrakcji.\nD. topienia.\nOdpowiedź prawidłowa: B.\n14\n2. Przykład zadania do części praktycznej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji\nAU.59 Przygotowanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych\nSporządź wykaz czynności i narzędzi niezbędnych do pobrania próbek gleby w celu oznaczenia\nw niej zawartości przyswajalnego fosforu do prawidłowego nawożenia - tabela 1.\nNa podstawie Procedury sporządzania roztworów do ekstrakcji przyswajalnego fosforu z gleby\ni fragmentów kart charakterystyki wybranych substancji chemicznych zaplanuj przygotowanie\nroztworów ekstrakcyjnych, które zostaną wykorzystane do wykonania oznaczenia fosforu\nw próbkach gleby. W tym celu:\n sporządź zapotrzebowanie na niezbędne odczynniki chemiczne - tabela 2,\n sporządź wykaz sprzętu laboratoryjnego - tabela 3,\n sporządź wykaz środków ochrony indywidualnej dotyczących wybranych substancji\nchemicznych - tabela 4,\n wykonaj niezbędne obliczenia konieczne do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych. Do\nobliczeń przyjmij masy molowe pierwiastków, g/mol: C - 12,01; O - 16,00; H - 1,01;\nCa ̶ 40,08. Wyniki obliczeń zapisz w tabeli 5.\n sporządź wykaz prac dotyczących przygotowania roztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł\nz uwzględnieniem wszystkich niezbędnych czynności, odczynników i sprzętu - tabela 6.\nProcedura sporządzania roztworów do ekstrakcji przyswajalnego fosforu z gleby\n1. ZASADA METODY\nZawartość przyswajalnego fosforu w glebie oznaczana jest w tzw. wyciągu glebowym,\notrzymywanym przez wytrząsanie próbki gleby w roztworze ekstrakcyjnym. W glebach mineralnych\ndo ekstrakcji stosowany jest roztwór mleczanowy o pH ok. 3,6, otrzymany w wyniku reakcji\nmleczanu wapnia z kwasem chlorowodorowym:\n2(CHłCHOHCOO)2Ca + 2HCl → 2CHłCHOHCOOH + (CHłCHOHCOO)2Ca + CaCl2\n2. SPOSÓB POSTĘPOWANIA\n2.1. Sporządzenie 1000 cmł roztworu ekstrakcyjnego zapasowego o pH 3,2\nOdważ 77,05 g mleczanu wapnia (CHłCHOHCOO)2Ca·5H20 z dokładnością do 0,01 g. Naważkę\nrozpuść w 500 cmł gorącej wody destylowanej, dodaj 250 cmł roztworu HCl o stężeniu 1 mol/dmł.\nPo ostudzeniu przelej roztwór do kolby miarowej o pojemności 1000 cmł i uzupełnij wodą\ndestylowaną do kreski. Dodaj 2 krople chloroformu. Roztwór ten można przechowywać w lodówce\ndo dwóch tygodni.\n2.2. Sporządzenie roztworu HCl o stężeniu ok. 0,05 mol/dmł\nSporządź 100 cmł roztworu HCl o stężeniu ok. 0,05 mol/dmł przez rozcieńczenie roztworu\no stężeniu 1,00 mol/dmł.\n15\n2.3. Sporządzenie roztworu ekstrakcyjnego roboczego\nDo kolby miarowej o pojemności 250 cmł odmierz pipetą jednomiarową 20 cmł roztworu\nekstrakcyjnego zapasowego i uzupełnij wodą destylowaną do kreski. Następnie przygotowany\nroztwór przelej do zlewki, umieść zlewkę na mieszadle magnetycznym, zanurz w roztworze\nelektrodę pehametru i mieszając doprowadź pH roztworu do wartości 3,55±0,05 dodając kroplami\nroztwór HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł lub nasycony roztwór Ca(OH)2.\nKarty charakterystyki wybranych substancji chemicznych\n(fragmenty)\nIdentyfikacja substancji/preparatu\nMleczan wapnia pięciowodny\nIdentyfikacja zagrożeń\nProdukt/substancja nie jest niebezpieczna w myśl dyrektywy 1999/45/EEG.\nSkład/informacja o składnikach\nWzór chemiczny: (CHłCHOHCOO)2Ca·5H2O\n(…)\n(…)\nPostępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska\nZalecenia ogólne:\nW przypadku wydostania się mleczanu wapnia unikać pylenia, nie wdychać pyłów.\nŚrodki ochrony indywidualnej:\nOdzież ochronna, ochrony dróg oddechowych, szczelne okulary ochronne, rękawice ochronne.\nZabezpieczenie środowiska:\nZebrać na sucho, przekazać do czyszczenia. Oczyścić zanieczyszczony teren. Nie dopuścić do dostania się\ndo wód, ścieków i gleby.\n(…)\nKontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej\nRozwiązania techniczne: Wentylacja na stanowiskach pracy i w magazynach zapewniająca utrzymanie\nstężenia produktu w powietrzu poniżej określonych limitów (minimum 10 - krotna wymiana powietrza\nna godzinę).\nŚrodki ochrony indywidualnej:\nDrogi oddechowe: Maska przeciwpyłowa\nRęce: Niekoniecznie.\nOczy: Okulary ochronne.\nSkóra i ciało: Niekoniecznie.\nInne informacje:\nStosować krem barierowo-ochronny do skóry.\n16\nCzas przeznaczony na wykonanie zadania wynosi 180 minut.\nOcenie podlegać będzie 6 rezultatów:\n wykaz czynności i narzędzi niezbędnych do pobrania próbek gleby - tabela 1,\n zapotrzebowanie na niezbędne odczynniki chemiczne - tabela 2,\n wykaz\nsprzętu\nlaboratoryjnego\nniezbędnego\ndo\nsporządzenia\nroztworów\nekstrakcyjnych - tabela 3,\n wykaz środków ochrony indywidualnej wymaganych podczas pracy z wybranymi\nsubstancjami chemicznymi użytymi do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych - tabela 4,\n wyniki obliczeń niezbędnych do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych - tabela 5,\n wykaz prac dotyczących przygotowania roztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł - tabela 6.\nIdentyfikacja substancji/preparatu\nWodorotlenek wapnia\nIdentyfikacja zagrożeń\nPreparat jest sklasyfikowany jako preparat niebezpieczny\nSkład/informacja o składnikach\nWzór chemiczny: Ca(OH)2\n(…)\n(…)\nPostępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska\nZapewnić odpowiednią wentylację pomieszczeń roboczych. Unikać zanieczyszczenia skóry i oczu. Zakładać\nrękawice ochronne, okulary ochronne i odzież ochronną.\nNie dopuszczać osób postronnych i nieupoważnionych.\nŚrodki ostrożności w zakresie ochrony środowiska:\nNie dopuszczać do przedostawania się preparatu do kanalizacji, wód powierzchniowych i wód gruntowych.\nPowiadomić odpowiednie władze i służby ratownictwa chemicznego w przypadku zanieczyszczenia wód\npowierzchniowych lub gruntowych.\nMetody oczyszczania/usuwania:\nRozsypany preparat zebrać mechanicznie. Nie dopuszczać do zawilgocenia.\nZanieczyszczone pozostałości preparatu usuwać zgodnie z obowiązującymi zaleceniami. Miejsca\nzanieczyszczone spłukać dużą ilością wody.\n(…)\nKontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej\nZalecenia ogólne\nMyć ręce przed każdą przerwą i po zakończeniu pracy.\nTrzymać z dala od żywności, napojów i pasz.\nUnikać kontaktu z oczami i skórą.\nOdzież zanieczyszczoną preparatem natychmiast zdjąć. Natychmiast przemyć wodą wszelkie zanieczyszcze-\nnia skóry.\nW trakcie stosowania preparatu nie jeść, nie pić i nie palić tytoniu.\nŚrodki ochrony indywidualnej:\nOchrona skóry rąk: Nosić odpowiednie rękawice ochronne. Stosować kremy ochronne.\nOchrona oczu: Szczelne okulary ochronne.\nOchrona ciała: Odpowiednia odzież ochronna.\n17\nTabela 1. Wykaz czynności i narzędzi do pobrania próbek gleby w celu oznaczenia zawartości\nprzyswajalnego fosforu do prawidłowego nawożenia\nTabela 2. Zapotrzebowanie na niezbędne odczynniki chemiczne\nCzynność\nNarzędzia\nLp.\nNazwa odczynnika\nWzór sumaryczny\nczystość/stężenie\nJ.m.\nIlość\nPrzeznaczenie\n(wskazanie rodzaju badań,\ndo których zostaną\nwykorzystane wymienione\nodczynniki)\n18\nTabela 3. Wykaz sprzętu laboratoryjnego niezbędnego do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych\nTabela 4. Wykaz środków ochrony indywidualnej wymaganych podczas pracy z wybranymi\nsubstancjami chemicznymi użytymi do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych\n* wpisz nazwę środka ochrony indywidualnej\nLp.\nNazwa sprzętu\nDokładność/objętość\n(z podaniem jednostki\nmiary)\nIlość\nSubstancja chemiczna\nOchrona skóry rąk*\nOchrona oczu*\nOchrona ciała*\n19\nTabela 5. Wyniki obliczeń niezbędnych do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych\nTabela 6. Wykaz prac dotyczących przygotowania roztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł\nPrzygotowanie 1000 cmł roztworu ekstrakcyjnego zapasowego\nMasa naważki mleczanu wapnia\nStężenie molowe mleczanu wapnia\nObliczenia:\nPrzygotowanie 100 cmł roztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł\nObjętość użytego roztworu HCl o stężeniu 1,00 mol/dmł\nObliczenia:\nCzynność\nOdczynniki chemicz-\nne\nSprzęt\n20\nKryteria oceniania wykonania zadania praktycznego będą uwzględniać:\n poprawność zapisanych czynności i narzędzi niezbędnych do pobierania próbek gleby;\n poprawność doboru niezbędnych odczynników chemicznych i ich ilości oraz przeznaczenia;\n poprawność zapisanych wzorów sumarycznych, stężenia i czystości odczynników\nchemicznych;\n poprawność doboru sprzętu laboratoryjnego, jego charakterystyki i ilości;\n poprawność doboru środków ochrony osobistej dla poszczególnych odczynników\nchemicznych;\n poprawność obliczeń niezbędnych do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych;\n poprawność zapisanych czynności, odczynników i sprzętu niezbędnych do przygotowania\nroztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł.\nUmiejętności sprawdzane zadaniem praktycznym:\n1. Gospodarowanie wyposażeniem oraz odczynnikami chemicznymi w laboratorium analitycznym\n4) sporządza zapotrzebowania na wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze oraz\nodczynniki chemiczne stosowane w pracach analitycznych;\n5) przygotowuje zestawy sprzętu laboratoryjnego i odczynników chemicznych do wykonywania\nprac analitycznych.\n2. Wykonywanie prac preparatywnych i przygotowanie odczynników chemicznych do badań\nanalitycznych\n8) prowadzi dokumentację prac związanych z przygotowaniem odczynników i preparatów\nchemicznych oraz oczyszczaniem substancji.\n3. Pobieranie i przygotowanie próbek do badań analitycznych\n1) przestrzega zasad pobierania próbek w warunkach terenowych, stacjonarnych i ciągłego\nprocesu technologicznego;\n2) dobiera narzędzia i przyrządy do pobierania próbek substancji gazowych, ciekłych i stałych;\n3) pobiera próbki substancji gazowych, ciekłych i stałych;\n4) znakuje, utrwala i transportuje pobrane próbki;\n6) dobiera metody i techniki przygotowania próbek do badań analitycznych.\nInne zadania praktyczne z zakresu kwalifikacji AU.59 Przygotowanie sprzętu, odczynników\nchemicznych i próbek do badań analitycznych mogą dotyczyć:\n sporządzania zapotrzebowania na wyposażenie pomiarowe i pomocnicze oraz odczynniki\nchemiczne niezbędne do wykonywania analiz chemicznych zgodnie z wytycznymi norm\ni procedur analitycznych;\n prowadzenia procesów oczyszczania i rozdzielania substancji (np. destylacja, krystalizacja)\noraz badania jakości preparatów i oczyszczonych substancji (np. temp. topnienia, temp.\nwrzenia);\n obliczeń wydajności otrzymanego preparatu chemicznego;\n przygotowania i montowania zestawów laboratoryjnych;\n21\n obliczania błędów pomiarowych;\n przygotowania roztworów mianowanych do oznaczeń ilościowych;\n obliczeń związanych z otrzymaniem roztworów nasyconych;\n przygotowania roztworów do prac preparatywnych;\n opracowania schematu blokowego na podstawie analizy opisu otrzymania preparatu;\n znajomości ogólnych zasad, procedur poboru próbek wody;\n przygotowania roztworów do spektrofotometrii UV -VIS;\n porównywania wyników analiz z normami.\n22\nKwalifikacja K2\nAU.60 Wykonywanie badań analitycznych\n1. Przykłady zadań do części pisemnej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji AU.60\nWykonywanie badań analitycznych\n1.1. Kontrola laboratoryjna surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych\nUmiejętność 1) rozróżnia klasyczne metody analizy jakościowej i analizy ilościowej materiałów, na\nprzykład:\n stosuje pojęcia, nazwy, terminy właściwe do opisu klasycznych metod analizy jakościowej\ni ilościowej, np: metody objętościowe, miareczkowanie, odczynnik grupowe, selektywne,\nwskaźnik kwasowo-zasadowy, titrant, grawimetria;\n klasyfikuje metody analizy miareczkowej ze względu na typ zachodzącej reakcji np:\nredoksometria, kompleksometria;\n klasyfikuje metody analizy miareczkowej ze względu na sposób prowadzenia oznaczenia, np.:\nmiareczkowanie bezpośrednie, pośrednie odwrotne.\n charakteryzuje techniki wykonywania analiz jakościowych i ilościowych, np. metody\npółmikro, submikro.\nPrzykładowe zadanie 1.\nMetodę analityczną, polegającą na określeniu masy substancji wytrąconej z roztworu za pomocą\nazotanu(V) srebra, nazywa się\nA. jodometrią.\nB. alkacymetrią.\nC. argentometrią.\nD. redoksymetrią.\nOdpowiedź prawidłowa: C.\nUmiejętność 2) rozróżnia metody instrumentalne stosowane w analizach jakościowych\ni analizach ilościowych materiałów, na przykład:\n klasyfikuje metody analizy instrumentalnej z punktu widzenia ich fizykochemicznych\npodstaw jak i informacji analitycznej dostarczanej przez te metody;\n charakteryzuje podstawy fizykochemiczne oraz zakres zastosowań metod analizy\ninstrumentalnej: spektrometrycznych, elektrochemicznych, termometrycznych, metod\nrozdzielania składników próbek o złożonym składzie (metody chromatograficzne,\nelektroforetyczne);\n uzasadnia\nwybór\nmetody\nanalizy\ninstrumentalnej\nodpowiedniej\ndo\nrozwiązania\npostawionego problemu analitycznego;\n rozpoznaje aparaturę stosowaną w metodach instrumentalnych.\n23\nPrzykładowe zadanie 2.\nSchemat blokowy przedstawia\nŹródło: www.chemia.pk.edu.pl\nA. spektrofluorymetr.\nB. spektrometr masowy.\nC. spektrofotometr UV/VIS-NIR.\nD. jednowiązkowy spektrometr absorpcji atomowej.\nOdpowiedź prawidłowa: D.\nUmiejętność 3) wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas\nwykonywania badań analitycznych, na przykład:\n charakteryzuje zjawiska fizyczne i fizykochemiczne zachodzące podczas wykonywania badań\nanalitycznych, np.: rozproszenie, załamanie i skręcanie płaszczyzny polaryzacji światła,\nabsorpcja promieniowania, emisja promieniowania, przepływ prądu przez roztwory\nelektrolitów, adsorpcja podziałowa;\n rozpoznaje charakterystyczne dla danej metody lub techniki instrumentalnej wielkości\ni parametry, np.: nD\n20 , lmax;\n interpretuje zależności na wykresach przedstawiających przebieg procesów analitycznych,\ntakich jak np.: krzywe miareczkowania, widma absorpcyjne, chromatogramy;\n analizuje treści praw i zależności matematycznych opisujących zjawiska fizyczne, chemiczne\ni fizykochemiczne zachodzące podczas wykonywania badań analitycznych;\n przedstawia równania reakcji chemicznych zachodzących podczas oznaczeń jakościowych\ni ilościowych np.: reakcje strącania osadów w analizie jakościowej, wagowej i argentometrii,\nreakcje redoks - w analizie jakościowej kationów i anionów, manganometrii i jodometrii,\nreakcje zobojętniania w alkacymetrii, reakcje kompleksowania w analizie jakościowej\ni kompleksometrii.\nLampa\nModulator\nLustro\npółprzepuszczalne\nLustro\npółprzepuszczalne\nAtomizer\n(płomień)\nMonochromator\nWiązka odniesienia (I )\n0\nWiązka pomiarowa (I)\nDetektor\nOdczyt\nWzmacniacz\nsygnału\n24\nPrzykładowe zadanie 3.\nNa rysunku przedstawiono\nŹródło: www.pke.gdansk.pl\nA. zjawisko załamania światła.\nB. schemat działania filtra interferencyjnego.\nC. przejścia elektronu pomiędzy dwoma poziomami energetycznymi.\nD. absorpcję promieniowania podczerwonego przez oscylujące cząsteczki.\nOdpowiedź prawidłowa: C.\n1.2. Wykonywanie badań bioanalitycznych i środowiskowych\nUmiejętność 1) dobiera wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze do wykonywania badań:\nmikrobiologicznych, biochemicznych i środowiskowych, na przykład:\n określa\nwarunki\nprowadzenia\nbadań:\nmikrobiologicznych,\nbiochemicznych\ni środowiskowych, np. laboratoryjne i terenowe;\n dobiera wyposażenie pomiarowe i pomocnicze w zależności od warunków badań,\nwłaściwości fizycznych, fizykochemicznych i chemicznych matrycy i badanych analitów;\n dobiera wyposażenie pomiarowe i pomocnicze do wykonywania badań mikrobiologicznych\nwody, ścieków, powietrza i gleby.\nPrzykładowe zadanie 4.\nSpecjalny, hermetycznie zamykany aparat do hodowli bakterii w warunkach beztlenowych, który\nzamiast powietrza może być wypełniony gazem obojętnym (CO2 lub N2) bądź też jest zaopatrzony w\npochłaniacze tlenu będące mieszaniną węglanu potasowego, pirogallolu i ziemi okrzemkowej to\nA. autoklaw.\nB. anaerostat.\nC. pasteryzator.\nD. lampa bakteriologiczna.\nOdpowiedź prawidłowa: B.\n25\nUmiejętność 6) wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas\nidentyfikacji i analiz ilościowych produktów naturalnych, na przykład:\n określa właściwości chemiczne aminokwasów, białek, cukrów, lipidów i kwasów\nnukleinowych, np.: właściwości redukujące cukrów, amfoteryczność białek;\n opisuje zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas identyfikacji\ni analiz ilościowych produktów naturalnych;\n przedstawia zjawisko skręcania płaszczyzny światła spolaryzowanego przez substancje\noptycznie czynne,\n zapisuje i interpretuje schematy i równania reakcji chemicznych zachodzących podczas\noznaczania liczb charakterystycznych tłuszczów, mineralizacji białek i oznaczania\nproduktów ich rozkładu;\n określa zastosowanie procesów fizycznych, chemicznych i fizykochemicznych do oceny\njakości produktów naturalnych, np.: liczb charakterystycznych LK, LZ, LOO do oceny jakości\ntłuszczów.\nPrzykładowe zadanie 5.\nAnaliza tłuszczów obejmuje, między innymi, oznaczanie liczb charakterystycznych: LK, LZ, LJ i LOO.\nStopień zjełczenia tłuszczów ocenia się na podstawie wartości\nA. LZ i LJ.\nB. LK i LJ.\nC. LK i LOO.\nD. LZ i LOO.\nOdpowiedź prawidłowa: C.\nUmiejętność 11) ocenia jakość wody, ścieków, powietrza i gleby na podstawie wyników badań\nanalitycznych, na przykład:\n określa kryteria i wskaźniki oceny jakości, wody, ścieków, powietrza i gleby na podstawie\nnorm i rozporządzeń właściwych ministrów;\n rozróżnia parametry charakterystyczne dla badań wody, gleby, powietrza, np.: ChZT, BZT5,\nPM10;\nTyp liczby\nDefinicja liczby charakterystycznej tłuszczów\nLK liczba kwasowa\nliczba mg KOH potrzebna do zobojętnienia wolnych kwasów tłuszczowych zawartych\nw 1 g tłuszczu\nLZ liczba zmydlania\nliczba mg KOH potrzebna do zobojętnienia kwasów tłuszczowych wolnych i powstałych\nw wyniku hydrolizy 1 g tłuszczu\nLJ liczba jodowa\nliczba g wolnego jodu przyłączanego przez wiązania podwójne zawarte w 100 g tłuszczu\nLOO liczba\nnadtlenkowa\nliczba cmł Na2S2Oł o stężeniu 0,002 mol/dmł potrzebna do redukcji jodu wydzielonego z\nKI przez nadtlenki obecne w 1 g tłuszczu\n26\n przedstawia wyniki pomiarów środowiskowych w formie tabel, wykresów, diagramów;\n porównuje wyniki badań analitycznych z wartościami normowymi;\n ustala przydatność badanych komponentów środowiska z uwzględnieniem oceny jakości,\nnp. wody do celów spożywczych.\nPrzykładowe zadanie 6.\nAnalizowana próbka wody powierzchniowej zawiera 0,6 mg/dmł fosforanów, a stężenie jonów\nchlorkowych wynosi 190 mg/dmł. Określ, do której klasy czystości należy zaliczyć przeanalizowaną\npróbkę wody powierzchniowej.\nA. Do I klasy czystości.\nB. Do II klasy czystości.\nC. Do III klasy czystości.\nD. Do IV klasy czystości.\nOdpowiedź prawidłowa: C.\nWartości graniczne wskaźników jakości wody w klasach jakości wód powierzchniowych\n(zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska)\nwskaźnik\nKlasa czystości\nW\na\nr\nt\no\nś\nc\ni\nd\no\np\nu\ns\nz\nc\nz\na\nl\nn\ne\nFosforany\n[mg/dmł]\n0,2\n0,4\n0,7\n1,0\n>1\nChlorki\n[mg/dmł]\n100\n200\n300\n400\n>400\n27\n2. Przykład zadania do części praktycznej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji\nAU.60 Wykonywanie badań analitycznych\nPrzeprowadź oznaczenie zasadowości ogólnej nawozu, a następnie wykonaj identyfikację\njakościową nawozu i sprawdź, czy badana próbka zawiera nawóz wapniowy czy\nwapniowo-magnezowy. Wykonaj niezbędne obliczenia i opracuj Tabelę 1.\nZ\nprzygotowanego\nna\nstanowisku\nzestawu\nwybierz\nsprzęt\nlaboratoryjny\ni odczynniki chemiczne do przeprowadzenia oznaczenia zasadowości ogólnej nawozu oraz do jego\nanalizy jakościowej. Dobierz środki ochrony indywidualnej.\nW trakcie wykonywania zadania wykorzystaj procedurę oznaczania zasadowości ogólnej nawozu\noraz analizy jakościowej nawozu opracowaną na podstawie podręcznika „Chemia rolna, podstawy\nteoretyczne i praktyczne” pod redakcją Stanisława Mercika oraz wyciągi z kart charakterystyki\nsubstancji chemicznych. Przestrzegaj zasad organizacji pracy, przepisów BHP i ochrony\nprzeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.\nWYCIĄGI Z KART CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI CHEMICZNEJ\nwodorotlenek sodu NaOH - roztwór o stężeniu 0,50 mol/dmł\nSymbol i oznaczenie produktu: Xi - drażniący R36/38\nH290 może powodować korozję metali\nH315 Działa drażniąco na skórę\nH319 Działa drażniąco na oczy\nS 26 Zanieczyszczone oczy przemyć natychmiast dużą ilością wody i zasięgnąć porady lekarza\nŚrodki ochrony indywidualnej:\nOchrona dróg oddechowych: konieczna gdy tworzą się pary - maska przeciwgazowa\nOchrona oczu: konieczna - okulary ochronne typu gogle\nOchrona rąk: konieczna - rękawice ochronne chroniące przed chemikaliami\nOchrona ciała: konieczna - ubranie ochronne\nFenoloftaleina - alkoholowy roztwór 0,5%\nSymbol i oznaczenie produktu: F - wysoce łatwopalny, T- toksyczny\nR 11-23/24/25-39/23/24/25: produkt wysoce łatwopalny, działa toksycznie przez drogi\noddechowe, w kontakcie ze skórą i po połknięciu; zagraża powstaniem bardzo poważnych,\nnieodwracalnych zmian w stanie zdrowia\nS 7-16: Nie przechowywać w pobliżu źródeł zapłonu, nie palić tytoniu. Nosić odzież ochronną\ni rękawice ochronne.\n28\nChlorek amonu\nSymbol i oznaczenie produktu: Xn- szkodliwy, Xi- drażniący\nH302 Toksyczność ostra\nH319 Działa drażniąco na oczy\nS 26 Zanieczyszczone oczy przemyć natychmiast dużą ilością wody i zasięgnąć porady lekarza\nŚrodki ochrony indywidualnej:\nOchrona dróg oddechowych: konieczna gdy tworzą się pary - maska przeciwgazowa\nOchrona oczu: konieczna - okulary ochronne typu gogle\nOchrona rąk: konieczna - rękawice ochronne chroniące przed chemikaliami\nOchrona ciała: konieczna - ubranie ochronne\nProcedura oznaczania zasadowości ogólnej nawozu oraz analizy jakościowej nawozu\nopracowana na podstawie podręcznika: Mercik S. (redakcja) Chemia rolna, podstawy\nteoretyczne i praktyczne. Wydawnictwo SGGW, W-wa 2002.\nI. Oznaczenie zasadowości ogólnej nawozu\n1. Zasada metody\nNawozy stosowane do odkwaszania gleby charakteryzują się różną zawartością kationów\nzasadowych: wapnia i magnezu (lub samego wapnia), a tym samym różną zdolnością do\nneutralizacji gleby. W celu zastosowania właściwej ilości nawozu należy znać jego podstawowy\nparametr - zasadowość ogólną definiowaną jako zawartość obu kationów w przeliczeniu na tlenek\nwapnia CaO i wyrażoną w procentach masowych.\nBadany\nnawóz\nroztwarza\nsię\nw\ngorącym\nroztworze\nkwasu\nchlorowodorowego\no określonym mianie. Podczas roztwarzania, w zależności od składu nawozu, mogą zachodzić\nreakcje chemiczne opisane równaniami:\nCaO + 2HCl → CaCl2 + H2O\nMgO + 2HCl → MgCl2 + H2O\nCaCOł + 2HCl → CaCl2 + H2O + CO2↑\nMgCOł + 2HCl → MgCl2 + H2O + CO2↑\nNadmiar kwasu chlorowodorowego odmiareczkowuje się mianowanym roztworem wodorotlenku\nsodu wobec fenoloftaleiny. Z ilości związanego przez wapń i magnez kwasu chlorowodorowego\noblicza się ogólną zasadowość nawozu.\n29\n2. Niezbędne odczynniki chemiczne\na. roztwór alkoholowy fenoloftaleiny o stężeniu 0,5 % m/v,\nb. roztwór kwasu chlorowodorowego HCl o stężeniu 1,00 mol/dmł,\nc. roztwór wodorotlenku sodu NaOH o stężeniu 0,50 mol/dmł,\nd. woda destylowana.\n3. Niezbędny sprzęt laboratoryjny\na. kolby stożkowe, naczynka wagowe, cylindry miarowe, szkiełka zegarkowe,\nb. waga analityczna lub techniczna o dokładności 0,001 g,\nc. biurety o pojemności 50 cmł i 25 cmł,\nd. zestaw\ndo\nogrzewania\npłyta\ngrzejna\nlub\nmieszadło\nmagnetyczne\nz ogrzewaniem.\n4. Sposób postępowania\nW naczynku wagowym odważyć 0,5 g nawozu z dokładnością do 0,001 g. Próbkę przenieść do\nkolby stożkowej o pojemności 300 cmł, dodać 25 cmł wody destylowanej odmierzonej cylindrem\nmiarowym oraz 25 cmł (dodawanego porcjami) roztworu HCl o stężeniu 1,00 mol/dmł,\nodmierzonego biuretą. Przygotowaną próbę nakryć szkiełkiem zegarkowym i po ustaniu burzenia\npodgrzać ostrożnie do wrzeniai utrzymywać w tym stanie do całkowitego roztworzenia naważki\n(ok. 5 minut). Następnie próbę ostudzić, dodać 4 krople fenoloftaleiny i miareczkować\nmianowanym roztworem NaOH o stężeniu 0,5000 mol/dmł do uzyskania barwy jasnoróżowej, nie\nzanikającej w ciągu 1 minuty.\nOznaczanie należy wykonać dwukrotnie - dla każdego oznaczenia należy przygotować osobną\nnaważkę badanego nawozu.\nDodatkowo należy wykonać dwie próby odczynnikowe miareczkując roztworem NaOH\no stężeniu 0,5000 mol/dmł próbę ślepą sporządzoną z 25 cmł wody destylowanej i 25 cmł\nroztworu HCl o stężeniu 1,00 mol/dmł wobec fenoloftaleiny.\n5. Obliczenie wartości średniej próby odczynnikowej\nWartość średnią oblicza się z dwóch wyników miareczkowania, różniących się co najwyżej\no 0,2 cmł. Wynik obliczenia średniej objętości próby odczynnikowej podaje się z dokładnością do\npierwszego miejsca po przecinku.\n6. Obliczenie zasadowości ogólnej nawozu\nZasadowość ogólną nawozu oblicza się według wzoru\na - objętość średnia NaOH, w cmł, zużyta do zobojętnienia próby odczynnikowej\nb - objętość NaOH w cmł zużyta na zobojętnienie nadmiaru HCl w próbce nawozu,\n100\n)\n(\n028\n,0\n%\n\n\n\n\nm\nc\nb\na\nCaO\n30\nc - miano NaOH w mol/ dmł,\n0,028 - masa CaO w g odpowiadająca 1 mmol NaOH,\nm - masa naważki nawozu w g\nPowtarzalność wyników oznaczania zasadowości ogólnej nawozu:\nRóżnica między obliczonymi wynikami dwóch oznaczeń nie powinna przekraczać 0,5%.\nZ dwóch powtarzalnych wyników oblicza się wynik średni. Wynik obliczenia średniej zasadowości\nogólnej podać z dokładnością do pierwszego miejsca po przecinku.\nII. Analiza jakościowa nawozu\n1. Zasada metody\nAnalizę jakościową nawozów odkwaszających rozpoczyna się od potwierdzenia występowania\nw nich kationu Ca2+ i Mg2+. W tym celu należy wykonać reakcje analityczne na wykrywanie kationów\nCa2+, Mg2+:\n2. Niezbędne odczynniki chemiczne\nW metodzie wykorzystuje się:\na. wodę destylowaną,\nb. roztwór kwasu chlorowodorowego HCl o stężeniu 0,1 mol/dmł,\nc. roztwór szczawianu amonu (NH4)2(COO)2 o stężeniu 4%,\nd. roztwór wodorofosforanu(V) disodu Na2HPO4 o stężeniu 0,5 mol/ dmł,\ne. roztwór amoniaku NHł ∙H2O o stężeniu 1 mol/dmł,\nf. roztwór kwasu octowego CHłCOOH o stężeniu 2 mol/dmł,\ng. stały NH4Cl,\nh. papierki wskaźnikowe uniwersalne.\nwykrywany\nkation\nstosowane odczyn-\nniki chemiczne\nmożliwe obserwacje i zapis równań reakcji chemicznych\nCa2+\n(NH4)2(COO)2\nCa2+ + (NH4)2(COO)2  ŻCa(COO)2 + 2NH4\nbiały krystaliczny osad nie roztwarza się w kwasie octowym\nMg2+\nNa2HPO4\ni NHł ∙H2O\nMg2+ + Na2HPO4 + NHł ∙H2O ® MgNH4PO4Ż + 2Na+ + H2O\nbiały galaretowaty osad nierozpuszczalny w NHł ∙H2O, ale\nrozpuszczalny w kwasach\nUwaga: w identyfikacji przeszkadza jon Ca2+\n31\n3. Niezbędny sprzęt\nW oznaczeniu używa się podstawowego sprzętu laboratoryjnego, w tym:\na. lejki, probówki, pipetki, łyżeczki, sączki - średnie typ 389m,\nb. zestaw do ogrzewania - łaźnia wodna lub zlewka z gorącą wodą,\n4. Sposób postępowania\n4.1. Identyfikacja Ca2+\nNawóz przenieść do probówki, roztworzyć w niewielkiej ilości roztworu HCl, dodać kilka kryształków\nNH4Cl\ni\nzobojętnić\nroztworem\namoniaku\nwobec\npapierka\nuniwersalnego.\nW przypadku utworzenia się galaretowatego osadu dodać kroplami roztwór CHłCOOH do momentu\nroztworzenia\nsię\nosadu.\nW\ncelu\nidentyfikacji\nCa2+\nroztwór\npodgrzać\ndo\nwrzenia\ni dodać niewielką ilość (NH4)2(COO)2. W przypadku obecności Ca2+ powstanie biały osad szczawianu\nwapnia CaC2O4.\n4.2. Identyfikacja Mg2+\nZawartość probówki po strąceniu CaC2O4 należy przesączyć i do klarownego roztworu dodać\nniewielką ilość roztworu Na2HPO4. Powstawanie osadu można przyspieszyć przez pocieranie\nbagietką wewnętrznych ścianek probówki. O obecności Mg2+ świadczy wytrącenie się białego\ngalaretowatego osadu.\nIII. Procedura postępowania z odpadami poreakcyjnymi i roztworami niezużytymi\nw trakcie badań\nNiezużyte roztwory do badań jakościowych i ilościowych - pozostawić do dalszych oznaczeń.\nNiezużyty nawóz - pozostawić w zamkniętym pojemniku.\nMieszaniny poreakcyjne, zlewki HCl i NaOH - przelać do pojemnika na odpady ciekłe,\na odpady stałe - do pojemnika na odpady stałe.\n32\nTabela 1. Identyfikacja jakościowa oraz oznaczanie zasadowości ogólnej nawozu\nCzas przeznaczony na wykonanie zadania wynosi 180 minut.\nOcenie podlegać będą 2 rezultaty:\n identyfikacja jakościowa nawozu (tabela 1);\n oznaczenie zasadowości ogólnej nawozu poddanego analizie (tabela 1)\noraz\nprzebieg wykonania oznaczenia zasadowości ogólnej oraz identyfikacji jakościowej poddanego\nanalizie nawozu.\nKryteria oceniania wykonania zadania praktycznego będą uwzględniać:\n trafność doboru sprzętu i odczynników do wymogów oznaczenia zasadowości ogólnej oraz\ndo identyfikacji jakościowej poddanego analizie nawozu;\n poprawność przygotowania próbek nawozu do oznaczenia zasadowości ogólnej oraz do\nidentyfikacji jakościowej poddanego analizie nawozu;\n dokładność wykonania oznaczenia zasadowości ogólnej;\n poprawność identyfikacji jakościowej nawozu;\n stosowanie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania oznaczenia;\n poprawność opracowania Tabeli 1.\n1. Oznaczenie zasadowości ogólnej nawozu:\n1.1.Miareczkowanie próbek nawozu\n- masy naważek próbek nawozu:\n- objętości i stężenia użytych roztworów NaOH i HCl\n1.2. Wykonywanie prób odczynnikowych\nobjętości i stężenia użytych roztworów NaOH i HCl\n1.3. Obliczenia\n1.4. Wynik oznaczenia ilościowego - zasadowości ogólnej nawozu\n2. Identyfikacja jakościowa nawozu:\nWykryty kation/kationy\nUzasadnienie:\n33\nUmiejętności sprawdzane zadaniem praktycznym:\n1. Kontrola laboratoryjna surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych\n4) posługuje się laboratoryjnym wyposażeniem pomiarowym stosowanym w analizach\njakościowych i analizach ilościowych materiałów;\n7) bada skład jakościowy i ilościowy surowców, półproduktów, produktów i materiałów\npomocniczych;\n8) ocenia jakość surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych na\npodstawie wyników badań laboratoryjnych;\n12) prowadzi dokumentację wyników badań laboratoryjnych surowców, półproduktów,\nproduktów i materiałów pomocniczych przemysłów: chemicznego, paliwowego,\nfarmaceutycznego, biotechnologicznego.\nInne zadania praktyczne z zakresu kwalifikacji AU.60. Wykonywanie badań analitycznych mogą\ndotyczyć:\n określenia składu jakościowego i ilościowego surowców, półproduktów, produktów\ni materiałów pomocniczych przemysłu chemicznego, paliwowego, farmaceutycznego lub\nbiotechnologicznego;\n oceny jakości surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych na\npodstawie przeprowadzonych badań laboratoryjnych;\n wykonania badań mikrobiologicznych próbek wody pitnej, ścieków, powietrza oraz\nproduktów spożywczych;\n umiejętności identyfikowania produktów naturalnych metodami chemicznymi oraz\ninstrumentalnymi;\n umiejętności wykonywania analiz fizykochemicznych próbek ścieków, powietrza\ni gleby;\n umiejętności wykonywania oznaczeń ilościowych aminokwasów, białek, cukrów, lipidów\ni kwasów nukleinowych.\n34\nPODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE\nPODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK ANALITYK- 311103\n1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE\nAbsolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik analityk powinien być przygotowany do\nwykonywania następujących zadań zawodowych:\n1) przygotowywania sprzętu laboratoryjnego i odczynników chemicznych do badań\nanalitycznych;\n2) pobierania i przygotowywania próbek do badań analitycznych;\n3) wykonywania badań analitycznych surowców, półproduktów, produktów i materiałów\npomocniczych;\n4) wykonywania badań bioanalitycznych i środowiskowych.\n2. EFEKTY KSZTAŁCENIA\nDo wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych\nefektów kształcenia na które składają się:\n1) Efekty kształcenia wspólne dla wszystkich zawodów\n(BHP). Bezpieczeństwo i higiena pracy\nUczeń:\n1) rozróżnia pojęcia związane z bezpieczeństwem i higieną pracy, ochroną przeciwpożarową,\nochroną środowiska i ergonomią;\n2) rozróżnia zadania i uprawnienia instytucji oraz służb działających w zakresie ochrony pracy\ni ochrony środowiska w Polsce;\n3) określa prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny\npracy;\n4) przewiduje zagrożenia dla zdrowia i życia człowieka oraz mienia i środowiska związane\nz wykonywaniem zadań zawodowych;\n5) określa zagrożenia związane z występowaniem szkodliwych czynników w środowisku pracy;\n6) określa skutki oddziaływania czynników szkodliwych na organizm człowieka;\n7) organizuje stanowisko pracy zgodnie z obowiązującymi wymaganiami ergonomii, przepisami\nbezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska;\n8) stosuje środki ochrony indywidualnej i zbiorowej podczas wykonywania zadań zawodowych;\n9) przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stosuje przepisy prawa dotyczące\nochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska;\n10) udziela pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy oraz w stanach\nzagrożenia zdrowia i życia.\n(PDG). Podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej\nUczeń:\n1) stosuje pojęcia z obszaru funkcjonowania gospodarki rynkowej;\n2) stosuje przepisy prawa pracy, przepisy prawa dotyczące ochrony danych osobowych oraz\nprzepisy prawa podatkowego i prawa autorskiego;\n3) stosuje przepisy prawa dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej;\n35\n4) rozróżnia przedsiębiorstwa i instytucje występujące w branży i powiązania między nimi;\n5) analizuje działania prowadzone przez przedsiębiorstwa funkcjonujące w branży;\n6) inicjuje wspólne przedsięwzięcia z różnymi przedsiębiorstwami z branży;\n7) przygotowuje dokumentację niezbędną do uruchomienia i prowadzenia działalności\ngospodarczej;\n8) prowadzi korespondencję związaną z prowadzeniem działalności gospodarczej;\n9) obsługuje urządzenia biurowe oraz stosuje programy komputerowe wspomagające\nprowadzenie działalności gospodarczej;\n10) planuje i podejmuje działania marketingowe prowadzonej działalności gospodarczej;\n11) planuje działania związane z wprowadzaniem innowacyjnych rozwiązań;\n12) stosuje zasady normalizacji;\n13) optymalizuje koszty i przychody prowadzonej działalności gospodarczej.\n(JOZ). Język obcy ukierunkowany zawodowo\nUczeń:\n1) posługuje się zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych\noraz fonetycznych), umożliwiających realizację zadań zawodowych;\n2) interpretuje wypowiedzi dotyczące wykonywania typowych czynności zawodowych\nartykułowane powoli i wyraźnie, w standardowej odmianie języka;\n3) analizuje i interpretuje krótkie teksty pisemne dotyczące wykonywania typowych czynności\nzawodowych;\n4) formułuje krótkie i zrozumiałe wypowiedzi oraz teksty pisemne umożliwiające\nkomunikowanie się w środowisku pracy;\n5) korzysta z obcojęzycznych źródeł informacji.\n(KPS). Kompetencje personalne i społeczne\nUczeń:\n1) przestrzega zasad kultury i etyki;\n2) jest kreatywny i konsekwentny w realizacji zadań;\n3) potrafi planować działania i zarządzać czasem;\n4) przewiduje skutki podejmowanych działań;\n5) ponosi odpowiedzialność za podejmowane działania;\n6) jest otwarty na zmiany;\n7) stosuje techniki radzenia sobie ze stresem;\n8) aktualizuje wiedzę i doskonali umiejętności zawodowe;\n9) przestrzega tajemnicy zawodowej;\n10) negocjuje warunki porozumień;\n11) jest komunikatywny;\n12) stosuje metody i techniki rozwiązywania problemów;\n13) współpracuje w zespole.\n36\n(OMZ). Organizacja pracy małych zespołów\nUczeń:\n1) planuje i organizuje pracę zespołu w celu wykonania przydzielonych zadań;\n2) dobiera osoby do wykonania przydzielonych zadań;\n3) kieruje wykonaniem przydzielonych zadań;\n4) monitoruje i ocenia jakość wykonania przydzielonych zadań;\n5) wprowadza rozwiązania techniczne i organizacyjne wpływające na poprawę warunków\ni jakość pracy;\n6) stosuje metody motywacji do pracy;\n7) komunikuje się ze współpracownikami.\n2) Efekty\nkształcenia\nwspólne\ndla\nzawodów\nw\nramach\nobszaru\nadministracyjno-usługowego,\nstanowiące\npodbudowę\ndo\nkształcenia\nw zawodzie lub grupie zawodów PKZ(AU.z)\nPKZ(AU.z) Umiejętności stanowiące podbudowę do kształcenia w zawodach: technik analityk,\ntechnik technologii chemicznej\nUczeń:\n1) klasyfikuje metody pomiarowe stosowane w badaniach laboratoryjnych i pomiarach\nprzemysłowych;\n2) klasyfikuje i oblicza błędy pomiarowe;\n3) określa cele i zadania normalizacji;\n4) przestrzega zasad wdrażania i funkcjonowania systemów akredytacji, certyfikacji i dobrej\npraktyki laboratoryjnej;\n5) charakteryzuje systemy zarządzania jakością, bezpieczeństwem i środowiskiem;\n6) wykonuje czynności związane z wzorcowaniem, konserwacją, przygotowaniem do legalizacji\nwyposażenia pomiarowego;\n7) wykonuje obliczenia związane ze sporządzaniem roztworów;\n8) sporządza roztwory o różnych stężeniach;\n9) rozpoznaje znormalizowane symbole urządzeń i położenie węzłów analitycznych i punktów\npomiarowych na schematach technologicznych;\n10) stosuje programy komputerowe wspomagające wykonywanie zadań.\n3) Efekty kształcenia właściwe dla kwalifikacji wyodrębnionych w zawodzie technik analityk\nAU.59 Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych\n1) Gospodarowanie\nwyposażeniem\noraz\nodczynnikami\nchemicznymi\nw\nlaboratorium\nanalitycznym\nUczeń:\n1) wykonuje prace związane z obsługą i konserwacją infrastruktury technicznej laboratorium\nanalitycznego;\n2) klasyfikuje wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze stosowane w pracach\nanalitycznych;\n3) klasyfikuje odczynniki chemiczne ze względu na ich czystość, jakość i zastosowanie\nw procesach analitycznych;\n4) sporządza zapotrzebowania na wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze oraz\nodczynniki chemiczne stosowane w pracach analitycznych;\n37\n5) przygotowuje zestawy sprzętu laboratoryjnego i odczynników chemicznych do wykonywania\nprac analitycznych;\n6) ocenia stan techniczny wyposażenia pomiarowego i wyposażenia pomocniczego\nstosowanego w laboratorium analitycznym;\n7) prowadzi\ngospodarkę\nmagazynową\nwyposażenia\npomiarowego\ni\nwyposażenia\npomocniczego;\n8) prowadzi gospodarkę odczynnikami chemicznymi i odpadami w laboratorium analitycznym.\n2) Wykonywanie prac preparatywnych i przygotowanie odczynników chemicznych do badań\nanalitycznych\nUczeń:\n1) wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas oczyszczania\ni rozdzielania substancji oraz w procesach wytwarzania preparatów chemicznych metodami\nlaboratoryjnymi;\n2) prowadzi procesy związane z oczyszczaniem i rozdzielaniem substancji;\n3) wytwarza preparaty chemiczne metodami laboratoryjnymi;\n4) ocenia jakość otrzymanych preparatów chemicznych i oczyszczanych substancji;\n5) wyjaśnia zjawiska chemiczne zachodzące podczas sporządzania roztworów mianowanych;\n6) przygotowuje roztwory mianowane i wzorce analityczne;\n7) ocenia jakość odczynników chemicznych;\n8) prowadzi dokumentację prac związanych z przygotowaniem odczynników i preparatów\nchemicznych oraz oczyszczaniem substancji.\n3) Pobieranie i przygotowanie próbek do badań analitycznych\nUczeń:\n1) przestrzega zasad pobierania próbek w warunkach terenowych, stacjonarnych i ciągłego\nprocesu technologicznego;\n2) dobiera narzędzia i przyrządy do pobierania próbek substancji gazowych, ciekłych i stałych;\n3) pobiera próbki substancji gazowych, ciekłych i stałych;\n4) znakuje, utrwala i transportuje pobrane próbki;\n5) przygotowuje reprezentatywne próbki do badań analitycznych;\n6) dobiera metody i techniki przygotowania próbek do badań analitycznych;\n7) przeprowadza operacje i procesy jednostkowe związane z przygotowaniem próbek do badań\nanalitycznych;\n8) zabezpiecza i przechowuje próbki archiwalne;\n9) prowadzi\ndokumentację\nprac\nzwiązanych\nz\npobieraniem,\nprzygotowywaniem\ni przechowywaniem próbek do badań analitycznych.\nAU.60 Wykonywanie badań analitycznych\n1) Kontrola laboratoryjna surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych\nUczeń:\n1) rozróżnia klasyczne metody analizy jakościowej i analizy ilościowej materiałów;\n2) rozróżnia metody instrumentalne stosowane w analizach jakościowych i analizach\nilościowych materiałów;\n3) wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas wykonywania\nbadań analitycznych;\n4) posługuje się laboratoryjnym wyposażeniem pomiarowym stosowanym w analizach\njakościowych i analizach ilościowych materiałów;\n5) określa kryteria i wskaźniki oceny jakości surowców, półproduktów, produktów i materiałów\n38\npomocniczych\nprzemysłów:\nchemicznego,\npaliwowego,\nfarmaceutycznego,\nbiotechnologicznego;\n6) bada właściwości fizyczne i fizykochemiczne surowców, półproduktów, produktów\ni materiałów pomocniczych;\n7) bada skład jakościowy i ilościowy surowców, półproduktów, produktów i materiałów\npomocniczych;\n8) ocenia jakość surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych na\npodstawie wyników badań laboratoryjnych;\n9) wykonuje analizy ruchowe i międzyoperacyjne;\n10) posługuje się automatycznymi analizatorami przemysłowymi;\n11) przestrzega procedur systemu zarządzania jakością;\n12) prowadzi dokumentację wyników badań laboratoryjnych surowców, półproduktów,\nproduktów\ni\nmateriałów\npomocniczych\nprzemysłów:\nchemicznego,\npaliwowego,\nfarmaceutycznego, biotechnologicznego.\n2) Wykonywanie badań bioanalitycznych i środowiskowych\nUczeń:\n1) dobiera wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze do wykonywania badań:\nmikrobiologicznych, biochemicznych i środowiskowych;\n2) posługuje się laboratoryjnym wyposażeniem pomiarowym i wyposażeniem pomocniczym\nstosowanymi w badaniach bioanalitycznych i środowiskowych;\n3) przygotowuje preparaty mikroskopowe;\n4) sporządza podłoża do badań mikrobiologicznych;\n5) wykonuje badania mikrobiologiczne wody pitnej, ścieków, powietrza oraz środków\nspożywczych;\n6) wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas identyfikacji\ni analiz ilościowych produktów naturalnych;\n7) dentyfikuje produkty naturalne metodami chemicznymi oraz instrumentalnymi;\n8) wykonuje oznaczenia ilościowe aminokwasów, białek, cukrów, lipidów i kwasów\nnukleinowych;\n9) wykonuje analizy z zastosowaniem biosensorów;\n10) wykonuje analizy fizykochemiczne wody, ścieków, powietrza i gleby w warunkach\nterenowych i laboratoryjnych;\n11) ocenia jakość wody, ścieków, powietrza i gleby na podstawie wyników badań analitycznych;\n12) prowadzi ewidencję oraz dokumentację wyników badań bioanalitycznych i środowiskowych.\n39\n3. WARUNKI REALIZACJI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE\nSzkoła podejmująca kształcenie w zawodzie technik analityk powinna posiadać następujące\npomieszczenia dydaktyczne:\n1) pracownię techniki laboratoryjnej i prac preparatywnych, wyposażoną w:\na. zestawy do poboru i transportu próbek gazowych, ciekłych, stałych, wyposażenie\npomiarowe do oznaczeń w terenie, środki ochrony indywidualnej,\nb. sprzęt i urządzenia do oczyszczania i wyodrębniania substancji, zagęszczania śladów,\nprowadzenia prac preparatywnych, procesów jednostkowych (w skali laboratoryjnej)\nchemicznych i biochemicznych, w tym w urządzenia do: rozdrabniania i mieszania,\nsączenia, destylacji i rektyfikacji, ogrzewania i chłodzenia, ekstrakcji, sublimacji,\nmineralizacji, badań właściwości fizykochemicznych substancji;\n2) pracownię chemiczną, wyposażoną w sprzęt do wykonywania jakościowych i ilościowych\nanaliz substancji nieorganicznych i organicznych, taki jak: szkło laboratoryjne miarowe,\nwirówki, suszarki, piece do prażenia, łaźnie, mieszadła, urządzenia do ogrzewania i chłodzenia\noraz wagi laboratoryjne techniczne i analityczne w wydzielonym pomieszczeniu;\n3) pracownię instrumentalną i pomiarów technicznych, wyposażoną w: stanowiska do pomiarów\nmetodami elektrochemicznymi: pH, konduktywności, elektrolizy, stanowiska do pomiarów\nchromatograficznych, stanowisko do pomiarów spektrofotometrycznych UV-VIS i IR\nnefelometrycznych, turbidymetrycznych, stanowisko do pomiarów polarymetrycznych,\nrefraktometrycznych, stanowisko do pomiarów: lepkości, gęstości, wilgotności, stanowisko do\npomiarów\ncharakterystycznych\ntemperatur,\nstanowiska\ndo\npomiaru\nparametrów\nprocesowych: temperatury, ciśnienia, natężenia przepływu, gęstości, lepkości, pH,\nkondunktancji, składu chemicznego, stanowiska komputerowe dla uczniów (jedno stanowisko\ndla czterech uczniów) z oprogramowaniem do rejestracji i opracowywania wyników badań;\ndrukarkę sieciową;\n4) pracownię mikrobiologiczną, wyposażoną w sprzęt i urządzenia do wykonywania badań\nmikrobiologicznych żywności, wody i powietrza, w szczególności w: zestawy cieplarek, komory\nchłodnicze, wirówki, zestawy do filtracji mikrobiologicznej, komorę laminarną, licznik kolonii,\ncieplarnię z wytrząsarką, mikroskopy, zestawy do poboru i transportu próbek;\nponadto pracownie powinny być wyposażone w: instrukcje wykonywania ćwiczeń, normy\ndotyczące badań analitycznych, karty charakterystyk substancji niebezpiecznych i ich mieszanin,\nśrodki ochrony indywidualnej.\nPracownie powinny posiadać dodatkowe pomieszczenia do przechowywania odczynników\nchemicznych, odpadów laboratoryjnych oraz wyposażenia pomiarowego i pomocniczego, a także\ndo wykonywania prac przygotowawczych, takich jak: sporządzanie roztworów, destylacja wody.\nKształcenie praktyczne może odbywać się w pracowniach szkolnych, placówkach kształcenia\npraktycznego, laboratoriach uczelni i instytutów naukowo-badawczych, przedsiębiorstwach\nprzemysłowych, stacjach sanitarno-epidemiologicznych oraz innych podmiotach stanowiących\npotencjalne miejsce zatrudnienia absolwentów szkół kształcących w zawodzie.\nSzkoła organizuje praktyki zawodowe w podmiocie zapewniającym rzeczywiste warunki pracy\nwłaściwe dla nauczanego zawodu w wymiarze 6 tygodni (240 godzin).\n40\n4. MINIMALNA LICZBA GODZIN KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGOą)\n1) W szkole liczbę godzin kształcenia zawodowego należy dostosować do wymiaru godzin określonego w przepisach w sprawie\nramowych planów nauczania dla publicznych szkół, przewidzianego dla kształcenia zawodowego w danym typie szkoły,\nzachowując minimalną liczbę godzin wskazanych w tabeli odpowiednio dla efektów kształcenia: wspólnych dla wszystkich\nzawodów i wspólnych dla zawodów w ramach obszaru kształcenia, stanowiących podbudowę do kształcenia w zawodzie lub\ngrupie zawodów oraz właściwych dla kwalifikacji wyodrębnionych w zawodzie.\nEfekty kształcenia wspólne dla wszystkich zawodów oraz efekty kształcenia\nwspólne dla zawodów w ramach obszaru administracyjno-usługowego,\nstanowiące podbudowę do kształcenia w zawodzie lub grupie zawodów\n280 godz.\nAU.59 Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do\nbadań analitycznych\n340 godz.\nAU.60 Wykonywanie badań analitycznych\n650 godz.\n41","answer":"B","answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-egzamin-zawodowy-technik-analityk-2017/zad-P9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin zawodowy · Informator zawodowy · 2017","subject_label":"egzamin-zawodowy","category_label":"Informator zawodowy","text_html":"<p>Przykładowe zadanie 9.<br>Zjawisko<br>chemiczne<br>polegające<br>na<br>przechodzeniu<br>próbki<br>stałej<br>do<br>roztworu,<br>połączone z reakcją składnika/ów próbki z rozpuszczalnikiem lub innym składnikiem roztworu, to<br>proces<br>A. rozpuszczania.<br>B. roztwarzania.<br>C. ekstrakcji.<br>D. topienia.<br>Odpowiedź prawidłowa: B.<br>14</p>\n<ol><li>Przykład zadania do części praktycznej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji</li></ol>\n<p>AU.59 Przygotowanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych<br>Sporządź wykaz czynności i narzędzi niezbędnych do pobrania próbek gleby w celu oznaczenia<br>w niej zawartości przyswajalnego fosforu do prawidłowego nawożenia - tabela 1.<br>Na podstawie Procedury sporządzania roztworów do ekstrakcji przyswajalnego fosforu z gleby<br>i fragmentów kart charakterystyki wybranych substancji chemicznych zaplanuj przygotowanie<br>roztworów ekstrakcyjnych, które zostaną wykorzystane do wykonania oznaczenia fosforu<br>w próbkach gleby. W tym celu:<br> sporządź zapotrzebowanie na niezbędne odczynniki chemiczne - tabela 2,<br> sporządź wykaz sprzętu laboratoryjnego - tabela 3,<br> sporządź wykaz środków ochrony indywidualnej dotyczących wybranych substancji<br>chemicznych - tabela 4,<br> wykonaj niezbędne obliczenia konieczne do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych. Do<br>obliczeń przyjmij masy molowe pierwiastków, g/mol: C - 12,01; O - 16,00; H - 1,01;<br>Ca ̶ 40,08. Wyniki obliczeń zapisz w tabeli 5.<br> sporządź wykaz prac dotyczących przygotowania roztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł<br>z uwzględnieniem wszystkich niezbędnych czynności, odczynników i sprzętu - tabela 6.<br>Procedura sporządzania roztworów do ekstrakcji przyswajalnego fosforu z gleby</p>\n<ol><li>ZASADA METODY</li></ol>\n<p>Zawartość przyswajalnego fosforu w glebie oznaczana jest w tzw. wyciągu glebowym,<br>otrzymywanym przez wytrząsanie próbki gleby w roztworze ekstrakcyjnym. W glebach mineralnych<br>do ekstrakcji stosowany jest roztwór mleczanowy o pH ok. 3,6, otrzymany w wyniku reakcji<br>mleczanu wapnia z kwasem chlorowodorowym:<br>2(CHłCHOHCOO)2Ca + 2HCl → 2CHłCHOHCOOH + (CHłCHOHCOO)2Ca + CaCl2</p>\n<ol><li>SPOSÓB POSTĘPOWANIA</li></ol>\n<p>2.1. Sporządzenie 1000 cmł roztworu ekstrakcyjnego zapasowego o pH 3,2<br>Odważ 77,05 g mleczanu wapnia (CHłCHOHCOO)2Ca·5H20 z dokładnością do 0,01 g. Naważkę<br>rozpuść w 500 cmł gorącej wody destylowanej, dodaj 250 cmł roztworu HCl o stężeniu 1 mol/dmł.<br>Po ostudzeniu przelej roztwór do kolby miarowej o pojemności 1000 cmł i uzupełnij wodą<br>destylowaną do kreski. Dodaj 2 krople chloroformu. Roztwór ten można przechowywać w lodówce<br>do dwóch tygodni.<br>2.2. Sporządzenie roztworu HCl o stężeniu ok. 0,05 mol/dmł<br>Sporządź 100 cmł roztworu HCl o stężeniu ok. 0,05 mol/dmł przez rozcieńczenie roztworu<br>o stężeniu 1,00 mol/dmł.<br>15<br>2.3. Sporządzenie roztworu ekstrakcyjnego roboczego<br>Do kolby miarowej o pojemności 250 cmł odmierz pipetą jednomiarową 20 cmł roztworu<br>ekstrakcyjnego zapasowego i uzupełnij wodą destylowaną do kreski. Następnie przygotowany<br>roztwór przelej do zlewki, umieść zlewkę na mieszadle magnetycznym, zanurz w roztworze<br>elektrodę pehametru i mieszając doprowadź pH roztworu do wartości 3,55±0,05 dodając kroplami<br>roztwór HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł lub nasycony roztwór Ca(OH)2.<br>Karty charakterystyki wybranych substancji chemicznych<br>(fragmenty)<br>Identyfikacja substancji/preparatu<br>Mleczan wapnia pięciowodny<br>Identyfikacja zagrożeń<br>Produkt/substancja nie jest niebezpieczna w myśl dyrektywy 1999/45/EEG.<br>Skład/informacja o składnikach<br>Wzór chemiczny: (CHłCHOHCOO)2Ca·5H2O<br>(…)<br>(…)<br>Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska<br>Zalecenia ogólne:<br>W przypadku wydostania się mleczanu wapnia unikać pylenia, nie wdychać pyłów.<br>Środki ochrony indywidualnej:<br>Odzież ochronna, ochrony dróg oddechowych, szczelne okulary ochronne, rękawice ochronne.<br>Zabezpieczenie środowiska:<br>Zebrać na sucho, przekazać do czyszczenia. Oczyścić zanieczyszczony teren. Nie dopuścić do dostania się<br>do wód, ścieków i gleby.<br>(…)<br>Kontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej<br>Rozwiązania techniczne: Wentylacja na stanowiskach pracy i w magazynach zapewniająca utrzymanie<br>stężenia produktu w powietrzu poniżej określonych limitów (minimum 10 - krotna wymiana powietrza<br>na godzinę).<br>Środki ochrony indywidualnej:<br>Drogi oddechowe: Maska przeciwpyłowa<br>Ręce: Niekoniecznie.<br>Oczy: Okulary ochronne.<br>Skóra i ciało: Niekoniecznie.<br>Inne informacje:<br>Stosować krem barierowo-ochronny do skóry.<br>16<br>Czas przeznaczony na wykonanie zadania wynosi 180 minut.<br>Ocenie podlegać będzie 6 rezultatów:<br> wykaz czynności i narzędzi niezbędnych do pobrania próbek gleby - tabela 1,<br> zapotrzebowanie na niezbędne odczynniki chemiczne - tabela 2,<br> wykaz<br>sprzętu<br>laboratoryjnego<br>niezbędnego<br>do<br>sporządzenia<br>roztworów<br>ekstrakcyjnych - tabela 3,<br> wykaz środków ochrony indywidualnej wymaganych podczas pracy z wybranymi<br>substancjami chemicznymi użytymi do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych - tabela 4,<br> wyniki obliczeń niezbędnych do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych - tabela 5,<br> wykaz prac dotyczących przygotowania roztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł - tabela 6.<br>Identyfikacja substancji/preparatu<br>Wodorotlenek wapnia<br>Identyfikacja zagrożeń<br>Preparat jest sklasyfikowany jako preparat niebezpieczny<br>Skład/informacja o składnikach<br>Wzór chemiczny: Ca(OH)2<br>(…)<br>(…)<br>Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska<br>Zapewnić odpowiednią wentylację pomieszczeń roboczych. Unikać zanieczyszczenia skóry i oczu. Zakładać<br>rękawice ochronne, okulary ochronne i odzież ochronną.<br>Nie dopuszczać osób postronnych i nieupoważnionych.<br>Środki ostrożności w zakresie ochrony środowiska:<br>Nie dopuszczać do przedostawania się preparatu do kanalizacji, wód powierzchniowych i wód gruntowych.<br>Powiadomić odpowiednie władze i służby ratownictwa chemicznego w przypadku zanieczyszczenia wód<br>powierzchniowych lub gruntowych.<br>Metody oczyszczania/usuwania:<br>Rozsypany preparat zebrać mechanicznie. Nie dopuszczać do zawilgocenia.<br>Zanieczyszczone pozostałości preparatu usuwać zgodnie z obowiązującymi zaleceniami. Miejsca<br>zanieczyszczone spłukać dużą ilością wody.<br>(…)<br>Kontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej<br>Zalecenia ogólne<br>Myć ręce przed każdą przerwą i po zakończeniu pracy.<br>Trzymać z dala od żywności, napojów i pasz.<br>Unikać kontaktu z oczami i skórą.<br>Odzież zanieczyszczoną preparatem natychmiast zdjąć. Natychmiast przemyć wodą wszelkie zanieczyszcze-<br>nia skóry.<br>W trakcie stosowania preparatu nie jeść, nie pić i nie palić tytoniu.<br>Środki ochrony indywidualnej:<br>Ochrona skóry rąk: Nosić odpowiednie rękawice ochronne. Stosować kremy ochronne.<br>Ochrona oczu: Szczelne okulary ochronne.<br>Ochrona ciała: Odpowiednia odzież ochronna.<br>17<br>Tabela 1. Wykaz czynności i narzędzi do pobrania próbek gleby w celu oznaczenia zawartości<br>przyswajalnego fosforu do prawidłowego nawożenia<br>Tabela 2. Zapotrzebowanie na niezbędne odczynniki chemiczne<br>Czynność<br>Narzędzia<br>Lp.<br>Nazwa odczynnika<br>Wzór sumaryczny<br>czystość/stężenie<br>J.m.<br>Ilość<br>Przeznaczenie<br>(wskazanie rodzaju badań,<br>do których zostaną<br>wykorzystane wymienione<br>odczynniki)<br>18<br>Tabela 3. Wykaz sprzętu laboratoryjnego niezbędnego do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych<br>Tabela 4. Wykaz środków ochrony indywidualnej wymaganych podczas pracy z wybranymi<br>substancjami chemicznymi użytymi do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych</p>\n<ul><li>wpisz nazwę środka ochrony indywidualnej</li></ul>\n<p>Lp.<br>Nazwa sprzętu<br>Dokładność/objętość<br>(z podaniem jednostki<br>miary)<br>Ilość<br>Substancja chemiczna<br>Ochrona skóry rąk*<br>Ochrona oczu*<br>Ochrona ciała*<br>19<br>Tabela 5. Wyniki obliczeń niezbędnych do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych<br>Tabela 6. Wykaz prac dotyczących przygotowania roztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł<br>Przygotowanie 1000 cmł roztworu ekstrakcyjnego zapasowego<br>Masa naważki mleczanu wapnia<br>Stężenie molowe mleczanu wapnia<br>Obliczenia:<br>Przygotowanie 100 cmł roztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł<br>Objętość użytego roztworu HCl o stężeniu 1,00 mol/dmł<br>Obliczenia:<br>Czynność<br>Odczynniki chemicz-<br>ne<br>Sprzęt<br>20<br>Kryteria oceniania wykonania zadania praktycznego będą uwzględniać:<br> poprawność zapisanych czynności i narzędzi niezbędnych do pobierania próbek gleby;<br> poprawność doboru niezbędnych odczynników chemicznych i ich ilości oraz przeznaczenia;<br> poprawność zapisanych wzorów sumarycznych, stężenia i czystości odczynników<br>chemicznych;<br> poprawność doboru sprzętu laboratoryjnego, jego charakterystyki i ilości;<br> poprawność doboru środków ochrony osobistej dla poszczególnych odczynników<br>chemicznych;<br> poprawność obliczeń niezbędnych do sporządzenia roztworów ekstrakcyjnych;<br> poprawność zapisanych czynności, odczynników i sprzętu niezbędnych do przygotowania<br>roztworu HCl o stężeniu 0,05 mol/dmł.<br>Umiejętności sprawdzane zadaniem praktycznym:</p>\n<ol><li>Gospodarowanie wyposażeniem oraz odczynnikami chemicznymi w laboratorium analitycznym</li><li>sporządza zapotrzebowania na wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze oraz</li></ol>\n<p>odczynniki chemiczne stosowane w pracach analitycznych;</p>\n<ol><li>przygotowuje zestawy sprzętu laboratoryjnego i odczynników chemicznych do wykonywania</li></ol>\n<p>prac analitycznych.</p>\n<ol><li>Wykonywanie prac preparatywnych i przygotowanie odczynników chemicznych do badań</li></ol>\n<p>analitycznych</p>\n<ol><li>prowadzi dokumentację prac związanych z przygotowaniem odczynników i preparatów</li></ol>\n<p>chemicznych oraz oczyszczaniem substancji.</p>\n<ol><li>Pobieranie i przygotowanie próbek do badań analitycznych</li><li>przestrzega zasad pobierania próbek w warunkach terenowych, stacjonarnych i ciągłego</li></ol>\n<p>procesu technologicznego;</p>\n<ol><li>dobiera narzędzia i przyrządy do pobierania próbek substancji gazowych, ciekłych i stałych;</li><li>pobiera próbki substancji gazowych, ciekłych i stałych;</li><li>znakuje, utrwala i transportuje pobrane próbki;</li><li>dobiera metody i techniki przygotowania próbek do badań analitycznych.</li></ol>\n<p>Inne zadania praktyczne z zakresu kwalifikacji AU.59 Przygotowanie sprzętu, odczynników<br>chemicznych i próbek do badań analitycznych mogą dotyczyć:<br> sporządzania zapotrzebowania na wyposażenie pomiarowe i pomocnicze oraz odczynniki<br>chemiczne niezbędne do wykonywania analiz chemicznych zgodnie z wytycznymi norm<br>i procedur analitycznych;<br> prowadzenia procesów oczyszczania i rozdzielania substancji (np. destylacja, krystalizacja)<br>oraz badania jakości preparatów i oczyszczonych substancji (np. temp. topnienia, temp.<br>wrzenia);<br> obliczeń wydajności otrzymanego preparatu chemicznego;<br> przygotowania i montowania zestawów laboratoryjnych;<br>21<br> obliczania błędów pomiarowych;<br> przygotowania roztworów mianowanych do oznaczeń ilościowych;<br> obliczeń związanych z otrzymaniem roztworów nasyconych;<br> przygotowania roztworów do prac preparatywnych;<br> opracowania schematu blokowego na podstawie analizy opisu otrzymania preparatu;<br> znajomości ogólnych zasad, procedur poboru próbek wody;<br> przygotowania roztworów do spektrofotometrii UV -VIS;<br> porównywania wyników analiz z normami.<br>22<br>Kwalifikacja K2<br>AU.60 Wykonywanie badań analitycznych</p>\n<ol><li>Przykłady zadań do części pisemnej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji AU.60</li></ol>\n<p>Wykonywanie badań analitycznych<br>1.1. Kontrola laboratoryjna surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych<br>Umiejętność 1) rozróżnia klasyczne metody analizy jakościowej i analizy ilościowej materiałów, na<br>przykład:<br> stosuje pojęcia, nazwy, terminy właściwe do opisu klasycznych metod analizy jakościowej<br>i ilościowej, np: metody objętościowe, miareczkowanie, odczynnik grupowe, selektywne,<br>wskaźnik kwasowo-zasadowy, titrant, grawimetria;<br> klasyfikuje metody analizy miareczkowej ze względu na typ zachodzącej reakcji np:<br>redoksometria, kompleksometria;<br> klasyfikuje metody analizy miareczkowej ze względu na sposób prowadzenia oznaczenia, np.:<br>miareczkowanie bezpośrednie, pośrednie odwrotne.<br> charakteryzuje techniki wykonywania analiz jakościowych i ilościowych, np. metody<br>półmikro, submikro.<br>Przykładowe zadanie 1.<br>Metodę analityczną, polegającą na określeniu masy substancji wytrąconej z roztworu za pomocą<br>azotanu(V) srebra, nazywa się<br>A. jodometrią.<br>B. alkacymetrią.<br>C. argentometrią.<br>D. redoksymetrią.<br>Odpowiedź prawidłowa: C.<br>Umiejętność 2) rozróżnia metody instrumentalne stosowane w analizach jakościowych<br>i analizach ilościowych materiałów, na przykład:<br> klasyfikuje metody analizy instrumentalnej z punktu widzenia ich fizykochemicznych<br>podstaw jak i informacji analitycznej dostarczanej przez te metody;<br> charakteryzuje podstawy fizykochemiczne oraz zakres zastosowań metod analizy<br>instrumentalnej: spektrometrycznych, elektrochemicznych, termometrycznych, metod<br>rozdzielania składników próbek o złożonym składzie (metody chromatograficzne,<br>elektroforetyczne);<br> uzasadnia<br>wybór<br>metody<br>analizy<br>instrumentalnej<br>odpowiedniej<br>do<br>rozwiązania<br>postawionego problemu analitycznego;<br> rozpoznaje aparaturę stosowaną w metodach instrumentalnych.<br>23<br>Przykładowe zadanie 2.<br>Schemat blokowy przedstawia<br>Źródło: www.chemia.pk.edu.pl<br>A. spektrofluorymetr.<br>B. spektrometr masowy.<br>C. spektrofotometr UV/VIS-NIR.<br>D. jednowiązkowy spektrometr absorpcji atomowej.<br>Odpowiedź prawidłowa: D.<br>Umiejętność 3) wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas<br>wykonywania badań analitycznych, na przykład:<br> charakteryzuje zjawiska fizyczne i fizykochemiczne zachodzące podczas wykonywania badań<br>analitycznych, np.: rozproszenie, załamanie i skręcanie płaszczyzny polaryzacji światła,<br>absorpcja promieniowania, emisja promieniowania, przepływ prądu przez roztwory<br>elektrolitów, adsorpcja podziałowa;<br> rozpoznaje charakterystyczne dla danej metody lub techniki instrumentalnej wielkości<br>i parametry, np.: nD<br>20 , lmax;<br> interpretuje zależności na wykresach przedstawiających przebieg procesów analitycznych,<br>takich jak np.: krzywe miareczkowania, widma absorpcyjne, chromatogramy;<br> analizuje treści praw i zależności matematycznych opisujących zjawiska fizyczne, chemiczne<br>i fizykochemiczne zachodzące podczas wykonywania badań analitycznych;<br> przedstawia równania reakcji chemicznych zachodzących podczas oznaczeń jakościowych<br>i ilościowych np.: reakcje strącania osadów w analizie jakościowej, wagowej i argentometrii,<br>reakcje redoks - w analizie jakościowej kationów i anionów, manganometrii i jodometrii,<br>reakcje zobojętniania w alkacymetrii, reakcje kompleksowania w analizie jakościowej<br>i kompleksometrii.<br>Lampa<br>Modulator<br>Lustro<br>półprzepuszczalne<br>Lustro<br>półprzepuszczalne<br>Atomizer<br>(płomień)<br>Monochromator<br>Wiązka odniesienia (I )<br>0<br>Wiązka pomiarowa (I)<br>Detektor<br>Odczyt<br>Wzmacniacz<br>sygnału<br>24<br>Przykładowe zadanie 3.<br>Na rysunku przedstawiono<br>Źródło: www.pke.gdansk.pl<br>A. zjawisko załamania światła.<br>B. schemat działania filtra interferencyjnego.<br>C. przejścia elektronu pomiędzy dwoma poziomami energetycznymi.<br>D. absorpcję promieniowania podczerwonego przez oscylujące cząsteczki.<br>Odpowiedź prawidłowa: C.<br>1.2. Wykonywanie badań bioanalitycznych i środowiskowych<br>Umiejętność 1) dobiera wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze do wykonywania badań:<br>mikrobiologicznych, biochemicznych i środowiskowych, na przykład:<br> określa<br>warunki<br>prowadzenia<br>badań:<br>mikrobiologicznych,<br>biochemicznych<br>i środowiskowych, np. laboratoryjne i terenowe;<br> dobiera wyposażenie pomiarowe i pomocnicze w zależności od warunków badań,<br>właściwości fizycznych, fizykochemicznych i chemicznych matrycy i badanych analitów;<br> dobiera wyposażenie pomiarowe i pomocnicze do wykonywania badań mikrobiologicznych<br>wody, ścieków, powietrza i gleby.<br>Przykładowe zadanie 4.<br>Specjalny, hermetycznie zamykany aparat do hodowli bakterii w warunkach beztlenowych, który<br>zamiast powietrza może być wypełniony gazem obojętnym (CO2 lub N2) bądź też jest zaopatrzony w<br>pochłaniacze tlenu będące mieszaniną węglanu potasowego, pirogallolu i ziemi okrzemkowej to<br>A. autoklaw.<br>B. anaerostat.<br>C. pasteryzator.<br>D. lampa bakteriologiczna.<br>Odpowiedź prawidłowa: B.<br>25<br>Umiejętność 6) wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas<br>identyfikacji i analiz ilościowych produktów naturalnych, na przykład:<br> określa właściwości chemiczne aminokwasów, białek, cukrów, lipidów i kwasów<br>nukleinowych, np.: właściwości redukujące cukrów, amfoteryczność białek;<br> opisuje zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas identyfikacji<br>i analiz ilościowych produktów naturalnych;<br> przedstawia zjawisko skręcania płaszczyzny światła spolaryzowanego przez substancje<br>optycznie czynne,<br> zapisuje i interpretuje schematy i równania reakcji chemicznych zachodzących podczas<br>oznaczania liczb charakterystycznych tłuszczów, mineralizacji białek i oznaczania<br>produktów ich rozkładu;<br> określa zastosowanie procesów fizycznych, chemicznych i fizykochemicznych do oceny<br>jakości produktów naturalnych, np.: liczb charakterystycznych LK, LZ, LOO do oceny jakości<br>tłuszczów.<br>Przykładowe zadanie 5.<br>Analiza tłuszczów obejmuje, między innymi, oznaczanie liczb charakterystycznych: LK, LZ, LJ i LOO.<br>Stopień zjełczenia tłuszczów ocenia się na podstawie wartości<br>A. LZ i LJ.<br>B. LK i LJ.<br>C. LK i LOO.<br>D. LZ i LOO.<br>Odpowiedź prawidłowa: C.<br>Umiejętność 11) ocenia jakość wody, ścieków, powietrza i gleby na podstawie wyników badań<br>analitycznych, na przykład:<br> określa kryteria i wskaźniki oceny jakości, wody, ścieków, powietrza i gleby na podstawie<br>norm i rozporządzeń właściwych ministrów;<br> rozróżnia parametry charakterystyczne dla badań wody, gleby, powietrza, np.: ChZT, BZT5,<br>PM10;<br>Typ liczby<br>Definicja liczby charakterystycznej tłuszczów<br>LK liczba kwasowa<br>liczba mg KOH potrzebna do zobojętnienia wolnych kwasów tłuszczowych zawartych<br>w 1 g tłuszczu<br>LZ liczba zmydlania<br>liczba mg KOH potrzebna do zobojętnienia kwasów tłuszczowych wolnych i powstałych<br>w wyniku hydrolizy 1 g tłuszczu<br>LJ liczba jodowa<br>liczba g wolnego jodu przyłączanego przez wiązania podwójne zawarte w 100 g tłuszczu<br>LOO liczba<br>nadtlenkowa<br>liczba cmł Na2S2Oł o stężeniu 0,002 mol/dmł potrzebna do redukcji jodu wydzielonego z<br>KI przez nadtlenki obecne w 1 g tłuszczu<br>26<br> przedstawia wyniki pomiarów środowiskowych w formie tabel, wykresów, diagramów;<br> porównuje wyniki badań analitycznych z wartościami normowymi;<br> ustala przydatność badanych komponentów środowiska z uwzględnieniem oceny jakości,<br>np. wody do celów spożywczych.<br>Przykładowe zadanie 6.<br>Analizowana próbka wody powierzchniowej zawiera 0,6 mg/dmł fosforanów, a stężenie jonów<br>chlorkowych wynosi 190 mg/dmł. Określ, do której klasy czystości należy zaliczyć przeanalizowaną<br>próbkę wody powierzchniowej.<br>A. Do I klasy czystości.<br>B. Do II klasy czystości.<br>C. Do III klasy czystości.<br>D. Do IV klasy czystości.<br>Odpowiedź prawidłowa: C.<br>Wartości graniczne wskaźników jakości wody w klasach jakości wód powierzchniowych<br>(zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska)<br>wskaźnik<br>Klasa czystości<br>W<br>a<br>r<br>t<br>o<br>ś<br>c<br>i<br>d<br>o<br>p<br>u<br>s<br>z<br>c<br>z<br>a<br>l<br>n<br>e<br>Fosforany<br>[mg/dmł]<br>0,2<br>0,4<br>0,7<br>1,0</p>\n<blockquote>1</blockquote>\n<p>Chlorki<br>[mg/dmł]<br>100<br>200<br>300<br>400</p>\n<blockquote>400</blockquote>\n<p>27</p>\n<ol><li>Przykład zadania do części praktycznej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji</li></ol>\n<p>AU.60 Wykonywanie badań analitycznych<br>Przeprowadź oznaczenie zasadowości ogólnej nawozu, a następnie wykonaj identyfikację<br>jakościową nawozu i sprawdź, czy badana próbka zawiera nawóz wapniowy czy<br>wapniowo-magnezowy. Wykonaj niezbędne obliczenia i opracuj Tabelę 1.<br>Z<br>przygotowanego<br>na<br>stanowisku<br>zestawu<br>wybierz<br>sprzęt<br>laboratoryjny<br>i odczynniki chemiczne do przeprowadzenia oznaczenia zasadowości ogólnej nawozu oraz do jego<br>analizy jakościowej. Dobierz środki ochrony indywidualnej.<br>W trakcie wykonywania zadania wykorzystaj procedurę oznaczania zasadowości ogólnej nawozu<br>oraz analizy jakościowej nawozu opracowaną na podstawie podręcznika „Chemia rolna, podstawy<br>teoretyczne i praktyczne” pod redakcją Stanisława Mercika oraz wyciągi z kart charakterystyki<br>substancji chemicznych. Przestrzegaj zasad organizacji pracy, przepisów BHP i ochrony<br>przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska.<br>WYCIĄGI Z KART CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI CHEMICZNEJ<br>wodorotlenek sodu NaOH - roztwór o stężeniu 0,50 mol/dmł<br>Symbol i oznaczenie produktu: Xi - drażniący R36/38<br>H290 może powodować korozję metali<br>H315 Działa drażniąco na skórę<br>H319 Działa drażniąco na oczy<br>S 26 Zanieczyszczone oczy przemyć natychmiast dużą ilością wody i zasięgnąć porady lekarza<br>Środki ochrony indywidualnej:<br>Ochrona dróg oddechowych: konieczna gdy tworzą się pary - maska przeciwgazowa<br>Ochrona oczu: konieczna - okulary ochronne typu gogle<br>Ochrona rąk: konieczna - rękawice ochronne chroniące przed chemikaliami<br>Ochrona ciała: konieczna - ubranie ochronne<br>Fenoloftaleina - alkoholowy roztwór 0,5%<br>Symbol i oznaczenie produktu: F - wysoce łatwopalny, T- toksyczny<br>R 11-23/24/25-39/23/24/25: produkt wysoce łatwopalny, działa toksycznie przez drogi<br>oddechowe, w kontakcie ze skórą i po połknięciu; zagraża powstaniem bardzo poważnych,<br>nieodwracalnych zmian w stanie zdrowia<br>S 7-16: Nie przechowywać w pobliżu źródeł zapłonu, nie palić tytoniu. Nosić odzież ochronną<br>i rękawice ochronne.<br>28<br>Chlorek amonu<br>Symbol i oznaczenie produktu: Xn- szkodliwy, Xi- drażniący<br>H302 Toksyczność ostra<br>H319 Działa drażniąco na oczy<br>S 26 Zanieczyszczone oczy przemyć natychmiast dużą ilością wody i zasięgnąć porady lekarza<br>Środki ochrony indywidualnej:<br>Ochrona dróg oddechowych: konieczna gdy tworzą się pary - maska przeciwgazowa<br>Ochrona oczu: konieczna - okulary ochronne typu gogle<br>Ochrona rąk: konieczna - rękawice ochronne chroniące przed chemikaliami<br>Ochrona ciała: konieczna - ubranie ochronne<br>Procedura oznaczania zasadowości ogólnej nawozu oraz analizy jakościowej nawozu<br>opracowana na podstawie podręcznika: Mercik S. (redakcja) Chemia rolna, podstawy<br>teoretyczne i praktyczne. Wydawnictwo SGGW, W-wa 2002.<br>I. Oznaczenie zasadowości ogólnej nawozu</p>\n<ol><li>Zasada metody</li></ol>\n<p>Nawozy stosowane do odkwaszania gleby charakteryzują się różną zawartością kationów<br>zasadowych: wapnia i magnezu (lub samego wapnia), a tym samym różną zdolnością do<br>neutralizacji gleby. W celu zastosowania właściwej ilości nawozu należy znać jego podstawowy<br>parametr - zasadowość ogólną definiowaną jako zawartość obu kationów w przeliczeniu na tlenek<br>wapnia CaO i wyrażoną w procentach masowych.<br>Badany<br>nawóz<br>roztwarza<br>się<br>w<br>gorącym<br>roztworze<br>kwasu<br>chlorowodorowego<br>o określonym mianie. Podczas roztwarzania, w zależności od składu nawozu, mogą zachodzić<br>reakcje chemiczne opisane równaniami:<br>CaO + 2HCl → CaCl2 + H2O<br>MgO + 2HCl → MgCl2 + H2O<br>CaCOł + 2HCl → CaCl2 + H2O + CO2↑<br>MgCOł + 2HCl → MgCl2 + H2O + CO2↑<br>Nadmiar kwasu chlorowodorowego odmiareczkowuje się mianowanym roztworem wodorotlenku<br>sodu wobec fenoloftaleiny. Z ilości związanego przez wapń i magnez kwasu chlorowodorowego<br>oblicza się ogólną zasadowość nawozu.<br>29</p>\n<ol><li>Niezbędne odczynniki chemiczne</li></ol>\n<p>a. roztwór alkoholowy fenoloftaleiny o stężeniu 0,5 % m/v,<br>b. roztwór kwasu chlorowodorowego HCl o stężeniu 1,00 mol/dmł,<br>c. roztwór wodorotlenku sodu NaOH o stężeniu 0,50 mol/dmł,<br>d. woda destylowana.</p>\n<ol><li>Niezbędny sprzęt laboratoryjny</li></ol>\n<p>a. kolby stożkowe, naczynka wagowe, cylindry miarowe, szkiełka zegarkowe,<br>b. waga analityczna lub techniczna o dokładności 0,001 g,<br>c. biurety o pojemności 50 cmł i 25 cmł,<br>d. zestaw<br>do<br>ogrzewania<br>płyta<br>grzejna<br>lub<br>mieszadło<br>magnetyczne<br>z ogrzewaniem.</p>\n<ol><li>Sposób postępowania</li></ol>\n<p>W naczynku wagowym odważyć 0,5 g nawozu z dokładnością do 0,001 g. Próbkę przenieść do<br>kolby stożkowej o pojemności 300 cmł, dodać 25 cmł wody destylowanej odmierzonej cylindrem<br>miarowym oraz 25 cmł (dodawanego porcjami) roztworu HCl o stężeniu 1,00 mol/dmł,<br>odmierzonego biuretą. Przygotowaną próbę nakryć szkiełkiem zegarkowym i po ustaniu burzenia<br>podgrzać ostrożnie do wrzeniai utrzymywać w tym stanie do całkowitego roztworzenia naważki<br>(ok. 5 minut). Następnie próbę ostudzić, dodać 4 krople fenoloftaleiny i miareczkować<br>mianowanym roztworem NaOH o stężeniu 0,5000 mol/dmł do uzyskania barwy jasnoróżowej, nie<br>zanikającej w ciągu 1 minuty.<br>Oznaczanie należy wykonać dwukrotnie - dla każdego oznaczenia należy przygotować osobną<br>naważkę badanego nawozu.<br>Dodatkowo należy wykonać dwie próby odczynnikowe miareczkując roztworem NaOH<br>o stężeniu 0,5000 mol/dmł próbę ślepą sporządzoną z 25 cmł wody destylowanej i 25 cmł<br>roztworu HCl o stężeniu 1,00 mol/dmł wobec fenoloftaleiny.</p>\n<ol><li>Obliczenie wartości średniej próby odczynnikowej</li></ol>\n<p>Wartość średnią oblicza się z dwóch wyników miareczkowania, różniących się co najwyżej<br>o 0,2 cmł. Wynik obliczenia średniej objętości próby odczynnikowej podaje się z dokładnością do<br>pierwszego miejsca po przecinku.</p>\n<ol><li>Obliczenie zasadowości ogólnej nawozu</li></ol>\n<p>Zasadowość ogólną nawozu oblicza się według wzoru<br>a - objętość średnia NaOH, w cmł, zużyta do zobojętnienia próby odczynnikowej<br>b - objętość NaOH w cmł zużyta na zobojętnienie nadmiaru HCl w próbce nawozu,<br>100<br>)<br>(<br>028<br>,0<br>%<br><br><br><br><br>m<br>c<br>b<br>a<br>CaO<br>30<br>c - miano NaOH w mol/ dmł,<br>0,028 - masa CaO w g odpowiadająca 1 mmol NaOH,<br>m - masa naważki nawozu w g<br>Powtarzalność wyników oznaczania zasadowości ogólnej nawozu:<br>Różnica między obliczonymi wynikami dwóch oznaczeń nie powinna przekraczać 0,5%.<br>Z dwóch powtarzalnych wyników oblicza się wynik średni. Wynik obliczenia średniej zasadowości<br>ogólnej podać z dokładnością do pierwszego miejsca po przecinku.<br>II. Analiza jakościowa nawozu</p>\n<ol><li>Zasada metody</li></ol>\n<p>Analizę jakościową nawozów odkwaszających rozpoczyna się od potwierdzenia występowania<br>w nich kationu Ca2+ i Mg2+. W tym celu należy wykonać reakcje analityczne na wykrywanie kationów<br>Ca2+, Mg2+:</p>\n<ol><li>Niezbędne odczynniki chemiczne</li></ol>\n<p>W metodzie wykorzystuje się:<br>a. wodę destylowaną,<br>b. roztwór kwasu chlorowodorowego HCl o stężeniu 0,1 mol/dmł,<br>c. roztwór szczawianu amonu (NH4)2(COO)2 o stężeniu 4%,<br>d. roztwór wodorofosforanu(V) disodu Na2HPO4 o stężeniu 0,5 mol/ dmł,<br>e. roztwór amoniaku NHł ∙H2O o stężeniu 1 mol/dmł,<br>f. roztwór kwasu octowego CHłCOOH o stężeniu 2 mol/dmł,<br>g. stały NH4Cl,<br>h. papierki wskaźnikowe uniwersalne.<br>wykrywany<br>kation<br>stosowane odczyn-<br>niki chemiczne<br>możliwe obserwacje i zapis równań reakcji chemicznych<br>Ca2+<br>(NH4)2(COO)2<br>Ca2+ + (NH4)2(COO)2  ŻCa(COO)2 + 2NH4<br>biały krystaliczny osad nie roztwarza się w kwasie octowym<br>Mg2+<br>Na2HPO4<br>i NHł ∙H2O<br>Mg2+ + Na2HPO4 + NHł ∙H2O ® MgNH4PO4Ż + 2Na+ + H2O<br>biały galaretowaty osad nierozpuszczalny w NHł ∙H2O, ale<br>rozpuszczalny w kwasach<br>Uwaga: w identyfikacji przeszkadza jon Ca2+<br>31</p>\n<ol><li>Niezbędny sprzęt</li></ol>\n<p>W oznaczeniu używa się podstawowego sprzętu laboratoryjnego, w tym:<br>a. lejki, probówki, pipetki, łyżeczki, sączki - średnie typ 389m,<br>b. zestaw do ogrzewania - łaźnia wodna lub zlewka z gorącą wodą,</p>\n<ol><li>Sposób postępowania</li></ol>\n<p>4.1. Identyfikacja Ca2+<br>Nawóz przenieść do probówki, roztworzyć w niewielkiej ilości roztworu HCl, dodać kilka kryształków<br>NH4Cl<br>i<br>zobojętnić<br>roztworem<br>amoniaku<br>wobec<br>papierka<br>uniwersalnego.<br>W przypadku utworzenia się galaretowatego osadu dodać kroplami roztwór CHłCOOH do momentu<br>roztworzenia<br>się<br>osadu.<br>W<br>celu<br>identyfikacji<br>Ca2+<br>roztwór<br>podgrzać<br>do<br>wrzenia<br>i dodać niewielką ilość (NH4)2(COO)2. W przypadku obecności Ca2+ powstanie biały osad szczawianu<br>wapnia CaC2O4.<br>4.2. Identyfikacja Mg2+<br>Zawartość probówki po strąceniu CaC2O4 należy przesączyć i do klarownego roztworu dodać<br>niewielką ilość roztworu Na2HPO4. Powstawanie osadu można przyspieszyć przez pocieranie<br>bagietką wewnętrznych ścianek probówki. O obecności Mg2+ świadczy wytrącenie się białego<br>galaretowatego osadu.<br>III. Procedura postępowania z odpadami poreakcyjnymi i roztworami niezużytymi<br>w trakcie badań<br>Niezużyte roztwory do badań jakościowych i ilościowych - pozostawić do dalszych oznaczeń.<br>Niezużyty nawóz - pozostawić w zamkniętym pojemniku.<br>Mieszaniny poreakcyjne, zlewki HCl i NaOH - przelać do pojemnika na odpady ciekłe,<br>a odpady stałe - do pojemnika na odpady stałe.<br>32<br>Tabela 1. Identyfikacja jakościowa oraz oznaczanie zasadowości ogólnej nawozu<br>Czas przeznaczony na wykonanie zadania wynosi 180 minut.<br>Ocenie podlegać będą 2 rezultaty:<br> identyfikacja jakościowa nawozu (tabela 1);<br> oznaczenie zasadowości ogólnej nawozu poddanego analizie (tabela 1)<br>oraz<br>przebieg wykonania oznaczenia zasadowości ogólnej oraz identyfikacji jakościowej poddanego<br>analizie nawozu.<br>Kryteria oceniania wykonania zadania praktycznego będą uwzględniać:<br> trafność doboru sprzętu i odczynników do wymogów oznaczenia zasadowości ogólnej oraz<br>do identyfikacji jakościowej poddanego analizie nawozu;<br> poprawność przygotowania próbek nawozu do oznaczenia zasadowości ogólnej oraz do<br>identyfikacji jakościowej poddanego analizie nawozu;<br> dokładność wykonania oznaczenia zasadowości ogólnej;<br> poprawność identyfikacji jakościowej nawozu;<br> stosowanie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania oznaczenia;<br> poprawność opracowania Tabeli 1.</p>\n<ol><li>Oznaczenie zasadowości ogólnej nawozu:</li></ol>\n<p>1.1.Miareczkowanie próbek nawozu</p>\n<ul><li>masy naważek próbek nawozu:</li><li>objętości i stężenia użytych roztworów NaOH i HCl</li></ul>\n<p>1.2. Wykonywanie prób odczynnikowych<br>objętości i stężenia użytych roztworów NaOH i HCl<br>1.3. Obliczenia<br>1.4. Wynik oznaczenia ilościowego - zasadowości ogólnej nawozu</p>\n<ol><li>Identyfikacja jakościowa nawozu:</li></ol>\n<p>Wykryty kation/kationy<br>Uzasadnienie:<br>33<br>Umiejętności sprawdzane zadaniem praktycznym:</p>\n<ol><li>Kontrola laboratoryjna surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych</li><li>posługuje się laboratoryjnym wyposażeniem pomiarowym stosowanym w analizach</li></ol>\n<p>jakościowych i analizach ilościowych materiałów;</p>\n<ol><li>bada skład jakościowy i ilościowy surowców, półproduktów, produktów i materiałów</li></ol>\n<p>pomocniczych;</p>\n<ol><li>ocenia jakość surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych na</li></ol>\n<p>podstawie wyników badań laboratoryjnych;</p>\n<ol><li>prowadzi dokumentację wyników badań laboratoryjnych surowców, półproduktów,</li></ol>\n<p>produktów i materiałów pomocniczych przemysłów: chemicznego, paliwowego,<br>farmaceutycznego, biotechnologicznego.<br>Inne zadania praktyczne z zakresu kwalifikacji AU.60. Wykonywanie badań analitycznych mogą<br>dotyczyć:<br> określenia składu jakościowego i ilościowego surowców, półproduktów, produktów<br>i materiałów pomocniczych przemysłu chemicznego, paliwowego, farmaceutycznego lub<br>biotechnologicznego;<br> oceny jakości surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych na<br>podstawie przeprowadzonych badań laboratoryjnych;<br> wykonania badań mikrobiologicznych próbek wody pitnej, ścieków, powietrza oraz<br>produktów spożywczych;<br> umiejętności identyfikowania produktów naturalnych metodami chemicznymi oraz<br>instrumentalnymi;<br> umiejętności wykonywania analiz fizykochemicznych próbek ścieków, powietrza<br>i gleby;<br> umiejętności wykonywania oznaczeń ilościowych aminokwasów, białek, cukrów, lipidów<br>i kwasów nukleinowych.<br>34<br>PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE<br>PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK ANALITYK- 311103</p>\n<ol><li>CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE</li></ol>\n<p>Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik analityk powinien być przygotowany do<br>wykonywania następujących zadań zawodowych:</p>\n<ol><li>przygotowywania sprzętu laboratoryjnego i odczynników chemicznych do badań</li></ol>\n<p>analitycznych;</p>\n<ol><li>pobierania i przygotowywania próbek do badań analitycznych;</li><li>wykonywania badań analitycznych surowców, półproduktów, produktów i materiałów</li></ol>\n<p>pomocniczych;</p>\n<ol><li>wykonywania badań bioanalitycznych i środowiskowych.</li><li>EFEKTY KSZTAŁCENIA</li></ol>\n<p>Do wykonywania wyżej wymienionych zadań zawodowych niezbędne jest osiągnięcie zakładanych<br>efektów kształcenia na które składają się:</p>\n<ol><li>Efekty kształcenia wspólne dla wszystkich zawodów</li></ol>\n<p>(BHP). Bezpieczeństwo i higiena pracy<br>Uczeń:</p>\n<ol><li>rozróżnia pojęcia związane z bezpieczeństwem i higieną pracy, ochroną przeciwpożarową,</li></ol>\n<p>ochroną środowiska i ergonomią;</p>\n<ol><li>rozróżnia zadania i uprawnienia instytucji oraz służb działających w zakresie ochrony pracy</li></ol>\n<p>i ochrony środowiska w Polsce;</p>\n<ol><li>określa prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny</li></ol>\n<p>pracy;</p>\n<ol><li>przewiduje zagrożenia dla zdrowia i życia człowieka oraz mienia i środowiska związane</li></ol>\n<p>z wykonywaniem zadań zawodowych;</p>\n<ol><li>określa zagrożenia związane z występowaniem szkodliwych czynników w środowisku pracy;</li><li>określa skutki oddziaływania czynników szkodliwych na organizm człowieka;</li><li>organizuje stanowisko pracy zgodnie z obowiązującymi wymaganiami ergonomii, przepisami</li></ol>\n<p>bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska;</p>\n<ol><li>stosuje środki ochrony indywidualnej i zbiorowej podczas wykonywania zadań zawodowych;</li><li>przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stosuje przepisy prawa dotyczące</li></ol>\n<p>ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska;</p>\n<ol><li>udziela pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy oraz w stanach</li></ol>\n<p>zagrożenia zdrowia i życia.<br>(PDG). Podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej<br>Uczeń:</p>\n<ol><li>stosuje pojęcia z obszaru funkcjonowania gospodarki rynkowej;</li><li>stosuje przepisy prawa pracy, przepisy prawa dotyczące ochrony danych osobowych oraz</li></ol>\n<p>przepisy prawa podatkowego i prawa autorskiego;</p>\n<ol><li>stosuje przepisy prawa dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej;</li></ol>\n<p>35</p>\n<ol><li>rozróżnia przedsiębiorstwa i instytucje występujące w branży i powiązania między nimi;</li><li>analizuje działania prowadzone przez przedsiębiorstwa funkcjonujące w branży;</li><li>inicjuje wspólne przedsięwzięcia z różnymi przedsiębiorstwami z branży;</li><li>przygotowuje dokumentację niezbędną do uruchomienia i prowadzenia działalności</li></ol>\n<p>gospodarczej;</p>\n<ol><li>prowadzi korespondencję związaną z prowadzeniem działalności gospodarczej;</li><li>obsługuje urządzenia biurowe oraz stosuje programy komputerowe wspomagające</li></ol>\n<p>prowadzenie działalności gospodarczej;</p>\n<ol><li>planuje i podejmuje działania marketingowe prowadzonej działalności gospodarczej;</li><li>planuje działania związane z wprowadzaniem innowacyjnych rozwiązań;</li><li>stosuje zasady normalizacji;</li><li>optymalizuje koszty i przychody prowadzonej działalności gospodarczej.</li></ol>\n<p>(JOZ). Język obcy ukierunkowany zawodowo<br>Uczeń:</p>\n<ol><li>posługuje się zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych</li></ol>\n<p>oraz fonetycznych), umożliwiających realizację zadań zawodowych;</p>\n<ol><li>interpretuje wypowiedzi dotyczące wykonywania typowych czynności zawodowych</li></ol>\n<p>artykułowane powoli i wyraźnie, w standardowej odmianie języka;</p>\n<ol><li>analizuje i interpretuje krótkie teksty pisemne dotyczące wykonywania typowych czynności</li></ol>\n<p>zawodowych;</p>\n<ol><li>formułuje krótkie i zrozumiałe wypowiedzi oraz teksty pisemne umożliwiające</li></ol>\n<p>komunikowanie się w środowisku pracy;</p>\n<ol><li>korzysta z obcojęzycznych źródeł informacji.</li></ol>\n<p>(KPS). Kompetencje personalne i społeczne<br>Uczeń:</p>\n<ol><li>przestrzega zasad kultury i etyki;</li><li>jest kreatywny i konsekwentny w realizacji zadań;</li><li>potrafi planować działania i zarządzać czasem;</li><li>przewiduje skutki podejmowanych działań;</li><li>ponosi odpowiedzialność za podejmowane działania;</li><li>jest otwarty na zmiany;</li><li>stosuje techniki radzenia sobie ze stresem;</li><li>aktualizuje wiedzę i doskonali umiejętności zawodowe;</li><li>przestrzega tajemnicy zawodowej;</li><li>negocjuje warunki porozumień;</li><li>jest komunikatywny;</li><li>stosuje metody i techniki rozwiązywania problemów;</li><li>współpracuje w zespole.</li></ol>\n<p>36<br>(OMZ). Organizacja pracy małych zespołów<br>Uczeń:</p>\n<ol><li>planuje i organizuje pracę zespołu w celu wykonania przydzielonych zadań;</li><li>dobiera osoby do wykonania przydzielonych zadań;</li><li>kieruje wykonaniem przydzielonych zadań;</li><li>monitoruje i ocenia jakość wykonania przydzielonych zadań;</li><li>wprowadza rozwiązania techniczne i organizacyjne wpływające na poprawę warunków</li></ol>\n<p>i jakość pracy;</p>\n<ol><li>stosuje metody motywacji do pracy;</li><li>komunikuje się ze współpracownikami.</li><li>Efekty</li></ol>\n<p>kształcenia<br>wspólne<br>dla<br>zawodów<br>w<br>ramach<br>obszaru<br>administracyjno-usługowego,<br>stanowiące<br>podbudowę<br>do<br>kształcenia<br>w zawodzie lub grupie zawodów PKZ(AU.z)<br>PKZ(AU.z) Umiejętności stanowiące podbudowę do kształcenia w zawodach: technik analityk,<br>technik technologii chemicznej<br>Uczeń:</p>\n<ol><li>klasyfikuje metody pomiarowe stosowane w badaniach laboratoryjnych i pomiarach</li></ol>\n<p>przemysłowych;</p>\n<ol><li>klasyfikuje i oblicza błędy pomiarowe;</li><li>określa cele i zadania normalizacji;</li><li>przestrzega zasad wdrażania i funkcjonowania systemów akredytacji, certyfikacji i dobrej</li></ol>\n<p>praktyki laboratoryjnej;</p>\n<ol><li>charakteryzuje systemy zarządzania jakością, bezpieczeństwem i środowiskiem;</li><li>wykonuje czynności związane z wzorcowaniem, konserwacją, przygotowaniem do legalizacji</li></ol>\n<p>wyposażenia pomiarowego;</p>\n<ol><li>wykonuje obliczenia związane ze sporządzaniem roztworów;</li><li>sporządza roztwory o różnych stężeniach;</li><li>rozpoznaje znormalizowane symbole urządzeń i położenie węzłów analitycznych i punktów</li></ol>\n<p>pomiarowych na schematach technologicznych;</p>\n<ol><li>stosuje programy komputerowe wspomagające wykonywanie zadań.</li><li>Efekty kształcenia właściwe dla kwalifikacji wyodrębnionych w zawodzie technik analityk</li></ol>\n<p>AU.59 Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do badań analitycznych</p>\n<ol><li>Gospodarowanie</li></ol>\n<p>wyposażeniem<br>oraz<br>odczynnikami<br>chemicznymi<br>w<br>laboratorium<br>analitycznym<br>Uczeń:</p>\n<ol><li>wykonuje prace związane z obsługą i konserwacją infrastruktury technicznej laboratorium</li></ol>\n<p>analitycznego;</p>\n<ol><li>klasyfikuje wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze stosowane w pracach</li></ol>\n<p>analitycznych;</p>\n<ol><li>klasyfikuje odczynniki chemiczne ze względu na ich czystość, jakość i zastosowanie</li></ol>\n<p>w procesach analitycznych;</p>\n<ol><li>sporządza zapotrzebowania na wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze oraz</li></ol>\n<p>odczynniki chemiczne stosowane w pracach analitycznych;<br>37</p>\n<ol><li>przygotowuje zestawy sprzętu laboratoryjnego i odczynników chemicznych do wykonywania</li></ol>\n<p>prac analitycznych;</p>\n<ol><li>ocenia stan techniczny wyposażenia pomiarowego i wyposażenia pomocniczego</li></ol>\n<p>stosowanego w laboratorium analitycznym;</p>\n<ol><li>prowadzi</li></ol>\n<p>gospodarkę<br>magazynową<br>wyposażenia<br>pomiarowego<br>i<br>wyposażenia<br>pomocniczego;</p>\n<ol><li>prowadzi gospodarkę odczynnikami chemicznymi i odpadami w laboratorium analitycznym.</li><li>Wykonywanie prac preparatywnych i przygotowanie odczynników chemicznych do badań</li></ol>\n<p>analitycznych<br>Uczeń:</p>\n<ol><li>wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas oczyszczania</li></ol>\n<p>i rozdzielania substancji oraz w procesach wytwarzania preparatów chemicznych metodami<br>laboratoryjnymi;</p>\n<ol><li>prowadzi procesy związane z oczyszczaniem i rozdzielaniem substancji;</li><li>wytwarza preparaty chemiczne metodami laboratoryjnymi;</li><li>ocenia jakość otrzymanych preparatów chemicznych i oczyszczanych substancji;</li><li>wyjaśnia zjawiska chemiczne zachodzące podczas sporządzania roztworów mianowanych;</li><li>przygotowuje roztwory mianowane i wzorce analityczne;</li><li>ocenia jakość odczynników chemicznych;</li><li>prowadzi dokumentację prac związanych z przygotowaniem odczynników i preparatów</li></ol>\n<p>chemicznych oraz oczyszczaniem substancji.</p>\n<ol><li>Pobieranie i przygotowanie próbek do badań analitycznych</li></ol>\n<p>Uczeń:</p>\n<ol><li>przestrzega zasad pobierania próbek w warunkach terenowych, stacjonarnych i ciągłego</li></ol>\n<p>procesu technologicznego;</p>\n<ol><li>dobiera narzędzia i przyrządy do pobierania próbek substancji gazowych, ciekłych i stałych;</li><li>pobiera próbki substancji gazowych, ciekłych i stałych;</li><li>znakuje, utrwala i transportuje pobrane próbki;</li><li>przygotowuje reprezentatywne próbki do badań analitycznych;</li><li>dobiera metody i techniki przygotowania próbek do badań analitycznych;</li><li>przeprowadza operacje i procesy jednostkowe związane z przygotowaniem próbek do badań</li></ol>\n<p>analitycznych;</p>\n<ol><li>zabezpiecza i przechowuje próbki archiwalne;</li><li>prowadzi</li></ol>\n<p>dokumentację<br>prac<br>związanych<br>z<br>pobieraniem,<br>przygotowywaniem<br>i przechowywaniem próbek do badań analitycznych.<br>AU.60 Wykonywanie badań analitycznych</p>\n<ol><li>Kontrola laboratoryjna surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych</li></ol>\n<p>Uczeń:</p>\n<ol><li>rozróżnia klasyczne metody analizy jakościowej i analizy ilościowej materiałów;</li><li>rozróżnia metody instrumentalne stosowane w analizach jakościowych i analizach</li></ol>\n<p>ilościowych materiałów;</p>\n<ol><li>wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas wykonywania</li></ol>\n<p>badań analitycznych;</p>\n<ol><li>posługuje się laboratoryjnym wyposażeniem pomiarowym stosowanym w analizach</li></ol>\n<p>jakościowych i analizach ilościowych materiałów;</p>\n<ol><li>określa kryteria i wskaźniki oceny jakości surowców, półproduktów, produktów i materiałów</li></ol>\n<p>38<br>pomocniczych<br>przemysłów:<br>chemicznego,<br>paliwowego,<br>farmaceutycznego,<br>biotechnologicznego;</p>\n<ol><li>bada właściwości fizyczne i fizykochemiczne surowców, półproduktów, produktów</li></ol>\n<p>i materiałów pomocniczych;</p>\n<ol><li>bada skład jakościowy i ilościowy surowców, półproduktów, produktów i materiałów</li></ol>\n<p>pomocniczych;</p>\n<ol><li>ocenia jakość surowców, półproduktów, produktów i materiałów pomocniczych na</li></ol>\n<p>podstawie wyników badań laboratoryjnych;</p>\n<ol><li>wykonuje analizy ruchowe i międzyoperacyjne;</li><li>posługuje się automatycznymi analizatorami przemysłowymi;</li><li>przestrzega procedur systemu zarządzania jakością;</li><li>prowadzi dokumentację wyników badań laboratoryjnych surowców, półproduktów,</li></ol>\n<p>produktów<br>i<br>materiałów<br>pomocniczych<br>przemysłów:<br>chemicznego,<br>paliwowego,<br>farmaceutycznego, biotechnologicznego.</p>\n<ol><li>Wykonywanie badań bioanalitycznych i środowiskowych</li></ol>\n<p>Uczeń:</p>\n<ol><li>dobiera wyposażenie pomiarowe i wyposażenie pomocnicze do wykonywania badań:</li></ol>\n<p>mikrobiologicznych, biochemicznych i środowiskowych;</p>\n<ol><li>posługuje się laboratoryjnym wyposażeniem pomiarowym i wyposażeniem pomocniczym</li></ol>\n<p>stosowanymi w badaniach bioanalitycznych i środowiskowych;</p>\n<ol><li>przygotowuje preparaty mikroskopowe;</li><li>sporządza podłoża do badań mikrobiologicznych;</li><li>wykonuje badania mikrobiologiczne wody pitnej, ścieków, powietrza oraz środków</li></ol>\n<p>spożywczych;</p>\n<ol><li>wyjaśnia zjawiska fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne zachodzące podczas identyfikacji</li></ol>\n<p>i analiz ilościowych produktów naturalnych;</p>\n<ol><li>dentyfikuje produkty naturalne metodami chemicznymi oraz instrumentalnymi;</li><li>wykonuje oznaczenia ilościowe aminokwasów, białek, cukrów, lipidów i kwasów</li></ol>\n<p>nukleinowych;</p>\n<ol><li>wykonuje analizy z zastosowaniem biosensorów;</li><li>wykonuje analizy fizykochemiczne wody, ścieków, powietrza i gleby w warunkach</li></ol>\n<p>terenowych i laboratoryjnych;</p>\n<ol><li>ocenia jakość wody, ścieków, powietrza i gleby na podstawie wyników badań analitycznych;</li><li>prowadzi ewidencję oraz dokumentację wyników badań bioanalitycznych i środowiskowych.</li></ol>\n<p>39</p>\n<ol><li>WARUNKI REALIZACJI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE</li></ol>\n<p>Szkoła podejmująca kształcenie w zawodzie technik analityk powinna posiadać następujące<br>pomieszczenia dydaktyczne:</p>\n<ol><li>pracownię techniki laboratoryjnej i prac preparatywnych, wyposażoną w:</li></ol>\n<p>a. zestawy do poboru i transportu próbek gazowych, ciekłych, stałych, wyposażenie<br>pomiarowe do oznaczeń w terenie, środki ochrony indywidualnej,<br>b. sprzęt i urządzenia do oczyszczania i wyodrębniania substancji, zagęszczania śladów,<br>prowadzenia prac preparatywnych, procesów jednostkowych (w skali laboratoryjnej)<br>chemicznych i biochemicznych, w tym w urządzenia do: rozdrabniania i mieszania,<br>sączenia, destylacji i rektyfikacji, ogrzewania i chłodzenia, ekstrakcji, sublimacji,<br>mineralizacji, badań właściwości fizykochemicznych substancji;</p>\n<ol><li>pracownię chemiczną, wyposażoną w sprzęt do wykonywania jakościowych i ilościowych</li></ol>\n<p>analiz substancji nieorganicznych i organicznych, taki jak: szkło laboratoryjne miarowe,<br>wirówki, suszarki, piece do prażenia, łaźnie, mieszadła, urządzenia do ogrzewania i chłodzenia<br>oraz wagi laboratoryjne techniczne i analityczne w wydzielonym pomieszczeniu;</p>\n<ol><li>pracownię instrumentalną i pomiarów technicznych, wyposażoną w: stanowiska do pomiarów</li></ol>\n<p>metodami elektrochemicznymi: pH, konduktywności, elektrolizy, stanowiska do pomiarów<br>chromatograficznych, stanowisko do pomiarów spektrofotometrycznych UV-VIS i IR<br>nefelometrycznych, turbidymetrycznych, stanowisko do pomiarów polarymetrycznych,<br>refraktometrycznych, stanowisko do pomiarów: lepkości, gęstości, wilgotności, stanowisko do<br>pomiarów<br>charakterystycznych<br>temperatur,<br>stanowiska<br>do<br>pomiaru<br>parametrów<br>procesowych: temperatury, ciśnienia, natężenia przepływu, gęstości, lepkości, pH,<br>kondunktancji, składu chemicznego, stanowiska komputerowe dla uczniów (jedno stanowisko<br>dla czterech uczniów) z oprogramowaniem do rejestracji i opracowywania wyników badań;<br>drukarkę sieciową;</p>\n<ol><li>pracownię mikrobiologiczną, wyposażoną w sprzęt i urządzenia do wykonywania badań</li></ol>\n<p>mikrobiologicznych żywności, wody i powietrza, w szczególności w: zestawy cieplarek, komory<br>chłodnicze, wirówki, zestawy do filtracji mikrobiologicznej, komorę laminarną, licznik kolonii,<br>cieplarnię z wytrząsarką, mikroskopy, zestawy do poboru i transportu próbek;<br>ponadto pracownie powinny być wyposażone w: instrukcje wykonywania ćwiczeń, normy<br>dotyczące badań analitycznych, karty charakterystyk substancji niebezpiecznych i ich mieszanin,<br>środki ochrony indywidualnej.<br>Pracownie powinny posiadać dodatkowe pomieszczenia do przechowywania odczynników<br>chemicznych, odpadów laboratoryjnych oraz wyposażenia pomiarowego i pomocniczego, a także<br>do wykonywania prac przygotowawczych, takich jak: sporządzanie roztworów, destylacja wody.<br>Kształcenie praktyczne może odbywać się w pracowniach szkolnych, placówkach kształcenia<br>praktycznego, laboratoriach uczelni i instytutów naukowo-badawczych, przedsiębiorstwach<br>przemysłowych, stacjach sanitarno-epidemiologicznych oraz innych podmiotach stanowiących<br>potencjalne miejsce zatrudnienia absolwentów szkół kształcących w zawodzie.<br>Szkoła organizuje praktyki zawodowe w podmiocie zapewniającym rzeczywiste warunki pracy<br>właściwe dla nauczanego zawodu w wymiarze 6 tygodni (240 godzin).<br>40</p>\n<ol><li>MINIMALNA LICZBA GODZIN KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGOą)</li><li>W szkole liczbę godzin kształcenia zawodowego należy dostosować do wymiaru godzin określonego w przepisach w sprawie</li></ol>\n<p>ramowych planów nauczania dla publicznych szkół, przewidzianego dla kształcenia zawodowego w danym typie szkoły,<br>zachowując minimalną liczbę godzin wskazanych w tabeli odpowiednio dla efektów kształcenia: wspólnych dla wszystkich<br>zawodów i wspólnych dla zawodów w ramach obszaru kształcenia, stanowiących podbudowę do kształcenia w zawodzie lub<br>grupie zawodów oraz właściwych dla kwalifikacji wyodrębnionych w zawodzie.<br>Efekty kształcenia wspólne dla wszystkich zawodów oraz efekty kształcenia<br>wspólne dla zawodów w ramach obszaru administracyjno-usługowego,<br>stanowiące podbudowę do kształcenia w zawodzie lub grupie zawodów<br>280 godz.<br>AU.59 Przygotowywanie sprzętu, odczynników chemicznych i próbek do<br>badań analitycznych<br>340 godz.<br>AU.60 Wykonywanie badań analitycznych<br>650 godz.<br>41</p>","solutions":[]}