{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/25","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"25","points":6,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 25. (0-6)\nDioksyny są grupą bardzo toksycznych substancji, które mogą powodować poważne\nproblemy zdrowotne u ludzi. Powstają między innymi w wyniku spalania paliw kopalnych,\ndrewna i innych substancji organicznych oraz podczas wielu procesów przemysłowych.\nOkoło 95% dioksyn dostaje się do organizmu wraz z pokarmem, pozostała część poprzez\nukład oddechowy i przez skórę. Wysoka jest również ich akumulacja w łańcuchu\npokarmowym. Dioksyny osiadają na roślinach, a następnie są pobierane wraz z pokarmem\nprzez organizmy roślinożerne i kolejne poziomy troficzne. Stwierdzono, że dioksyny\ncharakteryzują się dużą lipofilowością.\nDieta kur hodowanych na fermach organicznych składa się z paszy roślinnej (rośliny\nstrączkowe, trawy, nasiona zbóż) oraz z bezkręgowców (dżdżownice, owady roślinożerne\ni drapieżne). Połykają one również pewną ilość gleby (piasek, żwir). Zwierzęta w chowie\nklatkowym otrzymują tylko paszę roślinną.\nZbadano poziom dioksyn w jajach pochodzących od kur hodowanych w fermach:\na) organicznych (wolny wybieg),\nb) takich, w których kurczaki trzymane są w pomieszczeniach / kurnikach na ziemi,\nc) z chowem klatkowym (klatki umieszczone w kurnikach, nad ziemią).\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 63\nWyniki badań przedstawiono w tabeli.\nTyp chowu\nwolny wybieg\nchów naziemny\nchów klatkowy\nZawartość dioksyn\n[pg ekwiwalentu toksycznego\nna g tłuszczu]\n4,6\n1,6\n1,4\nNa podstawie: M. De Vries, R. P. Kwakkel, A. Kijlstra, Dioxins in organic eggs: a review,\n„NJAS - Wageningen Journal of Life Sciences”, NJAS 54-2, 2006.\na) Narysuj diagram słupkowy przedstawiający procentową zawartość dioksyn w jajach\nz różnych rodzajów ferm, przyjmując poziom w fermach z chowem klatkowym\njako 100%.\nb) Wyjaśnij, dlaczego w jajach kur z wolnego wybiegu znaleziono więcej dioksyn niż\nw przypadku kur z chowu klatkowego. W odpowiedzi uwzględnij dwa argumenty.\n1\n2\nc) Naukowcy podejmują starania mające na celu wyhodowanie ras kur, które mają\nobniżony poziom tłuszczu w znoszonych jajach. Wyjaśnij, dlaczego takie jaja mogą\nmieć obniżoną zawartość dioksyn.\n64 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nd) Zaproponuj kryterium, które należy uwzględnić podczas planowania lokalizacji\nfermy z wolnym wybiegiem, tak aby narażenie kur na działanie dioksyn było jak\nnajmniejsze.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne […], przedstawia\ni wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem.\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający […] dokumentuje obserwacje i doświadczenia biologiczne […], formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji i doświadczeń.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający\nodczytuje,\nselekcjonuje,\nporównuje\ni\nprzetwarza\ninformacje\npozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje, odnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […], dobierając racjonalne\nargumenty […]. Rozumie znaczenie współczesnej biologii w życiu człowieka.\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający […] opisuje postawę i zachowanie człowieka odpowiedzialnie korzystającego z dóbr\nprzyrody i środowiska.\nWymagania szczegółowe\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n3. Lipidy. Zdający:\n1) przedstawia budowę i znaczenie tłuszczów w organizmach;\n2) rozróżnia lipidy […], podaje ich właściwości i omawia znaczenie.\nVII. Ekologia.\n4. Struktura i funkcjonowanie ekosystemu. Zdający:\n3) określa rolę zależności pokarmowych w ekosystemie, przedstawia je w postaci łańcuchów\ni sieci pokarmowych, analizuje przedstawione (w postaci schematu, opisu itd.) sieci\ni łańcuchy pokarmowe.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 65\na) (0-2)\nRozwiązanie\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za prawidłowo narysowany diagram słupkowy, uwzględniający\nwyskalowanie osi Y, opis obu osi: oś X - rodzaj fermy, oś Y - zawartość\ndioksyn (w jajach) [%], odpowiednie jednostki osi Y (1 pkt), za\nprawidłowe obliczenie zawartości dioksyn i przedstawienie na diagramie\nwartości danych (1 pkt).\n1 pkt - za nieprawidłowo opisane lub wyskalowane osie diagramu przy\nprawidłowym obliczeniu i przedstawieniu na diagramie zawartości dioksyn\nalbo za nieprawidłowo obliczone zawartości dioksyn lub źle narysowany\ndiagram przy prawidłowym oznaczeniu i wyskalowaniu obu osi.\n0 pkt - za błędy w opisie lub skalowaniu osi oraz błędne obliczenie\nzawartości dioksyn i przedstawienie ich na diagramie lub brak diagramu.\nb) (0-2)\nRozwiązanie\n Kury z wolnego wybiegu żywią się bezkręgowcami, które w swoich\norganizmach zawierają dioksyny.\n Kury z wolnego wybiegu połykają glebę, w której mogą znajdować się\ndioksyny (z zanieczyszczonego powietrza).\n- Kury z chowu klatkowego znajdują się pod dachem, a więc mniej są\nnarażone na (wdychane) dioksyn pochodzących z zanieczyszczonego\npowietrza / spalania paliw / procesów technologicznych.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za dwa prawidłowe argumenty.\n1 pkt - za jeden prawidłowy argument.\n0 pkt - za nieprawidłowe argumenty lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nKury z chowu klatkowego odżywiają\nsię pokarmem zawierającym mniej\ndioksyn niż kury z wolnego wybiegu.\n0 pkt; odpowiedź zbyt ogólna,\nbrak wskazania konkretnego\nrodzaju pokarmu mogącego\nzawierać mniej dioksyn.\n66 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nc) (0-1)\nRozwiązanie Dioksyny są lipofilne, a więc obniżony poziom tłuszczu zmniejszy\nich kumulację w jajach.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie.\n0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nPonieważ dioksyny znajdują się\nw tłuszczu.\n0 pkt; stwierdzenie zdającego nie\nwyjaśnia związku między poziomem\ntłuszczu w jaju a zawartością w nim\ndioksyn.\nPonieważ dioksyny\ncharakteryzują się lipofilowością,\ntzn. nie akumulują się w tłuszczu.\n0 pkt; nieznajomość pojęcia\n„lipofilowość” i w efekcie błędne\nstwierdzenie.\nIm mniej dioksyn, tym mniej\ntłuszczu.\n0 pkt; przyczyna i skutek zostały\nzamienione.\nd) (0-1)\nRozwiązanie Ferma powinna znajdować się w dużej odległości od zakładów\nprzemysłowych / spalarni paliw kopalnych / miejsc o dużym natężeniu\ntransportu / dużych skupisk ludności.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za podanie prawidłowego kryterium lokalizacji.\n0 pkt - za błędne kryterium lokalizacji lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nObecność zakładów\nprzemysłowych.\n0 pkt; odpowiedź zbyt ogólna,\nbrak wskazania kryterium, czyli dużej\nodległości fermy od zakładów\nprzemysłowych.\nObecność bezkręgowców\nw glebie.\n0 pkt; brak związku z poziomem dioksyn,\nkryterium niemożliwe do spełnienia.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":62,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Zadanie 25. (0-6)<br>Dioksyny są grupą bardzo toksycznych substancji, które mogą powodować poważne<br>problemy zdrowotne u ludzi. Powstają między innymi w wyniku spalania paliw kopalnych,<br>drewna i innych substancji organicznych oraz podczas wielu procesów przemysłowych.<br>Około 95% dioksyn dostaje się do organizmu wraz z pokarmem, pozostała część poprzez<br>układ oddechowy i przez skórę. Wysoka jest również ich akumulacja w łańcuchu<br>pokarmowym. Dioksyny osiadają na roślinach, a następnie są pobierane wraz z pokarmem<br>przez organizmy roślinożerne i kolejne poziomy troficzne. Stwierdzono, że dioksyny<br>charakteryzują się dużą lipofilowością.<br>Dieta kur hodowanych na fermach organicznych składa się z paszy roślinnej (rośliny<br>strączkowe, trawy, nasiona zbóż) oraz z bezkręgowców (dżdżownice, owady roślinożerne<br>i drapieżne). Połykają one również pewną ilość gleby (piasek, żwir). Zwierzęta w chowie<br>klatkowym otrzymują tylko paszę roślinną.<br>Zbadano poziom dioksyn w jajach pochodzących od kur hodowanych w fermach:<br>a) organicznych (wolny wybieg),<br>b) takich, w których kurczaki trzymane są w pomieszczeniach / kurnikach na ziemi,<br>c) z chowem klatkowym (klatki umieszczone w kurnikach, nad ziemią).<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 63<br>Wyniki badań przedstawiono w tabeli.<br>Typ chowu<br>wolny wybieg<br>chów naziemny<br>chów klatkowy<br>Zawartość dioksyn<br>[pg ekwiwalentu toksycznego<br>na g tłuszczu]<br>4,6<br>1,6<br>1,4<br>Na podstawie: M. De Vries, R. P. Kwakkel, A. Kijlstra, Dioxins in organic eggs: a review,<br>„NJAS - Wageningen Journal of Life Sciences”, NJAS 54-2, 2006.<br>a) Narysuj diagram słupkowy przedstawiający procentową zawartość dioksyn w jajach<br>z różnych rodzajów ferm, przyjmując poziom w fermach z chowem klatkowym<br>jako 100%.<br>b) Wyjaśnij, dlaczego w jajach kur z wolnego wybiegu znaleziono więcej dioksyn niż<br>w przypadku kur z chowu klatkowego. W odpowiedzi uwzględnij dwa argumenty.<br>1<br>2<br>c) Naukowcy podejmują starania mające na celu wyhodowanie ras kur, które mają<br>obniżony poziom tłuszczu w znoszonych jajach. Wyjaśnij, dlaczego takie jaja mogą<br>mieć obniżoną zawartość dioksyn.<br>64 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015<br>d) Zaproponuj kryterium, które należy uwzględnić podczas planowania lokalizacji<br>fermy z wolnym wybiegiem, tak aby narażenie kur na działanie dioksyn było jak<br>najmniejsze.<br>Wymagania ogólne<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne […], przedstawia<br>i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem.<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.<br>Zdający […] dokumentuje obserwacje i doświadczenia biologiczne […], formułuje wnioski<br>z przeprowadzonych obserwacji i doświadczeń.<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.<br>Zdający<br>odczytuje,<br>selekcjonuje,<br>porównuje<br>i<br>przetwarza<br>informacje<br>pozyskane<br>z różnorodnych źródeł […].<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje informacje, odnosi się krytycznie do przedstawionych<br>informacji […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […], dobierając racjonalne<br>argumenty […]. Rozumie znaczenie współczesnej biologii w życiu człowieka.<br>VI. Postawa wobec przyrody i środowiska.<br>Zdający […] opisuje postawę i zachowanie człowieka odpowiedzialnie korzystającego z dóbr<br>przyrody i środowiska.<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Budowa chemiczna organizmów.</p>\n<ol><li>Lipidy. Zdający:</li><li>przedstawia budowę i znaczenie tłuszczów w organizmach;</li><li>rozróżnia lipidy […], podaje ich właściwości i omawia znaczenie.</li></ol>\n<p>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Struktura i funkcjonowanie ekosystemu. Zdający:</li><li>określa rolę zależności pokarmowych w ekosystemie, przedstawia je w postaci łańcuchów</li></ol>\n<p>i sieci pokarmowych, analizuje przedstawione (w postaci schematu, opisu itd.) sieci<br>i łańcuchy pokarmowe.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 65<br>a) (0-2)<br>Rozwiązanie<br>Schemat<br>punktowania<br>2 pkt - za prawidłowo narysowany diagram słupkowy, uwzględniający<br>wyskalowanie osi Y, opis obu osi: oś X - rodzaj fermy, oś Y - zawartość<br>dioksyn (w jajach) [%], odpowiednie jednostki osi Y (1 pkt), za<br>prawidłowe obliczenie zawartości dioksyn i przedstawienie na diagramie<br>wartości danych (1 pkt).<br>1 pkt - za nieprawidłowo opisane lub wyskalowane osie diagramu przy<br>prawidłowym obliczeniu i przedstawieniu na diagramie zawartości dioksyn<br>albo za nieprawidłowo obliczone zawartości dioksyn lub źle narysowany<br>diagram przy prawidłowym oznaczeniu i wyskalowaniu obu osi.<br>0 pkt - za błędy w opisie lub skalowaniu osi oraz błędne obliczenie<br>zawartości dioksyn i przedstawienie ich na diagramie lub brak diagramu.<br>b) (0-2)<br>Rozwiązanie<br> Kury z wolnego wybiegu żywią się bezkręgowcami, które w swoich<br>organizmach zawierają dioksyny.<br> Kury z wolnego wybiegu połykają glebę, w której mogą znajdować się<br>dioksyny (z zanieczyszczonego powietrza).</p>\n<ul><li>Kury z chowu klatkowego znajdują się pod dachem, a więc mniej są</li></ul>\n<p>narażone na (wdychane) dioksyn pochodzących z zanieczyszczonego<br>powietrza / spalania paliw / procesów technologicznych.<br>Schemat<br>punktowania<br>2 pkt - za dwa prawidłowe argumenty.<br>1 pkt - za jeden prawidłowy argument.<br>0 pkt - za nieprawidłowe argumenty lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>ocenione<br>odpowiedzi<br>Kury z chowu klatkowego odżywiają<br>się pokarmem zawierającym mniej<br>dioksyn niż kury z wolnego wybiegu.<br>0 pkt; odpowiedź zbyt ogólna,<br>brak wskazania konkretnego<br>rodzaju pokarmu mogącego<br>zawierać mniej dioksyn.<br>66 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015<br>c) (0-1)<br>Rozwiązanie Dioksyny są lipofilne, a więc obniżony poziom tłuszczu zmniejszy<br>ich kumulację w jajach.<br>Schemat<br>punktowania<br>1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie.<br>0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>ocenione<br>odpowiedzi<br>Ponieważ dioksyny znajdują się<br>w tłuszczu.<br>0 pkt; stwierdzenie zdającego nie<br>wyjaśnia związku między poziomem<br>tłuszczu w jaju a zawartością w nim<br>dioksyn.<br>Ponieważ dioksyny<br>charakteryzują się lipofilowością,<br>tzn. nie akumulują się w tłuszczu.<br>0 pkt; nieznajomość pojęcia<br>„lipofilowość” i w efekcie błędne<br>stwierdzenie.<br>Im mniej dioksyn, tym mniej<br>tłuszczu.<br>0 pkt; przyczyna i skutek zostały<br>zamienione.<br>d) (0-1)<br>Rozwiązanie Ferma powinna znajdować się w dużej odległości od zakładów<br>przemysłowych / spalarni paliw kopalnych / miejsc o dużym natężeniu<br>transportu / dużych skupisk ludności.<br>Schemat<br>punktowania<br>1 pkt - za podanie prawidłowego kryterium lokalizacji.<br>0 pkt - za błędne kryterium lokalizacji lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>ocenione<br>odpowiedzi<br>Obecność zakładów<br>przemysłowych.<br>0 pkt; odpowiedź zbyt ogólna,<br>brak wskazania kryterium, czyli dużej<br>odległości fermy od zakładów<br>przemysłowych.<br>Obecność bezkręgowców<br>w glebie.<br>0 pkt; brak związku z poziomem dioksyn,<br>kryterium niemożliwe do spełnienia.</p>","solutions":[]}