{"id":"informator-maturalny-biologia-2008/zad/29","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2008","number":"29","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2008,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 29. (1 pkt)\nPierwotny las mieszany w Puszczy Białowieskiej charakteryzuje duża różnorodność\nproducentów i konsumentów. Pędami i nasionami roślin runa leśnego żywi się mysz. Dzik\nzjada żołędzie i kłącza. Dżdżownice i myszy są pokarmem borsuka. Poczwarkami ciem,\nktórych gąsienice objadają liście drzew, żywi się i borsuk, i dzik, i mysz leśna.\nOceń, czy w tego rodzaju lesie wskazane jest zastosowanie chemicznych środków\nochrony roślin przed gąsienicami ciem. Odpowiedź uzasadnij, posługując się jednym\nargumentem.\n44\nOCENIANIE\nPOZIOM PODSTAWOWY\nZasady oceniania\n• Za rozwiązanie zadań z arkusza można uzyskać maksymalnie 50 punktów.\n• Schemat oceniania uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale nie jest ścisłym wzorcem\nsformułowania (poza odpowiedziami jednowyrazowymi i do zadań zamkniętych).\n• Za odpowiedzi do poszczególnych zadań przyznaje się wyłącznie pełne punkty.\n• Za zadania otwarte, za które można przyznać tylko jeden punkt, przyznaje się punkt\nwyłącznie za odpowiedź w pełni poprawną.\n• Za zadania otwarte, za które można przyznać więcej niż jeden punkt, przyznaje się tyle\npunktów, ile prawidłowych elementów odpowiedzi, zgodnie z wyszczególnieniem\nw schemacie, przedstawił zdający.\n• Jeżeli podano więcej odpowiedzi (argumentów, cech itp.) niż wynika to z polecenia\nw zadaniu, ocenie podlega tyle kolejnych odpowiedzi (liczonych od pierwszej), ile jest\nw poleceniu.\n• Jeżeli podane w odpowiedzi informacje świadczą o braku zrozumienia omawianego\nzagadnienia i zaprzeczają udzielonej prawidłowej odpowiedzi lub zawierają błąd\nmerytoryczny, odpowiedź taką należy ocenić na zero punktów.\nUwagi do zapisu schematu oceniania:\n• Odpowiedzi alternatywne (tylko jedna z nich podlega ocenie) oddzielone są od siebie\nukośnikami ( /), np.: ruch kończyn /ruch i w ocenie są równoważne.\n• Sformułowanie zapisane w nawiasach nie jest wymagane w odpowiedzi. Jego\numieszczenie w odpowiedzi nie ma wpływu na ocenę.\nNumer\nzadania\nSCHEMAT OCENIANIA\nMaksymalna\npunktacja za\nzadanie\n1.\nZa każdą z trzech prawidłowo podaną nazwę odcinka wraz ze\nwskazaniem cechy po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nA - odcinek lędźwiowy, masywny trzon kręgu;\nB - odcinek piersiowy, występują dołki żebrowe (w miejscu połączenia\nżeber z kręgosłupem);\nC - odcinek szyjny, występują otwory w wyrostkach (dla tętnic\nszyjnych).\n3\n2.\nZa dwa prawidłowe przykłady - 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nprzełyk / żołądek / jelito / moczowody / pęcherz moczowy / macica.\n1\n3.\nZa prawidłowy plan obserwacji - określenie parametru - np. częstość /\ntempo / szybkość / liczba oddechów w jednostce czasu - 1 pkt;\nZa określenie sposobu przeprowadzenia obserwacji wybranego parametru\nprzed i po biegu / wysiłku fizycznym - 1 pkt.\n2\n4.\nZa każdą z dwóch prawidłowo podanych cech różniących układ krwionośny\nod limfatycznego po1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nW układzie krwionośnym występują żyły, tętnice i naczynia włosowate,\na w limfatycznym tylko naczynia limfatyczne.\nW układzie krwionośnym występuje serce, a w limfatycznym go nie ma.\n2\n45\n5.\na) Za określenie rodzaju transportu i poprawne uzasadnienie - 1 pkt;\nPrzykład odpowiedzi:\nTransport aktywny / czynny, ponieważ odbywa się z nakładem energii\n/wbrew gradientowi stężeń.\nb) Za określenie konsekwencji - 1 pkt;\nPrzykład odpowiedzi:\nMocz (zdrowego człowieka) nie zawiera glukozy.\n2\n6.\nZa prawidłowy opis krótkowzroczności - 1 pkt.; za określenie sposobu jej\nkorygowania - 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nW krótkowzroczności obraz tworzy się przed siatkówką / plamką żółtą\n(1 pkt), korekta polega na dobraniu odpowiedniej soczewki\nrozpraszającej (powodującej powstanie obrazu na siatkówce) (1 pkt).\n2\n7.\nZa poprawne objaśnienie funkcji nagłośni - 1 pkt.\nZa wyjaśnienie związku - 1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi:\nNagłośnia zamyka wejście do tchawicy podczas połykania, a otwiera\npodczas oddychania i mówienia (1 pkt). Rozmowa przy połykaniu grozi\nzakrztuszeniem / dostaniem się pokarmu do dróg oddechowych (1 pkt).\n2\n8.\nZa prawidłowe wyjaśnienie - 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nPotencjał czynnościowy powstaje wskutek przemieszczania się jonów\nsodu i potasu przez błonę neuronu zgodnie z różnicą stężeń; jonów sodu\ndo wnętrza, a potasu na zewnątrz neuronu.\n1\n9.\nZa podanie przykładu źródła jodu i za prawidłowe określenie roli jodu\npo 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nryby morskie /owoce morza / glony morskie / sól jodowana / sól morska\n(1 pkt);\njod jest składnikiem (tyroksyny) hormonu wytwarzanego przez tarczycę\n/jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy (1 pkt).\n2\n10.\nZa każde z dwóch prawidłowych wyjaśnień po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nOdporność komórkowa polega na niszczeniu i fagocytowaniu patogenów\nprzez leukocyty. - 1 pkt.\nOdporność humoralna polega na wytwarzaniu przeciwciał w odpowiedzi\nna pojawienie się antygenu. - 1 pkt.\n2\n11.\nZa prawidłowe określenie - między I i II (okresem) / I, II - 1 pkt.\n1\n12.\nZa prawidłowe podanie witaminy D - 1 pkt.\nZa określenie skutków jej niedoboru - 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nkrzywica / deformacje kości / upośledzenie wchłaniania wapnia\n2\n13.\nZa każdy z trzech prawidłowych przykładów narządów i ich reakcji\nna stres po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\n- serce - zwiększenie częstości skurczów\n- wątroba - uwalnia glukozę do krwi\n- oko - rozszerzenie źrenic\n3\n46\n14.\nZa prawidłowe wyjaśnienie -1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi:\nWirus różyczki / różyczka jest groźna dla płodu / dziecka / może\npowodować poważne uszkodzenia płodu, dlatego szczepienie dziewcząt\nzapobiega niekorzystnym skutkom infekcji płodu w okresie ciąży.\n1\n15.\nZa prawidłowe zaznaczenie obu czynników: B i D - 1 pkt.\n1\n16.\nZa każdy z trzech prawidłowych przykładów enzymu i miejsca jego\ndziałania po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nA - pepsyna - żołądek\nB - amylaza ślinowa - jama ustna\nC - amylaza trzustkowa - dwunastnica\n3\n17.\nZa podanie prawidłowej cechy i jej wpływu na funkcję jelita po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nkosmki jelitowe / fałdy śluzówki / mikrokosmki (1 pkt); zwiększenie\nwchłaniania składników pokarmowych (1 pkt).\n2\n18.\nZa prawidłowe wyjaśnienie funkcji wątroby - 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\n- wątroba magazynuje nadmiar glukozy (i uwalnia ją w przypadku\nniedoboru),\n- zapewnia utrzymanie ilości glukozy we krwi na stałym poziomie,\n1\n19.\nZa prawidłowe wskazanie dwóch przyczyn - 1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi:\n- nadmiar pokarmu,\n- niska aktywność fizyczna.\n1\n20.\nZa uwzględnienie rozplatania łańcucha DNA / (macierzystej) cząsteczki\nDNA i dobudowywanie nowych nici do starych nici - 1 pkt.\nZa uwzględnienie w opisie reguły komplementarności - 1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi:\nCząsteczka DNA rozplata się na dwie nici DNA, do których\ndobudowywane są kolejno nukleotydy, zgodnie z regułą\nkomplementarności, w wyniku czego powstają dwie potomne cząsteczki\nDNA.\n2\n21.\nZa każde dwa z czterech prawidłowych przyporządkowań po 1 pkt.\nPoprawne odpowiedzi:\n1F, 2C, 3D, 4B\n2\n22.\nZa prawidłową odpowiedź z uzasadnieniem - 1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi:\nNosicielem tej choroby mogą być oboje rodzice, ponieważ gen\nwywołujący\ntę chorobę\nzlokalizowany\njest\nw\nautosomie,\nczyli\nchromosomie występującym zarówno w kariotypie matki, jak i ojca.\n1\n23.\nZa każde dwie prawidłowo podane nazwy po 1 pkt.\nPoprawne odpowiedzi:\n1 - DNA, 2 - mRNA, 3 - tRNA, 4 - aminokwas / 1B, 2C, 3E, 4A.\n2\n47\n0\n10\n20\n30\n40\n50\n1\n2\n3\n4\n5\n2000 r\n2014 r\n24.\nZa prawidłową odpowiedź z uzasadnieniem - 1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi:\nArgument B jest błędny, ponieważ DNA zjadanych roślin ulega\nrozkładowi w czasie trawienia.\n1\n25.\nZa każde dwa z czterech prawidłowo wybranych objaśnień po 1 pkt.\nPoprawne odpowiedzi:\n1A, 2B, 3B, 4A.\n2\n26.\nZa poprawnie skonstruowany schemat - 1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi:\nrośliny roślinożercy drapieżcy\n(martwe szczątki organizmów)\nzwiązki nieorganiczne bakterie i grzyby\n1\n27.\nZa prawidłowe trzy przykłady odnawialnych zasobów przyrody - 2 pkt.\nZa prawidłowe dwa przykłady - 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\n- rośliny\n- woda\n- powietrze\n2\n28.\nZa poprawną legendę diagramu (opis osi, wyskalowanie osi, oznaczenie\nlat) - 1 pkt.\nZa poprawnie narysowany diagram - 1 pkt.\nUwaga:\nZamiast cyfr mogą być opisy, odpowiadające poszczególnym opisom\nw tabeli.\n1. unieszkodliwianie termiczne / 2. składowanie / 3. kompostowanie /\n4. wykorzystanie rolnicze bez kompostowania / 5. wykorzystanie\nprzemysłowe bez przetwarzania\n2\nudział sposobu utylizacji w %\nsposoby utylizacji\n48\n29.\nZa prawidłowo uzasadnioną odpowiedź - 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\n- Zastosowanie\nchemicznych\nśrodków\nochrony\nroślin\nprzed\ngąsienicami w takim lesie nie jest potrzebne, bo liczebność ciem jest\nregulowana przez zwierzęta żywiące się nimi.\n- W takim rodzaju lasu zastosowanie chemicznych środków ochrony\nroślin przed gąsienicami ciem jest zbędne, gdyż ćmy mają\nnaturalnych wrogów regulujących ich liczebność.\n1\n49\ndysleksja\nEGZAMIN MATURALNY\nZ BIOLOGII\nPOZIOM ROZSZERZONY\nCzas pracy 150 minut\nInstrukcja dla zdającego\n1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 18 stron (zadania\n1 - 37). Ewentualny brak zgłoś przewodniczącemu zespołu\nnadzorującego egzamin.\n2. Odpowiedzi zapisz w miejscu na to przeznaczonym przy\nkażdym zadaniu.\n3. Pisz czytelnie. Używaj długopisu/pióra tylko z czarnym\ntuszem/atramentem.\n4. Nie używaj korektora, a błędne zapisy wyraźnie przekreśl.\n5. Pamiętaj, że zapisy w brudnopisie nie podlegają ocenie.\n6. Podczas egzaminu możesz korzystać z ołówka i gumki\n(wyłącznie do rysunków) oraz linijki.\n7. Wypełnij tę część karty odpowiedzi, którą koduje zdający.\nNie wpisuj\nżadnych\nznaków\nw\nczęści\nprzeznaczonej\ndla egzaminatora.\n8. Na karcie odpowiedzi wpisz swoją datę urodzenia i PESEL.\nZamaluj\npola odpowiadające cyfrom numeru PESEL. Błędne\nzaznaczenie otocz kółkiem\ni zaznacz właściwe.\nŻyczymy powodzenia!\nZa rozwiązanie\nwszystkich zadań\nmożna otrzymać\nłącznie\n60 punktów\nWypełnia zdający przed\nrozpoczęciem pracy\nPESEL ZDAJĄCEGO\nKOD\nZDAJĄCEGO\nMiejsce\nna naklejkę\nz kodem szkoły\n50\nZadanie 1. (1 pkt)\nJedną z cech mięśni gładkich jest zdolność do długotrwałego skurczu niezależnego od woli.\nPodaj dwa przykłady narządów w organizmie człowieka, w których występują mięśnie\ngładkie.\n1. - 2. -\nZadanie 2. (1 pkt)\nWątroba uczestniczy w wielu przemianach biochemicznych w organizmie.\nPodaj jedną funkcję wątroby, którą ilustruje poniższy schemat.\nZadanie 3. (1 pkt)\nStraty wody w procesie pocenia się lub parowania z dróg oddechowych przynoszą korzyści\norganizmowi człowieka.\nOceń słuszność tego stwierdzenia jednym argumentem.\nZadanie 4. (1 pkt)\nPrzewróciłeś (-łaś) się na chodniku. Otwarta rana została zabrudzona ziemią. W gabinecie\nzabiegowym podano ci surowicę przeciwtężcową.\nZaznacz rodzaj odporności, którą uzyskałeś (-łaś) dzięki podanej surowicy.\nA. Odporność naturalna czynna.\nB. Odporność naturalna bierna.\nC. Odporność sztuczna bierna.\nD. Odporność sztuczna czynna.\n51\nZadanie 5. (1 pkt)\nNa schemacie przedstawiono reakcję komórki nerwowej na działający bodziec.\nKażdy bodziec działający na komórkę nerwową prowadzi do powstania potencjału\nczynnościowego.\nNa podstawie analizy danych przedstawionych na schemacie oceń prawdziwość\npowyższego stwierdzenia, podając argument na poparcie swojego stanowiska.\nZadanie 6. (1 pkt)\nNa podstawie analizy schematu budowy oka wpisz w odpowiednie miejsca tabeli liczby\n1-6, tak aby przedstawiały kolejne elementy gałki ocznej, przez które przechodzi\npromień świetlny.\nsiatkówka\nrogówka\nciało szkliste\nźrenica\nsoczewka\nkomora przednia\npromień\nświetlny\n52\nmitoza\nfaza G2\nfaza G1\nfaza S\nZadanie 7. (2 pkt)\nPodaj dwie cechy budowy ścian żołądka oraz uzasadnij ich znaczenie w pełnieniu jego\nfunkcji w układzie pokarmowym.\n1\n2\nZadanie 8. (1 pkt)\nW cyklu komórkowym wyróżniamy fazę podziału oraz okres międzypodziałowy (interfazę).\nInterfaza trwa dłużej niż mitoza, a w jej przebiegu możemy wyodrębnić charakterystyczne\nfazy G1, S, G2.\nDobierz opisy do procesów zachodzących w fazach G1, S, G2.\nFaza\nNumer opisu\nG1\nS\nG2\nOpis I\nW tej fazie zachodzi replikacja DNA.\nOpis II\nW tej fazie ilość DNA jest podwojona.\nOpis III\nW tej fazie ilość DNA jest na poziomie 2c.\n53\nZadanie 9. (2 pkt)\nNa rysunku przedstawiono schematycznie budowę mitochondrium, w którym zachodzi m.in.\nproces oddychania wewnątrzkomórkowego.\nPodaj nazwy struktur oznaczonych na schemacie jako X oraz Y i podaj, jakie etapy\noddychania komórkowego zachodzą w ich obrębie.\nX -\nY -\nZadanie 10. (2 pkt)\nWęglowodany to grupa różnorodnych związków organicznych. Wyróżniamy wśród nich\nm.in. monosacharydy (cukry proste) i polisacharydy (cukry złożone, zawierające więcej niż\n10 cząsteczek monosacharydów). Różnią się one właściwościami np. rozpuszczalnością\nw wodzie i, co się z tym wiąże, pełnioną w komórce funkcją.\nUzupełnij poniższą tabelę wpisując odpowiednie przykłady węglowodanów oraz określ\nich rozpuszczalność w wodzie i podstawową funkcję pełnioną w komórce lub\norganizmie.\nGrupa\nwęglowodanów\nPrzykład\n(nazwa związku)\nRozpuszczalność\nw wodzie\n(słaba / dobra)\nFunkcja w komórce lub\norganizmie\n(strukturalna / energetyczna /\nzapasowa / regulacyjna)\nmonosacharydy\npolisacharydy\n54\nZadanie 11. (3 pkt)\nU niektórych słodkowodnych protistów, np. pantofelków występują tzw. wodniczki tętniące,\nktóre zbierają wodę z wnętrza komórki i wypompowują ją na zewnątrz. Pulsowanie\nwodniczek tętniących łatwo zaobserwować w mikroskopie optycznym.\nZaplanuj doświadczenie pozwalające rozwiązać problem badawczy:\nCzy częstotliwość pulsowania wodniczek tętniących u pantofelków zależy od stężenia NaCl\nw ich środowisku zewnętrznym?\nDo dyspozycji masz: mikroskop, akwarium z hodowlą pantofelków, zlewki, szkiełka\npodstawowe, zakraplacz, 1% roztwór NaCl.\nW planie doświadczenia uwzględnij:\n1. próbę kontrolną,\n2. próbę badawczą,\n3. sposób uzyskiwania wyników.\n1\n2\n3\nZadanie 12. (2 pkt)\nKomórki żywych organizmów są zróżnicowane pod względem budowy. Na rysunkach\nprzedstawiono komórkę bakteryjną (A) oraz roślinną (B).\nPodaj nazwy dwóch widocznych na rysunkach struktur wspólnych dla obu komórek\ni zaznacz je na rysunkach.\n1 -\n2 -\n55\nZadanie 13. (1 pkt)\nPoniższe zdania zawierają informacje o fazie fotosyntezy niezależnej od światła.\nZaznacz zdanie zawierające błędną informację i uzasadnij swój wybór.\n1. Reakcje niezależne od światła przebiegają w stromie chloroplastów.\n2. Faza niezależna od światła, czyli tzw. cykl Calvina, składa się z trzech etapów -\nkarboksylacji, redukcji i regeneracji.\n3. W stromie chloroplastów, w wyniku cyklu przemian CO2 zostaje przekształcony\nw produkt fotosyntezy.\n4. W procesie redukcji dwutlenku węgla wykorzystywane są produkty fazy świetlnej - ATP\ni NADP.\nZadanie 14. (2 pkt)\nGlikoliza jest powszechnym szlakiem metabolicznym zachodzącym w cytoplazmie komórek\nwszystkich żywych organizmów.\nWypisz z poniższego schematu trzy substraty oraz trzy produkty procesu glikolizy.\nSubstraty glikolizy:\n1. - 2. - 3. -\nProdukty glikolizy:\n1. - 2. - 3. -\n56\nZadanie 15. (1 pkt)\nChemosynteza jest formą asymilacji CO2, dla której źródłem energii są procesy utleniania,\nnajczęściej związków nieorganicznych. Mimo, iż bakterie chemosyntetyzujące nie są\ngłównymi producentami masy organicznej, odgrywają jednak dużą rolę w ekosystemach\nwodnych i lądowych.\nPrzedstaw na dowolnym przykładzie bakterii chemosyntetyzujących ich znaczenie\nw przyrodzie.\nZadanie 16. (2 pkt)\nTempo procesów fizjologicznych przebiegających u organizmów zmiennocieplnych jest\nw dużej mierze uzależnione od temperatury otoczenia. Zaobserwowano, że jeśli wąż może\nwybrać sobie położenie w stosunku do źródła ciepła, to zbliża się do niego w okresie\ntrawienia, zaś odsuwa się podczas głodu.\nWyjaśnij, co jest przyczyną takiego zachowania się węży podczas trawienia pokarmu,\na co w czasie długotrwałej głodówki.\nZadanie 17. (2 pkt)\nMłode organy roślin wieloletnich oraz całe rośliny zielne okrywa żywa tkanka zwana skórką.\nZbudowana jest ona najczęściej z pojedynczej warstwy ściśle do siebie przylegających\nkomórek. Jednak skórka takich organów jak liście i łodygi różni się budową i funkcją\nod skórki okrywającej korzenie.\nPodaj dwie różnice w budowie między skórką okrywającą części nadziemne a skórką\nkorzenia roślin zielnych.\n1. -\n2. -\n57\nZadanie 18. (1 pkt)\nOrganizmy obupłciowe (obojnaki) charakteryzują się tym, że mają zdolność wytwarzania\nzarówno żeńskich, jak i męskich komórek rozrodczych. Jednak przeważająca część tych\norganizmów „unika” samozapłodnienia i w miarę możliwości doprowadza do zapłodnienia\nkrzyżowego.\nWyjaśnij, dlaczego organizmy obupłciowe „unikają” samozapłodnienia.\nZadanie 19. (3 pkt)\nCharakterystyczne cechy ptaków wiążą się z ich zdolnością do aktywnego lotu.\nWymień trzy cechy budowy szkieletu ptaków, będące przystosowaniem do lotu oraz\nokreśl, jakie znaczenie adaptacyjne ma każda z wymienionych cech.\n1. -\n2. -\n3. -\nZadanie 20. (2 pkt)\nW tabeli porównano zawartości niektórych aminokwasów egzogennych w białku zwierzęcym\ni roślinnym (w gramach aminokwasów na 100 gramów białka).\nAminokwas\nBiałko zwierzęce\n(wołowina)\nBiałko roślinne\n(kukurydza)\nBiałko roślinne\n(fasola)\nleucyna\n7,7\n24,0\n10,5\nfenyloalanina\n5,0\n6,5\n8,0\ntryptofan\n1,4\n0\n0\nlizyna\n8,2\n0\n7,2\nWypisz z tabeli nazwę aminokwasu, którego niedobór w organizmie może być skutkiem\ndiety wegetariańskiej oraz taki, którego najlepszym źródłem jest białko roślinne.\n58\nZadanie 21. (2 pkt)\nPrzeczytaj uważnie poniższy tekst.\nW rozwoju owadów o przeobrażeniu zupełnym występuje charakterystyczna postać\npoczwarki. Wyróżnia się trzy typy poczwarek. Poczwarka wolna np. u chrząszcza\nprzypomina kształtem owada dorosłego. Ma ona wyraźne zawiązki skrzydeł i odnóży, które\nswobodnie wystają nad powierzchnię ciała. U poczwarki osłoniętej występującej u motyli\nzawiązki skrzydeł i odnóży tak ściśle przylegają do ciała, że ich obecność zaznacza się\njedynie w postaci niewyraźnych konturów, a kształt samej poczwarki jest obły. Poczwarki\ntych dwu typów są w pewnym stopniu ruchliwe. Do trzeciego typu zalicza się zupełnie\nnieruchomą poczwarkę baryłkowatą, charakterystyczną dla części muchówek. Ciało\ntej poczwarki jest nieforemne i baryłkowate. Zawiązki skrzydeł i odnóży są zupełnie\nniewidoczne.\nSkonstruuj tabelę, w której porównasz trzy cechy wymienionych typów poczwarek\nowadów, wpisując informacje podane w tekście.\nZadanie 22. (1 pkt)\nRyniofity to najpierwotniejsze rośliny lądowe. Najbardziej znanym ich przedstawicielem jest\ndewońska rynia. Współczesne widłakowe to prawdziwe, żyjące skamieniałości o planie\nbudowy niezmienionym od ponad 300 mln lat.\nKorzystając z zamieszczonych rysunków, podaj jedną cechę budowy wspólną\ndla widłaka i rynii.\n59\nZadanie 23. (2 pkt)\nNa wykresie przedstawiono zależność między wilgotnością nasion kilku rodzajów roślin\na natężeniem procesu oddychania.\nSformułuj\ndwa\nwnioski\ndotyczące\nzależności\npomiędzy\nwilgotnością\nnasion,\na natężeniem oddychania.\n1. -\n2. -\nZadanie 24. (2 pkt)\nOsobliwością płazów jest ich gospodarka wodna. Zwierzęta te nigdy nie piją wody,\nlecz pobierają ją przez skórę. Na brzusznej stronie tułowia i ud mają one okolice szczególnie\nobficie unaczynione, których funkcją jest absorpcja wody - do jej pobrania wystarcza\nwilgotna gleba. Gatunki żyjące w okolicach suchych gromadzą, przy braku wody, duże ilości\nmocznika w płynach ustrojowych.\nWyjaśnij, jakie znaczenie dla sposobu pobierania wody przez płazy żyjące w suchym\nklimacie ma fakt gromadzenia znacznych ilości mocznika w płynach ustrojowych.\n60\nZadanie 25. (2 pkt)\nGen warunkujący barwę oczu u Drosophila melanogaster znajduje się w chromosomie X,\nprzy czym allel warunkujący oczy białe jest recesywny - a, a allel warunkujący oczy\nczerwone jest dominujący - A. Natomiast recesywny gen zredukowanych skrzydeł (b) nie jest\nsprzężony z płcią. Dziedziczenie płci u muszki owocowej odbywa się według podobnych\nzasad jak u człowieka.\nZapisz wszystkie możliwe genotypy samicy muszki owocowej o czerwonych oczach\ni normalnie wykształconych skrzydłach oraz wszystkie możliwe genotypy samca o tych\nsamych cechach.\nZadanie 26. (1 pkt)\nKolchicyna jest alkaloidem występującym w roślinie zwanej zimowitem jesiennym.\nTen związek chemiczny ma silny wpływ na przebieg podziału mitotycznego: hamuje\nwytwarzanie i funkcjonowanie wrzeciona podziałowego powodując, że chromosomy nie\nrozchodzą się do biegunów komórki. W takim przypadku nie dochodzi również do podziału\ncytoplazmy, czyli cytokinezy.\nPodaj nazwę rodzaju mutacji, jaka zajdzie po zadziałaniu kolchicyną na dzielące się,\ndiploidalne komórki.\nZadanie 27. (1 pkt)\nWedług najnowszych badań, w co najmniej 16 organizmach z oddzielnych gałęzi\newolucyjnych kodonom są przypisane aminokwasy inne niż standardowo. Wiele gatunków\nglonu Acetabularia odczytuje kodony UAG i UAA, powszechnie oznaczające „stop”, jako\nglicynę. Kodon CUG, który normalnie oznacza leucynę, w komórkach grzybów z rodzaju\nCandida jest tłumaczony jako seryna.\nPodaj cechę kodu genetycznego, od której odstępstwa zostały przedstawione w tekście.\n61\nZadanie 28. (2 pkt)\nPoniżej przedstawiono fragment rodowodu obrazujący pojawianie się pewnej choroby.\nUstal i uzasadnij na podstawie schematu, czy choroba ta jest warunkowana przez\nmutację recesywną czy dominującą oraz czy gen, w którym zaszła mutacja, leży\nw autosomie, czy w chromosomie płciowym.\nOznaczenia:\n- kobieta zdrowa\n- kobieta chora\n- mężczyzna zdrowy\n- mężczyzna chory\nZadanie 29. (2 pkt)\nU groszku pachnącego cecha szerokich kwiatów jest sprzężona z cechą gładkich ziaren pyłku.\nW wyniku krzyżówki podwójnie heterozygotycznych roślin groszku pachnącego, o szerokich\nkwiatach i gładkich pyłkach, uzyskano 624 osobniki potomne. Wśród nich 155 roślin\nwykazywało obie cechy recesywne: kwiaty wąskie i pyłki szorstkie. W potomstwie nie było\nrekombinantów.\nZapisz genotypy rodzicielskich roślin groszku i ich potomstwa oraz ustal stosunek\nfenotypowy w pokoleniu F1.\n62","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Nie, zastosowanie chemicznych środków ochrony roślin przed gąsienicami ciem w tym lesie nie jest wskazane, ponieważ liczebność ciem jest naturalnie regulowana przez zwierzęta, które się nimi żywią (borsuka, dzika, mysz leśną) – opryski zaburzyłyby tę samoregulację (łańcuch pokarmowy) i zaszkodziłyby także innym, niebędącym szkodnikami organizmom lasu.","image":"img/informator-maturalny-biologia-2008/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":43,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2008","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Zadanie 29. (1 pkt)<br>Pierwotny las mieszany w Puszczy Białowieskiej charakteryzuje duża różnorodność<br>producentów i konsumentów. Pędami i nasionami roślin runa leśnego żywi się mysz. Dzik<br>zjada żołędzie i kłącza. Dżdżownice i myszy są pokarmem borsuka. Poczwarkami ciem,<br>których gąsienice objadają liście drzew, żywi się i borsuk, i dzik, i mysz leśna.<br>Oceń, czy w tego rodzaju lesie wskazane jest zastosowanie chemicznych środków<br>ochrony roślin przed gąsienicami ciem. Odpowiedź uzasadnij, posługując się jednym<br>argumentem.<br>44<br>OCENIANIE<br>POZIOM PODSTAWOWY<br>Zasady oceniania<br>• Za rozwiązanie zadań z arkusza można uzyskać maksymalnie 50 punktów.<br>• Schemat oceniania uwzględnia jej zakres merytoryczny, ale nie jest ścisłym wzorcem<br>sformułowania (poza odpowiedziami jednowyrazowymi i do zadań zamkniętych).<br>• Za odpowiedzi do poszczególnych zadań przyznaje się wyłącznie pełne punkty.<br>• Za zadania otwarte, za które można przyznać tylko jeden punkt, przyznaje się punkt<br>wyłącznie za odpowiedź w pełni poprawną.<br>• Za zadania otwarte, za które można przyznać więcej niż jeden punkt, przyznaje się tyle<br>punktów, ile prawidłowych elementów odpowiedzi, zgodnie z wyszczególnieniem<br>w schemacie, przedstawił zdający.<br>• Jeżeli podano więcej odpowiedzi (argumentów, cech itp.) niż wynika to z polecenia<br>w zadaniu, ocenie podlega tyle kolejnych odpowiedzi (liczonych od pierwszej), ile jest<br>w poleceniu.<br>• Jeżeli podane w odpowiedzi informacje świadczą o braku zrozumienia omawianego<br>zagadnienia i zaprzeczają udzielonej prawidłowej odpowiedzi lub zawierają błąd<br>merytoryczny, odpowiedź taką należy ocenić na zero punktów.<br>Uwagi do zapisu schematu oceniania:<br>• Odpowiedzi alternatywne (tylko jedna z nich podlega ocenie) oddzielone są od siebie<br>ukośnikami ( /), np.: ruch kończyn /ruch i w ocenie są równoważne.<br>• Sformułowanie zapisane w nawiasach nie jest wymagane w odpowiedzi. Jego<br>umieszczenie w odpowiedzi nie ma wpływu na ocenę.<br>Numer<br>zadania<br>SCHEMAT OCENIANIA<br>Maksymalna<br>punktacja za<br>zadanie<br>1.<br>Za każdą z trzech prawidłowo podaną nazwę odcinka wraz ze<br>wskazaniem cechy po 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>A - odcinek lędźwiowy, masywny trzon kręgu;<br>B - odcinek piersiowy, występują dołki żebrowe (w miejscu połączenia<br>żeber z kręgosłupem);<br>C - odcinek szyjny, występują otwory w wyrostkach (dla tętnic<br>szyjnych).<br>3<br>2.<br>Za dwa prawidłowe przykłady - 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>przełyk / żołądek / jelito / moczowody / pęcherz moczowy / macica.<br>1<br>3.<br>Za prawidłowy plan obserwacji - określenie parametru - np. częstość /<br>tempo / szybkość / liczba oddechów w jednostce czasu - 1 pkt;<br>Za określenie sposobu przeprowadzenia obserwacji wybranego parametru<br>przed i po biegu / wysiłku fizycznym - 1 pkt.<br>2<br>4.<br>Za każdą z dwóch prawidłowo podanych cech różniących układ krwionośny<br>od limfatycznego po1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>W układzie krwionośnym występują żyły, tętnice i naczynia włosowate,<br>a w limfatycznym tylko naczynia limfatyczne.<br>W układzie krwionośnym występuje serce, a w limfatycznym go nie ma.<br>2<br>45<br>5.<br>a) Za określenie rodzaju transportu i poprawne uzasadnienie - 1 pkt;<br>Przykład odpowiedzi:<br>Transport aktywny / czynny, ponieważ odbywa się z nakładem energii<br>/wbrew gradientowi stężeń.<br>b) Za określenie konsekwencji - 1 pkt;<br>Przykład odpowiedzi:<br>Mocz (zdrowego człowieka) nie zawiera glukozy.<br>2<br>6.<br>Za prawidłowy opis krótkowzroczności - 1 pkt.; za określenie sposobu jej<br>korygowania - 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>W krótkowzroczności obraz tworzy się przed siatkówką / plamką żółtą<br>(1 pkt), korekta polega na dobraniu odpowiedniej soczewki<br>rozpraszającej (powodującej powstanie obrazu na siatkówce) (1 pkt).<br>2<br>7.<br>Za poprawne objaśnienie funkcji nagłośni - 1 pkt.<br>Za wyjaśnienie związku - 1 pkt.<br>Przykład odpowiedzi:<br>Nagłośnia zamyka wejście do tchawicy podczas połykania, a otwiera<br>podczas oddychania i mówienia (1 pkt). Rozmowa przy połykaniu grozi<br>zakrztuszeniem / dostaniem się pokarmu do dróg oddechowych (1 pkt).<br>2<br>8.<br>Za prawidłowe wyjaśnienie - 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>Potencjał czynnościowy powstaje wskutek przemieszczania się jonów<br>sodu i potasu przez błonę neuronu zgodnie z różnicą stężeń; jonów sodu<br>do wnętrza, a potasu na zewnątrz neuronu.<br>1<br>9.<br>Za podanie przykładu źródła jodu i za prawidłowe określenie roli jodu<br>po 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>ryby morskie /owoce morza / glony morskie / sól jodowana / sól morska<br>(1 pkt);<br>jod jest składnikiem (tyroksyny) hormonu wytwarzanego przez tarczycę<br>/jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy (1 pkt).<br>2<br>10.<br>Za każde z dwóch prawidłowych wyjaśnień po 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>Odporność komórkowa polega na niszczeniu i fagocytowaniu patogenów<br>przez leukocyty. - 1 pkt.<br>Odporność humoralna polega na wytwarzaniu przeciwciał w odpowiedzi<br>na pojawienie się antygenu. - 1 pkt.<br>2<br>11.<br>Za prawidłowe określenie - między I i II (okresem) / I, II - 1 pkt.<br>1<br>12.<br>Za prawidłowe podanie witaminy D - 1 pkt.<br>Za określenie skutków jej niedoboru - 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>krzywica / deformacje kości / upośledzenie wchłaniania wapnia<br>2<br>13.<br>Za każdy z trzech prawidłowych przykładów narządów i ich reakcji<br>na stres po 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:</p>\n<ul><li>serce - zwiększenie częstości skurczów</li><li>wątroba - uwalnia glukozę do krwi</li><li>oko - rozszerzenie źrenic</li></ul>\n<p>3<br>46<br>14.<br>Za prawidłowe wyjaśnienie -1 pkt.<br>Przykład odpowiedzi:<br>Wirus różyczki / różyczka jest groźna dla płodu / dziecka / może<br>powodować poważne uszkodzenia płodu, dlatego szczepienie dziewcząt<br>zapobiega niekorzystnym skutkom infekcji płodu w okresie ciąży.<br>1<br>15.<br>Za prawidłowe zaznaczenie obu czynników: B i D - 1 pkt.<br>1<br>16.<br>Za każdy z trzech prawidłowych przykładów enzymu i miejsca jego<br>działania po 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>A - pepsyna - żołądek<br>B - amylaza ślinowa - jama ustna<br>C - amylaza trzustkowa - dwunastnica<br>3<br>17.<br>Za podanie prawidłowej cechy i jej wpływu na funkcję jelita po 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:<br>kosmki jelitowe / fałdy śluzówki / mikrokosmki (1 pkt); zwiększenie<br>wchłaniania składników pokarmowych (1 pkt).<br>2<br>18.<br>Za prawidłowe wyjaśnienie funkcji wątroby - 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:</p>\n<ul><li>wątroba magazynuje nadmiar glukozy (i uwalnia ją w przypadku</li></ul>\n<p>niedoboru),</p>\n<ul><li>zapewnia utrzymanie ilości glukozy we krwi na stałym poziomie,</li></ul>\n<p>1<br>19.<br>Za prawidłowe wskazanie dwóch przyczyn - 1 pkt.<br>Przykład odpowiedzi:</p>\n<ul><li>nadmiar pokarmu,</li><li>niska aktywność fizyczna.</li></ul>\n<p>1<br>20.<br>Za uwzględnienie rozplatania łańcucha DNA / (macierzystej) cząsteczki<br>DNA i dobudowywanie nowych nici do starych nici - 1 pkt.<br>Za uwzględnienie w opisie reguły komplementarności - 1 pkt.<br>Przykład odpowiedzi:<br>Cząsteczka DNA rozplata się na dwie nici DNA, do których<br>dobudowywane są kolejno nukleotydy, zgodnie z regułą<br>komplementarności, w wyniku czego powstają dwie potomne cząsteczki<br>DNA.<br>2<br>21.<br>Za każde dwa z czterech prawidłowych przyporządkowań po 1 pkt.<br>Poprawne odpowiedzi:<br>1F, 2C, 3D, 4B<br>2<br>22.<br>Za prawidłową odpowiedź z uzasadnieniem - 1 pkt.<br>Przykład odpowiedzi:<br>Nosicielem tej choroby mogą być oboje rodzice, ponieważ gen<br>wywołujący<br>tę chorobę<br>zlokalizowany<br>jest<br>w<br>autosomie,<br>czyli<br>chromosomie występującym zarówno w kariotypie matki, jak i ojca.<br>1<br>23.<br>Za każde dwie prawidłowo podane nazwy po 1 pkt.<br>Poprawne odpowiedzi:<br>1 - DNA, 2 - mRNA, 3 - tRNA, 4 - aminokwas / 1B, 2C, 3E, 4A.<br>2<br>47<br>0<br>10<br>20<br>30<br>40<br>50<br>1<br>2<br>3<br>4<br>5<br>2000 r<br>2014 r<br>24.<br>Za prawidłową odpowiedź z uzasadnieniem - 1 pkt.<br>Przykład odpowiedzi:<br>Argument B jest błędny, ponieważ DNA zjadanych roślin ulega<br>rozkładowi w czasie trawienia.<br>1<br>25.<br>Za każde dwa z czterech prawidłowo wybranych objaśnień po 1 pkt.<br>Poprawne odpowiedzi:<br>1A, 2B, 3B, 4A.<br>2<br>26.<br>Za poprawnie skonstruowany schemat - 1 pkt.<br>Przykład odpowiedzi:<br>rośliny roślinożercy drapieżcy<br>(martwe szczątki organizmów)<br>związki nieorganiczne bakterie i grzyby<br>1<br>27.<br>Za prawidłowe trzy przykłady odnawialnych zasobów przyrody - 2 pkt.<br>Za prawidłowe dwa przykłady - 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:</p>\n<ul><li>rośliny</li><li>woda</li><li>powietrze</li></ul>\n<p>2<br>28.<br>Za poprawną legendę diagramu (opis osi, wyskalowanie osi, oznaczenie<br>lat) - 1 pkt.<br>Za poprawnie narysowany diagram - 1 pkt.<br>Uwaga:<br>Zamiast cyfr mogą być opisy, odpowiadające poszczególnym opisom<br>w tabeli.</p>\n<ol><li>unieszkodliwianie termiczne / 2. składowanie / 3. kompostowanie /</li><li>wykorzystanie rolnicze bez kompostowania / 5. wykorzystanie</li></ol>\n<p>przemysłowe bez przetwarzania<br>2<br>udział sposobu utylizacji w %<br>sposoby utylizacji<br>48<br>29.<br>Za prawidłowo uzasadnioną odpowiedź - 1 pkt.<br>Przykłady odpowiedzi:</p>\n<ul><li>Zastosowanie</li></ul>\n<p>chemicznych<br>środków<br>ochrony<br>roślin<br>przed<br>gąsienicami w takim lesie nie jest potrzebne, bo liczebność ciem jest<br>regulowana przez zwierzęta żywiące się nimi.</p>\n<ul><li>W takim rodzaju lasu zastosowanie chemicznych środków ochrony</li></ul>\n<p>roślin przed gąsienicami ciem jest zbędne, gdyż ćmy mają<br>naturalnych wrogów regulujących ich liczebność.<br>1<br>49<br>dysleksja<br>EGZAMIN MATURALNY<br>Z BIOLOGII<br>POZIOM ROZSZERZONY<br>Czas pracy 150 minut<br>Instrukcja dla zdającego</p>\n<ol><li>Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 18 stron (zadania</li></ol>\n<p>1 - 37). Ewentualny brak zgłoś przewodniczącemu zespołu<br>nadzorującego egzamin.</p>\n<ol><li>Odpowiedzi zapisz w miejscu na to przeznaczonym przy</li></ol>\n<p>każdym zadaniu.</p>\n<ol><li>Pisz czytelnie. Używaj długopisu/pióra tylko z czarnym</li></ol>\n<p>tuszem/atramentem.</p>\n<ol><li>Nie używaj korektora, a błędne zapisy wyraźnie przekreśl.</li><li>Pamiętaj, że zapisy w brudnopisie nie podlegają ocenie.</li><li>Podczas egzaminu możesz korzystać z ołówka i gumki</li></ol>\n<p>(wyłącznie do rysunków) oraz linijki.</p>\n<ol><li>Wypełnij tę część karty odpowiedzi, którą koduje zdający.</li></ol>\n<p>Nie wpisuj<br>żadnych<br>znaków<br>w<br>części<br>przeznaczonej<br>dla egzaminatora.</p>\n<ol><li>Na karcie odpowiedzi wpisz swoją datę urodzenia i PESEL.</li></ol>\n<p>Zamaluj<br>pola odpowiadające cyfrom numeru PESEL. Błędne<br>zaznaczenie otocz kółkiem<br>i zaznacz właściwe.<br>Życzymy powodzenia!<br>Za rozwiązanie<br>wszystkich zadań<br>można otrzymać<br>łącznie<br>60 punktów<br>Wypełnia zdający przed<br>rozpoczęciem pracy<br>PESEL ZDAJĄCEGO<br>KOD<br>ZDAJĄCEGO<br>Miejsce<br>na naklejkę<br>z kodem szkoły<br>50<br>Zadanie 1. (1 pkt)<br>Jedną z cech mięśni gładkich jest zdolność do długotrwałego skurczu niezależnego od woli.<br>Podaj dwa przykłady narządów w organizmie człowieka, w których występują mięśnie<br>gładkie.</p>\n<ol><li>- 2. -</li></ol>\n<p>Zadanie 2. (1 pkt)<br>Wątroba uczestniczy w wielu przemianach biochemicznych w organizmie.<br>Podaj jedną funkcję wątroby, którą ilustruje poniższy schemat.<br>Zadanie 3. (1 pkt)<br>Straty wody w procesie pocenia się lub parowania z dróg oddechowych przynoszą korzyści<br>organizmowi człowieka.<br>Oceń słuszność tego stwierdzenia jednym argumentem.<br>Zadanie 4. (1 pkt)<br>Przewróciłeś (-łaś) się na chodniku. Otwarta rana została zabrudzona ziemią. W gabinecie<br>zabiegowym podano ci surowicę przeciwtężcową.<br>Zaznacz rodzaj odporności, którą uzyskałeś (-łaś) dzięki podanej surowicy.<br>A. Odporność naturalna czynna.<br>B. Odporność naturalna bierna.<br>C. Odporność sztuczna bierna.<br>D. Odporność sztuczna czynna.<br>51<br>Zadanie 5. (1 pkt)<br>Na schemacie przedstawiono reakcję komórki nerwowej na działający bodziec.<br>Każdy bodziec działający na komórkę nerwową prowadzi do powstania potencjału<br>czynnościowego.<br>Na podstawie analizy danych przedstawionych na schemacie oceń prawdziwość<br>powyższego stwierdzenia, podając argument na poparcie swojego stanowiska.<br>Zadanie 6. (1 pkt)<br>Na podstawie analizy schematu budowy oka wpisz w odpowiednie miejsca tabeli liczby<br>1-6, tak aby przedstawiały kolejne elementy gałki ocznej, przez które przechodzi<br>promień świetlny.<br>siatkówka<br>rogówka<br>ciało szkliste<br>źrenica<br>soczewka<br>komora przednia<br>promień<br>świetlny<br>52<br>mitoza<br>faza G2<br>faza G1<br>faza S<br>Zadanie 7. (2 pkt)<br>Podaj dwie cechy budowy ścian żołądka oraz uzasadnij ich znaczenie w pełnieniu jego<br>funkcji w układzie pokarmowym.<br>1<br>2<br>Zadanie 8. (1 pkt)<br>W cyklu komórkowym wyróżniamy fazę podziału oraz okres międzypodziałowy (interfazę).<br>Interfaza trwa dłużej niż mitoza, a w jej przebiegu możemy wyodrębnić charakterystyczne<br>fazy G1, S, G2.<br>Dobierz opisy do procesów zachodzących w fazach G1, S, G2.<br>Faza<br>Numer opisu<br>G1<br>S<br>G2<br>Opis I<br>W tej fazie zachodzi replikacja DNA.<br>Opis II<br>W tej fazie ilość DNA jest podwojona.<br>Opis III<br>W tej fazie ilość DNA jest na poziomie 2c.<br>53<br>Zadanie 9. (2 pkt)<br>Na rysunku przedstawiono schematycznie budowę mitochondrium, w którym zachodzi m.in.<br>proces oddychania wewnątrzkomórkowego.<br>Podaj nazwy struktur oznaczonych na schemacie jako X oraz Y i podaj, jakie etapy<br>oddychania komórkowego zachodzą w ich obrębie.<br>X -<br>Y -<br>Zadanie 10. (2 pkt)<br>Węglowodany to grupa różnorodnych związków organicznych. Wyróżniamy wśród nich<br>m.in. monosacharydy (cukry proste) i polisacharydy (cukry złożone, zawierające więcej niż<br>10 cząsteczek monosacharydów). Różnią się one właściwościami np. rozpuszczalnością<br>w wodzie i, co się z tym wiąże, pełnioną w komórce funkcją.<br>Uzupełnij poniższą tabelę wpisując odpowiednie przykłady węglowodanów oraz określ<br>ich rozpuszczalność w wodzie i podstawową funkcję pełnioną w komórce lub<br>organizmie.<br>Grupa<br>węglowodanów<br>Przykład<br>(nazwa związku)<br>Rozpuszczalność<br>w wodzie<br>(słaba / dobra)<br>Funkcja w komórce lub<br>organizmie<br>(strukturalna / energetyczna /<br>zapasowa / regulacyjna)<br>monosacharydy<br>polisacharydy<br>54<br>Zadanie 11. (3 pkt)<br>U niektórych słodkowodnych protistów, np. pantofelków występują tzw. wodniczki tętniące,<br>które zbierają wodę z wnętrza komórki i wypompowują ją na zewnątrz. Pulsowanie<br>wodniczek tętniących łatwo zaobserwować w mikroskopie optycznym.<br>Zaplanuj doświadczenie pozwalające rozwiązać problem badawczy:<br>Czy częstotliwość pulsowania wodniczek tętniących u pantofelków zależy od stężenia NaCl<br>w ich środowisku zewnętrznym?<br>Do dyspozycji masz: mikroskop, akwarium z hodowlą pantofelków, zlewki, szkiełka<br>podstawowe, zakraplacz, 1% roztwór NaCl.<br>W planie doświadczenia uwzględnij:</p>\n<ol><li>próbę kontrolną,</li><li>próbę badawczą,</li><li>sposób uzyskiwania wyników.</li></ol>\n<p>1<br>2<br>3<br>Zadanie 12. (2 pkt)<br>Komórki żywych organizmów są zróżnicowane pod względem budowy. Na rysunkach<br>przedstawiono komórkę bakteryjną (A) oraz roślinną (B).<br>Podaj nazwy dwóch widocznych na rysunkach struktur wspólnych dla obu komórek<br>i zaznacz je na rysunkach.<br>1 -<br>2 -<br>55<br>Zadanie 13. (1 pkt)<br>Poniższe zdania zawierają informacje o fazie fotosyntezy niezależnej od światła.<br>Zaznacz zdanie zawierające błędną informację i uzasadnij swój wybór.</p>\n<ol><li>Reakcje niezależne od światła przebiegają w stromie chloroplastów.</li><li>Faza niezależna od światła, czyli tzw. cykl Calvina, składa się z trzech etapów -</li></ol>\n<p>karboksylacji, redukcji i regeneracji.</p>\n<ol><li>W stromie chloroplastów, w wyniku cyklu przemian CO2 zostaje przekształcony</li></ol>\n<p>w produkt fotosyntezy.</p>\n<ol><li>W procesie redukcji dwutlenku węgla wykorzystywane są produkty fazy świetlnej - ATP</li></ol>\n<p>i NADP.<br>Zadanie 14. (2 pkt)<br>Glikoliza jest powszechnym szlakiem metabolicznym zachodzącym w cytoplazmie komórek<br>wszystkich żywych organizmów.<br>Wypisz z poniższego schematu trzy substraty oraz trzy produkty procesu glikolizy.<br>Substraty glikolizy:</p>\n<ol><li>- 2. - 3. -</li></ol>\n<p>Produkty glikolizy:</p>\n<ol><li>- 2. - 3. -</li></ol>\n<p>56<br>Zadanie 15. (1 pkt)<br>Chemosynteza jest formą asymilacji CO2, dla której źródłem energii są procesy utleniania,<br>najczęściej związków nieorganicznych. Mimo, iż bakterie chemosyntetyzujące nie są<br>głównymi producentami masy organicznej, odgrywają jednak dużą rolę w ekosystemach<br>wodnych i lądowych.<br>Przedstaw na dowolnym przykładzie bakterii chemosyntetyzujących ich znaczenie<br>w przyrodzie.<br>Zadanie 16. (2 pkt)<br>Tempo procesów fizjologicznych przebiegających u organizmów zmiennocieplnych jest<br>w dużej mierze uzależnione od temperatury otoczenia. Zaobserwowano, że jeśli wąż może<br>wybrać sobie położenie w stosunku do źródła ciepła, to zbliża się do niego w okresie<br>trawienia, zaś odsuwa się podczas głodu.<br>Wyjaśnij, co jest przyczyną takiego zachowania się węży podczas trawienia pokarmu,<br>a co w czasie długotrwałej głodówki.<br>Zadanie 17. (2 pkt)<br>Młode organy roślin wieloletnich oraz całe rośliny zielne okrywa żywa tkanka zwana skórką.<br>Zbudowana jest ona najczęściej z pojedynczej warstwy ściśle do siebie przylegających<br>komórek. Jednak skórka takich organów jak liście i łodygi różni się budową i funkcją<br>od skórki okrywającej korzenie.<br>Podaj dwie różnice w budowie między skórką okrywającą części nadziemne a skórką<br>korzenia roślin zielnych.</p>\n<ol><li>-</li><li>-</li></ol>\n<p>57<br>Zadanie 18. (1 pkt)<br>Organizmy obupłciowe (obojnaki) charakteryzują się tym, że mają zdolność wytwarzania<br>zarówno żeńskich, jak i męskich komórek rozrodczych. Jednak przeważająca część tych<br>organizmów „unika” samozapłodnienia i w miarę możliwości doprowadza do zapłodnienia<br>krzyżowego.<br>Wyjaśnij, dlaczego organizmy obupłciowe „unikają” samozapłodnienia.<br>Zadanie 19. (3 pkt)<br>Charakterystyczne cechy ptaków wiążą się z ich zdolnością do aktywnego lotu.<br>Wymień trzy cechy budowy szkieletu ptaków, będące przystosowaniem do lotu oraz<br>określ, jakie znaczenie adaptacyjne ma każda z wymienionych cech.</p>\n<ol><li>-</li><li>-</li><li>-</li></ol>\n<p>Zadanie 20. (2 pkt)<br>W tabeli porównano zawartości niektórych aminokwasów egzogennych w białku zwierzęcym<br>i roślinnym (w gramach aminokwasów na 100 gramów białka).<br>Aminokwas<br>Białko zwierzęce<br>(wołowina)<br>Białko roślinne<br>(kukurydza)<br>Białko roślinne<br>(fasola)<br>leucyna<br>7,7<br>24,0<br>10,5<br>fenyloalanina<br>5,0<br>6,5<br>8,0<br>tryptofan<br>1,4<br>0<br>0<br>lizyna<br>8,2<br>0<br>7,2<br>Wypisz z tabeli nazwę aminokwasu, którego niedobór w organizmie może być skutkiem<br>diety wegetariańskiej oraz taki, którego najlepszym źródłem jest białko roślinne.<br>58<br>Zadanie 21. (2 pkt)<br>Przeczytaj uważnie poniższy tekst.<br>W rozwoju owadów o przeobrażeniu zupełnym występuje charakterystyczna postać<br>poczwarki. Wyróżnia się trzy typy poczwarek. Poczwarka wolna np. u chrząszcza<br>przypomina kształtem owada dorosłego. Ma ona wyraźne zawiązki skrzydeł i odnóży, które<br>swobodnie wystają nad powierzchnię ciała. U poczwarki osłoniętej występującej u motyli<br>zawiązki skrzydeł i odnóży tak ściśle przylegają do ciała, że ich obecność zaznacza się<br>jedynie w postaci niewyraźnych konturów, a kształt samej poczwarki jest obły. Poczwarki<br>tych dwu typów są w pewnym stopniu ruchliwe. Do trzeciego typu zalicza się zupełnie<br>nieruchomą poczwarkę baryłkowatą, charakterystyczną dla części muchówek. Ciało<br>tej poczwarki jest nieforemne i baryłkowate. Zawiązki skrzydeł i odnóży są zupełnie<br>niewidoczne.<br>Skonstruuj tabelę, w której porównasz trzy cechy wymienionych typów poczwarek<br>owadów, wpisując informacje podane w tekście.<br>Zadanie 22. (1 pkt)<br>Ryniofity to najpierwotniejsze rośliny lądowe. Najbardziej znanym ich przedstawicielem jest<br>dewońska rynia. Współczesne widłakowe to prawdziwe, żyjące skamieniałości o planie<br>budowy niezmienionym od ponad 300 mln lat.<br>Korzystając z zamieszczonych rysunków, podaj jedną cechę budowy wspólną<br>dla widłaka i rynii.<br>59<br>Zadanie 23. (2 pkt)<br>Na wykresie przedstawiono zależność między wilgotnością nasion kilku rodzajów roślin<br>a natężeniem procesu oddychania.<br>Sformułuj<br>dwa<br>wnioski<br>dotyczące<br>zależności<br>pomiędzy<br>wilgotnością<br>nasion,<br>a natężeniem oddychania.</p>\n<ol><li>-</li><li>-</li></ol>\n<p>Zadanie 24. (2 pkt)<br>Osobliwością płazów jest ich gospodarka wodna. Zwierzęta te nigdy nie piją wody,<br>lecz pobierają ją przez skórę. Na brzusznej stronie tułowia i ud mają one okolice szczególnie<br>obficie unaczynione, których funkcją jest absorpcja wody - do jej pobrania wystarcza<br>wilgotna gleba. Gatunki żyjące w okolicach suchych gromadzą, przy braku wody, duże ilości<br>mocznika w płynach ustrojowych.<br>Wyjaśnij, jakie znaczenie dla sposobu pobierania wody przez płazy żyjące w suchym<br>klimacie ma fakt gromadzenia znacznych ilości mocznika w płynach ustrojowych.<br>60<br>Zadanie 25. (2 pkt)<br>Gen warunkujący barwę oczu u Drosophila melanogaster znajduje się w chromosomie X,<br>przy czym allel warunkujący oczy białe jest recesywny - a, a allel warunkujący oczy<br>czerwone jest dominujący - A. Natomiast recesywny gen zredukowanych skrzydeł (b) nie jest<br>sprzężony z płcią. Dziedziczenie płci u muszki owocowej odbywa się według podobnych<br>zasad jak u człowieka.<br>Zapisz wszystkie możliwe genotypy samicy muszki owocowej o czerwonych oczach<br>i normalnie wykształconych skrzydłach oraz wszystkie możliwe genotypy samca o tych<br>samych cechach.<br>Zadanie 26. (1 pkt)<br>Kolchicyna jest alkaloidem występującym w roślinie zwanej zimowitem jesiennym.<br>Ten związek chemiczny ma silny wpływ na przebieg podziału mitotycznego: hamuje<br>wytwarzanie i funkcjonowanie wrzeciona podziałowego powodując, że chromosomy nie<br>rozchodzą się do biegunów komórki. W takim przypadku nie dochodzi również do podziału<br>cytoplazmy, czyli cytokinezy.<br>Podaj nazwę rodzaju mutacji, jaka zajdzie po zadziałaniu kolchicyną na dzielące się,<br>diploidalne komórki.<br>Zadanie 27. (1 pkt)<br>Według najnowszych badań, w co najmniej 16 organizmach z oddzielnych gałęzi<br>ewolucyjnych kodonom są przypisane aminokwasy inne niż standardowo. Wiele gatunków<br>glonu Acetabularia odczytuje kodony UAG i UAA, powszechnie oznaczające „stop”, jako<br>glicynę. Kodon CUG, który normalnie oznacza leucynę, w komórkach grzybów z rodzaju<br>Candida jest tłumaczony jako seryna.<br>Podaj cechę kodu genetycznego, od której odstępstwa zostały przedstawione w tekście.<br>61<br>Zadanie 28. (2 pkt)<br>Poniżej przedstawiono fragment rodowodu obrazujący pojawianie się pewnej choroby.<br>Ustal i uzasadnij na podstawie schematu, czy choroba ta jest warunkowana przez<br>mutację recesywną czy dominującą oraz czy gen, w którym zaszła mutacja, leży<br>w autosomie, czy w chromosomie płciowym.<br>Oznaczenia:</p>\n<ul><li>kobieta zdrowa</li><li>kobieta chora</li><li>mężczyzna zdrowy</li><li>mężczyzna chory</li></ul>\n<p>Zadanie 29. (2 pkt)<br>U groszku pachnącego cecha szerokich kwiatów jest sprzężona z cechą gładkich ziaren pyłku.<br>W wyniku krzyżówki podwójnie heterozygotycznych roślin groszku pachnącego, o szerokich<br>kwiatach i gładkich pyłkach, uzyskano 624 osobniki potomne. Wśród nich 155 roślin<br>wykazywało obie cechy recesywne: kwiaty wąskie i pyłki szorstkie. W potomstwie nie było<br>rekombinantów.<br>Zapisz genotypy rodzicielskich roślin groszku i ich potomstwa oraz ustal stosunek<br>fenotypowy w pokoleniu F1.<br>62</p>","solutions":[{"source":"ai","label":"AI","kind":"text","html":"<p>Nie, zastosowanie chemicznych środków ochrony roślin przed gąsienicami ciem w tym lesie nie jest wskazane, ponieważ liczebność ciem jest naturalnie regulowana przez zwierzęta, które się nimi żywią (borsuka, dzika, mysz leśną) – opryski zaburzyłyby tę samoregulację (łańcuch pokarmowy) i zaszkodziłyby także innym, niebędącym szkodnikami organizmom lasu.</p>"}]}