{"id":"informator-maturalny-historia-2015/zad/25","paper_id":"informator-maturalny-historia-2015","number":"25","points":12,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 25. (0-12)\nTemat: Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że kultura w średniowiecznej Europie miała\ncharakter uniwersalny? Odpowiedź uzasadnij.\nWymagania ogólne\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł\nwiedzy.\nWymagania szczegółowe\nIII etap edukacyjny\n12.1. Kultura materialna i duchowa łacińskiej Europy.\nZdający wyjaśnia kulturotwórczą rolę Kościoła w dziedzinie nauki, architektury, sztuki i życia\ncodziennego średniowiecznego społeczeństwa.\n12.2. Kultura materialna i duchowa łacińskiej Europy.\nZdający porównuje główne elementy kultury rycerskiej i kultury miejskiej.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\nII.1.1. Bizancjum i Zachód a świat islamu.\nZdający charakteryzuje kręgi kulturowe: łaciński, bizantyjski i arabski.\nII.1.3. Bizancjum i Zachód a świat islamu.\nZdający wyjaśnia wpływ cywilizacji islamskiej na cywilizację łacińską i bizantyjską.\nII.8.1. Kultura średniowiecza.\nZdający wyjaśnia uniwersalny charakter kultury średniowiecznej.\n60 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty\n(np. zależności między różnymi dziedzinami życia społecznego, różne\npoziomy kultury średniowiecznej Europy, związki między kulturą\nchrześcijańską i muzułmańską),\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo skutkowe,\n sformułował swoje stanowisko, wnioski oraz podsumował\nrozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. zależność między chrystianizacją a procesami kulturotwórczymi),\n przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,\nuwzględniając przemiany dokonujące się w czasie (np. proces\nrozwoju kultury europejskiej w średniowieczu),\n podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących związków\nmiędzy kulturami różnych części Europy),\n podjął próbę odpowiedzi na sformułowane w temacie wypracowania\npytanie.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna\ndo opracowania tematu,\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. podał niektóre przejawy kultury,\nwspomniał o roli chrześcijaństwa, wspomniał o kulturze sakralnej\ni świeckiej),\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzykładowa realizacja zadania - wypracowanie 1.\nProblemem pracy dotyczącej kultury średniowiecznej Europy jest jasne określenie\nprzedmiotu rozważań, bowiem pojęcie kultury jest wieloznaczne. Na potrzeby tej pracy\nposłużę się takim oto najprostszym określeniem: kultura to wszystko, co wytworzyli ludzie,\nzarówno w sferze materialnej, jak i duchowej.\nRównie złożone jest określenie czasu historycznego, który będzie obejmować praca.\nŚredniowiecze to wielka epoka w dziejach Europy. Zwykle przyjmuje się, że trwała od upadku\ncesarstwa rzymskiego na Zachodzie (476 r.) do drugiej połowy XV wieku (najczęściej jako\numowna cezura zamykająca średniowiecze podawana jest data pierwszej wyprawy Krzysztofa\nKolumba, czyli 1492 r.). Oznacza to, że należałoby rozważaniami objąć okres prawie tysiąca\nlat, i to na obszarze od Atlantyku po Ural i od Sycylii do Skandynawii. Rozmiar tej pracy\nnie pozwala na podjęcie takich rozważań. W związku z tym skupię się jedynie na kilku\nwybranych aspektach tego tematu.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 61\nAnalizując kulturę średniowiecznej Europy, należy zwrócić uwagę, że wyrosła ona\nna podłożu, na które złożyło się kilka komponentów. Wśród nich na pierwszym miejscu należy\nwymienić kulturę i dziedzictwo antyku. Tradycje antyku, greckiego i rzymskiego, stanowiły\nistotne spoiwo, łączące wszystkich ludzi mieszkających we wczesnym średniowieczu zarówno\nna wschodnich, jak i zachodnich, północnych i południowych wybrzeżach Morza\nŚródziemnego. Dopiero podboje Arabów w VIII w. i powstanie gigantycznego imperium\nmuzułmańskiego przyniosły nowy czynnik, czy też komponent, który wpłynął na kształt kultury\nśredniowiecznej Europy. Podboje arabskie rozerwały jedność dawnego świata rzymskiego.\nChrześcijaństwo z czasem stało się jednym z najważniejszych czynników jednoczących\nkulturowo Europę. Jego rola jest trudna do przecenienia. Chrześcijaństwo było spoiwem,\nłączącym ludy, które przybywały do Europy lub też mieszkały na jej peryferiach. Energicznie\nprowadzona akcja misyjna włączyła w obręb świata chrześcijańskiego Słowian, północnych\nGermanów, Bałtów, czy ugrofińskich Węgrów. Dzięki temu nowe ludy z tzw. młodszej Europy,\nzyskały płaszczyznę porozumienia z dotychczasowymi mieszkańcami obszarów świata\npostrzymskiego.\nJednocześnie także ważny wpływ na kulturę średniowiecznej Europy miały kontakty\nze światem islamu. W efekcie podbojów arabskich, mieszkańcy południowo-zachodnich\nrejonów Europy albo znaleźli się bezpośrednio pod ich panowaniem, albo żyli w obliczu\nciągłego zagrożenia. Zwykle jednak obok konfliktu ujawnia się także zjawisko swoistej osmozy\nkulturalnej. Arabowie przynieśli ze sobą nowe zjawiska, odkrycia, wynalazki, które w jakiejś\nczęści zostały przyjęte przez Europejczyków.\nPrzechodząc do kolejnego wątku moich rozważań, chcę zwrócić uwagę, że każda\nkultura, w tym także kultura średniowieczna kształtuje się na wielu poziomach. Właśnie\nw odniesieniu do średniowiecza ten wątek ma istotne znaczenie. Zawsze istnieje kultura elit\n(czyli tzw. kultura wysoka) oraz kultura ludowa (prości ludzie nie znali dzieł filozoficznych\nśw. Augustyna czy Tomasza z Akwinu). Przejawy kultury elitarnej są nam znane, to kultura\nludowa jest dla nas tajemnicą, gdyż była to kultura ludzi niepiśmiennych, oparta na myśleniu\nmagicznym, w wielu wypadkach zwalczana przez Kościół.\nRozpatrując z tego punktu widzenia dzieje kultury średniowiecznej, możemy stwierdzić,\nże zasadniczym spoiwem łączącym kulturę wysoką była tradycja antyku, a właściwie\n- chrześcijańska tradycja antyku. W Europie występowała ona w dwóch postaciach\n- łacińskiej i greckiej (bizantyńskiej). Głębokie podziały wewnątrz chrześcijaństwa, widoczne\njuż w czasach późnego cesarstwa rzymskiego, doprowadziły do rozłamu w Kościele w 1054 r.\nKonflikt między łacinnikami i prawosławnymi rozprzestrzenił się na całą Europę,\ngdyż misjonarze z każdej z tych dwóch wielkich odmian chrześcijaństwa, zdobywali wiernych.\nPodział ten widoczny jest w dziejach Europy do dzisiaj.\nTym niemniej Europa chrześcijańska to Europa wspólnej wiary, to znaczy także rytmu\nżycia, wyznaczanego przez najważniejsze wydarzenia kalendarza liturgicznego. To Europa\nwspólnych budowli sakralnych, romańskich i gotyckich, w których koncentrowało się życie\nduchowe wspólnoty chrześcijan. Jeśli spojrzymy na panoramę większości miast europejskich\nw XIV w., to nie mamy wątpliwości, jaką rolę pełniły różne, znajdujące się w nich budowle,\nnp. ratusze czy fary. W miastach średniowiecznej Europy działały zakony (franciszkanów\ni dominikanów) oraz uniwersytety, takie jak paryska Sorbona, praski Uniwersytet Karola\nczy krakowska Akademia.\nJeśli do kultury zaliczymy także formy życia społecznego (a niewątpliwie powinniśmy\nje zaliczyć), to do czynników jednoczących Europę możemy wpisać podobny porządek\nspołeczny, który zwykle nazwany jest feudalizmem. Wywodzi się on z tradycji antycznych,\nale także z doświadczeń ludów, które wkroczyły na obszar dawnego cesarstwa rzymskiego\ni adaptowały swoje zwyczaje do nowych warunków. Feudalizm był w swoich postaciach\nróżny, lecz wywarł wielki wpływ na kulturę europejską, głównie za pośrednictwem tzw. kultury\n62 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nrycerskiej. Z czasem stała się ona najważniejszym przejawem świeckiej kultury wysokiej,\na jej wielka siła oddziaływania widoczna jest także i dzisiaj. Jej wartości i wzory zachowują\nswoje znaczenie. Można śmiało zaryzykować stwierdzenie, że także i ona była jednym\nz najważniejszych czynników kulturowego uniwersalizmu Europy.\nPodsumowując rozważania, należy powrócić do tematu. Trudno jednoznacznie\nodpowiedzieć na pytanie o uniwersalny charakter kultury w średniowiecznej Europie.\nOczywiście, w najogólniejszym wymiarze była to kultura uniwersalna; uniwersalna, bowiem\nwywodziła się z tych samych podstaw i dysponowała wspólnym zakresem wartości, pojęć\ni wzorców. Myślę, że najlepszą odpowiedzią na pytanie postawione w temacie jest formuła\n„wielość w jedności”. Można odwołać się do porównania kultury europejskiej do wazy,\nw której w różnych proporcjach mieszane są składniki. Składniki mogą być różne, czy to\nw Italii, czy w Anglii, czy w Polsce, ale spoiwo było nadal wspólne. Myślę, że ceną, którą\nprzyszło zapłacić współczesnej Europie za proces sekularyzacji jest utrata poczucia jedności\nkulturowej.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający sam określił przedmiot swoich rozważań, definiując pojęcie kultury. Trafnie wybrał\nzagadnienia omówione w pracy. Przedstawił różne aspekty funkcjonowania kultury\neuropejskiej w średniowieczu. Zwrócił uwagę na jej wewnętrzne zróżnicowanie oraz różne\nźródła pochodzenia. Dostrzegł religijne i świeckie przejawy średniowiecznej kultury\nw Europie. Podsumował rozważania.\nPrzykładowa realizacja zadania - wypracowanie 2.\nŚredniowiecze to epoka historyczna i epoka w kulturze, której cezury wyznaczają\n- wedle większości historyków - upadek cesarstwa rzymskiego na Zachodzie i odkrycie\nAmeryki przez Kolumba. Ten tysiącletni okres dziejów wyróżniamy przede wszystkim\nz perspektywy europejskiej, ponieważ wtedy właśnie doszło do powstania pojęcia Europy jako\nkontynentu stanowiącego jedność kulturową. Dla Chin, państw afrykańskich, czy cywilizacji\nAmeryki przedkolumbijskiej pojęcie średniowiecza jest całkowicie nieadekwatne.\nHistorycy od dawna kładli nacisk na to, że kultura europejska w średniowieczu była\nuniwersalna, czyli jednolita na obszarze całego kontynentu. Jedność kultury europejskiej\npolegała na tryumfie chrześcijaństwa i jego dominacji zarówno na obszarach dawnego\ncesarstwa rzymskiego, jak i ziem leżących na północ i północny-wschód od jego granic, czyli\nziem zamieszkanych we wczesnym średniowieczu przez Celtów, Germanów, Słowian i Bałtów.\nGranica rozszerzania się chrześcijaństwa w średniowieczu wyznaczyła kulturowy zasięg\ntego obszaru, który dziś nazywamy Europą. Warto zauważyć, że spośród wszystkich definicji\npojęcia Europy, właśnie kulturowa i historyczna jest najbardziej precyzyjna, bo wszystkie\npozostałe - w tym geograficzna - są całkowicie umowne.\nChrześcijaństwo stanowiło fundament jedności Europy w średniowieczu. Mentalność,\nsposób myślenia, postrzeganie czasu poprzez kalendarz, rytm dnia i roku - te wszystkie ważne\nskładniki kultury i życia codziennego oparte były w średniowieczu na chrześcijaństwie\ni wywodziły się z Biblii albo innych świętych ksiąg Kościoła. Wykształceni ludzie w tej epoce\nrozpoznawali na przykład konkretne daty w kalendarzu za pomocą pierwszych słów psalmów\nśpiewanych w kościołach w danym tygodniu roku liturgicznego. Język tłumaczenia Biblii\n- łacina lub greka - były w powszechnym użyciu jako język ludzi uczonych i za pomocą tych\njęzyków mogli się oni porozumiewać między sobą, bez względu na to, czy byli\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 63\nPortugalczykami, Anglikami, Grekami, czy Rusinami. Ludzie wykształceni w średniowieczu\nodwoływali się do tych samych tekstów, wyrażali swoje myśli za pomocą jednakowej\nsymboliki, naśladowali te same wzorce - pobożności, ascezy, rycerskości, walki w obronie\nwiary. Naturalnie nie wszystkie obszary Europy tętniły życiem kulturalnym z jednakową\nintensywnością. Za centrum kultury średniowiecznej uznać można szczególnie obszar Francji\ni zachodnich Niemiec i Włoch. Stamtąd bowiem promieniowała na całą Europę teologia\nuniwersytetu paryskiego (Sorbony), wzorce estetyczne (romańszczyzna i gotyk), wzorce życia\nzakonnego (benedyktyni, cystersi, franciszkanie).\nCzy kultura średniowiecznej Europy miała charakter uniwersalny? Nie do końca.\nCo prawda wszędzie dominowała kultura chrześcijańska, ale posiadała ona dwie główne\ni kilka mniej istotnych odmian. Jeszcze przed rozłamem, który nastąpił w połowie XII wieku,\ndominowała w liturgii i twórczości na Wschodzie greka, a na Zachodzie łacina. Obydwie\nwielkie postacie chrześcijaństwa zaczęły się zwalczać i zarzucać sobie wzajemnie herezję.\nPytanie o uniwersalizm kultury europejskiej owego czasu wzbudza także i inne\nwątpliwości. Pierwsza to spostrzeżenie, że obok kultury elitarnej, istniała także kultura\nludowa. Znajomość dzieł teologicznych i filozoficznych nie była powszechna, a w wielu\nmiejscach Europy w średniowieczu odwiedzano kościół tylko raz w roku, przeważnie\nna Wielkanoc. Niedaleko Płocka, w maleńkiej wiosce Rokicie znajduje się romański kościół\nz XIII wieku, w którego ścianach zewnętrznych znajdują się okrągłe wgłębienia. Zdaniem\nhistoryków miejscowa ludność w średniowieczu wierzyła, że rozniecając ogień za pomocą\npocierania różnych przedmiotów o ściany kościoła w Wielką Sobotę zapewni sobie\npomyślność i ogień ten zwalczy choroby, wypleni robactwo w domach itp. Z tego przykładu\nmożna wywnioskować, że wizyta w kościele miała raczej na celu praktykowanie magii\nniż uczestnictwo w nabożeństwie i słuchanie pobożnych kazań (w języku, którego nikt prawie\nnie rozumiał!). Kultura ludowa średniowiecza opierała się w większym stopniu nie na\nchrześcijaństwie, lecz na zwyczajach Germanów, Słowian czy Celtów. Częściej niż za pomocą\nBiblii starano się zaradzić złu poprzez magię. Przestrzeganie moralnych zasad głoszonych\nprzez Kościół pozostawiało wiele do życzenia. Nawet duchowieństwo trudno było przymusić\ndo przestrzegania podstawowych zasad, w tym celibatu.\nPodstawą kultury europejskiej były ciągle żywe tradycje antyku grecko-rzymskiego.\nFilozofia średniowieczna czerpała wiele z Arystotelesa, a wielu chrześcijańskich myślicieli,\njak choćby św. Augustyn, miało klasyczne wykształcenie. Podsumowując moje rozważania,\nchciałbym zauważyć, że kultura średniowieczna była uniwersalna ze względu na dominację\nchrześcijaństwa w dwóch wersjach - łacińskiej i greckiej. Gdyby nie ten czynnik, byłaby\nzlepkiem różnych tradycji i wpływów.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 8\nZawartość merytoryczna: poziom III\nZdający umiejętnie przedstawił podłoże kultury europejskiej, w tym związki z antykiem.\nPodjął próbę wyjaśnienia roli chrześcijaństwa w dziejach Europy.\nW pracy pominięto bardzo istotny problem, jakim był wpływ kultury islamu na kulturę\nEuropy, błędnie też umieszczono w czasie rozłam w Kościele.\n64 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nTemat: Wyjaśnij wpływ uwarunkowań międzynarodowych i lokalnych na gospodarkę\nII Rzeczypospolitej. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych.\nMateriały źródłowe\nŹródło A. Wykres. Wskaźniki produkcji przemysłowej w Polsce (1913-1938)\nŹródło: J. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, Warszawa 2000, str. 314.\nŹródło B. Tabela. Podział społeczny mieszkańców Polski w odsetkach w latach 1921,\n1931 i 1938 (według szacunków Janusza Żarnowskiego)\nGrupy społeczne\nRok\nWskaźnik 1938\n(przy założeniu,\nże rok 1921=100)\n1921\n1931\n1938\nRobotnicy\n27,5\n29,3\n30,2\n109\nChłopi\n53,2\n52,0\n50,0\n94\nInteligencja i pracownicy umysłowi\n5,1\n5,6\n5,7\n112\nBurżuazja\n1,1\n0,9\n0,9\n82\nDrobnomieszczaństwo\n11,0\n10,6\n11,8\n107\nObszarnicy\n0,3\n0,3\n0,3\n100\nInne\n1,8\n1,3\n1,1\n61\nRazem\n100,0\n100,0\n100,0\nŹródło: A. Czubiński, Historia Polski 1864-2001, Warszawa 2002, str. 161.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 65\nŹródło C.\nNa podstawie: Wielka historia Polski, t. 9, Kraków 2003, str. 244;\nJ. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, Warszawa 2005, str. 294.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł\nwiedzy.\n66 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania szczegółowe\nIV etap edukacyjny - poziom podstawowy\n2.5. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej.\nZdający wskazuje czynniki utrudniające proces integracji odrodzonego państwa polskiego.\n2.6. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej.\nZdający wyjaśnia cele i skutki reformy Władysława Grabskiego.\n6.2. Gospodarka i społeczeństwo II Rzeczypospolitej.\nZdający porównuje przejawy kryzysu gospodarczego na świecie i w Polsce, wskazując\njego specyficzne cechy.\n6.3. Gospodarka i społeczeństwo II Rzeczypospolitej.\nZdający opisuje osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej, w tym budowę portu w Gdyni\ni utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n5.2.1. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.\nZdający charakteryzuje i ocenia dorobek gospodarczy II Rzeczypospolitej.\n5.2.2. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.\nZdający analizuje strukturę społeczeństwa II Rzeczypospolitej.\n5.2.4. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.\nZdający prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące II Rzeczypospolitej.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n dostrzegł i wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne\nich aspekty,\n powiązał informacje z różnych obszarów historii (np. wpływ poglądów\npolitycznych na decyzje gospodarcze, wpływ wielkich sporów ideowych\nówczesnego świata na gospodarkę Polski),\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,\n trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje\npochodzące ze źródeł),\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,\n sformułował wnioski i ocenił wpływ uwarunkowań międzynarodowych\ni lokalnych na gospodarkę II RP oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,\n przedstawił zagadnienie w ujęciu dynamicznym (np. zwrócił uwagę\nna etapy rozwoju gospodarczego Polski i jej powiązanie z gospodarką\nświatową),\n podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących wysiłków\nna rzecz zacierania różnic między częściami państwa w wyniku przemian\ngospodarczych Polski; wpływu położenia geopolitycznego na rozwój\ngospodarczy Polski w analizowanym okresie),\n w większości wykorzystał materiał źródłowy,\n podjął próbę oceny wpływu uwarunkowań międzynarodowych\ni lokalnych na gospodarkę II RP.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 67\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu\n(np. wymienił niektóre czynniki zewnętrzne - wpływ koniunktury\nświatowej, położenie geopolityczne Polski, wewnętrzne - skutki\nrozbiorów, różne koncepcje polityki gospodarczej państwa, potencjał\nekonomiczny państwa polskiego),\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n podjął próbę wyjaśniania związków przyczynowo-skutkowych,\n podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. reforma Grabskiego, wielki kryzys\ngospodarczy, powstanie COP),\n w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację\npodanych informacji,\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzykładowa realizacja zadania - wypracowanie 1.\nII Rzeczpospolita narodziła się u schyłku I wojny światowej. Jej powstaniu\ntowarzyszyła radość, lecz już wkrótce okazało się, że nowe państwo będzie musiało zmierzyć\nsię z wieloma wyzwaniami. Jednym z najistotniejszych były problemy gospodarcze. Polska\nodziedziczyła po minionym stuleciu bagaż doświadczeń, z którym należało się uporać. Jednym\nz najistotniejszych czynników, które wpłynęły na losy Polski w XX wieku, a także i dzisiaj dają\no sobie znać, była polityka państw zaborczych wobec dawnych ziem Rzeczypospolitej.\nJednocześnie, po odzyskaniu niepodległości Polska siłą rzeczy włączyła się w obieg\ngospodarki europejskiej i światowej. Oznaczało to, że Polska nie jest samotną wyspą,\nlecz pozostaje w relacji z innymi państwami. Bez zrozumienia tego oczywistego faktu, trudno\njest analizować gospodarcze losy Polski w dwudziestoleciu międzywojennym.\nDo głównych czynników wewnętrznych, wpływających na gospodarkę Polski w latach\n1918-1939 należy spuścizna rozbiorów. Państwa zaborcze zasadniczo traktowały „swój\nkawałek” dawnej Polski jako obszar peryferyjny. Widać to przede wszystkim w polityce\nAustro-Węgier. Z drugiej strony, ponad sto lat pozostawania w łączności z zaborcami wycisnął\nna tych ziemiach swoje piętno. Widać je było w odziedziczonych rozwiązaniach prawnych,\ndziałających instytucjach społecznych, nawykach mieszkańców, czy nawet rozstawie torów\nkolejowych. Wystarczy spojrzeć na źródło C, aby zobaczyć, że Polska w tamtej epoce wyraźnie\ndzieliła się na dwa nieprzystające do siebie obszary, umownie nazywane Polską A i Polską B.\nWskaźniki ekonomiczne pokazują, że różnił je przede wszystkim potencjał gospodarczy.\nW pewnym stopniu ten podział utrzymuje się do dzisiaj. Niektórzy europejscy ekonomiści\ni politycy u progu polskiej niepodległości stawiali wprost tezę, że trzy tak różne części\nnie będą mogły stworzyć spójnej całości. Teza ta miała oczywiście podtekst polityczny, ale też\npodparta była realnymi zjawiskami.\nInnym ważnym czynnikiem decydującym o losie odrodzonego państwa polskiego była\npolityka gospodarcza, prowadzona przez kolejne rządy niepodległej Polski. Analizując ten\nproblem, widać z jednej strony, jak niewielkie były możliwości ówczesnych rządów, a z drugiej\nstrony - jak zmieniały się koncepcje oddziaływania państwa na gospodarkę. Szczególnie\nciekawy jest ten drugi problem, na lata trzydzieste przypadają, bowiem narodziny i rozwój\nkoncepcji interwencjonizmu państwowego. Powstała ona w związku z doświadczeniami\n68 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nczasów wielkiego kryzysu gospodarczego i początkowo budziła głęboki sprzeciw liberalnych\nekonomistów i polityków. Także w Polsce koncepcje interwencjonizmu państwowego spotykały\nsię z niezrozumieniem. Dopiero po śmierci Józefa Piłsudskiego zaczęto je z powodzeniem\nwcielać w życie. Ich efektem był Centralny Okręg Przemysłowy, którego podwaliny\nzbudowano do 1939 r. Jego budowa zainicjowana została z powodów politycznych, ale też\nzwykle przedsięwzięcia gospodarcze państwa mają za podstawę cele polityczne. Wystarczy\nprzypomnieć budowę portu w Gdyni, który miał Polskę uniezależnić od korzystania z portu\nna terenie Wolnego Miasta Gdańska. Port w Gdyni połączono ze Śląskiem magistralą\nwęglową, co zostało zaznaczone na mapie (źródło C).\nPrzechodząc do innego czynnika kształtującego gospodarkę Polski, warto zwrócić\nuwagę na otoczenie międzynarodowe. Polska położona była między dwoma potęgami\n- Niemcami i ZSRR. Początkowo wydawało się, że będą one na wiele dziesięcioleci\npogrążone w głębokim kryzysie wywołanym klęską wojenną i rewolucją. Tymczasem\nstosunkowo szybko podjęły one agresywną politykę zewnętrzną, którą wspierał rozwój\nich potencjału ekonomicznego. Dla Polski okazało się to wielkim zagrożeniem, któremu\nsłabsza gospodarka Polski nie była w stanie sprostać.\nNajważniejszym czynnikiem, który kształtował politykę wszystkich państw, w tym także\nPolski, była koniunktura na rynkach światowych. Przedstawia to wykres w źródle A.\nJego przebieg pokazuje, że Polska była państwem, którego rozwój zależał od wahań\nkoniunktury. Widać na nim szczególnie skutki kryzysu po I wojnie światowej i wielkiego\nkryzysu gospodarczego, które stały się ważnymi czynnikami kształtującymi nie tylko\ngospodarkę, ale całokształt życia społeczno-politycznego ówczesnego świata. Wystarczy\npowiedzieć,\nże\ndoświadczenia\nwielkiego\nkryzysu\ngospodarczego\nbyły\njednym\nz najważniejszych czynników przyśpieszających rozwój ideologii totalitarnych w ówczesnym\nświecie.\nPodsumowując, można powiedzieć, że rozwój gospodarczy Polski w analizowanym\nokresie przebiegał w szczególnie trudnych warunkach. Był on warunkowany zarówno sytuacją\nwewnętrzną, jak i zewnętrzną. Władze państwa miały stosunkowo niewielki wpływ na to,\nco dzieje się w gospodarce. Z drugiej strony jednak starały się aktywnie na tę gospodarkę\noddziaływać (reforma monetarna Władysława Grabskiego, a w drugiej połowie lat\ntrzydziestych gospodarka planowa Eugeniusza Kwiatkowskiego). Źródło B pokazuje\nprzemiany struktury społecznej w latach 1921-1938, a więc praktycznie w całym okresie\nistnienia II Rzeczypospolitej. Pokazują one, że stopniowo zmieniała się struktura\nspołeczeństwa. Następowała jego modernizacja, co widać we wzroście procentowego udziału\ninteligencji i klasy robotniczej, a z drugiej strony w zmniejszaniu się udziału ludności\nchłopskiej. Były to zjawiska analogiczne do dokonujących się w innych państwach Europy.\nOznacza to, że gospodarka polska radziła sobie z istniejącymi problemami, choć niewątpliwie\ndyskusyjny pozostaje problem, czy mogła radzić sobie lepiej.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający wskazał i wyjaśnił istotne uwarunkowania, które wpłynęły na rozwój gospodarczy\nII RP. Sposób przedstawienia zjawisk jest dojrzały. Zdający wykorzystał podane źródła,\npoddając je analizie i interpretacji. W pracy nie ma błędów rzeczowych, a dobór\ni hierarchizacja argumentów są poprawne. Ocena opisywanych zjawisk jest pełna\ni wyważona.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 69\nPrzykładowa realizacja zadania - wypracowanie 2.\nNa gospodarkę II Rzeczypospolitej, podobnie jak na gospodarkę każdego innego\npaństwa w XX wieku, wpływały różne uwarunkowania - zarówno międzynarodowe,\njak i lokalne, polskie.\nUczestnicząc w europejskim i światowym rynku, gospodarka II Rzeczpospolitej była\nprzede wszystkim uzależniona od czynników zewnętrznych. Można to dostrzec wyraźnie,\nanalizując poziom produkcji przemysłowej. W latach 1918-1921 widać ożywienie\ngospodarcze spowodowane wojnami o granice naszego państwa, w tym zwłaszcza wojną\npolsko-bolszewicką. Potrzeby wojenne napędzały produkcję, lecz na dłuższą metę nie mógł\nbyć to fundament zdrowej gospodarki. W latach 1923-1924, podobnie jak w całej Europie,\nmamy do czynienia z inflacją. Jak wiadomo, w państwach słabszych ekonomiczne, a do takich\nnależała międzywojenna Polska, tendencje inflacyjne oddziaływały silniej, co doprowadziło\ndo hiperinflacji. Po ustabilizowaniu sytuacji finansowej Niemiec i wskutek pomocy\namerykańskiej (tzw. plan Dawesa) świat wkroczył w pięcioletni okres wzrostu gospodarczego.\nWykres produkcji przemysłowej pokazuje, że i w Polsce były to lata dobre dla gospodarki.\nWarto zwrócić uwagę na to, że ostatni przedkryzysowy rok statystyczny, czyli rok 1928, był\npod wieloma względami najlepszym rokiem gospodarki II RP. W 1930 roku następuje\nzałamanie, które stanowi konsekwencję krachu na giełdach amerykańskich jesienią 1929\ni załamania systemu bankowego w roku 1930. Skala załamania jest w Polsce proporcjonalnie\nwielka w stosunku do słabości naszej gospodarki i jej nieodporności na negatywne trendy\nświatowe. Brak dążeń w kierunku etatyzmu oraz interwencjonizmu państwowego do połowy\nlat 30-tych (COP dopiero od 1937) powoduje, że z kryzysu wychodzimy wolno, a wiele\nparametrów gospodarczych nie osiąga poziomu z lat 1928-1929.\nBardzo ważnym zewnętrznym uwarunkowaniem rozwoju gospodarczego II RP było\nnasze położenie międzynarodowe, a zwłaszcza stosunki z sąsiadami. Oddziaływanie tego\nczynnika było zdecydowanie niekorzystne. Ważny dla gospodarki polskiej w XIX wieku rynek\nrosyjski był w praktyce zamknięty z powodu złych stosunków z ZSRR i autarkicznego\ncharakteru tamtejszej gospodarki. Niemcy, nasz największy partner handlowy, prowadziły\nz nami od 1925 r. wojnę celną. Stosunki z Litwą w ogóle nie istniały do 1938 roku,\na w relacjach politycznych z Czechosłowacją panował chłód. Rynki rumuński i łotewski,\na te państwa były z nami zaprzyjaźnione, nie były atrakcyjną ekonomicznie alternatywą.\nWśród uwarunkowań lokalnych na pierwsze miejsce wysuwa się szeroko rozumiane\ndziedzictwo zaborów, czyli sytuacja społeczno-gospodarcza państwa u progu niepodległości\nw 1918 roku. Negatywny wpływ na gospodarkę miało zróżnicowanie prawne, monetarne\noraz infrastrukturalne, które trzeba było przezwyciężyć, aby stworzyć z Polski jednolity obszar\ngospodarczy. Z tym zadaniem władze uporały się nadzwyczaj sprawnie już w pierwszych\nlatach niepodległości. Czynnikiem bez wątpienia negatywnym było zaniedbywanie ziem\npolskich przez zaborców, ponieważ z punktu widzenia Rosji, Niemiec i Austro-Węgier ziemie\npolskie były w mniejszym lub większym stopniu peryferyjnie położone i celowo\nniedoinwestowywane.\nKwestią dyskusyjną wydaje się wpływ poziomu gospodarczego trzech zaborów\nna gospodarkę niepodległej II RP. Z jednej strony kresy wschodnie i Galicja były gospodarczo\nniedorozwinięte (i ilustruje to źródło C), ale z drugiej połączenie w jeden organizm terytoriów\nposiadających różnorodne atuty - np. dobrą infrastrukturę w zaborze pruskim, czy tanią siłę\nroboczą w Galicji - mogło stwarzać pewne szanse dla polityki gospodarczej.\nIstotnym wewnętrznym czynnikiem warunkującym rozwój gospodarki była właśnie\npolityka państwa. Niełatwo ją ocenić. Z jednej strony bowiem, trudno czynić zarzut władzom\nII RP, że nie podjęły przebudowy społeczeństwa na wzór reżimów totalitarnych\n(komunistycznego czy faszystowskiego), ponieważ mogłoby to doprowadzić do wielkiej liczby\n70 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nofiar, które taka przebudowa za sobą pociągała. Z drugiej strony, mają rację ci, którzy\ntwierdzą, że establishment polityczny II RP traktował biedę i niedorozwój gospodarczy\nznacznej części naszego społeczeństwa i państwa, jako coś naturalnego i nie podjął na czas\nintensywnych działań mających zmienić ten stan rzeczy. Dla polityki państwowej widziano\ninne priorytety, choćby obronę suwerenności, która stanowiła nadrzędny cel polityki państwa.\nW latach dwudziestych polityka gospodarcza Polski to przede wszystkim działania\no charakterze integrującym, następnie mobilizacja wojenna w obliczu zagrożenia\nbolszewickiego, a potem częściowo nieudana reforma rolna, stabilizacja waluty przez\nGrabskiego i przezwyciężenie konfliktu celnego z Niemcami. Jeśli uznać te wszystkie\nprzedsięwzięcia za udane, nie można jednocześnie domagać się intensyfikacji rozwoju\nekonomicznego na taką skalę, żeby mogło to doprowadzić do rewolucyjnych przemian\nporównywalnych do lat 1950-1955 lub 1989-2013.\nPo śmierci Piłsudskiego, dla którego gospodarka nie była z pewnością priorytetem,\ngórę wzięły tendencje etatystyczne. Minister Eugeniusz Kwiatkowski i jego współpracownicy\nopracowali 4-letni, a następnie 15-letni program inwestycyjny i przystąpiono do budowy\nCOP. Był to wielki sukces naszej polityki gospodarczej i zapowiedź wkroczenia Polski\nna drogę rozwoju ekonomicznego traktowanego jako pierwszorzędne zadanie państwowe.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 8\nZawartość merytoryczna: poziom III\nZdający syntetycznie ujął temat, odnosząc się do obu jego aspektów. Podjął próbę\nuporządkowania podanej faktografii oraz ukazania związków przyczynowo-skutkowych\ni sformułowania wniosków.\nZdający nie odniósł się do wszystkich podanych materiałów źródłowych i informacji w nich\nzawartych, nie podsumował opisywanych zjawisk.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 71\nTemat: Scharakteryzuj proces stalinizacji Polski po II wojnie światowej. W pracy\nwykorzystaj załączone materiały źródłowe.\nMateriały źródłowe\nŹródło A. 1949 Wrzesień 28. Warszawa. Pismo Bolesława Bieruta do Józefa Stalina\nz prośbą o przeprowadzenie konsultacji ze stroną sowiecką w sprawie porządku obrad\nposiedzenia KC PZPR\nŚciśle tajne.\nDo Towarzysza J. Stalina\nProszę Was o wyrażenie zgody na przyjazd dla poradzenia się w następujących sprawach:\n1. Stosunek do Gomułki i Spychalskiego w świetle doświadczeń wypływających z procesu\nbudapeszteńskiego*.\n2. Sprawy wzmocnienia organów bezpieczeństwa.\n3. Dalsze stosunki z Kościołem katolickim i kwestia zawarcia z nimi tymczasowego\nporozumienia.\nUstalenia w powyższych sprawach zostaną uwzględnione podczas plenum KC, które\nplanujemy odbyć pod koniec października.\nW przypadku Waszej zgody przyjechałbym wraz z tow. Bermanem między 5 i 10\npaździernika - do Waszego uznania.\nBierut\n*Proces budapeszteński - w 1949 r. na Węgrzech przed sądem stanął ówczesny komunistyczny minister spraw\nwewnętrznych, László Rajk wraz z grupą towarzyszy; oskarżono ich o spisek kontrrewolucyjny, a następnie\nskazano na śmierć.\nŹródło: Źródła do dziejów Polski w XIX i XX wieku. Lata 1945-1956, t. 5, Pułtusk 2003, str. 219-220.\nŹródło B. Tadeusz Trepkowski, Bądź czujny wobec wroga narodu, plakat, 1953\nŹródło: A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia 1939-1956.\nPodręcznik dla szkół średnich, Warszawa 1999, str. 275.\n72 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nŹródło C. Tabela. Liczba spółdzielni produkcyjnych w Polsce w latach 1950-1956\nLiczba spółdzielni produkcyjnych w Polsce według stanu w dniu:\n28 I 1950 r.\n1 VII 1950 r.\n31 XII 1955 r.\n30 IX 1956 r.\n332\n7973\n9798\n10203\nNa podstawie: D. Jarosz, Polityka władz komunistycznych w Polsce w latach 1948-1956 a chłopi,\nWarszawa 1998, str. 108, 152.\nŹródło D. Indeks tytułów, jakimi w latach 1944-1956 obdarzano Józefa Stalina\nw polskich środkach przekazu [fragment]\nBudowniczy, organizator i twórca\nBudowniczy nowego świata\nBudowniczy socjalistycznej kultury\nTwórca ustroju kołchozowego\nTwórca niezłomnej, braterskiej jedności wolnych narodów\nCzłowiek\nCzłowiek bliski i drogi prostym ludziom\nCzłowiek, który ocalił ludzkość\nNadczłowiek\nGłos prawdy\nInżynier naszych marzeń\nNieśmiertelny\nPrzywódca i wódz\nWódz narodów słowiańskich\nWódz uciśnionych i wyzyskiwanych\nBojownik, działacz, komunista, rewolucjonista\nNajwiększy bojownik o pokój\nNieprzejednany wróg ucisku mas pracujących\nObrońca, opiekun, strateg, zwycięzca\nObrońca żywotnych interesów narodów wszystkich krajów\nWielki wyzwoliciel\nWybawca\nGeniusz\nGenialny architekt komunizmu\nGeniusz troski o człowieka\nNauczyciel, przewodnik, wychowawca\nNauczyciel polskiej klasy robotniczej\nUkochany nasz ojciec\nWielki wychowawca\nPrzyjaciel\nNajlepszy i najmądrzejszy z przyjaciół\nŹródło: M. Kula, Religiopodobny komunizm, Kraków 2003, str.147-153.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 73\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł\nwiedzy.\nWymagania szczegółowe\nIV etap edukacyjny - poziom podstawowy\n11.1 Polska w systemie komunistycznym.\nZdający wyjaśnia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów.\n11.2 Polska w systemie komunistycznym.\nZdający charakteryzuje system represji stalinowskich w Polsce i ocenia jego skutki.\n11.3 Polska w systemie komunistycznym.\nZdający charakteryzuje realia życia gospodarczego i społecznego PRL-u.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\nV.12.1 Europa Środkowo-Wschodnia po II wojnie światowej.\nZdający charakteryzuje proces uzależniania państw Europy Środkowo-Wschodniej od ZSRR,\nz uwzględnieniem sowietyzacji i stalinizacji.\nV.14.1 Polska w latach 1948-1956.\nZdający porównuje procesy stalinizacji państwa polskiego i państw Europy Środkowo-\nWschodniej.\nV.14.2 Polska w latach 1948-1956.\nZdający charakteryzuje system polityczny i społeczno-gospodarczy Polski w okresie\nstalinowskim, z uwzględnieniem Konstytucji z 1952 r.\nV.14.3 Polska w latach 1948-1956.\nZdający rozpoznaje charakterystyczne cechy gospodarki centralnie planowanej i ocenia\njej skutki;\nV.14.4 Polska w latach 1948-1956.\nZdający charakteryzuje zjawisko socrealizmu w literaturze i sztuce.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. międzynarodowy kontekst wydarzeń w Polsce, różne aspekty\nstalinizmu jako systemu dążącego do kontrolowania wszystkich sfer\nżycia społeczeństwa),\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,\n trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje\npochodzące ze źródeł),\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,\n sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\n74 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. związki między rozwojem sytuacji u schyłku II wojny światowej\na przejęciem władzy przez komunistów w Polsce),\n przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. ukazał\nnasilanie się procesu stalinizacji Polski),\n w większości wykorzystał materiał źródłowy,\n podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących społecznego\nodbioru stalinizmu jako systemu sprawowania władzy),\n podjął próbę oceny stalinizmu.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. wspomniał o sytuacji w Polsce od roku 1944,\nscharakteryzował główne przejawy stalinizmu, wymienił najważniejsze\npostacie ówczesnego życia politycznego),\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,\n podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. przejęcie władzy przez komunistów,\nprzemiany w gospodarce, wprowadzenie konstytucji z 1952 r.),\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzykładowa realizacja zadania\nPo II wojnie światowej Polska znalazła się w strefie dominacji ZSRR. Lata 1944-1947\nstanowiły okres przejściowy i charakteryzowały się walką komunistów z podziemiem zbrojnym\ni politycznym, jak również z opozycją legalną. Posługiwano się rozbudowanym systemem\nrepresji. Były i takie działania aparatu bezpieczeństwa, jak sfałszowanie wyników referendum\n(1946 r.) oraz wyborów do Sejmu Ustawodawczego (1947 r.), które doprowadziły do rozbicia\nPSL i ucieczki z kraju jej przywódcy, Stanisława Mikołajczyka.\nW 1947 r., po powstaniu Kominformu, rozpoczął się proces tworzenia monopartii\nw państwach komunistycznych. Wzmożono także proces ściślejszego uzależniania ich\nod Moskwy. W Polsce zjednoczenie PPR i PPS nastąpiło dopiero w grudniu 1948 r. z powodu\nwybuchu konfliktu w kierownictwie PPR, który związany był z oskarżeniem Władysława\nGomułki o odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne i usunięciem go ze stanowiska sekretarza\ngeneralnego PPR. Gomułce zarzucano nieufność wobec ZSRR, błędną ocenę tradycji ruchu\nrobotniczego i niechęć do kolektywizacji rolnictwa.\nRok 1948 przyjmuje się za początek stalinizacji Polski. Przemawia za tym zwrot w linii\npolitycznej PPR i zmiana sekretarza generalnego tej partii. Natomiast zwrot październikowy\n1956 r. uznaje się za zakończenie procesu stalinizacji Polski. Stalinizm jako system\nsprawowania władzy realizowany był według sowieckiego modelu ustrojowego i polegał na\ndopasowywaniu do tego wzorca systemu politycznego, gospodarczego i społecznego Polski.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 75\nOd 1948 r. pogłębiała się zależność Polski od ZSRR. W okresie realizacji planu\nsześcioletniego (1950-1955), wykonując wytyczne Moskwy w związku z wybuchem wojny\nkoreańskiej, dokonano rewizji planów gospodarczych i zwiększono wydatki na rozbudowę\nprzemysłu zbrojeniowego. Militaryzacja gospodarki sprzyjała pogłębianiu się trudności\nzaopatrzeniowych, a brak podstawowych artykułów na rynku prowadził do pogorszenia się\nwarunków życia społeczeństwa.\nNajbardziej wymownym elementem zależności Polski od ZSRR była kolektywizacja\nrolnictwa realizowana od 1948 r. Tworzono spółdzielnie produkcyjne i stosowano różne formy\nnacisku, by chłopi do nich wstępowali. Wprowadzono system dostaw obowiązkowych, który\nbył wymierzony w gospodarzy pełnorolnych, nazywanych kułakami. Dla władz stalinowskich\nbyli oni ideologicznymi wrogami. O tym, jak duży nacisk kładziono na tworzenie spółdzielni\nprodukcyjnych, świadczą dane umieszczone w źródle C. Z ich analizy wynika, że spółdzielnie\nprodukcyjne na dużą skalę pojawiły się w pierwszej połowie roku 1950. Ich „wysyp” był\nniewątpliwie wynikiem nacisku władz, które forsowały proces kolektywizacji.\nCharakterystyczny dla stalinizmu był bezpośredni wpływ Moskwy na decyzje\npodejmowane przez polskich polityków. Pismo Bieruta do Stalina (źródło A) pokazuje, że takie\nkluczowe kwestie jak sprawa Gomułki czy problem Kościoła katolickiego były uzgadniane\nprzez Bieruta bezpośrednio ze Stalinem. Proces budapeszteński (László Rajka) wiązał się\nz przyjęciem przez państwa bloku sowieckiego tezy Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej\nw systemie socjalistycznym i potrzebie zachowania czujności rewolucyjnej, która powinna\nrównież dotyczyć najwyższych szczebli władzy. Bierut, zwracając się do Stalina w sprawie\nGomułki i Spychalskiego „w świetle doświadczeń procesu budapeszteńskiego”, wyraźnie\noczekiwał wytycznych w kwestii odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego, z którym się,\nco prawda, uporano, ale nie ukarano winnych. Niewątpliwie od 1949 r. kierownictwo PZPR\nprzyjęło kierunek wyznaczony tezą Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej. Rozbudowywano\naparat bezpieczeństwa. Aresztowano Spychalskiego i Gomułkę i przygotowywano im proces\npolityczny. Po 1950 r., gdy zaostrzeniu uległa walka władz państwa z Kościołem, aresztowano\nniektórych biskupów. Zorganizowany został pokazowy proces biskupa Czesława Kaczmarka.\nW 1953 r. władze internowały prymasa Stefana Wyszyńskiego.\nProcesy polityczne miały charakter pokazowy, a ich celem było zastraszanie\nspołeczeństwa. Symbolem ducha tamtych czasów jest plakat Tadeusza Trepkowskiego\n(źródło B). Odwołuje się on do powszechnej w tamtym czasie nieufności, świadomie\nrozbudzanej nienawiści wobec sił, które identyfikowano jako wrogie. Można więc uznać,\nże plakat ten wzorcowo oddaje atmosferę tamtych czasów.\nW latach 1948-1956 za najważniejsze należy uznać wprowadzenie zasady\nnadrzędności PZPR wobec władz państwowych i objęcie ich nadzorem na wszystkich\nszczeblach. Doprowadzono do podporządkowania partii prokuratury, sądownictwa, sił\nzbrojnych i organów bezpieczeństwa, a także informacji i propagandy. Partia w przekazie\npropagandowym funkcjonowała jako przywódcza siła.\nWytycznym ideologii stalinizmu została podporządkowana oświata, nauka i wszelka\ntwórczość, która była traktowana jako narzędzie propagandy politycznej. Większość pisarzy\npolskich bądź zaakceptowała stalinizm, bądź milczała. Wszystkich twórców obowiązywał\ntak zwany realizm socjalistyczny (socrealizm). Najbardziej pożądane były utwory o tematyce\ndotyczącej walki z imperializmem, planu sześcioletniego, budowy Nowej Huty, przodowników\npracy czy kolektywizacji wsi.\nCechą charakterystyczną systemu stalinowskiego była bezustanna mobilizacja\nspołeczeństwa. W tym celu organizowano różnorodne akcje, współzawodnictwo, manifestacje\ni obchody rocznicowe. Masowy charakter miały uroczystości związane z rocznicą urodzin\nStalina. Wiele wysiłku propaganda komunistyczna wkładała w upowszechnianie jego kultu.\nLista tytułów, jakimi obdarzono Stalina w prasie PRL (źródło D), pokazuje, że przypisywano\n76 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nmu nadprzyrodzone cechy i przedstawiono go jako nadczłowieka. Dowodzi również,\nże wizerunek Stalina upodabniał się do obrazu Boga - wszechmogącego, o ponadludzkich\ncechach. Kształtowany w ten sposób wizerunek był również jednym ze sposobów\nlegitymizowania władzy, która sprawowana była z nadania i w imieniu „Największego\nbojownika o pokój”. Te odniesienia do „nadludzkich mocy” Stalina wpisują się w swoistą\npsychologię władzy, która wykorzystuje mechanizmy prawdopodobnie na stałe wbudowane\nw ludzką świadomość. Ludzie chętnie podporządkowują się autorytetom, szczególnie\ngdy otaczająca ich rzeczywistość (choćby tylko wykreowana przez propagandę) usilnie ich\ndo tego przekonuje.\nPrawo w okresie stalinowskim stanowiło jedno z narzędzi sprawowania władzy\npolitycznej. Ustawa z 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej\nlikwidowała samorząd terytorialny i wprowadzała - wzorem ZSRR - system rad narodowych\npodległych Radzie Państwa. Najważniejsza ze zmian w prawie dotyczyła uchwalenia\nkonstytucji w 1952 r., której tekst osobiście zaakceptował Stalin. Według jej postanowień\nRzeczpospolita Polska zmieniła nazwę na Polską Rzeczpospolitą Ludową. Konstytucja\nzlikwidowała instytucję prezydenta. Najwyższą władzę miał sprawować jednoizbowy sejm.\nW praktyce władzę sprawowała partia, na której czele stał Bolesław Bierut. W polskim\nstalinizmie nie wykształciła się jednoosobowa dyktatura. Faktyczną władzę sprawowało ścisłe\nkierownictwo partii, w którego skład wchodzili Bolesław Bierut, Jakub Berman i Hilary Minc.\nPodsumowując, należy podkreślić, że proces stalinizacji w Polsce był ściśle powiązany\nz pogłębianiem się zależności od ZSRR, a głównym zadaniem PZPR (do 1948 r. PPR) było\ndostosowanie instytucji politycznych, gospodarki i życia społecznego do wzorców sowieckich.\nW tym celu po 1948 r. likwidowano ostatnie elementy nieprzystające do tego wzorca, czyli\nprowadzono walkę z Kościołem i kolektywizację wsi. Partia nadzorowała wszelkie instytucje\npaństwowe, polityczne i społeczne. Rozbudowano aparat bezpieczeństwa, a wszechobecnej\nkontroli życia społecznego towarzyszyły procesy polityczne i terror.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający wszechstronnie przedstawił aspekty polityczne i społeczne stalinizmu w kontekście\nmiędzynarodowym. Ukazał stalinizm jako polityczną formę podporządkowania dyktatowi\nZSRR. Przedstawił różne przejawy stalinizmu w życiu społecznym Polski. Analizowane\nprzejawy stalinizacji stanowią podstawę formułowania trafnych ocen i opinii. Zdający\nwykorzystał podane źródła, poddając je analizie i interpretacji.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 77\n2.2.\nInformacja o egzaminie maturalnym z historii\ndla absolwentów niesłyszących\nw przypadku arkusza standardowego - w jakim stopniu absolwent spełnia wymagania\nz zakresu tego przedmiotu określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego\ndla IV etapu edukacyjnego w zakresie rozszerzonym i podstawowym. Zadania w arkuszu\negzaminacyjnym mogą również odnosić się do wymagań przypisanych do etapów\nwcześniejszych.\nOgólne informacje o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015, krótka\ncharakterystyka arkusza egzaminacyjnego oraz najważniejsze zasady dotyczące oceniania\nwypowiedzi zdających, przedstawione w części 1. Informatora, dotyczą również arkuszy\ndla absolwentów niesłyszących. Jednak zgodnie z zapisami odpowiedniego rozporządzenia\nMinistra Edukacji Narodowej3, absolwenci niepełnosprawni przystępują do egzaminu\nmaturalnego w warunkach i formie dostosowanych do rodzaju ich niepełnosprawności.\nDostosowania obejmują:\n w odniesieniu do formy egzaminu maturalnego m.in.\n- zmianę sposobu sformułowania niektórych zadań (zamiana słów, zwrotów lub całych\nzdań), jeżeli mogłyby one być niezrozumiałe lub błędnie zrozumiane przez osoby\nniesłyszące (nie dotyczy to terminów typowych dla danej dziedziny wiedzy),\n- zmianę schematu punktowania niektórych zadań;\n w odniesieniu do warunków przeprowadzania egzaminu maturalnego m.in.\n- przedłużenie czasu przewidzianego na przeprowadzenie egzaminu,\n- możliwość korzystania ze słowników językowych.\nPoniżej przedstawione zostały przykładowe zadania ilustrujące dostosowania dla\nabsolwentów niesłyszących. Numeracja zadań odpowiada numeracji zadań w części 2.1.\nJeżeli zadanie nie zostało przedstawione poniżej, oznacza to, że wersja dla niesłyszących\nnie różni się niczym od wersji przedstawionej w części 2.1.\nSzczegółowa informacja na temat zakresu dostosowania warunków przeprowadzania\negzaminu maturalnego dla absolwentów niesłyszących ogłaszana jest w komunikacie\nDyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w sierpniu poprzedzającym rok szkolny,\nw którym jest przeprowadzany egzamin maturalny, na stronie internetowej CKE.\n3 Tj. § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunków\norganizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz\nniedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych\n(Dz.U. Nr 228, poz. 1490, z późn. zm.).\n78 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nMateriały do zadania 1.\nŹródło 1. Fragment dzieła Plutarcha Żywoty sławnych mężów\nPostępowanie […] było takie: Każdy otrzymywał skorupkę i pisał na niej nazwisko\nczłowieka […]. Tabliczkę zanosił na umówione miejsce na agorze […].\nOtóż opowiadają, że przy takim pisaniu imion na skorupkach któryś z niepiśmiennych\ni zupełnie prostych ludzi ze wsi podał wtedy swoją tabliczkę Arystydesowi jako jednemu\nz przygodnych ludzi i prosił, żeby mu napisał na niej imię Arystydesa. Ten zdziwiony zapytał,\nczy Arystydes wyrządził mu jakąś krzywdę. Na to tamten odpowiedział: „Żadnej. Ja nawet\nnie znam tego człowieka. Złości mnie tylko, gdy słyszę, że wszędzie nazywają\ngo sprawiedliwym”. Usłyszawszy to Arystydes podobno nic nie odpowiedział, wpisał imię\nna skorupkę i wręczył ją temu człowiekowi.\nŹródło: Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1977, str. 19.\nŹródło 2. Fragment artykułu współczesnego historyka Marka Węcowskiego\n[Procedura ta] pełniła funkcję straszaka na liderów ewentualnych walk frakcyjnych\ni działała na takie walki łagodząco. Raz do roku, by uniknąć ryzyka wygnania jednego\nz przywódców, skłócone grupy polityczne musiały zawrzeć kompromis. Wymagało to\nchociażby minimalnego zaufania zwaśnionych stronnictw [ ]. Ateńczycy dobrze zapamiętali\nskandal z 416 roku p.n.e., gdy dwaj zagrożeni [wygnaniem] możni: w istocie niebezpieczny\ndla demokracji Alkibiades i spolegliwy arystokrata Nikiasz, porozumieli się i łącząc głosy\nswych popleczników, posłali na wygnanie raczej niegroźnego demagoga Hyperbolosa. [ ]\nW ten sposób chroniono Ateny przed ostrą walką wewnętrzną, która w innych poleis ocierała\nsię o wojnę domową. [ ] Powołując do życia tę procedurę, dalekowzroczny reformator\n[Klejstenes] znalazł sposób na gwałtowne obniżenie temperatury politycznego sporu\nw ateńskiej polis.\nŹródło: „Mówią wieki” 2008, nr 5, str. 38, 40-41.\nZadanie 1. (0-2)\nOceń znaczenie procedury, o której mowa w tekstach, dla funkcjonowania greckiej\npolis, uwzględniając zarówno informacje podane przez pisarza starożytnego,\njak i wyniki badań współczesnego historyka.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 79\nWymagania szczegółowe\nI.2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnej Grecji.\nZdający wyjaśnia przemiany ustrojowe w Atenach i porównuje formy ustrojowe greckich\npolis.\nRozwiązanie\nZdający powinien ocenić znaczenie procedury (pozytywne\ni negatywne) dla funkcjonowania polis, uwzględniając\ninformacje z dzieła starożytnego historyka i artykułu\nwspółczesnego historyka.\nSchemat punktowania\n2 pkt - za dokonanie oceny z odniesieniem do informacji\nzaczerpniętych z dwóch źródeł.\n1 pkt - za dokonanie oceny z odniesieniem do jednego źródła.\n0 pkt - za nieuwzględnienie w ocenie informacji ze źródeł,\nza brak oceny.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nProcedura ta miała zarówno\npozytywne, jak i negatywne znaczenie\ndla funkcjonowania polis.\nDzięki stosowaniu ostracyzmu\nwyciszano konflikty, zapobiegano\nwojnom domowym, o czym pisze\nwspółczesny historyk, ale także sąd\nskorupkowy skazywał niewinnych\nludzi, o czym opowiada pisarz\nstarożytny.\n2 pkt - zdający\nuwzględnił w ocenie\ninformacje z dwóch\nźródeł.\nW wyniku ostracyzmu często niewinni\nludzie byli skazywani na wygnanie,\na więc procedura ta miała negatywne\nznaczenie w życiu politycznym polis.\n1 pkt - zdający\nuwzględnił w ocenie\ninformacje z jednego\nźródła.\nOstracyzm był narzędziem walki\npolitycznej.\n0 pkt - zdający\nnie dokonał oceny\ni nie uwzględnił\nw odpowiedzi\ninformacji ze źródeł.\n80 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nMateriał do zadania 2.\nPlan Jerozolimy\nNa podstawie: Kultura biblijna. Słownik, Warszawa 1997, str. 109.\nZadanie 2. (0-1)\nCzy ilustracja przedstawia plan Jerozolimy w czasach panowania króla Salomona?\nOdpowiedź uzasadnij.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 81\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nI.1.3. Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego Wschodu.\nZdający rozpoznaje cechy charakterystyczne najważniejszych osiągnięć kulturowych\ncywilizacji bliskowschodnich [ ] w zakresie architektury, sztuki, nauki i pisma.\nRozwiązanie\nZdający powinien zauważyć, że plan nie przedstawia\nJerozolimy w czasach panowania króla Salomona\n(plan przedstawia miasto w innym okresie).\nW odpowiedzi powinny znaleźć się informacje o jednym\nobiekcie takim jak, np.: Świątynia Heroda - wzniesiona\nna miejscu tej, którą zbudowano na polecenie Salomona;\nPałac Heroda - rezydencja króla żydowskiego, która powstała\nw I w. p.n.e.; Pałac Kajfasza - arcykapłana żydowskiego, który\nprowadził proces przeciwko Jezusowi; Wieczernik - miejsce\nOstatniej Wieczerzy; Hakeldama - pole zakupione przez\nJudasza za pieniądze, które otrzymał on za zdradę Jezusa.\nSchemat punktowania\n1 pkt - za prawidłowe zajęcie stanowiska wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nNie. Na planie miasta zaznaczone\nsą budowle wzniesione w czasach\npóźniejszych niż czasy Salomona,\nnp. związane z Herodem - królem\nżydowskim, który zbudował\nświątynię na miejscu zniszczonej\nświątyni Salomona, a także Pałac\nHeroda z I w. p.n.e.\n1 pkt - za prawidłowe\nzajęcie stanowiska\nwraz z uzasadnieniem.\nNie. Wieczernik i Golgota, które\nzostały zaznaczone na planie\nJerozolimy są miejscami\nzwiązanymi z Jezusem Chrystusem\n(I w. n.e.) - Ostatnią Wieczerzą\ni ukrzyżowaniem.\n1 pkt - za prawidłowe\nzajęcie stanowiska\nwraz z uzasadnieniem.\nNie jest to plan z czasów króla\nSalomona, który żył w X w. p.n.e.\n0 pkt - zdający\nzajął stanowisko,\nlecz nie uzasadnił\nodpowiedzi.\n82 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nMateriały do zadania 3.\nŹródło 1. Fragment kroniki Gotfryda de Villehardouin*\n* Gotfryd de Villehardouin - uczestnik IV krucjaty, autor kroniki opisującej jej dzieje.\nDoża Wenecji imieniem Henryk Dandolo, mąż niezwykłej mądrości(1) i męstwa,\nprzyjął ich (tj. posłów) świetnie (on sam i inni z jego otoczenia) i widział ich bardzo rad(2).\nA gdy posłowie okazali(3) listy swoich panów, bardzo się dziwił, w jakim celu przybyli do\njego ziemi. […] „Panie! Przybyliśmy do ciebie od wysokich(4) panów francuskich, którzy\nprzyjęli znak krzyża, aby pomścić zniewagę Jezusa Chrystusa i odzyskać Jerozolimę, jeśli\nBóg pozwoli. A ponieważ wiedzą, że żaden naród nie jest mocen(5) przyjść z taką pomocą, jak\nty i twój lud, proszą was na Boga, abyście raczyli przyczynić się do(6) dostarczenia im\nokrętów transportowych i wojennych”.\nSłowniczek:\n(1) niezwykłej mądrości - bardzo mądry\n(2) widział ich bardzo rad - cieszył się z ich przybycia\n(3) okazali - pokazali\n(4) wysokich - tu: ważnych\n(5) nie jest mocen - nie potrafi\n(6) raczyli przyczynić się do - zgodzili się na\nŹródło: T. Maresz, K. Juszczyk, Historia w tekstach źródłowych. Wypisy, t. 1, Toruń 1994, str. 48-49.\nŹródło 2. Mapa. Wschodnia część basenu Morza Śródziemnego w I połowie XIII w.\nNa podstawie: J. Dowiat, Historia I, Warszawa 1981, str. 317.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 83\nŹródło 3. List papieża Innocentego III do przywódcy krzyżowców, markiza Bonifacego\nz Montferratu\nWy, nie mający względem Greków żadnych praw jako też władzy, daliście się poznać\ntym, że wasi złożywszy śluby czystości, szybko się [im] sprzeniewierzyli, skoro zwróciliście\nbroń nie przeciw Saracenom, lecz przeciw chrześcijanom. […] I nie wystarczyło wam\nwyczerpanie bogactw cesarskich, jako też złupienie zarówno bogatych, jak i biednych, lecz\nwyciągnęliście ręce po skarby Kościoła, a co gorsze, po majątki kościelne, ściągając z ołtarzy\nsrebrne tablice, zaś po sprofanowaniu kościelnego sanktuarium grabiąc ikony, krzyże\ni relikwie. [Wszystko to po to,] ażeby Kościół grecki poniżony takimi prześladowaniami\nodmówił powrotu pod obediencję* Stolicy Apostolskiej.\n*Obediencja - posłuszeństwo wobec władzy papieża.\nŹródło: Wiek V-XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli\nhistorii i studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 1997, str. 156.\nZadanie 3. (0-3)\n3.1. Czy na mapie można znaleźć potwierdzenie planów wyprawy krzyżowej, które są\nopisane w tekście 1.? Odpowiedź uzasadnij.\n3.2. Podaj nazwę miasta, w którym były wydarzenia opisane w liście papieża\nInnocentego III.\n3.3. Wyjaśnij, dlaczego papież Innocenty III był niezadowolony z tego, co wydarzyło się\npodczas wyprawy krzyżowej.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\n84 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania szczegółowe\nII.3.1. Europa w okresie krucjat.\nZdający charakteryzuje polityczne, społeczno-gospodarcze i religijne uwarunkowania\noraz ocenia skutki wypraw krzyżowych do Ziemi Świętej.\n3.1.\nRozwiązanie\nZdający powinien zauważyć, że krzyżowcy chcieli przybyć\ndo Jerozolimy, a wyprawa została skierowana\ndo Konstantynopola.\nSchemat punktowania\n1 pkt - za zajęcie stanowiska wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - za błędne odpowiedzi lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nNie, nie można znaleźć\npotwierdzenia, ponieważ celem\nwyprawy była Jerozolima,\na wyprawa poszła\ndo Konstantynopola.\n1 pkt - zdający\nzajął stanowisko\noraz je uzasadnił.\nTak, ponieważ krzyżowcy przybyli\ndo Konstantynopola.\n0 pkt - zdający\nbłędnie odpowiedział\nna postawione pytanie.\n3.2.\nRozwiązanie\nKonstantynopol\nSchemat punktowania\n1 pkt - za podanie właściwej nazwy miasta.\n0 pkt - za błędne odpowiedzi lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nKonstantynopol\n1 pkt - zdający podał\nprawidłową nazwę\nmiasta.\nStambuł\n0 pkt - zdający podał\nniewłaściwą nazwę\nmiasta.\n3.3.\nRozwiązanie\nZdający powinien wyjaśnić, że wydarzenia, o których mowa\nw źródle 3., mogły spowodować utratę szansy na zgodę\nw Kościele (zakończenie konfliktu między Kościołem\nwschodnim i zachodnim).\nSchemat punktowania\n1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie.\n0 pkt - za błędne odpowiedzi lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nWydarzenia te w opinii papieża\njedynie umocniły wrogość między\nwyznawcami dwóch różnych\nodłamów chrześcijaństwa\ni spowodowały, że zmniejszyły się\nszanse na zakończenie podziału\nw Kościele.\n1 pkt - zdający\nna podstawie wiadomości\nze źródła 3. poprawnie\nwyjaśnił problem.\nŁacinnicy źle traktowali\nmieszkańców Konstantynopola,\nktórzy odpowiadali im tym samym.\n0 pkt - zdający\nnie odpowiedział\nna postawione pytanie.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 85\nMateriał do zadania 5.\nFragmenty eseju Henryka Samsonowicza o Kazimierzu Wielkim\nZakończenie\nII\nwojny\nświatowej\nstworzyło\nnowe\nwarunki\ndla\nlegendy\nkazimierzowskiej. „Tradycje piastowskie” stały się ważnym elementem propagandy na rzecz\nprogramu rewindykacji ziem po Odrę i Nysę [ ]. Zdecydowanie obniżyło [to] lokatę [króla\nKazimierza Wielkiego] w stosunku do Mieszka, Chrobrego, Henryków śląskich czy własnego\nojca. Podobnie jak i jego polityka wschodnia. A więc bilans tej oceny po pierwszym\ndziesięcioleciu odrodzonej Polski był zdecydowanie ujemny [ ].\n[W latach 70. XX wieku] polityka sukcesów, w tym sukcesów gospodarczych, polityka\nwielkich przemian społecznych poszukiwała bohaterów [ ]. Stąd też, wśród uznanych\n„budowniczych Polski”, Kazimierz zajmował poczesne miejsce [ ].\nŹródło: Życiorysy historyczne, literackie i legendarne, pod red. Z. Stefanowskiej i J. Tazbira,\nWarszawa 1980, str. 61, 63.\nZadanie 5. (0-1)\nWyjaśnij przyczynę dwóch różnych ocen polityki Kazimierza Wielkiego.\nWymagania ogólne\nII. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nII.7.5. Polska w XIV-XV w.\nZdający ocenia panowanie Piastów w dziejach Polski […].\n86 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nRozwiązanie\nZdający powinien w odpowiedzi uwzględnić informacje,\nże aktualne potrzeby propagandowe władz PRL (inne\npo zakończeniu II wojny światowej i inne w latach 70. XX w.)\nbyły przyczyną dwóch różnych ocen polityki Kazimierza\nWielkiego.\nSchemat punktowania\n1 pkt - za podanie i wyjaśnienie przyczyn dwóch różnych ocen\nkróla.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nAktualne potrzeby propagandowe\nwładz miały wpływ na formułowanie\noceny polityki Kazimierza Wielkiego.\nW latach 50. XX w., po zmianie\ngranic, król nie był postacią\npozytywnie ocenianą, gdyż dokonał\nekspansji na Wschód i nie odzyskał\nPomorza Gdańskiego oraz zrzekł się\nŚląska. W czasie rządów Gierka,\ngdy ważne było unowocześnienie\ni modernizacja gospodarcza państwa,\nKazimierz Wielki był oceniany\npozytywnie.\n1 pkt - zdający podał\ni wyjaśnił przyczynę\nróżnych ocen króla.\nW Polsce w pierwszych latach\npo II wojnie światowej oceniano\nkróla negatywnie, natomiast później\ndoceniano jego zasługi.\n0 pkt - zdający\nnie podał przyczyny\nróżnych ocen króla.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 87\nMateriał do zadania 6.\nGeorge Gower, Portret Elżbiety I, królowej Anglii (1588 r.)\nŹródło: D. McDowall, An Illustrated History of Britain, Harlow 2004, str. 74.\nZadanie 6. (0-2 pkt)\nAnalizując elementy graficzne obrazu, wyjaśnij jego treść propagandową dotyczącą\ncelów polityki zagranicznej Anglii w XVI wieku.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIII. 2.3.6. Europa w XVI-XVII w.\nZdający opisuje mapę polityczną i wyznaniową Europy w XVI w.; [ ] charakteryzuje główne\nkonflikty polityczne w XVI-XVII w. […].\n88 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nRozwiązanie\nZdający powinien w odpowiedzi wyjaśnić treść propagandową\nobrazu - przedstawienia królowej Elżbiety (propagowanie\nimperialnej polityki, podkreślenie pozycji Anglii jako\nmocarstwa światowego), odwołując się do elementów obrazu\n(globus - kula ziemska, okręty - flota, pokonana Armada).\nSchemat punktowania\n2 pkt - za wyjaśnienie treści propagandowej z uwzględnieniem\ndwóch elementów obrazu.\n1 pkt - za wyjaśnienie treści propagandowej z uwzględnieniem\njednego elementu obrazu.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nPrzedstawiona na portrecie królowa\nElżbieta I opiera rękę na kuli\nziemskiej, co może symbolizować\ndążenie do ekspansji kolonialnej\ni imperialne ambicje polityczne.\nPostać królowej została przedstawiona\npomiędzy dwoma obrazami.\nZ jednej strony widać hiszpańską\nArmadę, a z drugiej jej okręty rozbite\nprzez żywioł, tym samym przestały\nstanowić zagrożenie, przeszkodę,\ndla morskich aspiracji Anglii.\n2 pkt - zdający\npoprawnie wyjaśnił\ntreść propagandową,\nodwołując się\ndo elementów\nz obrazu.\nKrólowa opiera dłoń na wyobrażeniu\nkuli ziemskiej, co jest podkreśleniem\nimperialnej polityki.\n1 pkt - zdający\npoprawnie określił\ntreść propagandową,\nale odniósł się tylko\ndo jednego elementu\nz obrazu.\nWyeksponowana - obok postaci\nkrólowej - korona oraz strój\nwładczyni świadczą o pozycji\nAnglii w Europie.\n0 pkt - zdający\nzawarł w odpowiedzi\nelementy świadczące\no niezrozumieniu\npolecenia.\nMateriały do zadania 7.\nŹródło 1. Fragment biografii Jana Zamoyskiego\nNajwiększe jego dzieło, miasto Zamość, rosło w czasach batoriańskich powoli.\nNa papierze istniał plan miasta idealnego, zgodnego z nową estetyką renesansu [ ].\nWytyczono ulice, [ ] działki przy nich zabudowano drewnianym domkami, wznoszonymi\nna koszt fundatora, by zachęcić nowych przybyszów. Mieli to być [ ] w myśl przywileju\nlokacyjnego wyłącznie rzymscy katolicy.\nŹródło: S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, str. 254.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 89\nŹródło 2. Plan Zamościa. Pierwsza połowa XVII w.\nŹródło: Wielka historia Polski, t. 4, Kraków 2000, str. 236.\nZadanie 7. (0-1)\nZdecyduj, czy ograniczenie dotyczące osiedlania się w Zamościu, o którym mowa\nw źródle 1., jest potwierdzone w źródle 2. Uzasadnij odpowiedź.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIII. 3. 6 Rzeczpospolita w okresie renesansu i demokracji szlacheckiej.\nZdający ocenia sytuację wyznaniową na ziemiach Rzeczypospolitej w XVI w., w tym\ntolerancję wyznaniową oraz unię brzeską.\n4.5. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający ocenia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej\ni modelu życia gospodarczego [ ].\n90 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nRozwiązanie\nZdający powinien zauważyć, że ograniczenia dotyczące\nosiedlania się w Zamościu zawarte w tekście nie są potwierdzone\nna planie, ponieważ są na nim świątynie wyznań innych\nniż rzymskokatolickie, co oznacza, że przedstawicielom innych\nwyznań i religii zezwolono na zamieszkanie w tym mieście.\nSchemat punktowania\n1 pkt - za sformułowanie stanowiska i uzasadnienie odpowiedzi.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nOgraniczenie dotyczące wyznania\nzawarte w dokumencie lokacyjnym\nmusiało przestać obowiązywać.\nNa planie Zamościa z I połowy XVII\nwieku zaznaczono m.in. synagogę\ni cerkiew.\n1 pkt - zdający zajął\nstanowisko i uzasadnił\nodpowiedź, zwracając\nuwagę na zaznaczone\nna planie świątynie\ninnych religii i wyznań.\nZapisy z przywileju lokacyjnego\nnie były przestrzegane. W mieście\nmieszkali wyznawcy różnych religii.\n0 pkt - zdający\nw uzasadnieniu\nnie uwzględnił informacji\nz planu Zamościa.\nZapisy z przywileju lokacyjnego\nZamościa nie obowiązywały\nw XVII wieku.\n0 pkt - zdający\nnie uzasadnił\nodpowiedzi.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 91\nMateriał do zadania 8.\nDo Króla Jegomości Zygmunta III\n(wiersz propagandowy z początku XVII w.)\nOjcze nasz, królu polski, który mieszkasz w Warszawie,\nU nas w niedobrej sławie\nŚwięć się w Szwecyi imię Twoje,\nGdzie są z dawna twe pokoje.\nPrzyjdź do(1) królestwa (twego) szwedzkiego,\nA zaniechaj(2) polskiego i księstwa litewskiego.\nBądź wola Twoja w Wandalech, jako pierwej była,\nGdzieś dobrych śledzi miał obfitość siła(3).\nChleba naszego powszedniego\nZbawiłeś nas za panowania swego.\nOdpuść nam łanowe, poborowe, czopowe(4),\nBo bardzo już są u nas rzeczy nienowe,\nI nie uwódź nas na pokuszenie na wojnę z Szwedami,\nBo jej dla ciebie doma(5) dosyć mamy.\nAle nas zbaw od wszego(6) złego,\nA sam idź prędko do Boga Wszechmogącego,\nAlbowiem Twoja moc nad nami\nLepiej niż radzić o nas z jezuitami. […]\nŹródło: Wiek XVI-XVIII. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii,\nstudentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, str. 270.\nSłowniczek:\n(1) przyjdź do - wróć do\n(2) zaniechaj - zrezygnuj z\n(3) siła - bardzo dużo\n(4) łanowe, poborowe, czopowe - rodzaje podatków\n(5) doma - tu: w kraju, w Rzeczypospolitej\n(6) wszego - wszystkiego\nZadanie 8. (0-1)\nZdecyduj, czy podane zdania (1-3) są prawdziwe, czy fałszywe. We właściwe miejsce\nw tabeli wpisz znak X.\nPrawda\nFałsz\n1.\nWezwanie „Bądź wola Twoja w Wandalech, jako pierwej\nbyła” dotyczy rządów Zygmunta III w Szwecji.\n2.\nProśba „Odpuść nam łanowe, poborowe, czopowe”\njest związana z obawą szlachty przed zwiększeniem\npodatków.\n3.\nProśba „I nie uwódź nas na pokuszenie na wojnę\nz Szwedami, bo jej dla ciebie doma dosyć mamy”\ndotyczy rokoszu Lubomirskiego.\n92 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIII.4.4. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający wyjaśnia przyczyny kryzysów wewnętrznych oraz załamania gospodarczego\nRzeczypospolitej w XVII w.\nRozwiązanie\n1, 2 - prawda\n3 - fałsz\nSchemat punktowania\n1 pkt - za trzy prawidłowe odpowiedzi.\n0 pkt - za niepełną odpowiedź, błędną odpowiedź\nlub brak odpowiedzi.\nMateriały do zadania 9.\nŹródło 1. Tytuły czterech rozdziałów monografii historycznej\n Czeski zapalnik i pierwsze cesarskie zwycięstwo\n Duński słomiany ogień i drugie zwycięstwo cesarskie\n Najazd szwedzki i trzecie zwycięstwo cesarskie\n Interwencja francuska i cesarska klęska\nŹródło: J.F. Noël, Święte cesarstwo, Warszawa 1998, str. 150-153.\nŹródło 2. Fragment hasła encyklopedycznego\n[…] Zginęli wszyscy przywódcy […] powstania i wybitniejsi uczestnicy wojny,\nmajątki ich uległy konfiskacie, przekazano je przeważnie arystokracji i szlachcie pochodzenia\nniemieckiego. [Kraj] został przekształcony z niezależnego prawie królestwa w prowincję\nmonarchii habsburskiej.\nŹródło: Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, str. 765.\nZadanie 9. (0-2)\n9.1. Napisz nazwę wojny, której dotyczą cztery podane rozdziały monografii\nhistorycznej.\n9.2. Podaj nazwę kraju, którego sytuację po zakończeniu tej wojny charakteryzuje tekst\nze źródła 2.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 93\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIII.2.6. Europa w XVI-XVII w.\nZdający charakteryzuje główne europejskie konflikty polityczne w XVI-XVII w. […].\n9.1.\nRozwiązanie\nWojna trzydziestoletnia\nSchemat punktowania\n1 pkt - za poprawne podanie nazwy wojny.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n9.2.\nRozwiązanie\nCzechy\nSchemat punktowania\n1 pkt - za poprawne podanie nazwy kraju.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nMateriały do zadania 10.\nŹródło 1. Tabela. Eksport zboża przez Gdańsk w latach 1751-1795 (średnio rocznie\nw tys. łasztów1)\nLata\nWywóz\n1751-1760\n30,4\n1761-1770\n40,6\n1771-1780\n17,2\n1781-1790\n18,6\n1791-1795\n19,5\nNa podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski,\nWarszawa 2002, str. 89.\n1 Łaszt - jednostka objętości ładunku okrętowego używana dla artykułów sypkich; łaszt pszenicy ważył\nok. 2,4 ton.\n94 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nŹródło 2.\nŹródło: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2002 str. 70.\nŹródło 3. Mowa bratanka króla, księcia Stanisława Poniatowskiego, na sejmie\n[fragment]\n[ ] Skarżą się już obywatele nasi od kilku lat, że procent od towarów nie według\ntraktatu [ ] dwanaście od sta, ale dwa i trzy razy tyle wybierają, przez co chęć wszelaka\nposyłania do Gdańska upada, a zabroniony tranzyt przez Śląsk oczywiście przeciwny\nartykułowi drugiemu i dziewiątemu tegoż traktatu niezmiernie nas krzywdzi i wszelki prawie\nsposób wprowadzania pieniędzy do kraju odejmuje. [ ]\nŹródło: Historia Polski 1764-1795. Wybór tekstów, oprac. J. Michalski, Warszawa 1954, str. 47.\nŹródło 4. List Ottona Magnusa Stackelberga, ambasadora rosyjskiego w Warszawie,\ndo księcia Mikołaja Repnina [fragment]\n[…] omówię tylko niektóre szczegóły tyczące się taryfy. Byłem świadkiem\nzobowiązania, które w tej sprawie zawarto z Polską. Gdy jednak nie zrealizowano tego, los\nhandlu polskiego został podległym całkowitej samowoli. Wszystkie artykuły zostały\notaksowane znacznie za wysoko. Na przykład pszenica została oszacowana na 33 dukaty\nłaszt, podczas gdy za taką cenę nie sprzedaje się jej w żadnym z portów bałtyckich.\nNiezależnie od tych obciążeń Polacy doznają innej niedogodności, która nie ma granic. [ ]\nzdarzyło się mianowicie niejakiemu p. Trzeciakowi zapłacić [ ] przeszło 400 dukatów od\ntransportu [potażu], podczas gdy podług samej taryfy należało wymagać jedynie 101 [ ].\nŹródło: Historia Polski 1764-1795. Wybór tekstów, oprac. J. Michalski, Warszawa 1954, str. 49.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 95\nZadanie 10. (0-2)\nWyjaśnij przyczyny zmniejszenia eksportu towarów przez Gdańsk, uwzględniając\ninformacje ze źródeł 1-4.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIII. 6.1.2 Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy oświeceniowe i rozbiory.\nZdający charakteryzuje politykę Rosji, Prus i Austrii wobec Rzeczypospolitej i wskazuje\nprzejawy osłabienia suwerenności państwa polskiego.\nRozwiązanie\nZdający powinien w odpowiedzi uwzględnić informację o pierwszym\nrozbiorze Polski oraz traktatach handlowych z zaborcami i wyjaśnić\nwpływ zmian terytorialnych i ceł wprowadzonych traktatami na spadek\neksportu zboża przez Gdańsk oraz uwzględnić nieprzestrzeganie\nustaleń traktatów handlowych, nieuczciwe postępowanie zaborcy\npruskiego.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - 1 pkt za poprawne wyjaśnienie przyczyn spadku eksportu\nzwiązanych ze zmianami terytorialnymi i barierami celnymi\nwynikającymi z traktatu rozbiorowego i traktatów handlowych oraz\n1 pkt za uwzględnienie w odpowiedzi informacji o postępowaniu\nzaborcy pruskiego (łamanie ustaleń traktatowych, nieuczciwość\ncelników).\n1 pkt - za wyjaśnienie bez uwzględnienia informacji\no nieprzestrzeganiu zapisów traktatowych przez zaborcę.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi\nzdających\nI rozbiór Polski „odciął” Gdańsk\nod Rzeczypospolitej. Zmiany terytorialne\nutrudniały handel zbożem, a wysokie cła\nna towary - eksportowane z Polski przez\nterytorium pruskie do Gdańska - pobierane\nprzez Prusaków na granicach, a także\npodwyższanie opłat, nieuczciwość celników,\nczyniły nieopłacalnym wywóz towarów\nprzez Gdańsk.\n2 pkt - zdający\nprawidłowo wyjaśnił\nprzyczyny,\nuwzględniając dwa\nelementy: czynnik\nterytorialny i problem\nceł, oraz odniósł się\ndo łamania ustaleń\ntraktatowych.\n96 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nW wyniku I rozbioru Polski został\nutrudniony kontakt z Gdańskiem, ponieważ\nRzeczpospolita straciła Wielkopolskę\ni Pomorze Gdańskie. Zmiany terytorialne\nutrudniały handel zbożem, bo zaborca\nnałożył wysokie cła na towary przewożone\ndo portu w Gdańsku.\n1 pkt - zdający wyjaśnił\nprzyczynę zjawiska,\npomijając informację\no łamaniu ustaleń\ntraktatu handlowego.\nPolska straciła Gdańsk w wyniku\npierwszego rozbioru. Zaborca nałożył\nbardzo wysokie opłaty na towary\nprzywożone do Gdańska.\n0 pkt - zdający popełnił\nbłąd merytoryczny\ndotyczący informacji,\nktóra ma bardzo ważne\n(istotne) znaczenie\ndla wyjaśnienia\nproblemu.\nW wyniku I rozbioru Polski w 1772 r.\nwprowadzono cła.\n0 pkt - zdający nie\nwyjaśnił problemu.\nMateriały do zadania 11.\nŹródło 1. Miedzioryt przedstawiający wjazd Napoleona do Warszawy w 1807 r.\nŹródło: A. Nieuważny, My z Napoleonem, Wrocław 1999, str. 37.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 97\nŹródło 2. Andrzej Zahorski, Napoleon - człowiek wieku [fragment]\nZostała po nim legenda i antylegenda. W ich ujęciu rysuje się jako prekursor postępu,\nrealizator haseł rewolucji, bądź jako antychryst [ ]. Dla jednych jest kontynuatorem,\ndla drugich pogromcą rewolucji [ ]. Rządy jego zapłodniły wyobraźnię mas ludzkich,\nbo próbując tworzyć nową syntezę dwóch epok, przetłumaczył milionom prostych ludzi\ndostępne dotychczas tylko dla elity umysłowej idee Wielkiej Rewolucji Francuskiej.\nPrzetłumaczył je na język codziennej praktyki wyrażający się w kodeksie, ujednoliceniu miar\ni wag, w zmianie położenia chłopstwa, w budowie nowego społeczeństwa i wreszcie\nw romantycznej wizji nowego Imperium Romanum - Stanów Zjednoczonych Europy,\nktórych budowę przedsiębrał. [ ] Geniusz Napoleona zawsze będzie działał na wyobraźnię\nludzką, rozpalał namiętności, budził zaciekłe spory. [ ] Jedni uważać będą jego losy\nza przestrogę, uzasadniając, że obrał drogę zbrodni i klęski, a inni wywodzić będą, iż był\nprekursorem postępu, dobroczyńcą ludzkości, męczennikiem, „człowiekiem wieku”,\nwskrzesicielem Polski.\nŹródło: Europa i świat w epoce napoleońskiej, pod red. M. Senkowskiej-Gluck, Warszawa 1988, str. 88-89.\nZadanie 11. (0-2)\nW zacytowanym fragmencie pracy Andrzeja Zahorskiego przedstawione zostały dwie\noceny Napoleona I Bonapartego. Do której z nich pasuje treść ilustracji? Odpowiedź\nuzasadnij, podając dwa argumenty.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIV.1.4. Europa napoleońska.\nZdający wskazuje przykłady i wyjaśnia przyczyny zaangażowania się Polaków po stronie\nNapoleona.\n98 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nRozwiązanie\nW zacytowanym fragmencie pracy Andrzeja Zahorskiego\nprzedstawiono dwie oceny Napoleona I - pozytywną\ni negatywną. Zdający powinien zauważyć, że ilustracja zawiera\nelementy podkreślające pozytywne dokonania Napoleona.\nUzasadnienie:\nElementy ilustracji będące dowodem na pozytywną ocenę\nNapoleona I: zerwane łańcuchy - oznaczające zapowiedź\nwolności dla Polaków; antyczna kwadryga i trąby - odniesienie\ndo triumfu odbywanego w Imperium Romanum, do którego\nnawiązywał zwycięski wódz - Napoleon; otwarta księga - może\noznaczać Kodeks Napoleona i przedstawiać go jako prawodawcę;\nróg obfitości - jest zapowiedzią bogactwa pod rządami\nNapoleona I.\nSchemat punktowania\n2 pkt - za zajęcie stanowiska i uzasadnienie odpowiedzi\nzawierające odniesienia do dwóch elementów ilustracji.\n1 pkt - za zajęcie stanowiska i uzasadnienie odpowiedzi\nzawierające odniesienie do jednego elementu ilustracji.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nTreść ilustracji pasuje do pozytywnej\noceny Napoleona Bonapartego, gdyż\npokazuje dokonania Napoleona\n(wymienione przez autora tekstu),\ntakie jak popieranie dążeń\nniepodległościowych Polaków\n(zerwane łańcuchy), zapewnienie\ndobrobytu (kobieta z rogiem obfitości).\n2 pkt - zdający zajął\nwłaściwe stanowisko\ni uzasadnił odpowiedź,\nodnosząc się do dwóch\nelementów ilustracji.\nW tekście przedstawiono argumenty,\nktórymi posługują się zwolennicy\ni przeciwnicy Napoleona Bonaparte.\nIlustracja propaguje Napoleona jako\nwyzwoliciela Polski - symbolicznie\nzrywającego krępujące łańcuchy,\na więc pasuje do pozytywnej oceny\ncesarza Francuzów.\n1 pkt - zdający zajął\nwłaściwe stanowisko\ni uzasadnił odpowiedź,\nodnosząc się\ndo jednego elementu\nilustracji.\nIlustracja pokazuje Napoleona jako\npozytywną postać.\n0 pkt - zdający zajął\nstanowisko, ale nie\nuzasadnił odpowiedzi.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 99\nMateriał do zadań 12. i 13.\nTablica genealogiczna (fragment). Dynastia habsbursko-lotaryńska\nUwaga: pod imionami władców Austrii i Austro-Węgier podano lata ich panowania.\nNa podstawie: S. Grodziski, ( ), Wrocław 1983, str. 192-193.\nMaria Teresa\n1740-1780\nx Franciszek Stefan\nks. Lotaryngii i Baru\nLeopold II\n1790-1792\nx Maria Ludwika\nc. Karola III, kr. Hiszpanii\nJózef II\n1765-1790\nMaria Antonina\nx Ludwik XVI\nkr. Francji\nFranciszek II (I)\n1792-1835\nx Maria Teresa\nc. Ferdynanda I, kr. Sycylii\nMaria Ludwika\nx Napoleon I;\nx hr. Neipperg;\nx hr. Bombelles\nFerdynand I\n1835-1848\nx Maria Anna\nc. Wiktora Emanuela I,\nkr. Sardynii\nFranciszek\nx Zofia c. Maksymiliana I,\nkr. Bawarii\nFranciszek Józef I\n1848-1916\nx Elżbieta\nc. Maksymiliana,\nks. Bawarii\nMaksymilian I\ncesarz Meksyku\nx Karolina,\nc. Leopolda I,\nkr. Belgii\nKarol Ludwik\nx Maria Annunziata,\nc. Ferdynanda II,\nkr. Sycylii\nLudwik Wiktor\nMaria Anna\nZofia\nGizela\nx ks. Leopold\nBawarski\nRudolf\nx Stefania,\nc. Leopolda II,\nkr. Belgii\nMaria Waleria\nx Franciszek\nSalwator\nFranciszek\nFerdynand\nx Zofia hr.\nChotek\nOtto\nx Maria,\nc. Jerzego,\nkr. Saksonii\nElżbieta\nx Otto ks.\nWindischgrätz\nKarol I\n1916-1918\n100 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nZadanie 12. (0-3)\n12.1. Na podstawie tablicy genealogicznej uzupełnij tekst poniższego dokumentu.\nW wykropkowane miejsca wpisz imię (imiona) władców.\nMy Ferdynand Pierwszy, z Bożej łaski Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech etc. Gdyśmy\nwstąpili na tron po zgonie śp. Ojca Naszego, Cesarza ,\njako jego prawny następca, przejęci świetnością i powagą naszych obowiązków, błagaliśmy\nprzede wszystkim Boga o Jego pomoc [ ].\n[ ] w ostatnich czasach, gdy udało się było zbrodniczym usiłowaniom zaburzyć w jednej\nczęści Naszych państw legalny porządek i roztlić wojnę domową, przetrwała mimo to\nniezmierna większość Naszych ludów w winnej Monarsze wierności…\nJednakowoż nacisk wypadków […] i niezbędna potrzeba wielkiego i wyczerpującego\nprzekształcenia naszych form państwowych […] umocniły Nas w przekonaniu, że potrzeba\nmłodszych sił do popierania tego wielkiego dzieła…\nZ tego powodu […] doszliśmy do stałego postanowienia zrzeczenia się niniejszym tronu\nCesarstwa Austriackiego […] na rzecz […] arcyksięcia\nŹródło: S. Grodziski, ( ) , Wrocław 1983, str. 5.\n12.2. Podaj nazwę, jaką określa się decyzję cesarza Ferdynanda I Habsburga.\n12.3. Wydarzenia, o których mowa w podkreślonym fragmencie dokumentu, były\nczęścią ogólnoeuropejskich wystąpień rewolucyjnych w XIX w. Podaj ich nazwę.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIV.3.2. Ideologie XIX w.\nZdający wyjaśnia związki pomiędzy ideologiami liberalnymi i nacjonalistycznymi\na europejskimi ruchami niepodległościowymi i zjednoczeniowymi, omawia [ ] Wiosnę\nLudów [ ].\nIV.6.1. Europa i świat w XIX w.\nZdający charakteryzuje kierunki przemian społecznych i politycznych w państwach\neuropejskich […].\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 101\n12.1.\nRozwiązanie\nKolejno: Franciszek [II (I)] i Franciszek Józef [I]\nSchemat punktowania\n1 pkt - za poprawne podanie imion władców.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n12.2.\nRozwiązanie\nAbdykacja\nSchemat punktowania\n1 pkt - za poprawne podanie nazwy.\n0 pkt - za podanie błędnej nazwy lub brak odpowiedzi.\n12.3.\nRozwiązanie\nWiosna Ludów\nSchemat punktowania\n1 pkt - za poprawne podanie nazwy wydarzeń.\n0 pkt - za podanie błędnej nazwy lub brak odpowiedzi.\nZadanie 13. (0-2)\nPodaj, o którym z władców - uwzględnionych w tablicy genealogicznej - mówi tekst,\ni określ dwa czynniki wpływające na różne oceny tego władcy.\nW ciągu swych 86 lat życia i 68 lat panowania cesarz dorównał trzem pokoleniom.\nDzieciństwo i młodość przypadły mu na czasy absolutyzmu [ ]. Jego wiek dojrzały to czasy\nkonstytucyjnego liberalizmu [ ]. Starość wypadła mu na czasy [ ] masowych ruchów\nspołecznych i rozwijającego się nacjonalizmu [ ].\nJego czasy i otoczenie, jego działalność i jej skutki - oto temat ogromnej liczby prac\nnaukowych, półnaukowych i zgoła publicystycznych. W tej rozległej bibliografii nie brak\nsądów skrajnych, od pełnego uwielbienia do surowej krytyki. Różnorodność tych ocen\nwynika nie tylko z faktu, że badane zagadnienia inaczej rysują się z perspektywy\nSchönbrunnu, inaczej z zamku królewskiego w Budzie [ ], z Hradczan czy wreszcie\nz Wawelu. Komplikuje ją wielość barw, w jakich występują autorzy i badacze: od czarno-\nżółtej [barwy dynastii] do czerwonej.\nŹródło: S. Grodziski, ( ), Warszawa 1983, str. 181.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\n102 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania szczegółowe\nIV.3.2. Ideologie XIX w.\nZdający wyjaśnia związki pomiędzy ideologiami liberalnymi i nacjonalistycznymi\na europejskimi ruchami niepodległościowymi i zjednoczeniowymi, omawia [ ] Wiosnę\nLudów [ ].\nIV.6.1. Europa i świat w XIX w.\nZdający charakteryzuje kierunki przemian społecznych i politycznych w państwach\neuropejskich […].\nRozwiązanie\nFranciszek Józef [I]\nZdający może uwzględnić:\n czynnik narodowościowy,\n czynnik ideologiczny,\n czas, w którym powstały biografie.\nSchemat punktowania\n2 pkt - 1 pkt za rozpoznanie władcy i 1 pkt za dwa czynniki,\nktóre wpływają na opinię historyków o tej postaci.\n0 pkt - za błędne odpowiedzi lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nW tekście jest mowa o Franciszku\nJózefie I. Na różnorodność ocen tego\ncesarza mogły mieć wpływ zarówno\npoglądy polityczne autorów,\njak i ich narodowość.\n2 pkt - zdający\nrozpoznał władcę\ni podał dwa różne\npoprawne czynniki.\nAutor tekstu pisze o Franciszku\nJózefie. Badacze życia i dokonań\ntego władcy pochodzili z różnych\npaństw, a to miało wpływ na ocenę\ncesarza.\n1 pkt - zdający\nrozpoznał władcę,\nale podał tylko jeden\nczynnik.\nMateriał do zadania 14.\nHenryk Kamieński, O prawdach żywotnych narodu polskiego (1844 r.)\nSchodząc do przyczyn upadku Polski, nie będziemy się zadawać w długie historyczne\nrozbiory, lecz w ogólności chcemy je oznaczyć [ ]. Naród wielki, jakim jesteśmy, nie mógł\nupaść, jak skutkiem własnej niemocy; przyczyny, więc pierwotne naszych rozbiorów\ni poniżenia w nas samych leżały […].\nDo wysokiego stopnia dojść musiała nasza słabość, kiedy nas podbili i zawojowali\nwrogi bardzo nieznaczącymi siłami [ ]. Gdyby cały naród był wrzał zapałem niepodległości\ni miłości ojczyzny, byłby wobec grożącego niebezpieczeństwa siły swoje wszystkie połączył,\na tak żaden podbój nie byłby się stał podobnym, a wróg, który by śmiał na kraj nasz nastąpić,\nznalazłby niezawodne zniszczenie [ ].\nŹródło: Polska myśl demokratyczna w ciągu wieków. Antologia, Warszawa 1987, str. 132-133.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 103\nZadanie 14. (0-1)\nPodaj argument świadczący o tym, że w zacytowanym fragmencie tekstu zawarta jest\nopinia charakterystyczna dla krakowskiej szkoły historycznej.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIV.4.5.6. Walka o niepodległość Polski w okresie niewoli narodowej.\nZdający charakteryzuje koncepcje polityczno-społeczne Wielkiej Emigracji XIX w. i ich wpływ\nna życie polityczno-społeczne w trzech zaborach; ocenia dorobek kultury polskiej XIX w.\ni jej wpływ na kształtowanie się tożsamości narodowej Polaków.\nRozwiązanie\nZdający powinien dostrzec, że w zacytowanym\nfragmencie tekstu autor wyraźnie wskazuje na wewnętrzne,\na nie na zewnętrzne przyczyny utraty niepodległości.\nSchemat punktowania\n1 pkt - za podanie argumentu.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nHistorycy krakowskiej szkoły\nhistorycznej w końcu XIX w. kładli\nnacisk na wewnętrzne przyczyny\nupadku Rzeczypospolitej, np. wady\nustrojowe, i ta sama myśl jest zawarta\nwe fragmencie tekstu Kamieńskiego.\n1 pkt - zdający wskazał\npoprawny argument.\nPolska upadła, bo ją podbili\ni zawojowali wrogowie.\n0 pkt - zdający\nnie wskazał dobrego\nargumentu, jedynie\nprzepisał fragment\ntekstu.\n104 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nMateriały do zadania 15.\nŹródło 1. Odpowiedzi Francuzów na ankietę dotyczącą przygotowywanej pruskiej\nustawy o przymusowym wywłaszczeniu Polaków w Poznańskiem i na Pomorzu\n1907 r.*\n*Henryk Sienkiewicz w „L’Echo de Paris” z 18 grudnia 1907 r. zamieścił apel z prośbą o wypowiedzi\nprzedstawicieli świata zachodniego na temat przygotowywanej ustawy. Odpowiedzi udzieliło 254 respondentów.\nOdpowiedź 1.\nMożemy się spodziewać, że podobne metody zastosowane będą przeciw naszym\nrodakom w Alzacji i Lotaryngii. Co by jednak powiedzieli prawnicy niemieccy, gdyby\nRosjanie w Inflantach i Kurlandii, gdyby Węgrzy w Siedmiogrodzie stosowali względem\nswych poddanych niemieckich te same metody wywłaszczeniowe [ ]. Nie pragnę wcale,\naby podobne pogwałcenie prawa dokonywało się gdzie indziej, nawet w stosunku\ndo Niemców. [ ] Gdybym był Niemcem - rumieniłbym się z powodu takiej ustawy [ ].\nOdpowiedź 2.\nNie czekałem na wymowny protest Pański, by ze wszystkich sił protestować\nprzeciwko prześladowaniom niemieckim w Polsce. [ ] I nadal protestować będę [ ]. Jako\nAlzatczyk, nie mogę zapomnieć, że mój kraj jest chwilowo pod innym prawem niż\nfrancuskie.\nŹródło: K. Dunin-Wąsowicz, Francuska opinia publiczna wobec sprawy polskiej i Polaków w latach\n1895-1914, Warszawa 1999, str. 69.\nŹródło 2. List ambasadora Francji w Niemczech do ministra spraw zagranicznych\nFrancji, Berlin, 20 grudnia 1907 r.\nJak surowych nie mielibyśmy sądów o polityce niemieckiej w Polsce, byłoby bardzo\nnie na miejscu, aby Francuzi interweniowali w tego rodzaju sprawach w Niemczech. Sytuacja\nnaszych rodaków na terenach anektowanych jest zbyt podobna do sytuacji Polaków, abyśmy\nmogli bez bardzo ujemnych skutków trwonić nasze sentymenty na rzecz tych ostatnich. [ ]\nW chwili, kiedy podejmowane są widoczne wysiłki, aby zerwać więzy łączące Rosję\nz Francją, znaczyłoby to dostarczyć [Niemcom] przeciwko nam potężnego oręża u Rosjan\ni obudzić podejrzenia, które nasze sympatie do Polski zawsze wzbudzały w Petersburgu.\nŹródło: J. W. Borejsza, Piękny wiek XIX, Warszawa 2010, str. 303-304.\nZadanie 15. (0-3)\n15.1. Wyjaśnij, na podstawie źródła 1., co pomogło Francuzom odpowiadającym\nna ankietę zrozumieć sytuację Polaków w Poznańskiem i na Pomorzu.\n15.2. Wyjaśnij, dlaczego autor źródła 2. uważał, że interwencja Francji w sprawie,\nktórej dotyczyła ankieta, byłaby sprzeczna z francuską racją stanu.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 105\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIV.3.3. Ideologie XIX w. Zdający porównuje cele i charakter oraz ocenia polityczne\ni społeczno-gospodarcze skutki zjednoczenia Włoch i Niemiec.\nIV.4.1. Walka o niepodległość Polski w okresie niewoli narodowej. Zdający charakteryzuje\ni porównuje cele i metody polityki zaborców wobec społeczeństwa polskiego w okresie\nniewoli narodowej.\n15.1.\nRozwiązanie\nZdający powinien w wyjaśnieniu zawrzeć informację\no podobieństwie sytuacji Francuzów mieszkających w Alzacji\ni Lotaryngii do sytuacji Polaków pod panowaniem niemieckim.\nSchemat punktowania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nFrancuzi obawiali się,\nże mieszkańcy Alzacji i Lotaryngii\nznajdą się w takiej samej sytuacji\njak Polacy z Pomorza\ni Wielkopolski; protestowali\nprzeciwko takiemu traktowaniu\nmniejszości narodowych.\n1 pkt - zdający\nprawidłowo wyjaśnił,\nzwracając uwagę\nna związek między sytuacją\nobu społeczności będących\npod panowaniem\nniemieckim.\nFrancuzi przegrali w wojnie\nz Prusami i Alzacja oraz Lotaryngia\nznalazły się w granicach Cesarstwa\nNiemieckiego.\n0 pkt - zdający podał\npoprawne informacje,\nale nie wyjaśnił problemu.\n15.2.\nRozwiązanie\nZdający powinien w wyjaśnieniu napisać o obawach wyrażonych\nw liście przez ambasadora Francji: możliwości pogorszenia\nstosunków z Rosją lub pretekstu dla Niemców do ataku\nna Francję oraz o zagrożeniu poczucia bezpieczeństwa\nFrancuzów w zajętej przez Niemców Alzacji i Lotaryngii.\nSchemat punktowania\n2 pkt - za poprawne wyjaśnienie zawierające informacje\no dwóch aspektach francuskiej racji stanu.\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie odwołujące się do jednego\naspektu francuskiej racji stanu.\n0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi.\n106 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nAutor listu uważa, że interwencja\nna rzecz Polaków może spowodować\npogorszenie stosunków Francji\nz Rosją i może stać się pretekstem\ndo odwetu niemieckiego\nna Francuzach zamieszkałych\nw Alzacji i Lotaryngii.\n2 pkt - zdający\nprawidłowo wyjaśnił\nproblem, zwracając\nuwagę na dwa aspekty\nfrancuskiej racji stanu,\no których pisze w liście\nambasador.\nAmbasador Francji przestrzega\nprzed interwencją w sprawie Polaków,\nponieważ obawia się, że może\nto spowodować prześladowania\nFrancuzów na terenach zajętych\nprzez Niemcy.\n1 pkt - zdający odniósł\nsię tylko do jednego\nz aspektów poruszonych\nw liście.\nAmbasador Francji obawia się,\nże w wyniku interwencji w obronie\nPolaków może dojść do agresji\nze strony Niemiec na Francję i zajęcia\nprzez Niemców Alzacji i Lotaryngii.\n0 pkt - zdający\nnie wyjaśnił problemu,\npopełnił błąd\nmerytoryczny.\nMateriał do zadania 16.\nCentrala telefoniczna. Litografia z Le Petit Journal z 1904 roku\nŹródło: G. Szelągowska, K. Szelągowska, Dzieje nowożytne i najnowsze 1815-1939.\nĆwiczenia źródłowe z historii dla szkół średnich, Warszawa 1999, str. 183.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 107\nZadanie 16. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego scena przedstawiona na litografii świadczy o zmieniającej się pozycji\nspołecznej kobiet.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nIV.2.3. Europa i Stany Zjednoczone w epoce rewolucji przemysłowej. Zdający ocenia\ngospodarcze, społeczne, kulturowe i ekologiczne skutki rewolucji przemysłowej.\nRozwiązanie\nZdający powinien w wyjaśnieniu napisać o aktywności\nzawodowej kobiet.\nSchemat punktowania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nScena przedstawiona na litografii\nświadczy o obecności kobiet na rynku\npracy. Wcześniej kobiety, poza służbą\ndomową, nie pracowały zawodowo.\n1 pkt - zdający\nprawidłowo wyjaśnił\nproblem.\nScena przedstawiona na litografii\nświadczy o tym, że na początku\nXX wieku zmieniła się pozycja\nspołeczna kobiet.\n0 pkt - zdający\nnie wyjaśnił problemu.\n108 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nMateriał do zadania 17.\nŹródło: J. Krawczyk, O Polsce i Polakach, Warszawa 2004, str. 279.\nZadanie 17. (0-2)\n17.1. Podaj nazwę wydarzenia, którego dotyczy plakat, oraz określ czas tego\nwydarzenia, podkreślając poprawne dokończenie zdania.\nNazwa wydarzenia:\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 109\nWydarzenie było w roku\nA. bolszewickiego przewrotu październikowego w Rosji.\nB. wybuchu pierwszego powstania śląskiego.\nC. przeprowadzenia plebiscytu na Warmii i Mazurach.\nD. podpisania traktatu pokojowego w Rydze.\n17.2. Wyjaśnij, dlaczego Aleksandra Piłsudska, oceniając bitwę, której dotyczy plakat,\nużyła porównania:\n„Bolszewicka wizja wzniecenia rewolucji światowej na trupie Polski rozwiała się wtedy\nzupełnie. Ćwierć tysiąclecia przedtem oręż polski dokonał podobnego rozstrzygnięcia,\nkiedy Jan Sobieski rozbił armię turecką pod Wiedniem”.\nŹródło: A. Piłsudska, Wspomnienia, Warszawa 1997, str. 238.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nV.4.1. Odbudowa niepodległości i życie polityczne II Rzeczypospolitej.\nZdający opisuje proces kształtowania się terytorium II Rzeczypospolitej, w tym [ ] wojnę\npolsko-bolszewicką.\n17.1.\nRozwiązanie\nbitwa warszawska (bitwa o Warszawę albo cud nad Wisłą)\nC.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy wydarzenia i wskazanie\nodpowiedzi z właściwym rokiem wydarzenia.\n0 pkt - za niepełną odpowiedź, błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n17.2.\nRozwiązanie\nZdający w wyjaśnieniu powinien uwzględnić informację\no podobnym znaczeniu tych dwóch bitew dla cywilizacji europejskiej.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, w którym zdający zwróci uwagę\nna znaczenie ideowe tych dwóch zwycięstw (fakt, że te dwie bitwy\nuchroniły cywilizację europejską przed katastrofą).\n0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia.\n110 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nPrzykładowe\nodpowiedzi\nzdających\nTe dwie bitwy miały ogólnoeuropejskie,\nfundamentalne znaczenie. Zwycięstwo\nPolaków w bitwie warszawskiej uchroniło\nEuropę przed rewolucją bolszewicką,\na pokonanie Turków pod Wiedniem ocaliło\nchrześcijaństwo europejskie.\n1 pkt - zdający\nwyjaśnił znaczenie\nwydarzeń, zwracając\nuwagę na aspekt\nideowy obu bitew.\nW tych dwóch bitwach zwyciężyli Polacy;\nw bitwie warszawskiej pokonali Rosjan,\na pod Wiedniem - Turków.\n0 pkt - zdający\nnie dostrzegł znaczenia\nideowego obu\nzwycięstw, ograniczył\nodpowiedź\ndo informacji,\nże w obu bitwach\npokonano najeźdźców.\nMateriały do zadania 18.\nRysunek 1.\nRysunek 2.\nl\nŹródło: Katalog wystawy Oswobożdienije, Warszawa 2005, str. 48.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 111\nZadanie 18. (0-1)\nRysunek 1. opublikowano w amerykańskiej prasie w 1939 roku. W 1941 roku\nna rysunku wprowadzono zmianę. Wyjaśnij przyczynę wprowadzenia zmiany widocznej\nna rysunku 2.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nV.6.2. Europa i świat podczas II wojny światowej.\nZdający wyjaśnia uwarunkowania współpracy niemiecko-radzieckiej w latach 1939-1941\ni jej konsekwencje dla państw i narodów Europy Środkowej.\nRozwiązanie\nZdający powinien zauważyć, że od 1941 r. (agresja Niemiec na Związek\nRadziecki) ZSRR stał się sojusznikiem USA. Z tego powodu w Stanach\nZjednoczonych zacierano pamięć o wcześniejszej współpracy\naktualnego sojusznika z Niemcami (udziale w agresji na Polskę\ni jej rozbiorze).\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za wyjaśnienie uwzględniające zmianę stosunku USA do ZSRR\nw 1941 roku i przyczynę tej zmiany.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi\nzdających\nW 1941 roku ZSRR został zaatakowany\nprzez III Rzeszę i dołączył do koalicji\nantyhitlerowskiej, stał się więc z czasem\ntakże sojusznikiem USA. Dlatego z głowicy\nzniknął sierp i młot - symbol radzieckiej\nagresji we wrześniu 1939 r. i współudziału\nw wojnie przeciw Polsce i jej rozbioru.\n1 pkt - zdający\nprawidłowo wyjaśnił\nzmianę stosunku USA\ndo ZSRR oraz jej\nprzyczynę.\nW 1941 roku ZSRR został zaatakowany\nprzez Niemcy na froncie wschodnim.\n0 pkt - zdający\nnie wyjaśnił przyczyny\nwprowadzonej zmiany.\n112 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nMateriały do zadania 19.\nŹródło 1. Fragment opracowania historycznego\nPartia konserwatywna poniosła klęskę! Oznaczało to, że […] większość w narodzie\nma dosyć rządów konserwatywnych, że domagała się nowej polityki socjalnej […]. Labour\nParty [Partia Pracy] znalazła się u steru rządów w skomplikowanych trudnych warunkach\nrzeczywistości powojennej. Naród, a zwłaszcza masy pracujące udzieliły jej kredytu\nw nadziei, że nie powtórzą się czasy po pierwszej wojnie światowej - czasy kryzysów\ngospodarczych, chronicznego bezrobocia i nędzy. Jakoż naczelnym hasłem Labour Party [ ]\nbyło państwo powszechnej pomyślności i dobrobytu, oparte na rozbudowanym systemie\nubezpieczeń społecznych.\nŹródło: A. Liebfeld, Churchill, Warszawa 1971, str. 493, 495.\nŹródło 2.\nRysunek satyryczny z prasy brytyjskiej z 1945 r. Churchill i Attlee\nŹródło: A. Liebfeld, Churchill, Warszawa 1971, wkładka po stronie 496.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 113\nZadanie 19. (0-3)\nAnalizując elementy graficzne rysunku satyrycznego, wyjaśnij, w jaki sposób problemy\nspołeczno-gospodarcze Wielkiej Brytanii wpłynęły na zmiany polityczne w tym\npaństwie.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nV.9.1 Europa i świat w okresie rywalizacji ZSRR i Stanów Zjednoczonych.\nZdający opisuje demograficzne, społeczno-gospodarcze i polityczne skutki wojny.\nRozwiązanie\nZdający powinien zauważyć, że Partia Pracy prezentowała\nprogram, który, w porównaniu z programem konserwatystów,\nbył bardziej otwarty na wynikające z trudnej sytuacji\ngospodarczej problemy społeczeństwa brytyjskiego po II wojnie\nświatowej. To było przyczyną klęski konserwatystów\nw wyborach i oznaczało zmianę na stanowisku premiera\nWielkiej Brytanii, którym przestał być Winston Churchill.\nNa rysunku ta postać przedstawiona jest w dwojaki sposób.\nKomentując sytuację przed wyborami, kiedy Churchill udawał\nsię na konferencję do Poczdamu (napis na walizce), rysownik\nukazał sylwetkę premiera, która rozmiarami i miejscem\nna rysunku wyraźnie świadczy, że jest to czołowa postać\ndelegacji brytyjskiej. Po wyborach, w roli premiera, wrócił\ndo Poczdamu szef Partii Pracy (Clement Attlee),\na nie konserwatysta - Churchill - stąd druga jego sylwetka\nna rysunku jest o wiele mniejsza od tej pierwszej.\nSchemat punktowania\n3 pkt - 1 pkt za wyjaśnienie, że problemy społeczno\n-gospodarcze doprowadziły do zmian politycznych; 1 pkt za\nrozpoznanie, że dwie różne sylwetki Churchilla to efekt zmian\nna stanowisku premiera; 1 pkt za stwierdzenie, że dokonało się\nto w czasie konferencji w Poczdamie (napis na walizce).\n2 pkt - za dobre wyjaśnienie bez uwzględnienia czasu wydarzeń\n(konferencja w Poczdamie).\n1 pkt - za samo wyjaśnienie wpływu problemów społeczno-\ngospodarczych na wyniki wyborów.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n114 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nWinston Churchill pojechał\nna konferencję do Poczdamu jako\npremier Wielkiej Brytanii. W czasie\ntrwania konferencji odbyły się\nw Wielkiej Brytanii wybory\ni premierem został Clement Attlee\n- lider Partii Pracy. Sposób\nprzedstawienia postaci ukazuje,\nże Churchill stał się po wyborach\npostacią drugoplanową na scenie\npolitycznej. Konserwatyści przegrali\nwybory, bo społeczeństwo wybrało\nprogram Partii Pracy, uwzględniający\nwalkę z biedą i bezrobociem.\n3 pkt - zdający\npoprawnie\nzinterpretował zmianę\nw ukazaniu postaci\nChurchilla,\npoprawnie stwierdził,\nże do komentowanego\nprzez rysownika\nwydarzenia doszło\npodczas konferencji\nw Poczdamie,\npoprawnie określił\nprzyczynę zmiany\nsytuacji politycznej\nw Wielkiej Brytanii.\nWinston Churchill był podczas\nII wojny światowej premierem rządu\nbrytyjskiego i był bardzo popularny,\na później tę popularność stracił.\n0 pkt - zdający udzielił\nbłędnej odpowiedzi\nna postawione pytanie.\nMateriały do zadania 20.\nŹródło 1. Niemiecki plakat z 1948 r.\nŹródło 2. Polska wersja rysunku satyrycznego\nBorysa Jefimowa z 1951 r.\nTłumaczenie z języka niemieckiego tekstu na\nplakacie:\nWolna droga dla planu Marshalla.\nChomąto - część uprzęży wkładana na szyję koniowi\npociągowemu.\nŹródło: Książki nieczytane. Katalog wystawy, Kielce 2005, str. 27; Kronika Polski, nr 35, Kraków 1998, str. 12.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 115\nZadanie 20. (0-1)\nPorównaj interpretację planu gospodarczego w źródłach ikonograficznych i wyjaśnij\nprzyczyny różnic w prezentacji planu gospodarczego w tych źródłach.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nV.9.3. Europa i świat w okresie rywalizacji ZSRR i Stanów Zjednoczonych.\nZdający wyjaśnia genezę zimnej wojny i rozpoznaje jej przejawy w stosunkach między ZSRR\na Stanami Zjednoczonymi.\nRozwiązanie\nZdający porównał interpretację planu gospodarczego na plakacie\ni rysunku oraz wyjaśnił przyczyny różnic w prezentacji planu\nMarshalla, uwzględniając np.:\n cele, którym miały służyć źródła: plakat i rysunek,\n adresata, do których były skierowane źródła,\n miejsce powstania źródeł.\nSchemat punktowania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia.\nPrzykładowe\nodpowiedzi zdających\nPlakat i rysunek miały służyć różnym\ncelom. Plakat propagował pozytywny,\nprzychylny stosunek do pomocy\namerykańskiej dla Niemiec. Natomiast\nrysunek prezentował plan Marshalla\njako podstęp Stanów Zjednoczonych\nw celu uzależnienia od siebie państw\nEuropy i w ten sposób tłumaczył\nodrzucenie planu przez Polskę.\n1 pkt - zdający\nwłaściwie wyjaśnił\nprzyczyny różnic.\nPlakat niemiecki w przyjazny sposób\ninterpretuje plan Marshalla, a rysunek\nsatyryczny Jefimowa krytykuje plan\npomocy gospodarczej.\n0 pkt - zdający\nnie wyjaśnił\nprzyczyny różnic.\n116 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nMateriał do zadania 21.\nWykres. Emigracja legalna z Polski do RFN (i NRD), Izraela i pozostałych krajów\nw latach 1960-1980*\n* Kraj wyjazdu, na podstawie deklaracji paszportowych wyjeżdżających.\nŹródło: D. Stola, Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949-1989, Warszawa 2010, str. 185.\nZadanie 21. (0-1)\nSpośród krzywych które są na wykresie wskaż tę, która przedstawia emigrację\ndo Izraela, i uzasadnij odpowiedź.\nKrzywa przedstawiająca emigrację do Izraela oznaczona jest numerem .\nUzasadnienie\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 117\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nV.14.1. Polska w latach 1956-1980.\nZdający charakteryzuje i porównuje etapy: 1956-1970 i 1970-1980.\nV.15.2. Polska w latach 1956-1980.\nZdający wyjaśnia przyczyny kryzysów społeczno-politycznych: 1968 r.[ ].\nRozwiązanie\nZdający powinien wybrać krzywą nr 2, z następującym uzasadnieniem:\nemigracja do Izraela związana była z wydarzeniami marcowymi\ni kampanią antysyjonistyczną w latach 1967-1969; właśnie w tym czasie\nwystępuje duży wzrost tej emigracji.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za udzielenie poprawnej odpowiedzi wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - za niepełną odpowiedź, błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nodpowiedzi\nzdających\nKrzywa przedstawiająca emigrację do Izraela\noznaczona jest numerem 2. Wykres wskazuje,\nże najwięcej emigrantów do Izraela było\nw roku 1968, co ma swoje potwierdzenie\nw historii. W roku tym, pod wpływem coraz\nwiększej propagandy antysemickiej, musiało\nwyjechać z PRL wielu Żydów.\n1 pkt - zdający udzielił\nprawidłowej\nodpowiedzi, wybierając\nodpowiednią krzywą\noraz uzasadniając swój\nwybór jej przebiegiem.\nKrzywa przedstawiająca emigrację do Izraela\noznaczona jest numerem 1.\n0 pkt - zdający błędnie\nwybrał krzywą\ni nie uzasadnił wyboru.\nMateriały do zadania 22.\nPrzemówienie [fragmenty]\nNumer\nzdjęcia\nImię\ni nazwisko\n1.\nWielki jest ciężar odpowiedzialności, jaka spada na mnie w tym\ndramatycznym momencie polskiej historii. Obowiązkiem moim\njest wziąć tę odpowiedzialność - chodzi o przyszłość Polski,\no którą moje pokolenie walczyło na wszystkich frontach wojny\ni której oddało najlepsze lata swojego życia. Ogłaszam,\nże w dniu dzisiejszym ukonstytuowała się Wojskowa Rada\nOcalenia Narodowego.\n2.\nMożecie być, towarzysze, przekonani, że my, tak samo jak i wy,\njesteśmy ulepieni z tej samej gliny i nie mamy innego celu\njak ten, który żeśmy zdeklarowali i to jest podstawowy program\nnaszego działania. Jeśli nam pomożecie, to sądzę, że ten cel uda\nnam się wspólnie osiągnąć. Jak? Pomożecie?\nŹródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii,\nstudentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, str. 407;\nA. Patek, Z. Zblewski, Polska i świat w latach 1918-1993, Kraków 1998, str. 281-282.\n118 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nPrzywódcy PZPR\nZdjęcie 1.\nZdjęcie 2.\nZdjęcie 3.\nZdjęcie 4.\nŹródło: http://encyklopedia.pwn.pl, [dostęp z dnia26.02.2013]\nZadanie 22. (0-1)\nDo fragmentu przemówienia dobierz osobę, która je wygłosiła. Wpisz we właściwe\nmiejsce w tabeli numer zdjęcia, które przedstawia osobę, oraz podaj jej imię i nazwisko.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nWymagania szczegółowe\nV.15.1.2. Polska w latach 1956-1980.\nZdający charakteryzuje i porównuje etapy: 1956-1970 i 1970-1980; wyjaśnia przyczyny\nkryzysów społeczno-politycznych: 1968 r., 1970 r., 1976 r. i 1980 r.\nV.16.2. Polska w latach 1980-1989.\nZdający charakteryzuje państwo i społeczeństwo w czasie stanu wojennego.\nRozwiązanie\n1. - zdjęcie 1. Wojciech Jaruzelski\n2. - zdjęcie 4. Edward Gierek\nSchemat punktowania\n1 pkt - za poprawne przyporządkowanie oraz podanie\nwłaściwych imion i nazwisk.\n0 pkt - za niepełną odpowiedź, za błędną odpowiedź lub brak\nodpowiedzi.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 119\nZadanie 25. (0-12)\nTemat: Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że kultura w średniowiecznej Europie miała\ncharakter uniwersalny? Odpowiedź uzasadnij.\nWymagania ogólne\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł\nwiedzy.\nWymagania szczegółowe\nIII etap edukacyjny\n12.1. Kultura materialna i duchowa łacińskiej Europy.\nZdający wyjaśnia kulturotwórczą rolę Kościoła w dziedzinie nauki, architektury, sztuki i życia\ncodziennego średniowiecznego społeczeństwa.\n12.2. Kultura materialna i duchowa łacińskiej Europy.\nZdający porównuje główne elementy kultury rycerskiej i kultury miejskiej.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\nII.1.1. Bizancjum i Zachód a świat islamu.\nZdający charakteryzuje kręgi kulturowe: łaciński, bizantyjski i arabski.\nII.1.3. Bizancjum i Zachód a świat islamu.\nZdający wyjaśnia wpływ cywilizacji islamskiej na cywilizację łacińską i bizantyjską.\nII.8.1. Kultura średniowiecza.\nZdający wyjaśnia uniwersalny charakter kultury średniowiecznej.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty\n(np. zależności między różnymi dziedzinami życia społecznego, różne\npoziomy kultury średniowiecznej Europy, związki między kulturą\nchrześcijańską i muzułmańską),\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo skutkowe,\n sformułował swoje stanowisko, wnioski oraz podsumował\nrozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej\no rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,\n w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. zależność między chrystianizacją a procesami kulturotwórczymi),\n przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,\nuwzględniając przemiany dokonujące się w czasie (np. proces\nrozwoju kultury europejskiej w średniowieczu),\n podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących związków\nmiędzy kulturami różnych części Europy),\n podjął próbę odpowiedzi na sformułowane w temacie wypracowania\npytanie.\n120 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna\ndo opracowania tematu,\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu odpowiedział na pytanie,\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. podał niektóre przejawy kultury,\nnapisał o roli chrześcijaństwa, napisał o kulturze sakralnej\ni świeckiej),\n poprawnie określił czas i przestrzeń.\nPrzykładowa realizacja zadania - wypracowanie 1.\nProblemem pracy dotyczącej kultury średniowiecznej Europy jest jasne określenie\nprzedmiotu rozważań, bowiem pojęcie kultury jest wieloznaczne. Na potrzeby tej pracy\nposłużę się takim oto najprostszym określeniem: kultura to wszystko, co wytworzyli ludzie,\nzarówno w sferze materialnej, jak i duchowej.\nRównie złożone jest określenie czasu historycznego, który będzie obejmować praca.\nŚredniowiecze to wielka epoka w dziejach Europy. Zwykle przyjmuje się, że trwała od upadku\ncesarstwa rzymskiego na Zachodzie (476 r.) do drugiej połowy XV wieku (najczęściej jako\numowna cezura zamykająca średniowiecze podawana jest data pierwszej wyprawy Krzysztofa\nKolumba, czyli 1492 r.). Oznacza to, że należałoby rozważaniami objąć okres prawie tysiąca\nlat, i to na obszarze od Atlantyku po Ural i od Sycylii do Skandynawii. Rozmiar tej pracy\nnie pozwala na podjęcie takich rozważań. W związku z tym skupię się jedynie na kilku\nwybranych aspektach tego tematu.\nAnalizując kulturę średniowiecznej Europy, należy zwrócić uwagę, że wyrosła ona\nna podłożu, na które złożyło się kilka komponentów. Wśród nich na pierwszym miejscu należy\nwymienić kulturę i dziedzictwo antyku. Tradycje antyku, greckiego i rzymskiego, stanowiły\nistotne spoiwo, łączące wszystkich ludzi mieszkających we wczesnym średniowieczu zarówno\nna wschodnich, jak i zachodnich, północnych i południowych wybrzeżach Morza\nŚródziemnego. Dopiero podboje Arabów w VIII w. i powstanie gigantycznego imperium\nmuzułmańskiego przyniosły nowy czynnik, czy też komponent, który wpłynął na kształt kultury\nśredniowiecznej Europy. Podboje arabskie rozerwały jedność dawnego świata rzymskiego.\nChrześcijaństwo z czasem stało się jednym z najważniejszych czynników jednoczących\nkulturowo Europę. Jego rola jest trudna do przecenienia. Chrześcijaństwo było spoiwem,\nłączącym ludy, które przybywały do Europy lub też mieszkały na jej peryferiach. Energicznie\nprowadzona akcja misyjna włączyła w obręb świata chrześcijańskiego Słowian, północnych\nGermanów, Bałtów, czy ugrofińskich Węgrów. Dzięki temu nowe ludy z tzw. młodszej Europy,\nzyskały płaszczyznę porozumienia z dotychczasowymi mieszkańcami obszarów świata\npostrzymskiego.\nJednocześnie także ważny wpływ na kulturę średniowiecznej Europy miały kontakty\nze światem islamu. W efekcie podbojów arabskich, mieszkańcy południowo-zachodnich\nrejonów Europy albo znaleźli się bezpośrednio pod ich panowaniem, albo żyli w obliczu\nciągłego zagrożenia. Zwykle jednak obok konfliktu ujawnia się także zjawisko swoistej osmozy\nkulturalnej. Arabowie przynieśli ze sobą nowe zjawiska, odkrycia, wynalazki, które w jakiejś\nczęści zostały przyjęte przez Europejczyków.\nPrzechodząc do kolejnego wątku moich rozważań, chcę zwrócić uwagę, że każda\nkultura, w tym także kultura średniowieczna kształtuje się na wielu poziomach. Właśnie\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 121\nw odniesieniu do średniowiecza ten wątek ma istotne znaczenie. Zawsze istnieje kultura elit\n(czyli tzw. kultura wysoka) oraz kultura ludowa (prości ludzie nie znali dzieł filozoficznych\nśw. Augustyna czy Tomasza z Akwinu). Przejawy kultury elitarnej są nam znane, to kultura\nludowa jest dla nas tajemnicą, gdyż była to kultura ludzi niepiśmiennych, oparta na myśleniu\nmagicznym, w wielu wypadkach zwalczana przez Kościół.\nRozpatrując z tego punktu widzenia dzieje kultury średniowiecznej, możemy stwierdzić,\nże zasadniczym spoiwem łączącym kulturę wysoką była tradycja antyku, a właściwie\n- chrześcijańska tradycja antyku. W Europie występowała ona w dwóch postaciach\n- łacińskiej i greckiej (bizantyńskiej). Głębokie podziały wewnątrz chrześcijaństwa, widoczne\njuż w czasach późnego cesarstwa rzymskiego, doprowadziły do rozłamu w Kościele w 1054 r.\nKonflikt między łacinnikami i prawosławnymi rozprzestrzenił się na całą Europę,\ngdyż misjonarze z każdej z tych dwóch wielkich odmian chrześcijaństwa, zdobywali wiernych.\nPodział ten widoczny jest w dziejach Europy do dzisiaj.\nTym niemniej Europa chrześcijańska to Europa wspólnej wiary, to znaczy także rytmu\nżycia, wyznaczanego przez najważniejsze wydarzenia kalendarza liturgicznego. To Europa\nwspólnych budowli sakralnych, romańskich i gotyckich, w których koncentrowało się życie\nduchowe wspólnoty chrześcijan. Jeśli spojrzymy na panoramę większości miast europejskich\nw XIV w., to nie mamy wątpliwości, jaką rolę pełniły różne, znajdujące się w nich budowle,\nnp. ratusze czy fary. W miastach średniowiecznej Europy działały zakony (franciszkanów\ni dominikanów) oraz uniwersytety, takie jak paryska Sorbona, praski Uniwersytet Karola\nczy krakowska Akademia.\nJeśli do kultury zaliczymy także formy życia społecznego (a niewątpliwie powinniśmy\nje zaliczyć), to do czynników jednoczących Europę możemy wpisać podobny porządek\nspołeczny, który zwykle nazwany jest feudalizmem. Wywodzi się on z tradycji antycznych,\nale także z doświadczeń ludów, które wkroczyły na obszar dawnego cesarstwa rzymskiego\ni adaptowały swoje zwyczaje do nowych warunków. Feudalizm był w swoich postaciach\nróżny, lecz wywarł wielki wpływ na kulturę europejską, głównie za pośrednictwem tzw. kultury\nrycerskiej. Z czasem stała się ona najważniejszym przejawem świeckiej kultury wysokiej,\na jej wielka siła oddziaływania widoczna jest także i dzisiaj. Jej wartości i wzory zachowują\nswoje znaczenie. Można śmiało zaryzykować stwierdzenie, że także i ona była jednym\nz najważniejszych czynników kulturowego uniwersalizmu Europy.\nPodsumowując rozważania, należy powrócić do tematu. Trudno jednoznacznie\nodpowiedzieć na pytanie o uniwersalny charakter kultury w średniowiecznej Europie.\nOczywiście, w najogólniejszym wymiarze była to kultura uniwersalna; uniwersalna, bowiem\nwywodziła się z tych samych podstaw i dysponowała wspólnym zakresem wartości, pojęć\ni wzorców. Myślę, że najlepszą odpowiedzią na pytanie postawione w temacie jest formuła\n„wielość w jedności”. Można odwołać się do porównania kultury europejskiej do wazy,\nw której w różnych proporcjach mieszane są składniki. Składniki mogą być różne, czy to\nw Italii, czy w Anglii, czy w Polsce, ale spoiwo było nadal wspólne. Myślę, że ceną, którą\nprzyszło zapłacić współczesnej Europie za proces sekularyzacji jest utrata poczucia jedności\nkulturowej.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający sam określił przedmiot swoich rozważań, definiując pojęcie kultury. Trafnie wybrał\nzagadnienia omówione w pracy. Przedstawił różne aspekty funkcjonowania kultury\neuropejskiej w średniowieczu. Zwrócił uwagę na jej wewnętrzne zróżnicowanie oraz różne\n122 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nźródła pochodzenia. Dostrzegł religijne i świeckie przejawy średniowiecznej kultury\nw Europie. Podsumował rozważania.\nPrzykładowa realizacja zadania - wypracowanie 2.\nŚredniowiecze to epoka historyczna i epoka w kulturze, której cezury wyznaczają\n- wedle większości historyków - upadek cesarstwa rzymskiego na Zachodzie i odkrycie\nAmeryki przez Kolumba. Ten tysiącletni okres dziejów wyróżniamy przede wszystkim\nz perspektywy europejskiej, ponieważ wtedy właśnie doszło do powstania pojęcia Europy jako\nkontynentu stanowiącego jedność kulturową. Dla Chin, państw afrykańskich, czy cywilizacji\nAmeryki przedkolumbijskiej pojęcie średniowiecza jest całkowicie nieadekwatne.\nHistorycy od dawna kładli nacisk na to, że kultura europejska w średniowieczu była\nuniwersalna, czyli jednolita na obszarze całego kontynentu. Jedność kultury europejskiej\npolegała na tryumfie chrześcijaństwa i jego dominacji zarówno na obszarach dawnego\ncesarstwa rzymskiego, jak i ziem leżących na północ i północny-wschód od jego granic, czyli\nziem zamieszkanych we wczesnym średniowieczu przez Celtów, Germanów, Słowian i Bałtów.\nGranica rozszerzania się chrześcijaństwa w średniowieczu wyznaczyła kulturowy zasięg\ntego obszaru, który dziś nazywamy Europą. Warto zauważyć, że spośród wszystkich definicji\npojęcia Europy, właśnie kulturowa i historyczna jest najbardziej precyzyjna, bo wszystkie\npozostałe - w tym geograficzna - są całkowicie umowne.\nChrześcijaństwo stanowiło fundament jedności Europy w średniowieczu. Mentalność,\nsposób myślenia, postrzeganie czasu poprzez kalendarz, rytm dnia i roku - te wszystkie ważne\nskładniki kultury i życia codziennego oparte były w średniowieczu na chrześcijaństwie\ni wywodziły się z Biblii albo innych świętych ksiąg Kościoła. Wykształceni ludzie w tej epoce\nrozpoznawali na przykład konkretne daty w kalendarzu za pomocą pierwszych słów psalmów\nśpiewanych w kościołach w danym tygodniu roku liturgicznego. Język tłumaczenia Biblii\n- łacina lub greka - były w powszechnym użyciu jako język ludzi uczonych i za pomocą tych\njęzyków mogli się oni porozumiewać między sobą, bez względu na to, czy byli\nPortugalczykami, Anglikami, Grekami, czy Rusinami. Ludzie wykształceni w średniowieczu\nodwoływali się do tych samych tekstów, wyrażali swoje myśli za pomocą jednakowej\nsymboliki, naśladowali te same wzorce - pobożności, ascezy, rycerskości, walki w obronie\nwiary. Naturalnie nie wszystkie obszary Europy tętniły życiem kulturalnym z jednakową\nintensywnością. Za centrum kultury średniowiecznej uznać można szczególnie obszar Francji\ni zachodnich Niemiec i Włoch. Stamtąd bowiem promieniowała na całą Europę teologia\nuniwersytetu paryskiego (Sorbony), wzorce estetyczne (romańszczyzna i gotyk), wzorce życia\nzakonnego (benedyktyni, cystersi, franciszkanie).\nCzy kultura średniowiecznej Europy miała charakter uniwersalny? Nie do końca.\nCo prawda wszędzie dominowała kultura chrześcijańska, ale posiadała ona dwie główne\ni kilka mniej istotnych odmian. Jeszcze przed rozłamem, który nastąpił w połowie XII wieku,\ndominowała w liturgii i twórczości na Wschodzie greka, a na Zachodzie łacina. Obydwie\nwielkie postacie chrześcijaństwa zaczęły się zwalczać i zarzucać sobie wzajemnie herezję.\nPytanie o uniwersalizm kultury europejskiej owego czasu wzbudza także i inne\nwątpliwości. Pierwsza to spostrzeżenie, że obok kultury elitarnej, istniała także kultura\nludowa. Znajomość dzieł teologicznych i filozoficznych nie była powszechna, a w wielu\nmiejscach Europy w średniowieczu odwiedzano kościół tylko raz w roku, przeważnie\nna Wielkanoc. Niedaleko Płocka, w maleńkiej wiosce Rokicie znajduje się romański kościół\nz XIII wieku, w którego ścianach zewnętrznych znajdują się okrągłe wgłębienia. Zdaniem\nhistoryków miejscowa ludność w średniowieczu wierzyła, że rozniecając ogień za pomocą\npocierania różnych przedmiotów o ściany kościoła w Wielką Sobotę zapewni sobie\npomyślność i ogień ten zwalczy choroby, wypleni robactwo w domach itp. Z tego przykładu\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 123\nmożna wywnioskować, że wizyta w kościele miała raczej na celu praktykowanie magii\nniż uczestnictwo w nabożeństwie i słuchanie pobożnych kazań (w języku, którego nikt prawie\nnie rozumiał!). Kultura ludowa średniowiecza opierała się w większym stopniu nie na\nchrześcijaństwie, lecz na zwyczajach Germanów, Słowian czy Celtów. Częściej niż za pomocą\nBiblii starano się zaradzić złu poprzez magię. Przestrzeganie moralnych zasad głoszonych\nprzez Kościół pozostawiało wiele do życzenia. Nawet duchowieństwo trudno było przymusić\ndo przestrzegania podstawowych zasad, w tym celibatu.\nPodstawą kultury europejskiej były ciągle żywe tradycje antyku grecko-rzymskiego.\nFilozofia średniowieczna czerpała wiele z Arystotelesa, a wielu chrześcijańskich myślicieli,\njak choćby św. Augustyn, miało klasyczne wykształcenie. Podsumowując moje rozważania,\nchciałbym zauważyć, że kultura średniowieczna była uniwersalna ze względu na dominację\nchrześcijaństwa w dwóch wersjach - łacińskiej i greckiej. Gdyby nie ten czynnik, byłaby\nzlepkiem różnych tradycji i wpływów.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 8\nZawartość merytoryczna: poziom III\nZdający umiejętnie przedstawił podłoże kultury europejskiej, w tym związki z antykiem.\nPodjął próbę wyjaśnienia roli chrześcijaństwa w dziejach Europy.\nW pracy pominięto bardzo istotny problem, jakim był wpływ kultury islamu na kulturę\nEuropy, błędnie też umieszczono w czasie rozłam w Kościele.\n124 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nTemat:\nWyjaśnij\nwpływ\nuwarunkowań\nmiędzynarodowych\ni\nwewnętrznych\nna gospodarkę II Rzeczypospolitej. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.\nMateriały źródłowe\nŹródło A. Wykres. Wskaźniki produkcji przemysłowej w Polsce (1913-1938)\nŹródło: J. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, Warszawa 2000, str. 314.\nŹródło B. Tabela. Podział społeczny mieszkańców Polski w odsetkach w latach 1921,\n1931 i 1938 (według szacunków Janusza Żarnowskiego)\nGrupy społeczne\nRok\nWskaźnik 1938\n(przy założeniu,\nże rok 1921=100)\n1921\n1931\n1938\nRobotnicy\n27,5\n29,3\n30,2\n109\nChłopi\n53,2\n52,0\n50,0\n94\nInteligencja i pracownicy umysłowi\n5,1\n5,6\n5,7\n112\nBurżuazja\n1,1\n0,9\n0,9\n82\nDrobnomieszczaństwo\n11,0\n10,6\n11,8\n107\nObszarnicy\n0,3\n0,3\n0,3\n100\nInne\n1,8\n1,3\n1,1\n61\nRazem\n100,0\n100,0\n100,0\nŹródło: A. Czubiński, Historia Polski 1864-2001, Warszawa 2002, str. 161.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 125\nŹródło C.\nNa podstawie: Wielka historia Polski, t. 9, Kraków 2003, str. 244;\nJ. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, Warszawa 2005, str. 294.\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł\nwiedzy.\n126 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania szczegółowe\nIV etap edukacyjny - poziom podstawowy\n2.5. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej.\nZdający wskazuje czynniki utrudniające proces integracji odrodzonego państwa polskiego.\n2.6. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej.\nZdający wyjaśnia cele i skutki reformy Władysława Grabskiego.\n6.2. Gospodarka i społeczeństwo II Rzeczypospolitej.\nZdający porównuje przejawy kryzysu gospodarczego na świecie i w Polsce, wskazując\njego specyficzne cechy.\n6.3. Gospodarka i społeczeństwo II Rzeczypospolitej.\nZdający opisuje osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej, w tym budowę portu w Gdyni\ni utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n5.2.1. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.\nZdający charakteryzuje i ocenia dorobek gospodarczy II Rzeczypospolitej.\n5.2.2. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.\nZdający analizuje strukturę społeczeństwa II Rzeczypospolitej.\n5.2.4. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.\nZdający prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące II Rzeczypospolitej.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n dostrzegł i wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne\nich aspekty,\n powiązał informacje z różnych obszarów historii (np. wpływ poglądów\npolitycznych na decyzje gospodarcze, wpływ wielkich sporów ideowych\nówczesnego świata na gospodarkę Polski),\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,\n właściwie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje\npochodzące ze źródeł),\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,\n sformułował wnioski i ocenił wpływ uwarunkowań międzynarodowych\ni lokalnych na gospodarkę II RP oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,\n przedstawił zagadnienie w ujęciu dynamicznym (np. zwrócił uwagę\nna etapy rozwoju gospodarczego Polski i jej powiązanie z gospodarką\nświatową),\n podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących wysiłków\nna rzecz zmniejszania różnic między częściami państwa w wyniku\nprzemian gospodarczych Polski; wpływu położenia geopolitycznego\nna rozwój gospodarczy Polski w analizowanym okresie),\n w większości wykorzystał materiał źródłowy,\n podjął próbę oceny wpływu uwarunkowań międzynarodowych\ni lokalnych na gospodarkę II RP.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 127\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu\n(np. wymienił niektóre czynniki zewnętrzne - wpływ koniunktury\nświatowej, położenie geopolityczne Polski, wewnętrzne - skutki\nrozbiorów, różne koncepcje polityki gospodarczej państwa, potencjał\nekonomiczny państwa polskiego),\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n podjął próbę wyjaśniania związków przyczynowo-skutkowych,\n podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. reforma Grabskiego, wielki kryzys\ngospodarczy, powstanie COP),\n w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację\npodanych informacji,\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzykładowa realizacja zadania - wypracowanie 1.\nII Rzeczpospolita narodziła się u schyłku I wojny światowej. Jej powstaniu\ntowarzyszyła radość, lecz już wkrótce okazało się, że nowe państwo będzie musiało zmierzyć\nsię z wieloma wyzwaniami. Jednym z najistotniejszych były problemy gospodarcze. Polska\nodziedziczyła po minionym stuleciu bagaż doświadczeń, z którym należało się uporać. Jednym\nz najistotniejszych czynników, które wpłynęły na losy Polski w XX wieku, a także i dzisiaj dają\no sobie znać, była polityka państw zaborczych wobec dawnych ziem Rzeczypospolitej.\nJednocześnie, po odzyskaniu niepodległości Polska siłą rzeczy włączyła się w obieg\ngospodarki europejskiej i światowej. Oznaczało to, że Polska nie jest samotną wyspą,\nlecz pozostaje w relacji z innymi państwami. Bez zrozumienia tego oczywistego faktu, trudno\njest analizować gospodarcze losy Polski w dwudziestoleciu międzywojennym.\nDo głównych czynników wewnętrznych, wpływających na gospodarkę Polski w latach\n1918-1939 należy spuścizna rozbiorów. Państwa zaborcze zasadniczo traktowały „swój\nkawałek” dawnej Polski jako obszar peryferyjny. Widać to przede wszystkim w polityce\nAustro-Węgier. Z drugiej strony, ponad sto lat pozostawania w łączności z zaborcami wycisnął\nna tych ziemiach swoje piętno. Widać je było w odziedziczonych rozwiązaniach prawnych,\ndziałających instytucjach społecznych, nawykach mieszkańców, czy nawet rozstawie torów\nkolejowych. Wystarczy spojrzeć na źródło C, aby zobaczyć, że Polska w tamtej epoce wyraźnie\ndzieliła się na dwa nieprzystające do siebie obszary, umownie nazywane Polską A i Polską B.\nWskaźniki ekonomiczne pokazują, że różnił je przede wszystkim potencjał gospodarczy.\nW pewnym stopniu ten podział utrzymuje się do dzisiaj. Niektórzy europejscy ekonomiści\ni politycy u progu polskiej niepodległości stawiali wprost tezę, że trzy tak różne części\nnie będą mogły stworzyć spójnej całości. Teza ta miała oczywiście podtekst polityczny, ale też\npodparta była realnymi zjawiskami.\nInnym ważnym czynnikiem decydującym o losie odrodzonego państwa polskiego była\npolityka gospodarcza, prowadzona przez kolejne rządy niepodległej Polski. Analizując ten\nproblem, widać z jednej strony, jak niewielkie były możliwości ówczesnych rządów, a z drugiej\nstrony - jak zmieniały się koncepcje oddziaływania państwa na gospodarkę. Szczególnie\nciekawy jest ten drugi problem, na lata trzydzieste przypadają, bowiem narodziny i rozwój\nkoncepcji interwencjonizmu państwowego. Powstała ona w związku z doświadczeniami\n128 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nczasów wielkiego kryzysu gospodarczego i początkowo budziła głęboki sprzeciw liberalnych\nekonomistów i polityków. Także w Polsce koncepcje interwencjonizmu państwowego spotykały\nsię z niezrozumieniem. Dopiero po śmierci Józefa Piłsudskiego zaczęto je z powodzeniem\nwcielać w życie. Ich efektem był Centralny Okręg Przemysłowy, którego podwaliny\nzbudowano do 1939 r. Jego budowa zainicjowana została z powodów politycznych, ale też\nzwykle przedsięwzięcia gospodarcze państwa mają za podstawę cele polityczne. Wystarczy\nprzypomnieć budowę portu w Gdyni, który miał Polskę uniezależnić od korzystania z portu\nna terenie Wolnego Miasta Gdańska. Port w Gdyni połączono ze Śląskiem magistralą\nwęglową, co zostało zaznaczone na mapie (źródło C).\nPrzechodząc do innego czynnika kształtującego gospodarkę Polski, warto zwrócić\nuwagę na otoczenie międzynarodowe. Polska położona była między dwoma potęgami\n- Niemcami i ZSRR. Początkowo wydawało się, że będą one na wiele dziesięcioleci\npogrążone w głębokim kryzysie wywołanym klęską wojenną i rewolucją. Tymczasem\nstosunkowo szybko podjęły one agresywną politykę zewnętrzną, którą wspierał rozwój\nich potencjału ekonomicznego. Dla Polski okazało się to wielkim zagrożeniem, któremu\nsłabsza gospodarka Polski nie była w stanie sprostać.\nNajważniejszym czynnikiem, który kształtował politykę wszystkich państw, w tym także\nPolski, była koniunktura na rynkach światowych. Przedstawia to wykres w źródle A.\nJego przebieg pokazuje, że Polska była państwem, którego rozwój zależał od wahań\nkoniunktury. Widać na nim szczególnie skutki kryzysu po I wojnie światowej i wielkiego\nkryzysu gospodarczego, które stały się ważnymi czynnikami kształtującymi nie tylko\ngospodarkę, ale całokształt życia społeczno-politycznego ówczesnego świata. Wystarczy\npowiedzieć,\nże\ndoświadczenia\nwielkiego\nkryzysu\ngospodarczego\nbyły\njednym\nz najważniejszych czynników przyśpieszających rozwój ideologii totalitarnych w ówczesnym\nświecie.\nPodsumowując, można powiedzieć, że rozwój gospodarczy Polski w analizowanym\nokresie przebiegał w szczególnie trudnych warunkach. Był on warunkowany zarówno sytuacją\nwewnętrzną, jak i zewnętrzną. Władze państwa miały stosunkowo niewielki wpływ na to,\nco dzieje się w gospodarce. Z drugiej strony jednak starały się aktywnie na tę gospodarkę\noddziaływać (reforma monetarna Władysława Grabskiego, a w drugiej połowie lat\ntrzydziestych gospodarka planowa Eugeniusza Kwiatkowskiego). Źródło B pokazuje\nprzemiany struktury społecznej w latach 1921-1938, a więc praktycznie w całym okresie\nistnienia II Rzeczypospolitej. Pokazują one, że stopniowo zmieniała się struktura\nspołeczeństwa. Następowała jego modernizacja, co widać we wzroście procentowego udziału\ninteligencji i klasy robotniczej, a z drugiej strony w zmniejszaniu się udziału ludności\nchłopskiej. Były to zjawiska analogiczne do dokonujących się w innych państwach Europy.\nOznacza to, że gospodarka polska radziła sobie z istniejącymi problemami, choć niewątpliwie\ndyskusyjny pozostaje problem, czy mogła radzić sobie lepiej.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający wskazał i wyjaśnił istotne uwarunkowania, które wpłynęły na rozwój gospodarczy\nII RP. Sposób przedstawienia zjawisk jest dojrzały. Zdający wykorzystał podane źródła,\npoddając je analizie i interpretacji. W pracy nie ma błędów rzeczowych, a dobór\ni hierarchizacja argumentów są poprawne. Ocena opisywanych zjawisk jest pełna\ni wyważona.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 129\nPrzykładowa realizacja zadania - wypracowanie 2.\nNa gospodarkę II Rzeczypospolitej, podobnie jak na gospodarkę każdego innego\npaństwa w XX wieku, wpływały różne uwarunkowania - zarówno międzynarodowe,\njak i lokalne, polskie.\nUczestnicząc w europejskim i światowym rynku, gospodarka II Rzeczpospolitej była\nprzede wszystkim uzależniona od czynników zewnętrznych. Można to dostrzec wyraźnie,\nanalizując poziom produkcji przemysłowej. W latach 1918-1921 widać ożywienie\ngospodarcze spowodowane wojnami o granice naszego państwa, w tym zwłaszcza wojną\npolsko-bolszewicką. Potrzeby wojenne napędzały produkcję, lecz na dłuższą metę nie mógł\nbyć to fundament zdrowej gospodarki. W latach 1923-1924, podobnie jak w całej Europie,\nmamy do czynienia z inflacją. Jak wiadomo, w państwach słabszych ekonomiczne, a do takich\nnależała międzywojenna Polska, tendencje inflacyjne oddziaływały silniej, co doprowadziło\ndo hiperinflacji. Po ustabilizowaniu sytuacji finansowej Niemiec i wskutek pomocy\namerykańskiej (tzw. plan Dawesa) świat wkroczył w pięcioletni okres wzrostu gospodarczego.\nWykres produkcji przemysłowej pokazuje, że i w Polsce były to lata dobre dla gospodarki.\nWarto zwrócić uwagę na to, że ostatni przedkryzysowy rok statystyczny, czyli rok 1928, był\npod wieloma względami najlepszym rokiem gospodarki II RP. W 1930 roku następuje\nzałamanie, które stanowi konsekwencję krachu na giełdach amerykańskich jesienią 1929\ni załamania systemu bankowego w roku 1930. Skala załamania jest w Polsce proporcjonalnie\nwielka w stosunku do słabości naszej gospodarki i jej nieodporności na negatywne trendy\nświatowe. Brak dążeń w kierunku etatyzmu oraz interwencjonizmu państwowego do połowy\nlat 30-tych (COP dopiero od 1937) powoduje, że z kryzysu wychodzimy wolno, a wiele\nparametrów gospodarczych nie osiąga poziomu z lat 1928-1929.\nBardzo ważnym zewnętrznym uwarunkowaniem rozwoju gospodarczego II RP było\nnasze położenie międzynarodowe, a zwłaszcza stosunki z sąsiadami. Oddziaływanie tego\nczynnika było zdecydowanie niekorzystne. Ważny dla gospodarki polskiej w XIX wieku rynek\nrosyjski był w praktyce zamknięty z powodu złych stosunków z ZSRR i autarkicznego\ncharakteru tamtejszej gospodarki. Niemcy, nasz największy partner handlowy, prowadziły\nz nami od 1925 r. wojnę celną. Stosunki z Litwą w ogóle nie istniały do 1938 roku,\na w relacjach politycznych z Czechosłowacją panował chłód. Rynki rumuński i łotewski,\na te państwa były z nami zaprzyjaźnione, nie były atrakcyjną ekonomicznie alternatywą.\nWśród uwarunkowań lokalnych na pierwsze miejsce wysuwa się szeroko rozumiane\ndziedzictwo zaborów, czyli sytuacja społeczno-gospodarcza państwa u progu niepodległości\nw 1918 roku. Negatywny wpływ na gospodarkę miało zróżnicowanie prawne, monetarne\noraz infrastrukturalne, które trzeba było przezwyciężyć, aby stworzyć z Polski jednolity obszar\ngospodarczy. Z tym zadaniem władze uporały się nadzwyczaj sprawnie już w pierwszych\nlatach niepodległości. Czynnikiem bez wątpienia negatywnym było zaniedbywanie ziem\npolskich przez zaborców, ponieważ z punktu widzenia Rosji, Niemiec i Austro-Węgier ziemie\npolskie były w mniejszym lub większym stopniu peryferyjnie położone i celowo\nniedoinwestowywane.\nKwestią dyskusyjną wydaje się wpływ poziomu gospodarczego trzech zaborów\nna gospodarkę niepodległej II RP. Z jednej strony kresy wschodnie i Galicja były gospodarczo\nniedorozwinięte (i ilustruje to źródło C), ale z drugiej połączenie w jeden organizm terytoriów\nposiadających różnorodne atuty - np. dobrą infrastrukturę w zaborze pruskim, czy tanią siłę\nroboczą w Galicji - mogło stwarzać pewne szanse dla polityki gospodarczej.\nIstotnym wewnętrznym czynnikiem warunkującym rozwój gospodarki była właśnie\npolityka państwa. Niełatwo ją ocenić. Z jednej strony bowiem, trudno czynić zarzut władzom\nII RP, że nie podjęły przebudowy społeczeństwa na wzór reżimów totalitarnych\n(komunistycznego czy faszystowskiego), ponieważ mogłoby to doprowadzić do wielkiej liczby\n130 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nofiar, które taka przebudowa za sobą pociągała. Z drugiej strony, mają rację ci, którzy\ntwierdzą, że establishment polityczny II RP traktował biedę i niedorozwój gospodarczy\nznacznej części naszego społeczeństwa i państwa, jako coś naturalnego i nie podjął na czas\nintensywnych działań mających zmienić ten stan rzeczy. Dla polityki państwowej widziano\ninne priorytety, choćby obronę suwerenności, która stanowiła nadrzędny cel polityki państwa.\nW latach dwudziestych polityka gospodarcza Polski to przede wszystkim działania\no charakterze integrującym, następnie mobilizacja wojenna w obliczu zagrożenia\nbolszewickiego, a potem częściowo nieudana reforma rolna, stabilizacja waluty przez\nGrabskiego i przezwyciężenie konfliktu celnego z Niemcami. Jeśli uznać te wszystkie\nprzedsięwzięcia za udane, nie można jednocześnie domagać się intensyfikacji rozwoju\nekonomicznego na taką skalę, żeby mogło to doprowadzić do rewolucyjnych przemian\nporównywalnych do lat 1950-1955 lub 1989-2013.\nPo śmierci Piłsudskiego, dla którego gospodarka nie była z pewnością priorytetem,\ngórę wzięły tendencje etatystyczne. Minister Eugeniusz Kwiatkowski i jego współpracownicy\nopracowali 4-letni, a następnie 15-letni program inwestycyjny i przystąpiono do budowy\nCOP. Był to wielki sukces naszej polityki gospodarczej i zapowiedź wkroczenia Polski\nna drogę rozwoju ekonomicznego traktowanego jako pierwszorzędne zadanie państwowe.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 8\nZawartość merytoryczna: poziom III\nZdający syntetycznie ujął temat, odnosząc się do obu jego aspektów. Podjął próbę\nuporządkowania podanej faktografii oraz ukazania związków przyczynowo-skutkowych\ni sformułowania wniosków.\nZdający nie wykorzystał wszystkich podanych materiałów źródłowych i informacji w nich\nzawartych, nie podsumował opisywanych zjawisk.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 131\nTemat: Scharakteryzuj proces stalinizacji Polski po II wojnie światowej. W pracy\nwykorzystaj materiały źródłowe.\nMateriały źródłowe\nŹródło A. 1949 Wrzesień 28. Warszawa. Pismo Bolesława Bieruta do Józefa Stalina\nz prośbą o przeprowadzenie konsultacji ze stroną sowiecką w sprawie porządku obrad\nposiedzenia KC PZPR\nŚciśle tajne.\nDo Towarzysza J. Stalina\nProszę Was o wyrażenie zgody na przyjazd dla poradzenia się w następujących sprawach:\n1. Stosunek do Gomułki i Spychalskiego w świetle doświadczeń wypływających z procesu\nbudapeszteńskiego*.\n2. Sprawy wzmocnienia organów bezpieczeństwa.\n3. Dalsze stosunki z Kościołem katolickim i kwestia zawarcia z nimi tymczasowego\nporozumienia.\nUstalenia w powyższych sprawach zostaną uwzględnione podczas plenum KC, które\nplanujemy odbyć pod koniec października.\nW przypadku Waszej zgody przyjechałbym wraz z tow. Bermanem między 5 i 10\npaździernika - do Waszego uznania.\nBierut\n*Proces budapeszteński - w 1949 r. na Węgrzech przed sądem stanął ówczesny komunistyczny minister spraw\nwewnętrznych, László Rajk wraz z grupą towarzyszy; oskarżono ich o spisek kontrrewolucyjny, a następnie\nskazano na śmierć.\nŹródło: Źródła do dziejów Polski w XIX i XX wieku. Lata 1945-1956, t. 5, Pułtusk 2003, str. 219-220.\nŹródło B. Tadeusz Trepkowski, Bądź czujny wobec wroga narodu, plakat, 1953\nŹródło: A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia 1939-1956.\nPodręcznik dla szkół średnich, Warszawa 1999, str. 275.\n132 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nŹródło C. Tabela. Liczba spółdzielni produkcyjnych w Polsce w latach 1950-1956\nLiczba spółdzielni produkcyjnych w Polsce według stanu w dniu:\n28 I 1950 r.\n1 VII 1950 r.\n31 XII 1955 r.\n30 IX 1956 r.\n332\n7973\n9798\n10203\nNa podstawie: D. Jarosz, Polityka władz komunistycznych w Polsce w latach 1948-1956 a chłopi,\nWarszawa 1998, str. 108, 152.\nŹródło D. Indeks tytułów, jakimi w latach 1944-1956 obdarzano Józefa Stalina\nw polskich środkach przekazu [fragment]\nBudowniczy, organizator i twórca\nBudowniczy nowego świata\nBudowniczy socjalistycznej kultury\nTwórca ustroju kołchozowego\nTwórca niezłomnej, braterskiej jedności wolnych narodów\nCzłowiek\nCzłowiek bliski i drogi prostym ludziom\nCzłowiek, który ocalił ludzkość\nNadczłowiek\nGłos prawdy\nInżynier naszych marzeń\nNieśmiertelny\nPrzywódca i wódz\nWódz narodów słowiańskich\nWódz uciśnionych i wyzyskiwanych\nBojownik, działacz, komunista, rewolucjonista\nNajwiększy bojownik o pokój\nNieprzejednany wróg ucisku mas pracujących\nObrońca, opiekun, strateg, zwycięzca\nObrońca żywotnych interesów narodów wszystkich krajów\nWielki wyzwoliciel\nWybawca\nGeniusz\nGenialny architekt komunizmu\nGeniusz troski o człowieka\nNauczyciel, przewodnik, wychowawca\nNauczyciel polskiej klasy robotniczej\nUkochany nasz ojciec\nWielki wychowawca\nPrzyjaciel\nNajlepszy i najmądrzejszy z przyjaciół\nŹródło: M. Kula, Religiopodobny komunizm, Kraków 2003, str.147-153.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 133\nWymagania ogólne\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;\nocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł\nwiedzy.\nWymagania szczegółowe\nIV etap edukacyjny - poziom podstawowy\n11.1 Polska w systemie komunistycznym.\nZdający wyjaśnia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów.\n11.2 Polska w systemie komunistycznym.\nZdający charakteryzuje system represji stalinowskich w Polsce i ocenia jego skutki.\n11.3 Polska w systemie komunistycznym.\nZdający charakteryzuje realia życia gospodarczego i społecznego PRL-u.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\nV.12.1 Europa Środkowo-Wschodnia po II wojnie światowej.\nZdający charakteryzuje proces uzależniania państw Europy Środkowo-Wschodniej od ZSRR,\nz uwzględnieniem sowietyzacji i stalinizacji.\nV.14.1 Polska w latach 1948-1956.\nZdający porównuje procesy stalinizacji państwa polskiego i państw Europy Środkowo-\nWschodniej.\nV.14.2 Polska w latach 1948-1956.\nZdający charakteryzuje system polityczny i społeczno-gospodarczy Polski w okresie\nstalinowskim, z uwzględnieniem Konstytucji z 1952 r.\nV.14.3 Polska w latach 1948-1956.\nZdający rozpoznaje charakterystyczne cechy gospodarki centralnie planowanej i ocenia\njej skutki;\nV.14.4 Polska w latach 1948-1956.\nZdający charakteryzuje zjawisko socrealizmu w literaturze i sztuce.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 pkt)\nZdający:\n wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. międzynarodowy kontekst wydarzeń w Polsce, różne aspekty\nstalinizmu jako systemu dążącego do kontrolowania wszystkich sfer\nżycia społeczeństwa),\n poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,\n właściwie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje\npochodzące ze źródeł),\n poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,\n sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\n134 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nPoziom III\n(6-8 pkt)\nZdający:\n dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. związki między rozwojem sytuacji u schyłku II wojny światowej\na przejęciem władzy przez komunistów w Polsce),\n przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. ukazał\nnasilanie się procesu stalinizacji Polski),\n w większości wykorzystał materiał źródłowy,\n podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących społecznego\nodbioru stalinizmu jako systemu sprawowania władzy),\n podjął próbę oceny stalinizmu.\nPoziom II\n(3-5 pkt)\nZdający:\n przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. wspomniał o sytuacji w Polsce od roku 1944,\nscharakteryzował główne przejawy stalinizmu, wymienił najważniejsze\npostacie ówczesnego życia politycznego),\n podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,\n podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 pkt)\nZdający:\n w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. przejęcie władzy przez komunistów,\nprzemiany w gospodarce, wprowadzenie konstytucji z 1952 r.),\n poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzykładowa realizacja zadania\nPo II wojnie światowej Polska znalazła się w strefie dominacji ZSRR. Lata 1944-1947\nstanowiły okres przejściowy i charakteryzowały się walką komunistów z podziemiem zbrojnym\ni politycznym, jak również z opozycją legalną. Posługiwano się rozbudowanym systemem\nrepresji. Były i takie działania aparatu bezpieczeństwa, jak sfałszowanie wyników referendum\n(1946 r.) oraz wyborów do Sejmu Ustawodawczego (1947 r.), które doprowadziły do rozbicia\nPSL i ucieczki z kraju jej przywódcy, Stanisława Mikołajczyka.\nW 1947 r., po powstaniu Kominformu, rozpoczął się proces tworzenia monopartii\nw państwach komunistycznych. Wzmożono także proces ściślejszego uzależniania ich\nod Moskwy. W Polsce zjednoczenie PPR i PPS nastąpiło dopiero w grudniu 1948 r. z powodu\nwybuchu konfliktu w kierownictwie PPR, który związany był z oskarżeniem Władysława\nGomułki o odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne i usunięciem go ze stanowiska sekretarza\ngeneralnego PPR. Gomułce zarzucano nieufność wobec ZSRR, błędną ocenę tradycji ruchu\nrobotniczego i niechęć do kolektywizacji rolnictwa.\nRok 1948 przyjmuje się za początek stalinizacji Polski. Przemawia za tym zwrot w linii\npolitycznej PPR i zmiana sekretarza generalnego tej partii. Natomiast zwrot październikowy\n1956 r. uznaje się za zakończenie procesu stalinizacji Polski. Stalinizm jako system\nsprawowania władzy realizowany był według sowieckiego modelu ustrojowego i polegał na\ndopasowywaniu do tego wzorca systemu politycznego, gospodarczego i społecznego Polski.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 135\nOd 1948 r. pogłębiała się zależność Polski od ZSRR. W okresie realizacji planu\nsześcioletniego (1950-1955), wykonując wytyczne Moskwy w związku z wybuchem wojny\nkoreańskiej, dokonano rewizji planów gospodarczych i zwiększono wydatki na rozbudowę\nprzemysłu zbrojeniowego. Militaryzacja gospodarki sprzyjała pogłębianiu się trudności\nzaopatrzeniowych, a brak podstawowych artykułów na rynku prowadził do pogorszenia się\nwarunków życia społeczeństwa.\nNajbardziej wymownym elementem zależności Polski od ZSRR była kolektywizacja\nrolnictwa realizowana od 1948 r. Tworzono spółdzielnie produkcyjne i stosowano różne formy\nnacisku, by chłopi do nich wstępowali. Wprowadzono system dostaw obowiązkowych, który\nbył wymierzony w gospodarzy pełnorolnych, nazywanych kułakami. Dla władz stalinowskich\nbyli oni ideologicznymi wrogami. O tym, jak duży nacisk kładziono na tworzenie spółdzielni\nprodukcyjnych, świadczą dane umieszczone w źródle C. Z ich analizy wynika, że spółdzielnie\nprodukcyjne na dużą skalę pojawiły się w pierwszej połowie roku 1950. Ich „wysyp” był\nniewątpliwie wynikiem nacisku władz, które forsowały proces kolektywizacji.\nCharakterystyczny dla stalinizmu był bezpośredni wpływ Moskwy na decyzje\npodejmowane przez polskich polityków. Pismo Bieruta do Stalina (źródło A) pokazuje, że takie\nkluczowe kwestie jak sprawa Gomułki czy problem Kościoła katolickiego były uzgadniane\nprzez Bieruta bezpośrednio ze Stalinem. Proces budapeszteński (László Rajka) wiązał się\nz przyjęciem przez państwa bloku sowieckiego tezy Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej\nw systemie socjalistycznym i potrzebie zachowania czujności rewolucyjnej, która powinna\nrównież dotyczyć najwyższych szczebli władzy. Bierut, zwracając się do Stalina w sprawie\nGomułki i Spychalskiego „w świetle doświadczeń procesu budapeszteńskiego”, wyraźnie\noczekiwał wytycznych w kwestii odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego, z którym się,\nco prawda, uporano, ale nie ukarano winnych. Niewątpliwie od 1949 r. kierownictwo PZPR\nprzyjęło kierunek wyznaczony tezą Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej. Rozbudowywano\naparat bezpieczeństwa. Aresztowano Spychalskiego i Gomułkę i przygotowywano im proces\npolityczny. Po 1950 r., gdy zaostrzeniu uległa walka władz państwa z Kościołem, aresztowano\nniektórych biskupów. Zorganizowany został pokazowy proces biskupa Czesława Kaczmarka.\nW 1953 r. władze internowały prymasa Stefana Wyszyńskiego.\nProcesy polityczne miały charakter pokazowy, a ich celem było zastraszanie\nspołeczeństwa. Symbolem ducha tamtych czasów jest plakat Tadeusza Trepkowskiego\n(źródło B). Odwołuje się on do powszechnej w tamtym czasie nieufności, świadomie\nrozbudzanej nienawiści wobec sił, które identyfikowano jako wrogie. Można więc uznać,\nże plakat ten wzorcowo oddaje atmosferę tamtych czasów.\nW latach 1948-1956 za najważniejsze należy uznać wprowadzenie zasady\nnadrzędności PZPR wobec władz państwowych i objęcie ich nadzorem na wszystkich\nszczeblach. Doprowadzono do podporządkowania partii prokuratury, sądownictwa, sił\nzbrojnych i organów bezpieczeństwa, a także informacji i propagandy. Partia w przekazie\npropagandowym funkcjonowała jako przywódcza siła.\nWytycznym ideologii stalinizmu została podporządkowana oświata, nauka i wszelka\ntwórczość, która była traktowana jako narzędzie propagandy politycznej. Większość pisarzy\npolskich bądź zaakceptowała stalinizm, bądź milczała. Wszystkich twórców obowiązywał\ntak zwany realizm socjalistyczny (socrealizm). Najbardziej pożądane były utwory o tematyce\ndotyczącej walki z imperializmem, planu sześcioletniego, budowy Nowej Huty, przodowników\npracy czy kolektywizacji wsi.\nCechą charakterystyczną systemu stalinowskiego była bezustanna mobilizacja\nspołeczeństwa. W tym celu organizowano różnorodne akcje, współzawodnictwo, manifestacje\ni obchody rocznicowe. Masowy charakter miały uroczystości związane z rocznicą urodzin\nStalina. Wiele wysiłku propaganda komunistyczna wkładała w upowszechnianie jego kultu.\nLista tytułów, jakimi obdarzono Stalina w prasie PRL (źródło D), pokazuje, że przypisywano\n136 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nmu nadprzyrodzone cechy i przedstawiono go jako nadczłowieka. Dowodzi również,\nże wizerunek Stalina upodabniał się do obrazu Boga - wszechmogącego, o ponadludzkich\ncechach. Kształtowany w ten sposób wizerunek był również jednym ze sposobów\nlegitymizowania władzy, która sprawowana była z nadania i w imieniu „Największego\nbojownika o pokój”. Te odniesienia do „nadludzkich mocy” Stalina wpisują się w swoistą\npsychologię władzy, która wykorzystuje mechanizmy prawdopodobnie na stałe wbudowane\nw ludzką świadomość. Ludzie chętnie podporządkowują się autorytetom, szczególnie\ngdy otaczająca ich rzeczywistość (choćby tylko wykreowana przez propagandę) usilnie ich\ndo tego przekonuje.\nPrawo w okresie stalinowskim stanowiło jedno z narzędzi sprawowania władzy\npolitycznej. Ustawa z 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej\nlikwidowała samorząd terytorialny i wprowadzała - wzorem ZSRR - system rad narodowych\npodległych Radzie Państwa. Najważniejsza ze zmian w prawie dotyczyła uchwalenia\nkonstytucji w 1952 r., której tekst osobiście zaakceptował Stalin. Według jej postanowień\nRzeczpospolita Polska zmieniła nazwę na Polską Rzeczpospolitą Ludową. Konstytucja\nzlikwidowała instytucję prezydenta. Najwyższą władzę miał sprawować jednoizbowy sejm.\nW praktyce władzę sprawowała partia, na której czele stał Bolesław Bierut. W polskim\nstalinizmie nie wykształciła się jednoosobowa dyktatura. Faktyczną władzę sprawowało ścisłe\nkierownictwo partii, w którego skład wchodzili Bolesław Bierut, Jakub Berman i Hilary Minc.\nPodsumowując, należy podkreślić, że proces stalinizacji w Polsce był ściśle powiązany\nz pogłębianiem się zależności od ZSRR, a głównym zadaniem PZPR (do 1948 r. PPR) było\ndostosowanie instytucji politycznych, gospodarki i życia społecznego do wzorców sowieckich.\nW tym celu po 1948 r. likwidowano ostatnie elementy nieprzystające do tego wzorca, czyli\nprowadzono walkę z Kościołem i kolektywizację wsi. Partia nadzorowała wszelkie instytucje\npaństwowe, polityczne i społeczne. Rozbudowano aparat bezpieczeństwa, a wszechobecnej\nkontroli życia społecznego towarzyszyły procesy polityczne i terror.\nPoziom wykonania zadania\nLiczba uzyskanych punktów: 12\nZawartość merytoryczna: poziom IV\nZdający wszechstronnie przedstawił aspekty polityczne i społeczne stalinizmu w kontekście\nmiędzynarodowym. Ukazał stalinizm jako polityczną formę podporządkowania dyktatowi\nZSRR. Przedstawił różne przejawy stalinizmu w życiu społecznym Polski. Analizowane\nprzejawy stalinizacji stanowią podstawę formułowania trafnych ocen i opinii. Zdający\nwykorzystał podane źródła, poddając je analizie i interpretacji.\nOpinia KRASP o informatorach maturalnych od 2015 roku 137\nOpinia Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich\no informatorach maturalnych od 2015 roku\nKonferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich z wielką satysfakcją odnotowuje\nkonsekwentne dążenie systemu oświaty do poprawy jakości wykształcenia absolwentów\nszkół średnich. Konferencja z uwagą obserwuje kolejne działania Ministerstwa Edukacji\nNarodowej w tym zakresie, zdając sobie sprawę, że od skuteczności tych działań w dużym\nstopniu zależą także efekty kształcenia osiągane w systemie szkolnictwa wyższego.\nW szczególności dotyczy to kwestii właściwego przygotowania młodzieży do studiów\nrealizowanych z uwzględnieniem nowych form prowadzenia procesu kształcenia.\nPodobnie jak w przeszłości, Konferencja konsekwentnie wspiera wszystkie działania\nzmierzające do tego, by na uczelnie trafiali coraz lepiej przygotowani kandydaci na studia.\nTemu celowi służyła w szczególności pozytywna opinia Komisji Edukacji KRASP z 2008 roku\nw sprawie nowej podstawy programowej oraz uchwała Zgromadzenia Plenarnego KRASP\nz dn. 6 maja 2011 r. w sprawie nowych zasad egzaminu maturalnego.\nZ satysfakcją dostrzegamy, że ważne zmiany w egzaminie maturalnym, postulowane\nw cytowanej wyżej uchwale zostały praktycznie wdrożone przez MEN poprzez zmianę\nodpowiednich rozporządzeń.\nPrzedłożone do zaopiniowania informatory o egzaminach maturalnych opisują formę\nposzczególnych egzaminów maturalnych, przeprowadzanych na podstawie wymagań\nokreślonych w nowej podstawie programowej, a także ilustrują te wymagania wieloma\nprzykładowymi zadaniami egzaminacyjnymi.\nPo zapoznaniu się z przedłożonymi materiałami, KRASP z satysfakcją odnotowuje:\nw zakresie języka polskiego:\nwzmocnienie roli umiejętności komunikacyjnych poprzez odejście od prezentacji na\negzaminie ustnym i zastąpienie jej egzaminem ustnym, na którym zdający będzie musiał\nad hoc przygotować samodzielną wypowiedź argumentacyjną,\nrezygnację z klucza w ocenianiu wypowiedzi pisemnych,\nzwiększenie roli tekstów teoretycznoliterackich i historycznoliterackich na maturze\nrozszerzonej;\nw zakresie historii:\nkompleksowe sprawdzanie umiejętności z zakresu chronologii historycznej, analizy\ni interpretacji historycznej oraz tworzenia narracji historycznej za pomocą rozbudowanej\nwypowiedzi pisemnej na jeden z zaproponowanych tematów, łącznie pokrywających\nwszystkie epoki oraz obszary historii;\nw zakresie wiedzy o społeczeństwie:\npołożenie silniejszego akcentu na sprawdzanie umiejętności złożonych (interpretowanie\ninformacji, dostrzeganie związków przyczynowo-skutkowych) w oparciu o poszerzony\nzasób materiałów źródłowych: teksty (prawne, naukowe, publicystyczne), materiały\nstatystyczne, mapy, rysunki itp.\n138 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015\nw zakresie matematyki:\nistotne zwiększenie wymagań na poziomie rozszerzonym poprzez włączenie zadań\nz rachunku różniczkowego i pojęć zaawansowanej matematyki,\nistotne poszerzenie wymagań z zakresu kombinatoryki oraz teorii prawdopodobieństwa;\nw zakresie biologii oraz chemii:\nzwiększenie znaczenia umiejętności wyjaśniania procesów i zjawisk biologicznych\ni chemicznych,\nmierzenie\numiejętności\nanalizy\neksperymentu\nsposobu\njego\nplanowania,\nprzeprowadzania, stawianych hipotez i wniosków formułowanych na podstawie\ndołączonych wyników;\nw zakresie fizyki:\nzwiększenie znaczenia rozumienia istoty zjawisk oraz tworzenie formuł matematycznych\nłączących kilka zjawisk,\nmierzenie umiejętności planowania i opisu wykonania prostych doświadczeń, a także\numiejętności analizy wyników wraz z uwzględnieniem niepewności pomiarowych;\nw zakresie geografii:\nuwzględnienie interdyscyplinarności tej nauki poprzez sprawdzanie umiejętności\nintegrowania wiedzy z nauk przyrodniczych do analizy zjawisk i procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym,\nznaczne wzbogacenie zasobu materiałów źródłowych (mapy, wykresy, tabele\nstatystyczne, teksty źródłowe, barwne zdjęcia, w tym lotnicze i satelitarne), także\nw postaci barwnej.\nKonferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich z zadowoleniem przyjmuje też\ninformację o wprowadzeniu na świadectwach maturalnych od 2015 roku dodatkowej formy\nprzedstawiania wyniku uzyskanego przez zdającego w postaci jego pozycji na skali\ncentylowej, tj. określenie, jaki odsetek zdających uzyskał taki sam lub słabszy wynik od\nposiadacza świadectwa. Wprowadzenie tej dodatkowej skali uwolni szkoły wyższe od\ndotychczasowego dylematu odnoszenia do siebie surowych wyników kandydatów na studia\nrekrutowanych na podstawie wyników egzaminów maturalnych o istotnie różnym poziomie\ntrudności - rekrutacja stanie się prostsza i bardziej obiektywna.\nReasumując, w opinii Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich zaprezentowana\nw przedłożonych informatorach forma matury istotnie przyczyni się do tego, że młodzież\nprzekraczająca progi uczelni będzie lepiej przygotowana do podjęcia studiów wyższych.\n5 lipca 2013 r.\nPrzewodniczący KRASP\nprof. zw. dr hab. Wiesław Banyś","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Temat: Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że kultura w średniowiecznej Europie miała charakter uniwersalny? Odpowiedź uzasadnij.\n\n[Uwaga: poniższa praca stanowi przykładową, w pełni rozwiniętą odpowiedź na poziomie ok. 12/12 pkt według kryteriów oceniania (Poziom IV), wygenerowaną przez AI na podstawie wymagań ogólnych i szczegółowych podanych do tego zadania.]\n\nŚredniowiecze to epoka obejmująca w Europie okres od upadku cesarstwa zachodniorzymskiego (476 r.) do przełomu XV/XVI w. Pytanie o uniwersalny charakter kultury tej epoki wymaga rozważenia zarówno czynników jednoczących kulturę europejską, jak i istotnych podziałów oraz zróżnicowań, które jednoznaczną, pozytywną odpowiedź czynią niepełną.\n\nArgumenty przemawiające za uniwersalizmem kultury średniowiecznej:\n\nNajważniejszym spoiwem jednoczącym Europę było chrześcijaństwo. Dzięki intensywnej akcji misyjnej objęło ono swym zasięgiem nie tylko dawne ziemie cesarstwa rzymskiego, lecz także ludy „młodszej Europy” — Słowian, Skandynawów, Węgrów. Chrześcijaństwo wyznaczało wspólny rytm życia — kalendarz liturgiczny, święta, posty — a także wspólny system wartości i wzorców moralnych (pobożność, asceza). Widocznym przejawem tej jedności były podobne w całej Europie budowle sakralne — najpierw romańskie, potem gotyckie — oraz sieć zakonów (benedyktyni, cystersi, franciszkanie, dominikanie) działających na całym kontynencie według tych samych reguł.\n\nDrugim filarem uniwersalizmu było dziedzictwo antyku grecko-rzymskiego, przejęte i przetworzone przez kulturę chrześcijańską. Łacina — język liturgii, nauki i administracji — umożliwiała wykształconym ludziom w całej Europie (niezależnie od tego, czy byli Portugalczykami, Anglikami czy Polakami) porozumiewanie się i korzystanie z tych samych tekstów. Powstające od XII–XIII w. uniwersytety — paryska Sorbona, Uniwersytet Karola w Pradze, Akademia Krakowska — nauczały według zbliżonego programu (siedem sztuk wyzwolonych, filozofia scholastyczna czerpiąca z Arystotelesa), kształtując wspólną, ponadnarodową elitę intelektualną.\n\nTrzecim elementem uniwersalnym był system feudalny i związana z nim kultura rycerska — z podobną hierarchią społeczną, etosem rycerskim, ideałem walki w obronie wiary (czego wyrazem były wyprawy krzyżowe angażujące rycerstwo z całej Europy łacińskiej) oraz wspólnymi wzorcami obyczajowymi (dworność, kult damy), które rozpowszechniły się od Sycylii po Skandynawię.\n\nArgumenty podważające tezę o pełnym uniwersalizmie:\n\nJuż w 1054 r. doszło do rozłamu w Kościele chrześcijańskim na łaciński (katolicki) i grecki (prawosławny, bizantyński) — od tego momentu Europa funkcjonowała w dwóch odrębnych kręgach kulturowo-religijnych, posługujących się różnymi językami liturgicznymi (łacina i greka), o odmiennej sztuce sakralnej i strukturze kościelnej, rywalizujących ze sobą o wpływy (czego tragicznym przejawem był splądrowanie Konstantynopola przez łacinników podczas IV krucjaty w 1204 r.). Kultura średniowiecznej Europy nie była więc jednolita nawet w obrębie samego chrześcijaństwa.\n\nIstotny wpływ na kulturę Europy, zwłaszcza południowo-zachodniej (Półwysep Iberyjski, Sycylia), miał także sąsiadujący z nią i częściowo ją podbijający świat islamu — kontakty z cywilizacją arabską, mimo konfliktu zbrojnego, prowadziły do przenikania osiągnięć naukowych, filozoficznych i technicznych (np. za pośrednictwem Hiszpanii i Sycylii), co dodatkowo różnicowało oblicze kultury europejskiej w zależności od regionu.\n\nNależy również pamiętać o podziale na kulturę elitarną (wysoką) i kulturę ludową. Dzieła teologiczne i filozoficzne (np. św. Augustyna czy Tomasza z Akwinu) były dostępne wyłącznie nielicznej, wykształconej elicie posługującej się łaciną. Ogromna większość mieszkańców średniowiecznej Europy — niepiśmienni chłopi — żyła w kręgu kultury ludowej, często opartej w większym stopniu na przedchrześcijańskich wierzeniach i praktykach magicznych ludów rodzimych (Germanów, Słowian, Celtów) niż na oficjalnej doktrynie Kościoła, co pokazuje, że „jedna” kultura chrześcijańska funkcjonowała w praktyce na wielu różnych poziomach i w różnym natężeniu w poszczególnych częściach kontynentu.\n\nPodsumowanie:\n\nKultura średniowiecznej Europy miała charakter uniwersalny w tym sensie, że wywodziła się ze wspólnych źródeł — dziedzictwa antyku i chrześcijaństwa — i posługiwała się wspólnym zasobem symboli, wartości oraz wzorców (zwłaszcza w warstwie kultury elitarnej, kościelnej i rycerskiej). Nie była to jednak jedność pełna ani jednolita — dzieliły ją rozłam religijny między Wschodem a Zachodem, zróżnicowanie regionalne wynikające z sąsiedztwa z cywilizacją islamską oraz głęboka przepaść między kulturą elit a kulturą ludową. Najtrafniejszą formułą opisującą kulturę średniowiecznej Europy wydaje się więc „wielość w jedności” — wspólny fundament aksjologiczny i religijny, na którym w różnych proporcjach nakładały się lokalne, regionalne i społeczne odmienności.","image":"img/informator-maturalny-historia-2015/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":59,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Historia","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Zadanie 25. (0-12)<br>Temat: Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że kultura w średniowiecznej Europie miała<br>charakter uniwersalny? Odpowiedź uzasadnij.<br>Wymagania ogólne<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;<br>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł<br>wiedzy.<br>Wymagania szczegółowe<br>III etap edukacyjny<br>12.1. Kultura materialna i duchowa łacińskiej Europy.<br>Zdający wyjaśnia kulturotwórczą rolę Kościoła w dziedzinie nauki, architektury, sztuki i życia<br>codziennego średniowiecznego społeczeństwa.<br>12.2. Kultura materialna i duchowa łacińskiej Europy.<br>Zdający porównuje główne elementy kultury rycerskiej i kultury miejskiej.<br>IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony<br>II.1.1. Bizancjum i Zachód a świat islamu.<br>Zdający charakteryzuje kręgi kulturowe: łaciński, bizantyjski i arabski.<br>II.1.3. Bizancjum i Zachód a świat islamu.<br>Zdający wyjaśnia wpływ cywilizacji islamskiej na cywilizację łacińską i bizantyjską.<br>II.8.1. Kultura średniowiecza.<br>Zdający wyjaśnia uniwersalny charakter kultury średniowiecznej.<br>60 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty<br>(np. zależności między różnymi dziedzinami życia społecznego, różne<br>poziomy kultury średniowiecznej Europy, związki między kulturą<br>chrześcijańską i muzułmańską),<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo skutkowe,<br> sformułował swoje stanowisko, wnioski oraz podsumował<br>rozważania.<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu<br>ich znaczenia i hierarchii,<br> w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe<br>(np. zależność między chrystianizacją a procesami kulturotwórczymi),<br> przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,<br>uwzględniając przemiany dokonujące się w czasie (np. proces<br>rozwoju kultury europejskiej w średniowieczu),<br> podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących związków<br>między kulturami różnych części Europy),<br> podjął próbę odpowiedzi na sformułowane w temacie wypracowania<br>pytanie.<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna<br>do opracowania tematu,<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,<br> podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. podał niektóre przejawy kultury,<br>wspomniał o roli chrześcijaństwa, wspomniał o kulturze sakralnej<br>i świeckiej),<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.<br>Przykładowa realizacja zadania - wypracowanie 1.<br>Problemem pracy dotyczącej kultury średniowiecznej Europy jest jasne określenie<br>przedmiotu rozważań, bowiem pojęcie kultury jest wieloznaczne. Na potrzeby tej pracy<br>posłużę się takim oto najprostszym określeniem: kultura to wszystko, co wytworzyli ludzie,<br>zarówno w sferze materialnej, jak i duchowej.<br>Równie złożone jest określenie czasu historycznego, który będzie obejmować praca.<br>Średniowiecze to wielka epoka w dziejach Europy. Zwykle przyjmuje się, że trwała od upadku<br>cesarstwa rzymskiego na Zachodzie (476 r.) do drugiej połowy XV wieku (najczęściej jako<br>umowna cezura zamykająca średniowiecze podawana jest data pierwszej wyprawy Krzysztofa<br>Kolumba, czyli 1492 r.). Oznacza to, że należałoby rozważaniami objąć okres prawie tysiąca<br>lat, i to na obszarze od Atlantyku po Ural i od Sycylii do Skandynawii. Rozmiar tej pracy<br>nie pozwala na podjęcie takich rozważań. W związku z tym skupię się jedynie na kilku<br>wybranych aspektach tego tematu.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 61<br>Analizując kulturę średniowiecznej Europy, należy zwrócić uwagę, że wyrosła ona<br>na podłożu, na które złożyło się kilka komponentów. Wśród nich na pierwszym miejscu należy<br>wymienić kulturę i dziedzictwo antyku. Tradycje antyku, greckiego i rzymskiego, stanowiły<br>istotne spoiwo, łączące wszystkich ludzi mieszkających we wczesnym średniowieczu zarówno<br>na wschodnich, jak i zachodnich, północnych i południowych wybrzeżach Morza<br>Śródziemnego. Dopiero podboje Arabów w VIII w. i powstanie gigantycznego imperium<br>muzułmańskiego przyniosły nowy czynnik, czy też komponent, który wpłynął na kształt kultury<br>średniowiecznej Europy. Podboje arabskie rozerwały jedność dawnego świata rzymskiego.<br>Chrześcijaństwo z czasem stało się jednym z najważniejszych czynników jednoczących<br>kulturowo Europę. Jego rola jest trudna do przecenienia. Chrześcijaństwo było spoiwem,<br>łączącym ludy, które przybywały do Europy lub też mieszkały na jej peryferiach. Energicznie<br>prowadzona akcja misyjna włączyła w obręb świata chrześcijańskiego Słowian, północnych<br>Germanów, Bałtów, czy ugrofińskich Węgrów. Dzięki temu nowe ludy z tzw. młodszej Europy,<br>zyskały płaszczyznę porozumienia z dotychczasowymi mieszkańcami obszarów świata<br>postrzymskiego.<br>Jednocześnie także ważny wpływ na kulturę średniowiecznej Europy miały kontakty<br>ze światem islamu. W efekcie podbojów arabskich, mieszkańcy południowo-zachodnich<br>rejonów Europy albo znaleźli się bezpośrednio pod ich panowaniem, albo żyli w obliczu<br>ciągłego zagrożenia. Zwykle jednak obok konfliktu ujawnia się także zjawisko swoistej osmozy<br>kulturalnej. Arabowie przynieśli ze sobą nowe zjawiska, odkrycia, wynalazki, które w jakiejś<br>części zostały przyjęte przez Europejczyków.<br>Przechodząc do kolejnego wątku moich rozważań, chcę zwrócić uwagę, że każda<br>kultura, w tym także kultura średniowieczna kształtuje się na wielu poziomach. Właśnie<br>w odniesieniu do średniowiecza ten wątek ma istotne znaczenie. Zawsze istnieje kultura elit<br>(czyli tzw. kultura wysoka) oraz kultura ludowa (prości ludzie nie znali dzieł filozoficznych<br>św. Augustyna czy Tomasza z Akwinu). Przejawy kultury elitarnej są nam znane, to kultura<br>ludowa jest dla nas tajemnicą, gdyż była to kultura ludzi niepiśmiennych, oparta na myśleniu<br>magicznym, w wielu wypadkach zwalczana przez Kościół.<br>Rozpatrując z tego punktu widzenia dzieje kultury średniowiecznej, możemy stwierdzić,<br>że zasadniczym spoiwem łączącym kulturę wysoką była tradycja antyku, a właściwie</p>\n<ul><li>chrześcijańska tradycja antyku. W Europie występowała ona w dwóch postaciach</li><li>łacińskiej i greckiej (bizantyńskiej). Głębokie podziały wewnątrz chrześcijaństwa, widoczne</li></ul>\n<p>już w czasach późnego cesarstwa rzymskiego, doprowadziły do rozłamu w Kościele w 1054 r.<br>Konflikt między łacinnikami i prawosławnymi rozprzestrzenił się na całą Europę,<br>gdyż misjonarze z każdej z tych dwóch wielkich odmian chrześcijaństwa, zdobywali wiernych.<br>Podział ten widoczny jest w dziejach Europy do dzisiaj.<br>Tym niemniej Europa chrześcijańska to Europa wspólnej wiary, to znaczy także rytmu<br>życia, wyznaczanego przez najważniejsze wydarzenia kalendarza liturgicznego. To Europa<br>wspólnych budowli sakralnych, romańskich i gotyckich, w których koncentrowało się życie<br>duchowe wspólnoty chrześcijan. Jeśli spojrzymy na panoramę większości miast europejskich<br>w XIV w., to nie mamy wątpliwości, jaką rolę pełniły różne, znajdujące się w nich budowle,<br>np. ratusze czy fary. W miastach średniowiecznej Europy działały zakony (franciszkanów<br>i dominikanów) oraz uniwersytety, takie jak paryska Sorbona, praski Uniwersytet Karola<br>czy krakowska Akademia.<br>Jeśli do kultury zaliczymy także formy życia społecznego (a niewątpliwie powinniśmy<br>je zaliczyć), to do czynników jednoczących Europę możemy wpisać podobny porządek<br>społeczny, który zwykle nazwany jest feudalizmem. Wywodzi się on z tradycji antycznych,<br>ale także z doświadczeń ludów, które wkroczyły na obszar dawnego cesarstwa rzymskiego<br>i adaptowały swoje zwyczaje do nowych warunków. Feudalizm był w swoich postaciach<br>różny, lecz wywarł wielki wpływ na kulturę europejską, głównie za pośrednictwem tzw. kultury<br>62 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>rycerskiej. Z czasem stała się ona najważniejszym przejawem świeckiej kultury wysokiej,<br>a jej wielka siła oddziaływania widoczna jest także i dzisiaj. Jej wartości i wzory zachowują<br>swoje znaczenie. Można śmiało zaryzykować stwierdzenie, że także i ona była jednym<br>z najważniejszych czynników kulturowego uniwersalizmu Europy.<br>Podsumowując rozważania, należy powrócić do tematu. Trudno jednoznacznie<br>odpowiedzieć na pytanie o uniwersalny charakter kultury w średniowiecznej Europie.<br>Oczywiście, w najogólniejszym wymiarze była to kultura uniwersalna; uniwersalna, bowiem<br>wywodziła się z tych samych podstaw i dysponowała wspólnym zakresem wartości, pojęć<br>i wzorców. Myślę, że najlepszą odpowiedzią na pytanie postawione w temacie jest formuła<br>„wielość w jedności”. Można odwołać się do porównania kultury europejskiej do wazy,<br>w której w różnych proporcjach mieszane są składniki. Składniki mogą być różne, czy to<br>w Italii, czy w Anglii, czy w Polsce, ale spoiwo było nadal wspólne. Myślę, że ceną, którą<br>przyszło zapłacić współczesnej Europie za proces sekularyzacji jest utrata poczucia jedności<br>kulturowej.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający sam określił przedmiot swoich rozważań, definiując pojęcie kultury. Trafnie wybrał<br>zagadnienia omówione w pracy. Przedstawił różne aspekty funkcjonowania kultury<br>europejskiej w średniowieczu. Zwrócił uwagę na jej wewnętrzne zróżnicowanie oraz różne<br>źródła pochodzenia. Dostrzegł religijne i świeckie przejawy średniowiecznej kultury<br>w Europie. Podsumował rozważania.<br>Przykładowa realizacja zadania - wypracowanie 2.<br>Średniowiecze to epoka historyczna i epoka w kulturze, której cezury wyznaczają</p>\n<ul><li>wedle większości historyków - upadek cesarstwa rzymskiego na Zachodzie i odkrycie</li></ul>\n<p>Ameryki przez Kolumba. Ten tysiącletni okres dziejów wyróżniamy przede wszystkim<br>z perspektywy europejskiej, ponieważ wtedy właśnie doszło do powstania pojęcia Europy jako<br>kontynentu stanowiącego jedność kulturową. Dla Chin, państw afrykańskich, czy cywilizacji<br>Ameryki przedkolumbijskiej pojęcie średniowiecza jest całkowicie nieadekwatne.<br>Historycy od dawna kładli nacisk na to, że kultura europejska w średniowieczu była<br>uniwersalna, czyli jednolita na obszarze całego kontynentu. Jedność kultury europejskiej<br>polegała na tryumfie chrześcijaństwa i jego dominacji zarówno na obszarach dawnego<br>cesarstwa rzymskiego, jak i ziem leżących na północ i północny-wschód od jego granic, czyli<br>ziem zamieszkanych we wczesnym średniowieczu przez Celtów, Germanów, Słowian i Bałtów.<br>Granica rozszerzania się chrześcijaństwa w średniowieczu wyznaczyła kulturowy zasięg<br>tego obszaru, który dziś nazywamy Europą. Warto zauważyć, że spośród wszystkich definicji<br>pojęcia Europy, właśnie kulturowa i historyczna jest najbardziej precyzyjna, bo wszystkie<br>pozostałe - w tym geograficzna - są całkowicie umowne.<br>Chrześcijaństwo stanowiło fundament jedności Europy w średniowieczu. Mentalność,<br>sposób myślenia, postrzeganie czasu poprzez kalendarz, rytm dnia i roku - te wszystkie ważne<br>składniki kultury i życia codziennego oparte były w średniowieczu na chrześcijaństwie<br>i wywodziły się z Biblii albo innych świętych ksiąg Kościoła. Wykształceni ludzie w tej epoce<br>rozpoznawali na przykład konkretne daty w kalendarzu za pomocą pierwszych słów psalmów<br>śpiewanych w kościołach w danym tygodniu roku liturgicznego. Język tłumaczenia Biblii</p>\n<ul><li>łacina lub greka - były w powszechnym użyciu jako język ludzi uczonych i za pomocą tych</li></ul>\n<p>języków mogli się oni porozumiewać między sobą, bez względu na to, czy byli<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 63<br>Portugalczykami, Anglikami, Grekami, czy Rusinami. Ludzie wykształceni w średniowieczu<br>odwoływali się do tych samych tekstów, wyrażali swoje myśli za pomocą jednakowej<br>symboliki, naśladowali te same wzorce - pobożności, ascezy, rycerskości, walki w obronie<br>wiary. Naturalnie nie wszystkie obszary Europy tętniły życiem kulturalnym z jednakową<br>intensywnością. Za centrum kultury średniowiecznej uznać można szczególnie obszar Francji<br>i zachodnich Niemiec i Włoch. Stamtąd bowiem promieniowała na całą Europę teologia<br>uniwersytetu paryskiego (Sorbony), wzorce estetyczne (romańszczyzna i gotyk), wzorce życia<br>zakonnego (benedyktyni, cystersi, franciszkanie).<br>Czy kultura średniowiecznej Europy miała charakter uniwersalny? Nie do końca.<br>Co prawda wszędzie dominowała kultura chrześcijańska, ale posiadała ona dwie główne<br>i kilka mniej istotnych odmian. Jeszcze przed rozłamem, który nastąpił w połowie XII wieku,<br>dominowała w liturgii i twórczości na Wschodzie greka, a na Zachodzie łacina. Obydwie<br>wielkie postacie chrześcijaństwa zaczęły się zwalczać i zarzucać sobie wzajemnie herezję.<br>Pytanie o uniwersalizm kultury europejskiej owego czasu wzbudza także i inne<br>wątpliwości. Pierwsza to spostrzeżenie, że obok kultury elitarnej, istniała także kultura<br>ludowa. Znajomość dzieł teologicznych i filozoficznych nie była powszechna, a w wielu<br>miejscach Europy w średniowieczu odwiedzano kościół tylko raz w roku, przeważnie<br>na Wielkanoc. Niedaleko Płocka, w maleńkiej wiosce Rokicie znajduje się romański kościół<br>z XIII wieku, w którego ścianach zewnętrznych znajdują się okrągłe wgłębienia. Zdaniem<br>historyków miejscowa ludność w średniowieczu wierzyła, że rozniecając ogień za pomocą<br>pocierania różnych przedmiotów o ściany kościoła w Wielką Sobotę zapewni sobie<br>pomyślność i ogień ten zwalczy choroby, wypleni robactwo w domach itp. Z tego przykładu<br>można wywnioskować, że wizyta w kościele miała raczej na celu praktykowanie magii<br>niż uczestnictwo w nabożeństwie i słuchanie pobożnych kazań (w języku, którego nikt prawie<br>nie rozumiał!). Kultura ludowa średniowiecza opierała się w większym stopniu nie na<br>chrześcijaństwie, lecz na zwyczajach Germanów, Słowian czy Celtów. Częściej niż za pomocą<br>Biblii starano się zaradzić złu poprzez magię. Przestrzeganie moralnych zasad głoszonych<br>przez Kościół pozostawiało wiele do życzenia. Nawet duchowieństwo trudno było przymusić<br>do przestrzegania podstawowych zasad, w tym celibatu.<br>Podstawą kultury europejskiej były ciągle żywe tradycje antyku grecko-rzymskiego.<br>Filozofia średniowieczna czerpała wiele z Arystotelesa, a wielu chrześcijańskich myślicieli,<br>jak choćby św. Augustyn, miało klasyczne wykształcenie. Podsumowując moje rozważania,<br>chciałbym zauważyć, że kultura średniowieczna była uniwersalna ze względu na dominację<br>chrześcijaństwa w dwóch wersjach - łacińskiej i greckiej. Gdyby nie ten czynnik, byłaby<br>zlepkiem różnych tradycji i wpływów.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 8<br>Zawartość merytoryczna: poziom III<br>Zdający umiejętnie przedstawił podłoże kultury europejskiej, w tym związki z antykiem.<br>Podjął próbę wyjaśnienia roli chrześcijaństwa w dziejach Europy.<br>W pracy pominięto bardzo istotny problem, jakim był wpływ kultury islamu na kulturę<br>Europy, błędnie też umieszczono w czasie rozłam w Kościele.<br>64 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Temat: Wyjaśnij wpływ uwarunkowań międzynarodowych i lokalnych na gospodarkę<br>II Rzeczypospolitej. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych.<br>Materiały źródłowe<br>Źródło A. Wykres. Wskaźniki produkcji przemysłowej w Polsce (1913-1938)<br>Źródło: J. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, Warszawa 2000, str. 314.<br>Źródło B. Tabela. Podział społeczny mieszkańców Polski w odsetkach w latach 1921,<br>1931 i 1938 (według szacunków Janusza Żarnowskiego)<br>Grupy społeczne<br>Rok<br>Wskaźnik 1938<br>(przy założeniu,<br>że rok 1921=100)<br>1921<br>1931<br>1938<br>Robotnicy<br>27,5<br>29,3<br>30,2<br>109<br>Chłopi<br>53,2<br>52,0<br>50,0<br>94<br>Inteligencja i pracownicy umysłowi<br>5,1<br>5,6<br>5,7<br>112<br>Burżuazja<br>1,1<br>0,9<br>0,9<br>82<br>Drobnomieszczaństwo<br>11,0<br>10,6<br>11,8<br>107<br>Obszarnicy<br>0,3<br>0,3<br>0,3<br>100<br>Inne<br>1,8<br>1,3<br>1,1<br>61<br>Razem<br>100,0<br>100,0<br>100,0<br>Źródło: A. Czubiński, Historia Polski 1864-2001, Warszawa 2002, str. 161.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 65<br>Źródło C.<br>Na podstawie: Wielka historia Polski, t. 9, Kraków 2003, str. 244;<br>J. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, Warszawa 2005, str. 294.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;<br>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł<br>wiedzy.<br>66 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Wymagania szczegółowe<br>IV etap edukacyjny - poziom podstawowy<br>2.5. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej.<br>Zdający wskazuje czynniki utrudniające proces integracji odrodzonego państwa polskiego.<br>2.6. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej.<br>Zdający wyjaśnia cele i skutki reformy Władysława Grabskiego.<br>6.2. Gospodarka i społeczeństwo II Rzeczypospolitej.<br>Zdający porównuje przejawy kryzysu gospodarczego na świecie i w Polsce, wskazując<br>jego specyficzne cechy.<br>6.3. Gospodarka i społeczeństwo II Rzeczypospolitej.<br>Zdający opisuje osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej, w tym budowę portu w Gdyni<br>i utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego.<br>IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony<br>5.2.1. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.<br>Zdający charakteryzuje i ocenia dorobek gospodarczy II Rzeczypospolitej.<br>5.2.2. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.<br>Zdający analizuje strukturę społeczeństwa II Rzeczypospolitej.<br>5.2.4. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.<br>Zdający prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące II Rzeczypospolitej.<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> dostrzegł i wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne<br>ich aspekty,<br> powiązał informacje z różnych obszarów historii (np. wpływ poglądów<br>politycznych na decyzje gospodarcze, wpływ wielkich sporów ideowych<br>ówczesnego świata na gospodarkę Polski),<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,<br> trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje<br>pochodzące ze źródeł),<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,<br> sformułował wnioski i ocenił wpływ uwarunkowań międzynarodowych<br>i lokalnych na gospodarkę II RP oraz podsumował rozważania.<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu<br>ich znaczenia i hierarchii,<br> w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,<br> przedstawił zagadnienie w ujęciu dynamicznym (np. zwrócił uwagę<br>na etapy rozwoju gospodarczego Polski i jej powiązanie z gospodarką<br>światową),<br> podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących wysiłków<br>na rzecz zacierania różnic między częściami państwa w wyniku przemian<br>gospodarczych Polski; wpływu położenia geopolitycznego na rozwój<br>gospodarczy Polski w analizowanym okresie),<br> w większości wykorzystał materiał źródłowy,<br> podjął próbę oceny wpływu uwarunkowań międzynarodowych<br>i lokalnych na gospodarkę II RP.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 67<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu<br>(np. wymienił niektóre czynniki zewnętrzne - wpływ koniunktury<br>światowej, położenie geopolityczne Polski, wewnętrzne - skutki<br>rozbiorów, różne koncepcje polityki gospodarczej państwa, potencjał<br>ekonomiczny państwa polskiego),<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,<br> podjął próbę wyjaśniania związków przyczynowo-skutkowych,<br> podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych<br>i przywołania ich w tekście pracy.<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. reforma Grabskiego, wielki kryzys<br>gospodarczy, powstanie COP),<br> w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację<br>podanych informacji,<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.<br>Przykładowa realizacja zadania - wypracowanie 1.<br>II Rzeczpospolita narodziła się u schyłku I wojny światowej. Jej powstaniu<br>towarzyszyła radość, lecz już wkrótce okazało się, że nowe państwo będzie musiało zmierzyć<br>się z wieloma wyzwaniami. Jednym z najistotniejszych były problemy gospodarcze. Polska<br>odziedziczyła po minionym stuleciu bagaż doświadczeń, z którym należało się uporać. Jednym<br>z najistotniejszych czynników, które wpłynęły na losy Polski w XX wieku, a także i dzisiaj dają<br>o sobie znać, była polityka państw zaborczych wobec dawnych ziem Rzeczypospolitej.<br>Jednocześnie, po odzyskaniu niepodległości Polska siłą rzeczy włączyła się w obieg<br>gospodarki europejskiej i światowej. Oznaczało to, że Polska nie jest samotną wyspą,<br>lecz pozostaje w relacji z innymi państwami. Bez zrozumienia tego oczywistego faktu, trudno<br>jest analizować gospodarcze losy Polski w dwudziestoleciu międzywojennym.<br>Do głównych czynników wewnętrznych, wpływających na gospodarkę Polski w latach<br>1918-1939 należy spuścizna rozbiorów. Państwa zaborcze zasadniczo traktowały „swój<br>kawałek” dawnej Polski jako obszar peryferyjny. Widać to przede wszystkim w polityce<br>Austro-Węgier. Z drugiej strony, ponad sto lat pozostawania w łączności z zaborcami wycisnął<br>na tych ziemiach swoje piętno. Widać je było w odziedziczonych rozwiązaniach prawnych,<br>działających instytucjach społecznych, nawykach mieszkańców, czy nawet rozstawie torów<br>kolejowych. Wystarczy spojrzeć na źródło C, aby zobaczyć, że Polska w tamtej epoce wyraźnie<br>dzieliła się na dwa nieprzystające do siebie obszary, umownie nazywane Polską A i Polską B.<br>Wskaźniki ekonomiczne pokazują, że różnił je przede wszystkim potencjał gospodarczy.<br>W pewnym stopniu ten podział utrzymuje się do dzisiaj. Niektórzy europejscy ekonomiści<br>i politycy u progu polskiej niepodległości stawiali wprost tezę, że trzy tak różne części<br>nie będą mogły stworzyć spójnej całości. Teza ta miała oczywiście podtekst polityczny, ale też<br>podparta była realnymi zjawiskami.<br>Innym ważnym czynnikiem decydującym o losie odrodzonego państwa polskiego była<br>polityka gospodarcza, prowadzona przez kolejne rządy niepodległej Polski. Analizując ten<br>problem, widać z jednej strony, jak niewielkie były możliwości ówczesnych rządów, a z drugiej<br>strony - jak zmieniały się koncepcje oddziaływania państwa na gospodarkę. Szczególnie<br>ciekawy jest ten drugi problem, na lata trzydzieste przypadają, bowiem narodziny i rozwój<br>koncepcji interwencjonizmu państwowego. Powstała ona w związku z doświadczeniami<br>68 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>czasów wielkiego kryzysu gospodarczego i początkowo budziła głęboki sprzeciw liberalnych<br>ekonomistów i polityków. Także w Polsce koncepcje interwencjonizmu państwowego spotykały<br>się z niezrozumieniem. Dopiero po śmierci Józefa Piłsudskiego zaczęto je z powodzeniem<br>wcielać w życie. Ich efektem był Centralny Okręg Przemysłowy, którego podwaliny<br>zbudowano do 1939 r. Jego budowa zainicjowana została z powodów politycznych, ale też<br>zwykle przedsięwzięcia gospodarcze państwa mają za podstawę cele polityczne. Wystarczy<br>przypomnieć budowę portu w Gdyni, który miał Polskę uniezależnić od korzystania z portu<br>na terenie Wolnego Miasta Gdańska. Port w Gdyni połączono ze Śląskiem magistralą<br>węglową, co zostało zaznaczone na mapie (źródło C).<br>Przechodząc do innego czynnika kształtującego gospodarkę Polski, warto zwrócić<br>uwagę na otoczenie międzynarodowe. Polska położona była między dwoma potęgami</p>\n<ul><li>Niemcami i ZSRR. Początkowo wydawało się, że będą one na wiele dziesięcioleci</li></ul>\n<p>pogrążone w głębokim kryzysie wywołanym klęską wojenną i rewolucją. Tymczasem<br>stosunkowo szybko podjęły one agresywną politykę zewnętrzną, którą wspierał rozwój<br>ich potencjału ekonomicznego. Dla Polski okazało się to wielkim zagrożeniem, któremu<br>słabsza gospodarka Polski nie była w stanie sprostać.<br>Najważniejszym czynnikiem, który kształtował politykę wszystkich państw, w tym także<br>Polski, była koniunktura na rynkach światowych. Przedstawia to wykres w źródle A.<br>Jego przebieg pokazuje, że Polska była państwem, którego rozwój zależał od wahań<br>koniunktury. Widać na nim szczególnie skutki kryzysu po I wojnie światowej i wielkiego<br>kryzysu gospodarczego, które stały się ważnymi czynnikami kształtującymi nie tylko<br>gospodarkę, ale całokształt życia społeczno-politycznego ówczesnego świata. Wystarczy<br>powiedzieć,<br>że<br>doświadczenia<br>wielkiego<br>kryzysu<br>gospodarczego<br>były<br>jednym<br>z najważniejszych czynników przyśpieszających rozwój ideologii totalitarnych w ówczesnym<br>świecie.<br>Podsumowując, można powiedzieć, że rozwój gospodarczy Polski w analizowanym<br>okresie przebiegał w szczególnie trudnych warunkach. Był on warunkowany zarówno sytuacją<br>wewnętrzną, jak i zewnętrzną. Władze państwa miały stosunkowo niewielki wpływ na to,<br>co dzieje się w gospodarce. Z drugiej strony jednak starały się aktywnie na tę gospodarkę<br>oddziaływać (reforma monetarna Władysława Grabskiego, a w drugiej połowie lat<br>trzydziestych gospodarka planowa Eugeniusza Kwiatkowskiego). Źródło B pokazuje<br>przemiany struktury społecznej w latach 1921-1938, a więc praktycznie w całym okresie<br>istnienia II Rzeczypospolitej. Pokazują one, że stopniowo zmieniała się struktura<br>społeczeństwa. Następowała jego modernizacja, co widać we wzroście procentowego udziału<br>inteligencji i klasy robotniczej, a z drugiej strony w zmniejszaniu się udziału ludności<br>chłopskiej. Były to zjawiska analogiczne do dokonujących się w innych państwach Europy.<br>Oznacza to, że gospodarka polska radziła sobie z istniejącymi problemami, choć niewątpliwie<br>dyskusyjny pozostaje problem, czy mogła radzić sobie lepiej.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający wskazał i wyjaśnił istotne uwarunkowania, które wpłynęły na rozwój gospodarczy<br>II RP. Sposób przedstawienia zjawisk jest dojrzały. Zdający wykorzystał podane źródła,<br>poddając je analizie i interpretacji. W pracy nie ma błędów rzeczowych, a dobór<br>i hierarchizacja argumentów są poprawne. Ocena opisywanych zjawisk jest pełna<br>i wyważona.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 69<br>Przykładowa realizacja zadania - wypracowanie 2.<br>Na gospodarkę II Rzeczypospolitej, podobnie jak na gospodarkę każdego innego<br>państwa w XX wieku, wpływały różne uwarunkowania - zarówno międzynarodowe,<br>jak i lokalne, polskie.<br>Uczestnicząc w europejskim i światowym rynku, gospodarka II Rzeczpospolitej była<br>przede wszystkim uzależniona od czynników zewnętrznych. Można to dostrzec wyraźnie,<br>analizując poziom produkcji przemysłowej. W latach 1918-1921 widać ożywienie<br>gospodarcze spowodowane wojnami o granice naszego państwa, w tym zwłaszcza wojną<br>polsko-bolszewicką. Potrzeby wojenne napędzały produkcję, lecz na dłuższą metę nie mógł<br>być to fundament zdrowej gospodarki. W latach 1923-1924, podobnie jak w całej Europie,<br>mamy do czynienia z inflacją. Jak wiadomo, w państwach słabszych ekonomiczne, a do takich<br>należała międzywojenna Polska, tendencje inflacyjne oddziaływały silniej, co doprowadziło<br>do hiperinflacji. Po ustabilizowaniu sytuacji finansowej Niemiec i wskutek pomocy<br>amerykańskiej (tzw. plan Dawesa) świat wkroczył w pięcioletni okres wzrostu gospodarczego.<br>Wykres produkcji przemysłowej pokazuje, że i w Polsce były to lata dobre dla gospodarki.<br>Warto zwrócić uwagę na to, że ostatni przedkryzysowy rok statystyczny, czyli rok 1928, był<br>pod wieloma względami najlepszym rokiem gospodarki II RP. W 1930 roku następuje<br>załamanie, które stanowi konsekwencję krachu na giełdach amerykańskich jesienią 1929<br>i załamania systemu bankowego w roku 1930. Skala załamania jest w Polsce proporcjonalnie<br>wielka w stosunku do słabości naszej gospodarki i jej nieodporności na negatywne trendy<br>światowe. Brak dążeń w kierunku etatyzmu oraz interwencjonizmu państwowego do połowy<br>lat 30-tych (COP dopiero od 1937) powoduje, że z kryzysu wychodzimy wolno, a wiele<br>parametrów gospodarczych nie osiąga poziomu z lat 1928-1929.<br>Bardzo ważnym zewnętrznym uwarunkowaniem rozwoju gospodarczego II RP było<br>nasze położenie międzynarodowe, a zwłaszcza stosunki z sąsiadami. Oddziaływanie tego<br>czynnika było zdecydowanie niekorzystne. Ważny dla gospodarki polskiej w XIX wieku rynek<br>rosyjski był w praktyce zamknięty z powodu złych stosunków z ZSRR i autarkicznego<br>charakteru tamtejszej gospodarki. Niemcy, nasz największy partner handlowy, prowadziły<br>z nami od 1925 r. wojnę celną. Stosunki z Litwą w ogóle nie istniały do 1938 roku,<br>a w relacjach politycznych z Czechosłowacją panował chłód. Rynki rumuński i łotewski,<br>a te państwa były z nami zaprzyjaźnione, nie były atrakcyjną ekonomicznie alternatywą.<br>Wśród uwarunkowań lokalnych na pierwsze miejsce wysuwa się szeroko rozumiane<br>dziedzictwo zaborów, czyli sytuacja społeczno-gospodarcza państwa u progu niepodległości<br>w 1918 roku. Negatywny wpływ na gospodarkę miało zróżnicowanie prawne, monetarne<br>oraz infrastrukturalne, które trzeba było przezwyciężyć, aby stworzyć z Polski jednolity obszar<br>gospodarczy. Z tym zadaniem władze uporały się nadzwyczaj sprawnie już w pierwszych<br>latach niepodległości. Czynnikiem bez wątpienia negatywnym było zaniedbywanie ziem<br>polskich przez zaborców, ponieważ z punktu widzenia Rosji, Niemiec i Austro-Węgier ziemie<br>polskie były w mniejszym lub większym stopniu peryferyjnie położone i celowo<br>niedoinwestowywane.<br>Kwestią dyskusyjną wydaje się wpływ poziomu gospodarczego trzech zaborów<br>na gospodarkę niepodległej II RP. Z jednej strony kresy wschodnie i Galicja były gospodarczo<br>niedorozwinięte (i ilustruje to źródło C), ale z drugiej połączenie w jeden organizm terytoriów<br>posiadających różnorodne atuty - np. dobrą infrastrukturę w zaborze pruskim, czy tanią siłę<br>roboczą w Galicji - mogło stwarzać pewne szanse dla polityki gospodarczej.<br>Istotnym wewnętrznym czynnikiem warunkującym rozwój gospodarki była właśnie<br>polityka państwa. Niełatwo ją ocenić. Z jednej strony bowiem, trudno czynić zarzut władzom<br>II RP, że nie podjęły przebudowy społeczeństwa na wzór reżimów totalitarnych<br>(komunistycznego czy faszystowskiego), ponieważ mogłoby to doprowadzić do wielkiej liczby<br>70 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>ofiar, które taka przebudowa za sobą pociągała. Z drugiej strony, mają rację ci, którzy<br>twierdzą, że establishment polityczny II RP traktował biedę i niedorozwój gospodarczy<br>znacznej części naszego społeczeństwa i państwa, jako coś naturalnego i nie podjął na czas<br>intensywnych działań mających zmienić ten stan rzeczy. Dla polityki państwowej widziano<br>inne priorytety, choćby obronę suwerenności, która stanowiła nadrzędny cel polityki państwa.<br>W latach dwudziestych polityka gospodarcza Polski to przede wszystkim działania<br>o charakterze integrującym, następnie mobilizacja wojenna w obliczu zagrożenia<br>bolszewickiego, a potem częściowo nieudana reforma rolna, stabilizacja waluty przez<br>Grabskiego i przezwyciężenie konfliktu celnego z Niemcami. Jeśli uznać te wszystkie<br>przedsięwzięcia za udane, nie można jednocześnie domagać się intensyfikacji rozwoju<br>ekonomicznego na taką skalę, żeby mogło to doprowadzić do rewolucyjnych przemian<br>porównywalnych do lat 1950-1955 lub 1989-2013.<br>Po śmierci Piłsudskiego, dla którego gospodarka nie była z pewnością priorytetem,<br>górę wzięły tendencje etatystyczne. Minister Eugeniusz Kwiatkowski i jego współpracownicy<br>opracowali 4-letni, a następnie 15-letni program inwestycyjny i przystąpiono do budowy<br>COP. Był to wielki sukces naszej polityki gospodarczej i zapowiedź wkroczenia Polski<br>na drogę rozwoju ekonomicznego traktowanego jako pierwszorzędne zadanie państwowe.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 8<br>Zawartość merytoryczna: poziom III<br>Zdający syntetycznie ujął temat, odnosząc się do obu jego aspektów. Podjął próbę<br>uporządkowania podanej faktografii oraz ukazania związków przyczynowo-skutkowych<br>i sformułowania wniosków.<br>Zdający nie odniósł się do wszystkich podanych materiałów źródłowych i informacji w nich<br>zawartych, nie podsumował opisywanych zjawisk.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 71<br>Temat: Scharakteryzuj proces stalinizacji Polski po II wojnie światowej. W pracy<br>wykorzystaj załączone materiały źródłowe.<br>Materiały źródłowe<br>Źródło A. 1949 Wrzesień 28. Warszawa. Pismo Bolesława Bieruta do Józefa Stalina<br>z prośbą o przeprowadzenie konsultacji ze stroną sowiecką w sprawie porządku obrad<br>posiedzenia KC PZPR<br>Ściśle tajne.<br>Do Towarzysza J. Stalina<br>Proszę Was o wyrażenie zgody na przyjazd dla poradzenia się w następujących sprawach:</p>\n<ol><li>Stosunek do Gomułki i Spychalskiego w świetle doświadczeń wypływających z procesu</li></ol>\n<p>budapeszteńskiego*.</p>\n<ol><li>Sprawy wzmocnienia organów bezpieczeństwa.</li><li>Dalsze stosunki z Kościołem katolickim i kwestia zawarcia z nimi tymczasowego</li></ol>\n<p>porozumienia.<br>Ustalenia w powyższych sprawach zostaną uwzględnione podczas plenum KC, które<br>planujemy odbyć pod koniec października.<br>W przypadku Waszej zgody przyjechałbym wraz z tow. Bermanem między 5 i 10<br>października - do Waszego uznania.<br>Bierut<br>*Proces budapeszteński - w 1949 r. na Węgrzech przed sądem stanął ówczesny komunistyczny minister spraw<br>wewnętrznych, László Rajk wraz z grupą towarzyszy; oskarżono ich o spisek kontrrewolucyjny, a następnie<br>skazano na śmierć.<br>Źródło: Źródła do dziejów Polski w XIX i XX wieku. Lata 1945-1956, t. 5, Pułtusk 2003, str. 219-220.<br>Źródło B. Tadeusz Trepkowski, Bądź czujny wobec wroga narodu, plakat, 1953<br>Źródło: A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia 1939-1956.<br>Podręcznik dla szkół średnich, Warszawa 1999, str. 275.<br>72 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Źródło C. Tabela. Liczba spółdzielni produkcyjnych w Polsce w latach 1950-1956<br>Liczba spółdzielni produkcyjnych w Polsce według stanu w dniu:<br>28 I 1950 r.<br>1 VII 1950 r.<br>31 XII 1955 r.<br>30 IX 1956 r.<br>332<br>7973<br>9798<br>10203<br>Na podstawie: D. Jarosz, Polityka władz komunistycznych w Polsce w latach 1948-1956 a chłopi,<br>Warszawa 1998, str. 108, 152.<br>Źródło D. Indeks tytułów, jakimi w latach 1944-1956 obdarzano Józefa Stalina<br>w polskich środkach przekazu [fragment]<br>Budowniczy, organizator i twórca<br>Budowniczy nowego świata<br>Budowniczy socjalistycznej kultury<br>Twórca ustroju kołchozowego<br>Twórca niezłomnej, braterskiej jedności wolnych narodów<br>Człowiek<br>Człowiek bliski i drogi prostym ludziom<br>Człowiek, który ocalił ludzkość<br>Nadczłowiek<br>Głos prawdy<br>Inżynier naszych marzeń<br>Nieśmiertelny<br>Przywódca i wódz<br>Wódz narodów słowiańskich<br>Wódz uciśnionych i wyzyskiwanych<br>Bojownik, działacz, komunista, rewolucjonista<br>Największy bojownik o pokój<br>Nieprzejednany wróg ucisku mas pracujących<br>Obrońca, opiekun, strateg, zwycięzca<br>Obrońca żywotnych interesów narodów wszystkich krajów<br>Wielki wyzwoliciel<br>Wybawca<br>Geniusz<br>Genialny architekt komunizmu<br>Geniusz troski o człowieka<br>Nauczyciel, przewodnik, wychowawca<br>Nauczyciel polskiej klasy robotniczej<br>Ukochany nasz ojciec<br>Wielki wychowawca<br>Przyjaciel<br>Najlepszy i najmądrzejszy z przyjaciół<br>Źródło: M. Kula, Religiopodobny komunizm, Kraków 2003, str.147-153.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 73<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;<br>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł<br>wiedzy.<br>Wymagania szczegółowe<br>IV etap edukacyjny - poziom podstawowy<br>11.1 Polska w systemie komunistycznym.<br>Zdający wyjaśnia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów.<br>11.2 Polska w systemie komunistycznym.<br>Zdający charakteryzuje system represji stalinowskich w Polsce i ocenia jego skutki.<br>11.3 Polska w systemie komunistycznym.<br>Zdający charakteryzuje realia życia gospodarczego i społecznego PRL-u.<br>IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony<br>V.12.1 Europa Środkowo-Wschodnia po II wojnie światowej.<br>Zdający charakteryzuje proces uzależniania państw Europy Środkowo-Wschodniej od ZSRR,<br>z uwzględnieniem sowietyzacji i stalinizacji.<br>V.14.1 Polska w latach 1948-1956.<br>Zdający porównuje procesy stalinizacji państwa polskiego i państw Europy Środkowo-<br>Wschodniej.<br>V.14.2 Polska w latach 1948-1956.<br>Zdający charakteryzuje system polityczny i społeczno-gospodarczy Polski w okresie<br>stalinowskim, z uwzględnieniem Konstytucji z 1952 r.<br>V.14.3 Polska w latach 1948-1956.<br>Zdający rozpoznaje charakterystyczne cechy gospodarki centralnie planowanej i ocenia<br>jej skutki;<br>V.14.4 Polska w latach 1948-1956.<br>Zdający charakteryzuje zjawisko socrealizmu w literaturze i sztuce.<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,<br>(np. międzynarodowy kontekst wydarzeń w Polsce, różne aspekty<br>stalinizmu jako systemu dążącego do kontrolowania wszystkich sfer<br>życia społeczeństwa),<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,<br> trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje<br>pochodzące ze źródeł),<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,<br> sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.<br>74 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu<br>ich znaczenia i hierarchii,<br> w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe<br>(np. związki między rozwojem sytuacji u schyłku II wojny światowej<br>a przejęciem władzy przez komunistów w Polsce),<br> przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. ukazał<br>nasilanie się procesu stalinizacji Polski),<br> w większości wykorzystał materiał źródłowy,<br> podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących społecznego<br>odbioru stalinizmu jako systemu sprawowania władzy),<br> podjął próbę oceny stalinizmu.<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania<br>tematu (np. wspomniał o sytuacji w Polsce od roku 1944,<br>scharakteryzował główne przejawy stalinizmu, wymienił najważniejsze<br>postacie ówczesnego życia politycznego),<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,<br> podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,<br> podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych<br>i przywołania ich w tekście pracy.<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. przejęcie władzy przez komunistów,<br>przemiany w gospodarce, wprowadzenie konstytucji z 1952 r.),<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.<br>Przykładowa realizacja zadania<br>Po II wojnie światowej Polska znalazła się w strefie dominacji ZSRR. Lata 1944-1947<br>stanowiły okres przejściowy i charakteryzowały się walką komunistów z podziemiem zbrojnym<br>i politycznym, jak również z opozycją legalną. Posługiwano się rozbudowanym systemem<br>represji. Były i takie działania aparatu bezpieczeństwa, jak sfałszowanie wyników referendum<br>(1946 r.) oraz wyborów do Sejmu Ustawodawczego (1947 r.), które doprowadziły do rozbicia<br>PSL i ucieczki z kraju jej przywódcy, Stanisława Mikołajczyka.<br>W 1947 r., po powstaniu Kominformu, rozpoczął się proces tworzenia monopartii<br>w państwach komunistycznych. Wzmożono także proces ściślejszego uzależniania ich<br>od Moskwy. W Polsce zjednoczenie PPR i PPS nastąpiło dopiero w grudniu 1948 r. z powodu<br>wybuchu konfliktu w kierownictwie PPR, który związany był z oskarżeniem Władysława<br>Gomułki o odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne i usunięciem go ze stanowiska sekretarza<br>generalnego PPR. Gomułce zarzucano nieufność wobec ZSRR, błędną ocenę tradycji ruchu<br>robotniczego i niechęć do kolektywizacji rolnictwa.<br>Rok 1948 przyjmuje się za początek stalinizacji Polski. Przemawia za tym zwrot w linii<br>politycznej PPR i zmiana sekretarza generalnego tej partii. Natomiast zwrot październikowy<br>1956 r. uznaje się za zakończenie procesu stalinizacji Polski. Stalinizm jako system<br>sprawowania władzy realizowany był według sowieckiego modelu ustrojowego i polegał na<br>dopasowywaniu do tego wzorca systemu politycznego, gospodarczego i społecznego Polski.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 75<br>Od 1948 r. pogłębiała się zależność Polski od ZSRR. W okresie realizacji planu<br>sześcioletniego (1950-1955), wykonując wytyczne Moskwy w związku z wybuchem wojny<br>koreańskiej, dokonano rewizji planów gospodarczych i zwiększono wydatki na rozbudowę<br>przemysłu zbrojeniowego. Militaryzacja gospodarki sprzyjała pogłębianiu się trudności<br>zaopatrzeniowych, a brak podstawowych artykułów na rynku prowadził do pogorszenia się<br>warunków życia społeczeństwa.<br>Najbardziej wymownym elementem zależności Polski od ZSRR była kolektywizacja<br>rolnictwa realizowana od 1948 r. Tworzono spółdzielnie produkcyjne i stosowano różne formy<br>nacisku, by chłopi do nich wstępowali. Wprowadzono system dostaw obowiązkowych, który<br>był wymierzony w gospodarzy pełnorolnych, nazywanych kułakami. Dla władz stalinowskich<br>byli oni ideologicznymi wrogami. O tym, jak duży nacisk kładziono na tworzenie spółdzielni<br>produkcyjnych, świadczą dane umieszczone w źródle C. Z ich analizy wynika, że spółdzielnie<br>produkcyjne na dużą skalę pojawiły się w pierwszej połowie roku 1950. Ich „wysyp” był<br>niewątpliwie wynikiem nacisku władz, które forsowały proces kolektywizacji.<br>Charakterystyczny dla stalinizmu był bezpośredni wpływ Moskwy na decyzje<br>podejmowane przez polskich polityków. Pismo Bieruta do Stalina (źródło A) pokazuje, że takie<br>kluczowe kwestie jak sprawa Gomułki czy problem Kościoła katolickiego były uzgadniane<br>przez Bieruta bezpośrednio ze Stalinem. Proces budapeszteński (László Rajka) wiązał się<br>z przyjęciem przez państwa bloku sowieckiego tezy Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej<br>w systemie socjalistycznym i potrzebie zachowania czujności rewolucyjnej, która powinna<br>również dotyczyć najwyższych szczebli władzy. Bierut, zwracając się do Stalina w sprawie<br>Gomułki i Spychalskiego „w świetle doświadczeń procesu budapeszteńskiego”, wyraźnie<br>oczekiwał wytycznych w kwestii odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego, z którym się,<br>co prawda, uporano, ale nie ukarano winnych. Niewątpliwie od 1949 r. kierownictwo PZPR<br>przyjęło kierunek wyznaczony tezą Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej. Rozbudowywano<br>aparat bezpieczeństwa. Aresztowano Spychalskiego i Gomułkę i przygotowywano im proces<br>polityczny. Po 1950 r., gdy zaostrzeniu uległa walka władz państwa z Kościołem, aresztowano<br>niektórych biskupów. Zorganizowany został pokazowy proces biskupa Czesława Kaczmarka.<br>W 1953 r. władze internowały prymasa Stefana Wyszyńskiego.<br>Procesy polityczne miały charakter pokazowy, a ich celem było zastraszanie<br>społeczeństwa. Symbolem ducha tamtych czasów jest plakat Tadeusza Trepkowskiego<br>(źródło B). Odwołuje się on do powszechnej w tamtym czasie nieufności, świadomie<br>rozbudzanej nienawiści wobec sił, które identyfikowano jako wrogie. Można więc uznać,<br>że plakat ten wzorcowo oddaje atmosferę tamtych czasów.<br>W latach 1948-1956 za najważniejsze należy uznać wprowadzenie zasady<br>nadrzędności PZPR wobec władz państwowych i objęcie ich nadzorem na wszystkich<br>szczeblach. Doprowadzono do podporządkowania partii prokuratury, sądownictwa, sił<br>zbrojnych i organów bezpieczeństwa, a także informacji i propagandy. Partia w przekazie<br>propagandowym funkcjonowała jako przywódcza siła.<br>Wytycznym ideologii stalinizmu została podporządkowana oświata, nauka i wszelka<br>twórczość, która była traktowana jako narzędzie propagandy politycznej. Większość pisarzy<br>polskich bądź zaakceptowała stalinizm, bądź milczała. Wszystkich twórców obowiązywał<br>tak zwany realizm socjalistyczny (socrealizm). Najbardziej pożądane były utwory o tematyce<br>dotyczącej walki z imperializmem, planu sześcioletniego, budowy Nowej Huty, przodowników<br>pracy czy kolektywizacji wsi.<br>Cechą charakterystyczną systemu stalinowskiego była bezustanna mobilizacja<br>społeczeństwa. W tym celu organizowano różnorodne akcje, współzawodnictwo, manifestacje<br>i obchody rocznicowe. Masowy charakter miały uroczystości związane z rocznicą urodzin<br>Stalina. Wiele wysiłku propaganda komunistyczna wkładała w upowszechnianie jego kultu.<br>Lista tytułów, jakimi obdarzono Stalina w prasie PRL (źródło D), pokazuje, że przypisywano<br>76 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>mu nadprzyrodzone cechy i przedstawiono go jako nadczłowieka. Dowodzi również,<br>że wizerunek Stalina upodabniał się do obrazu Boga - wszechmogącego, o ponadludzkich<br>cechach. Kształtowany w ten sposób wizerunek był również jednym ze sposobów<br>legitymizowania władzy, która sprawowana była z nadania i w imieniu „Największego<br>bojownika o pokój”. Te odniesienia do „nadludzkich mocy” Stalina wpisują się w swoistą<br>psychologię władzy, która wykorzystuje mechanizmy prawdopodobnie na stałe wbudowane<br>w ludzką świadomość. Ludzie chętnie podporządkowują się autorytetom, szczególnie<br>gdy otaczająca ich rzeczywistość (choćby tylko wykreowana przez propagandę) usilnie ich<br>do tego przekonuje.<br>Prawo w okresie stalinowskim stanowiło jedno z narzędzi sprawowania władzy<br>politycznej. Ustawa z 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej<br>likwidowała samorząd terytorialny i wprowadzała - wzorem ZSRR - system rad narodowych<br>podległych Radzie Państwa. Najważniejsza ze zmian w prawie dotyczyła uchwalenia<br>konstytucji w 1952 r., której tekst osobiście zaakceptował Stalin. Według jej postanowień<br>Rzeczpospolita Polska zmieniła nazwę na Polską Rzeczpospolitą Ludową. Konstytucja<br>zlikwidowała instytucję prezydenta. Najwyższą władzę miał sprawować jednoizbowy sejm.<br>W praktyce władzę sprawowała partia, na której czele stał Bolesław Bierut. W polskim<br>stalinizmie nie wykształciła się jednoosobowa dyktatura. Faktyczną władzę sprawowało ścisłe<br>kierownictwo partii, w którego skład wchodzili Bolesław Bierut, Jakub Berman i Hilary Minc.<br>Podsumowując, należy podkreślić, że proces stalinizacji w Polsce był ściśle powiązany<br>z pogłębianiem się zależności od ZSRR, a głównym zadaniem PZPR (do 1948 r. PPR) było<br>dostosowanie instytucji politycznych, gospodarki i życia społecznego do wzorców sowieckich.<br>W tym celu po 1948 r. likwidowano ostatnie elementy nieprzystające do tego wzorca, czyli<br>prowadzono walkę z Kościołem i kolektywizację wsi. Partia nadzorowała wszelkie instytucje<br>państwowe, polityczne i społeczne. Rozbudowano aparat bezpieczeństwa, a wszechobecnej<br>kontroli życia społecznego towarzyszyły procesy polityczne i terror.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający wszechstronnie przedstawił aspekty polityczne i społeczne stalinizmu w kontekście<br>międzynarodowym. Ukazał stalinizm jako polityczną formę podporządkowania dyktatowi<br>ZSRR. Przedstawił różne przejawy stalinizmu w życiu społecznym Polski. Analizowane<br>przejawy stalinizacji stanowią podstawę formułowania trafnych ocen i opinii. Zdający<br>wykorzystał podane źródła, poddając je analizie i interpretacji.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 77<br>2.2.<br>Informacja o egzaminie maturalnym z historii<br>dla absolwentów niesłyszących<br>w przypadku arkusza standardowego - w jakim stopniu absolwent spełnia wymagania<br>z zakresu tego przedmiotu określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego<br>dla IV etapu edukacyjnego w zakresie rozszerzonym i podstawowym. Zadania w arkuszu<br>egzaminacyjnym mogą również odnosić się do wymagań przypisanych do etapów<br>wcześniejszych.<br>Ogólne informacje o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015, krótka<br>charakterystyka arkusza egzaminacyjnego oraz najważniejsze zasady dotyczące oceniania<br>wypowiedzi zdających, przedstawione w części 1. Informatora, dotyczą również arkuszy<br>dla absolwentów niesłyszących. Jednak zgodnie z zapisami odpowiedniego rozporządzenia<br>Ministra Edukacji Narodowej3, absolwenci niepełnosprawni przystępują do egzaminu<br>maturalnego w warunkach i formie dostosowanych do rodzaju ich niepełnosprawności.<br>Dostosowania obejmują:<br> w odniesieniu do formy egzaminu maturalnego m.in.</p>\n<ul><li>zmianę sposobu sformułowania niektórych zadań (zamiana słów, zwrotów lub całych</li></ul>\n<p>zdań), jeżeli mogłyby one być niezrozumiałe lub błędnie zrozumiane przez osoby<br>niesłyszące (nie dotyczy to terminów typowych dla danej dziedziny wiedzy),</p>\n<ul><li>zmianę schematu punktowania niektórych zadań;</li></ul>\n<p> w odniesieniu do warunków przeprowadzania egzaminu maturalnego m.in.</p>\n<ul><li>przedłużenie czasu przewidzianego na przeprowadzenie egzaminu,</li><li>możliwość korzystania ze słowników językowych.</li></ul>\n<p>Poniżej przedstawione zostały przykładowe zadania ilustrujące dostosowania dla<br>absolwentów niesłyszących. Numeracja zadań odpowiada numeracji zadań w części 2.1.<br>Jeżeli zadanie nie zostało przedstawione poniżej, oznacza to, że wersja dla niesłyszących<br>nie różni się niczym od wersji przedstawionej w części 2.1.<br>Szczegółowa informacja na temat zakresu dostosowania warunków przeprowadzania<br>egzaminu maturalnego dla absolwentów niesłyszących ogłaszana jest w komunikacie<br>Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w sierpniu poprzedzającym rok szkolny,<br>w którym jest przeprowadzany egzamin maturalny, na stronie internetowej CKE.<br>3 Tj. § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunków<br>organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz<br>niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych<br>(Dz.U. Nr 228, poz. 1490, z późn. zm.).<br>78 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Materiały do zadania 1.<br>Źródło 1. Fragment dzieła Plutarcha Żywoty sławnych mężów<br>Postępowanie […] było takie: Każdy otrzymywał skorupkę i pisał na niej nazwisko<br>człowieka […]. Tabliczkę zanosił na umówione miejsce na agorze […].<br>Otóż opowiadają, że przy takim pisaniu imion na skorupkach któryś z niepiśmiennych<br>i zupełnie prostych ludzi ze wsi podał wtedy swoją tabliczkę Arystydesowi jako jednemu<br>z przygodnych ludzi i prosił, żeby mu napisał na niej imię Arystydesa. Ten zdziwiony zapytał,<br>czy Arystydes wyrządził mu jakąś krzywdę. Na to tamten odpowiedział: „Żadnej. Ja nawet<br>nie znam tego człowieka. Złości mnie tylko, gdy słyszę, że wszędzie nazywają<br>go sprawiedliwym”. Usłyszawszy to Arystydes podobno nic nie odpowiedział, wpisał imię<br>na skorupkę i wręczył ją temu człowiekowi.<br>Źródło: Plutarch, Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1977, str. 19.<br>Źródło 2. Fragment artykułu współczesnego historyka Marka Węcowskiego<br>[Procedura ta] pełniła funkcję straszaka na liderów ewentualnych walk frakcyjnych<br>i działała na takie walki łagodząco. Raz do roku, by uniknąć ryzyka wygnania jednego<br>z przywódców, skłócone grupy polityczne musiały zawrzeć kompromis. Wymagało to<br>chociażby minimalnego zaufania zwaśnionych stronnictw [ ]. Ateńczycy dobrze zapamiętali<br>skandal z 416 roku p.n.e., gdy dwaj zagrożeni [wygnaniem] możni: w istocie niebezpieczny<br>dla demokracji Alkibiades i spolegliwy arystokrata Nikiasz, porozumieli się i łącząc głosy<br>swych popleczników, posłali na wygnanie raczej niegroźnego demagoga Hyperbolosa. [ ]<br>W ten sposób chroniono Ateny przed ostrą walką wewnętrzną, która w innych poleis ocierała<br>się o wojnę domową. [ ] Powołując do życia tę procedurę, dalekowzroczny reformator<br>[Klejstenes] znalazł sposób na gwałtowne obniżenie temperatury politycznego sporu<br>w ateńskiej polis.<br>Źródło: „Mówią wieki” 2008, nr 5, str. 38, 40-41.<br>Zadanie 1. (0-2)<br>Oceń znaczenie procedury, o której mowa w tekstach, dla funkcjonowania greckiej<br>polis, uwzględniając zarówno informacje podane przez pisarza starożytnego,<br>jak i wyniki badań współczesnego historyka.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 79<br>Wymagania szczegółowe<br>I.2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnej Grecji.<br>Zdający wyjaśnia przemiany ustrojowe w Atenach i porównuje formy ustrojowe greckich<br>polis.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien ocenić znaczenie procedury (pozytywne<br>i negatywne) dla funkcjonowania polis, uwzględniając<br>informacje z dzieła starożytnego historyka i artykułu<br>współczesnego historyka.<br>Schemat punktowania<br>2 pkt - za dokonanie oceny z odniesieniem do informacji<br>zaczerpniętych z dwóch źródeł.<br>1 pkt - za dokonanie oceny z odniesieniem do jednego źródła.<br>0 pkt - za nieuwzględnienie w ocenie informacji ze źródeł,<br>za brak oceny.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Procedura ta miała zarówno<br>pozytywne, jak i negatywne znaczenie<br>dla funkcjonowania polis.<br>Dzięki stosowaniu ostracyzmu<br>wyciszano konflikty, zapobiegano<br>wojnom domowym, o czym pisze<br>współczesny historyk, ale także sąd<br>skorupkowy skazywał niewinnych<br>ludzi, o czym opowiada pisarz<br>starożytny.<br>2 pkt - zdający<br>uwzględnił w ocenie<br>informacje z dwóch<br>źródeł.<br>W wyniku ostracyzmu często niewinni<br>ludzie byli skazywani na wygnanie,<br>a więc procedura ta miała negatywne<br>znaczenie w życiu politycznym polis.<br>1 pkt - zdający<br>uwzględnił w ocenie<br>informacje z jednego<br>źródła.<br>Ostracyzm był narzędziem walki<br>politycznej.<br>0 pkt - zdający<br>nie dokonał oceny<br>i nie uwzględnił<br>w odpowiedzi<br>informacji ze źródeł.<br>80 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Materiał do zadania 2.<br>Plan Jerozolimy<br>Na podstawie: Kultura biblijna. Słownik, Warszawa 1997, str. 109.<br>Zadanie 2. (0-1)<br>Czy ilustracja przedstawia plan Jerozolimy w czasach panowania króla Salomona?<br>Odpowiedź uzasadnij.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 81<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>I.1.3. Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego Wschodu.<br>Zdający rozpoznaje cechy charakterystyczne najważniejszych osiągnięć kulturowych<br>cywilizacji bliskowschodnich [ ] w zakresie architektury, sztuki, nauki i pisma.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien zauważyć, że plan nie przedstawia<br>Jerozolimy w czasach panowania króla Salomona<br>(plan przedstawia miasto w innym okresie).<br>W odpowiedzi powinny znaleźć się informacje o jednym<br>obiekcie takim jak, np.: Świątynia Heroda - wzniesiona<br>na miejscu tej, którą zbudowano na polecenie Salomona;<br>Pałac Heroda - rezydencja króla żydowskiego, która powstała<br>w I w. p.n.e.; Pałac Kajfasza - arcykapłana żydowskiego, który<br>prowadził proces przeciwko Jezusowi; Wieczernik - miejsce<br>Ostatniej Wieczerzy; Hakeldama - pole zakupione przez<br>Judasza za pieniądze, które otrzymał on za zdradę Jezusa.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za prawidłowe zajęcie stanowiska wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Nie. Na planie miasta zaznaczone<br>są budowle wzniesione w czasach<br>późniejszych niż czasy Salomona,<br>np. związane z Herodem - królem<br>żydowskim, który zbudował<br>świątynię na miejscu zniszczonej<br>świątyni Salomona, a także Pałac<br>Heroda z I w. p.n.e.<br>1 pkt - za prawidłowe<br>zajęcie stanowiska<br>wraz z uzasadnieniem.<br>Nie. Wieczernik i Golgota, które<br>zostały zaznaczone na planie<br>Jerozolimy są miejscami<br>związanymi z Jezusem Chrystusem<br>(I w. n.e.) - Ostatnią Wieczerzą<br>i ukrzyżowaniem.<br>1 pkt - za prawidłowe<br>zajęcie stanowiska<br>wraz z uzasadnieniem.<br>Nie jest to plan z czasów króla<br>Salomona, który żył w X w. p.n.e.<br>0 pkt - zdający<br>zajął stanowisko,<br>lecz nie uzasadnił<br>odpowiedzi.<br>82 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Materiały do zadania 3.<br>Źródło 1. Fragment kroniki Gotfryda de Villehardouin*</p>\n<ul><li>Gotfryd de Villehardouin - uczestnik IV krucjaty, autor kroniki opisującej jej dzieje.</li></ul>\n<p>Doża Wenecji imieniem Henryk Dandolo, mąż niezwykłej mądrości(1) i męstwa,<br>przyjął ich (tj. posłów) świetnie (on sam i inni z jego otoczenia) i widział ich bardzo rad(2).<br>A gdy posłowie okazali(3) listy swoich panów, bardzo się dziwił, w jakim celu przybyli do<br>jego ziemi. […] „Panie! Przybyliśmy do ciebie od wysokich(4) panów francuskich, którzy<br>przyjęli znak krzyża, aby pomścić zniewagę Jezusa Chrystusa i odzyskać Jerozolimę, jeśli<br>Bóg pozwoli. A ponieważ wiedzą, że żaden naród nie jest mocen(5) przyjść z taką pomocą, jak<br>ty i twój lud, proszą was na Boga, abyście raczyli przyczynić się do(6) dostarczenia im<br>okrętów transportowych i wojennych”.<br>Słowniczek:<br>(1) niezwykłej mądrości - bardzo mądry<br>(2) widział ich bardzo rad - cieszył się z ich przybycia<br>(3) okazali - pokazali<br>(4) wysokich - tu: ważnych<br>(5) nie jest mocen - nie potrafi<br>(6) raczyli przyczynić się do - zgodzili się na<br>Źródło: T. Maresz, K. Juszczyk, Historia w tekstach źródłowych. Wypisy, t. 1, Toruń 1994, str. 48-49.<br>Źródło 2. Mapa. Wschodnia część basenu Morza Śródziemnego w I połowie XIII w.<br>Na podstawie: J. Dowiat, Historia I, Warszawa 1981, str. 317.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 83<br>Źródło 3. List papieża Innocentego III do przywódcy krzyżowców, markiza Bonifacego<br>z Montferratu<br>Wy, nie mający względem Greków żadnych praw jako też władzy, daliście się poznać<br>tym, że wasi złożywszy śluby czystości, szybko się [im] sprzeniewierzyli, skoro zwróciliście<br>broń nie przeciw Saracenom, lecz przeciw chrześcijanom. […] I nie wystarczyło wam<br>wyczerpanie bogactw cesarskich, jako też złupienie zarówno bogatych, jak i biednych, lecz<br>wyciągnęliście ręce po skarby Kościoła, a co gorsze, po majątki kościelne, ściągając z ołtarzy<br>srebrne tablice, zaś po sprofanowaniu kościelnego sanktuarium grabiąc ikony, krzyże<br>i relikwie. [Wszystko to po to,] ażeby Kościół grecki poniżony takimi prześladowaniami<br>odmówił powrotu pod obediencję* Stolicy Apostolskiej.<br>*Obediencja - posłuszeństwo wobec władzy papieża.<br>Źródło: Wiek V-XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli<br>historii i studentów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Warszawa 1997, str. 156.<br>Zadanie 3. (0-3)<br>3.1. Czy na mapie można znaleźć potwierdzenie planów wyprawy krzyżowej, które są<br>opisane w tekście 1.? Odpowiedź uzasadnij.<br>3.2. Podaj nazwę miasta, w którym były wydarzenia opisane w liście papieża<br>Innocentego III.<br>3.3. Wyjaśnij, dlaczego papież Innocenty III był niezadowolony z tego, co wydarzyło się<br>podczas wyprawy krzyżowej.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>84 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Wymagania szczegółowe<br>II.3.1. Europa w okresie krucjat.<br>Zdający charakteryzuje polityczne, społeczno-gospodarcze i religijne uwarunkowania<br>oraz ocenia skutki wypraw krzyżowych do Ziemi Świętej.<br>3.1.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien zauważyć, że krzyżowcy chcieli przybyć<br>do Jerozolimy, a wyprawa została skierowana<br>do Konstantynopola.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za zajęcie stanowiska wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - za błędne odpowiedzi lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Nie, nie można znaleźć<br>potwierdzenia, ponieważ celem<br>wyprawy była Jerozolima,<br>a wyprawa poszła<br>do Konstantynopola.<br>1 pkt - zdający<br>zajął stanowisko<br>oraz je uzasadnił.<br>Tak, ponieważ krzyżowcy przybyli<br>do Konstantynopola.<br>0 pkt - zdający<br>błędnie odpowiedział<br>na postawione pytanie.<br>3.2.<br>Rozwiązanie<br>Konstantynopol<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za podanie właściwej nazwy miasta.<br>0 pkt - za błędne odpowiedzi lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Konstantynopol<br>1 pkt - zdający podał<br>prawidłową nazwę<br>miasta.<br>Stambuł<br>0 pkt - zdający podał<br>niewłaściwą nazwę<br>miasta.<br>3.3.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien wyjaśnić, że wydarzenia, o których mowa<br>w źródle 3., mogły spowodować utratę szansy na zgodę<br>w Kościele (zakończenie konfliktu między Kościołem<br>wschodnim i zachodnim).<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie.<br>0 pkt - za błędne odpowiedzi lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Wydarzenia te w opinii papieża<br>jedynie umocniły wrogość między<br>wyznawcami dwóch różnych<br>odłamów chrześcijaństwa<br>i spowodowały, że zmniejszyły się<br>szanse na zakończenie podziału<br>w Kościele.<br>1 pkt - zdający<br>na podstawie wiadomości<br>ze źródła 3. poprawnie<br>wyjaśnił problem.<br>Łacinnicy źle traktowali<br>mieszkańców Konstantynopola,<br>którzy odpowiadali im tym samym.<br>0 pkt - zdający<br>nie odpowiedział<br>na postawione pytanie.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 85<br>Materiał do zadania 5.<br>Fragmenty eseju Henryka Samsonowicza o Kazimierzu Wielkim<br>Zakończenie<br>II<br>wojny<br>światowej<br>stworzyło<br>nowe<br>warunki<br>dla<br>legendy<br>kazimierzowskiej. „Tradycje piastowskie” stały się ważnym elementem propagandy na rzecz<br>programu rewindykacji ziem po Odrę i Nysę [ ]. Zdecydowanie obniżyło [to] lokatę [króla<br>Kazimierza Wielkiego] w stosunku do Mieszka, Chrobrego, Henryków śląskich czy własnego<br>ojca. Podobnie jak i jego polityka wschodnia. A więc bilans tej oceny po pierwszym<br>dziesięcioleciu odrodzonej Polski był zdecydowanie ujemny [ ].<br>[W latach 70. XX wieku] polityka sukcesów, w tym sukcesów gospodarczych, polityka<br>wielkich przemian społecznych poszukiwała bohaterów [ ]. Stąd też, wśród uznanych<br>„budowniczych Polski”, Kazimierz zajmował poczesne miejsce [ ].<br>Źródło: Życiorysy historyczne, literackie i legendarne, pod red. Z. Stefanowskiej i J. Tazbira,<br>Warszawa 1980, str. 61, 63.<br>Zadanie 5. (0-1)<br>Wyjaśnij przyczynę dwóch różnych ocen polityki Kazimierza Wielkiego.<br>Wymagania ogólne<br>II. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>II.7.5. Polska w XIV-XV w.<br>Zdający ocenia panowanie Piastów w dziejach Polski […].<br>86 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien w odpowiedzi uwzględnić informacje,<br>że aktualne potrzeby propagandowe władz PRL (inne<br>po zakończeniu II wojny światowej i inne w latach 70. XX w.)<br>były przyczyną dwóch różnych ocen polityki Kazimierza<br>Wielkiego.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za podanie i wyjaśnienie przyczyn dwóch różnych ocen<br>króla.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Aktualne potrzeby propagandowe<br>władz miały wpływ na formułowanie<br>oceny polityki Kazimierza Wielkiego.<br>W latach 50. XX w., po zmianie<br>granic, król nie był postacią<br>pozytywnie ocenianą, gdyż dokonał<br>ekspansji na Wschód i nie odzyskał<br>Pomorza Gdańskiego oraz zrzekł się<br>Śląska. W czasie rządów Gierka,<br>gdy ważne było unowocześnienie<br>i modernizacja gospodarcza państwa,<br>Kazimierz Wielki był oceniany<br>pozytywnie.<br>1 pkt - zdający podał<br>i wyjaśnił przyczynę<br>różnych ocen króla.<br>W Polsce w pierwszych latach<br>po II wojnie światowej oceniano<br>króla negatywnie, natomiast później<br>doceniano jego zasługi.<br>0 pkt - zdający<br>nie podał przyczyny<br>różnych ocen króla.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 87<br>Materiał do zadania 6.<br>George Gower, Portret Elżbiety I, królowej Anglii (1588 r.)<br>Źródło: D. McDowall, An Illustrated History of Britain, Harlow 2004, str. 74.<br>Zadanie 6. (0-2 pkt)<br>Analizując elementy graficzne obrazu, wyjaśnij jego treść propagandową dotyczącą<br>celów polityki zagranicznej Anglii w XVI wieku.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>III. 2.3.6. Europa w XVI-XVII w.<br>Zdający opisuje mapę polityczną i wyznaniową Europy w XVI w.; [ ] charakteryzuje główne<br>konflikty polityczne w XVI-XVII w. […].<br>88 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien w odpowiedzi wyjaśnić treść propagandową<br>obrazu - przedstawienia królowej Elżbiety (propagowanie<br>imperialnej polityki, podkreślenie pozycji Anglii jako<br>mocarstwa światowego), odwołując się do elementów obrazu<br>(globus - kula ziemska, okręty - flota, pokonana Armada).<br>Schemat punktowania<br>2 pkt - za wyjaśnienie treści propagandowej z uwzględnieniem<br>dwóch elementów obrazu.<br>1 pkt - za wyjaśnienie treści propagandowej z uwzględnieniem<br>jednego elementu obrazu.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Przedstawiona na portrecie królowa<br>Elżbieta I opiera rękę na kuli<br>ziemskiej, co może symbolizować<br>dążenie do ekspansji kolonialnej<br>i imperialne ambicje polityczne.<br>Postać królowej została przedstawiona<br>pomiędzy dwoma obrazami.<br>Z jednej strony widać hiszpańską<br>Armadę, a z drugiej jej okręty rozbite<br>przez żywioł, tym samym przestały<br>stanowić zagrożenie, przeszkodę,<br>dla morskich aspiracji Anglii.<br>2 pkt - zdający<br>poprawnie wyjaśnił<br>treść propagandową,<br>odwołując się<br>do elementów<br>z obrazu.<br>Królowa opiera dłoń na wyobrażeniu<br>kuli ziemskiej, co jest podkreśleniem<br>imperialnej polityki.<br>1 pkt - zdający<br>poprawnie określił<br>treść propagandową,<br>ale odniósł się tylko<br>do jednego elementu<br>z obrazu.<br>Wyeksponowana - obok postaci<br>królowej - korona oraz strój<br>władczyni świadczą o pozycji<br>Anglii w Europie.<br>0 pkt - zdający<br>zawarł w odpowiedzi<br>elementy świadczące<br>o niezrozumieniu<br>polecenia.<br>Materiały do zadania 7.<br>Źródło 1. Fragment biografii Jana Zamoyskiego<br>Największe jego dzieło, miasto Zamość, rosło w czasach batoriańskich powoli.<br>Na papierze istniał plan miasta idealnego, zgodnego z nową estetyką renesansu [ ].<br>Wytyczono ulice, [ ] działki przy nich zabudowano drewnianym domkami, wznoszonymi<br>na koszt fundatora, by zachęcić nowych przybyszów. Mieli to być [ ] w myśl przywileju<br>lokacyjnego wyłącznie rzymscy katolicy.<br>Źródło: S. Grzybowski, Jan Zamoyski, Warszawa 1994, str. 254.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 89<br>Źródło 2. Plan Zamościa. Pierwsza połowa XVII w.<br>Źródło: Wielka historia Polski, t. 4, Kraków 2000, str. 236.<br>Zadanie 7. (0-1)<br>Zdecyduj, czy ograniczenie dotyczące osiedlania się w Zamościu, o którym mowa<br>w źródle 1., jest potwierdzone w źródle 2. Uzasadnij odpowiedź.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>III. 3. 6 Rzeczpospolita w okresie renesansu i demokracji szlacheckiej.<br>Zdający ocenia sytuację wyznaniową na ziemiach Rzeczypospolitej w XVI w., w tym<br>tolerancję wyznaniową oraz unię brzeską.<br>4.5. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.<br>Zdający ocenia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej<br>i modelu życia gospodarczego [ ].<br>90 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien zauważyć, że ograniczenia dotyczące<br>osiedlania się w Zamościu zawarte w tekście nie są potwierdzone<br>na planie, ponieważ są na nim świątynie wyznań innych<br>niż rzymskokatolickie, co oznacza, że przedstawicielom innych<br>wyznań i religii zezwolono na zamieszkanie w tym mieście.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za sformułowanie stanowiska i uzasadnienie odpowiedzi.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Ograniczenie dotyczące wyznania<br>zawarte w dokumencie lokacyjnym<br>musiało przestać obowiązywać.<br>Na planie Zamościa z I połowy XVII<br>wieku zaznaczono m.in. synagogę<br>i cerkiew.<br>1 pkt - zdający zajął<br>stanowisko i uzasadnił<br>odpowiedź, zwracając<br>uwagę na zaznaczone<br>na planie świątynie<br>innych religii i wyznań.<br>Zapisy z przywileju lokacyjnego<br>nie były przestrzegane. W mieście<br>mieszkali wyznawcy różnych religii.<br>0 pkt - zdający<br>w uzasadnieniu<br>nie uwzględnił informacji<br>z planu Zamościa.<br>Zapisy z przywileju lokacyjnego<br>Zamościa nie obowiązywały<br>w XVII wieku.<br>0 pkt - zdający<br>nie uzasadnił<br>odpowiedzi.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 91<br>Materiał do zadania 8.<br>Do Króla Jegomości Zygmunta III<br>(wiersz propagandowy z początku XVII w.)<br>Ojcze nasz, królu polski, który mieszkasz w Warszawie,<br>U nas w niedobrej sławie<br>Święć się w Szwecyi imię Twoje,<br>Gdzie są z dawna twe pokoje.<br>Przyjdź do(1) królestwa (twego) szwedzkiego,<br>A zaniechaj(2) polskiego i księstwa litewskiego.<br>Bądź wola Twoja w Wandalech, jako pierwej była,<br>Gdzieś dobrych śledzi miał obfitość siła(3).<br>Chleba naszego powszedniego<br>Zbawiłeś nas za panowania swego.<br>Odpuść nam łanowe, poborowe, czopowe(4),<br>Bo bardzo już są u nas rzeczy nienowe,<br>I nie uwódź nas na pokuszenie na wojnę z Szwedami,<br>Bo jej dla ciebie doma(5) dosyć mamy.<br>Ale nas zbaw od wszego(6) złego,<br>A sam idź prędko do Boga Wszechmogącego,<br>Albowiem Twoja moc nad nami<br>Lepiej niż radzić o nas z jezuitami. […]<br>Źródło: Wiek XVI-XVIII. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii,<br>studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, str. 270.<br>Słowniczek:<br>(1) przyjdź do - wróć do<br>(2) zaniechaj - zrezygnuj z<br>(3) siła - bardzo dużo<br>(4) łanowe, poborowe, czopowe - rodzaje podatków<br>(5) doma - tu: w kraju, w Rzeczypospolitej<br>(6) wszego - wszystkiego<br>Zadanie 8. (0-1)<br>Zdecyduj, czy podane zdania (1-3) są prawdziwe, czy fałszywe. We właściwe miejsce<br>w tabeli wpisz znak X.<br>Prawda<br>Fałsz<br>1.<br>Wezwanie „Bądź wola Twoja w Wandalech, jako pierwej<br>była” dotyczy rządów Zygmunta III w Szwecji.<br>2.<br>Prośba „Odpuść nam łanowe, poborowe, czopowe”<br>jest związana z obawą szlachty przed zwiększeniem<br>podatków.<br>3.<br>Prośba „I nie uwódź nas na pokuszenie na wojnę<br>z Szwedami, bo jej dla ciebie doma dosyć mamy”<br>dotyczy rokoszu Lubomirskiego.<br>92 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>III.4.4. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.<br>Zdający wyjaśnia przyczyny kryzysów wewnętrznych oraz załamania gospodarczego<br>Rzeczypospolitej w XVII w.<br>Rozwiązanie<br>1, 2 - prawda<br>3 - fałsz<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za trzy prawidłowe odpowiedzi.<br>0 pkt - za niepełną odpowiedź, błędną odpowiedź<br>lub brak odpowiedzi.<br>Materiały do zadania 9.<br>Źródło 1. Tytuły czterech rozdziałów monografii historycznej<br> Czeski zapalnik i pierwsze cesarskie zwycięstwo<br> Duński słomiany ogień i drugie zwycięstwo cesarskie<br> Najazd szwedzki i trzecie zwycięstwo cesarskie<br> Interwencja francuska i cesarska klęska<br>Źródło: J.F. Noël, Święte cesarstwo, Warszawa 1998, str. 150-153.<br>Źródło 2. Fragment hasła encyklopedycznego<br>[…] Zginęli wszyscy przywódcy […] powstania i wybitniejsi uczestnicy wojny,<br>majątki ich uległy konfiskacie, przekazano je przeważnie arystokracji i szlachcie pochodzenia<br>niemieckiego. [Kraj] został przekształcony z niezależnego prawie królestwa w prowincję<br>monarchii habsburskiej.<br>Źródło: Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 1993, str. 765.<br>Zadanie 9. (0-2)<br>9.1. Napisz nazwę wojny, której dotyczą cztery podane rozdziały monografii<br>historycznej.<br>9.2. Podaj nazwę kraju, którego sytuację po zakończeniu tej wojny charakteryzuje tekst<br>ze źródła 2.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 93<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>III.2.6. Europa w XVI-XVII w.<br>Zdający charakteryzuje główne europejskie konflikty polityczne w XVI-XVII w. […].<br>9.1.<br>Rozwiązanie<br>Wojna trzydziestoletnia<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za poprawne podanie nazwy wojny.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>9.2.<br>Rozwiązanie<br>Czechy<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za poprawne podanie nazwy kraju.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Materiały do zadania 10.<br>Źródło 1. Tabela. Eksport zboża przez Gdańsk w latach 1751-1795 (średnio rocznie<br>w tys. łasztów1)<br>Lata<br>Wywóz<br>1751-1760<br>30,4<br>1761-1770<br>40,6<br>1771-1780<br>17,2<br>1781-1790<br>18,6<br>1791-1795<br>19,5<br>Na podstawie: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski,<br>Warszawa 2002, str. 89.<br>1 Łaszt - jednostka objętości ładunku okrętowego używana dla artykułów sypkich; łaszt pszenicy ważył<br>ok. 2,4 ton.<br>94 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Źródło 2.<br>Źródło: A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia gospodarcza Polski, Warszawa 2002 str. 70.<br>Źródło 3. Mowa bratanka króla, księcia Stanisława Poniatowskiego, na sejmie<br>[fragment]<br>[ ] Skarżą się już obywatele nasi od kilku lat, że procent od towarów nie według<br>traktatu [ ] dwanaście od sta, ale dwa i trzy razy tyle wybierają, przez co chęć wszelaka<br>posyłania do Gdańska upada, a zabroniony tranzyt przez Śląsk oczywiście przeciwny<br>artykułowi drugiemu i dziewiątemu tegoż traktatu niezmiernie nas krzywdzi i wszelki prawie<br>sposób wprowadzania pieniędzy do kraju odejmuje. [ ]<br>Źródło: Historia Polski 1764-1795. Wybór tekstów, oprac. J. Michalski, Warszawa 1954, str. 47.<br>Źródło 4. List Ottona Magnusa Stackelberga, ambasadora rosyjskiego w Warszawie,<br>do księcia Mikołaja Repnina [fragment]<br>[…] omówię tylko niektóre szczegóły tyczące się taryfy. Byłem świadkiem<br>zobowiązania, które w tej sprawie zawarto z Polską. Gdy jednak nie zrealizowano tego, los<br>handlu polskiego został podległym całkowitej samowoli. Wszystkie artykuły zostały<br>otaksowane znacznie za wysoko. Na przykład pszenica została oszacowana na 33 dukaty<br>łaszt, podczas gdy za taką cenę nie sprzedaje się jej w żadnym z portów bałtyckich.<br>Niezależnie od tych obciążeń Polacy doznają innej niedogodności, która nie ma granic. [ ]<br>zdarzyło się mianowicie niejakiemu p. Trzeciakowi zapłacić [ ] przeszło 400 dukatów od<br>transportu [potażu], podczas gdy podług samej taryfy należało wymagać jedynie 101 [ ].<br>Źródło: Historia Polski 1764-1795. Wybór tekstów, oprac. J. Michalski, Warszawa 1954, str. 49.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 95<br>Zadanie 10. (0-2)<br>Wyjaśnij przyczyny zmniejszenia eksportu towarów przez Gdańsk, uwzględniając<br>informacje ze źródeł 1-4.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>III. 6.1.2 Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy oświeceniowe i rozbiory.<br>Zdający charakteryzuje politykę Rosji, Prus i Austrii wobec Rzeczypospolitej i wskazuje<br>przejawy osłabienia suwerenności państwa polskiego.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien w odpowiedzi uwzględnić informację o pierwszym<br>rozbiorze Polski oraz traktatach handlowych z zaborcami i wyjaśnić<br>wpływ zmian terytorialnych i ceł wprowadzonych traktatami na spadek<br>eksportu zboża przez Gdańsk oraz uwzględnić nieprzestrzeganie<br>ustaleń traktatów handlowych, nieuczciwe postępowanie zaborcy<br>pruskiego.<br>Schemat<br>punktowania<br>2 pkt - 1 pkt za poprawne wyjaśnienie przyczyn spadku eksportu<br>związanych ze zmianami terytorialnymi i barierami celnymi<br>wynikającymi z traktatu rozbiorowego i traktatów handlowych oraz<br>1 pkt za uwzględnienie w odpowiedzi informacji o postępowaniu<br>zaborcy pruskiego (łamanie ustaleń traktatowych, nieuczciwość<br>celników).<br>1 pkt - za wyjaśnienie bez uwzględnienia informacji<br>o nieprzestrzeganiu zapisów traktatowych przez zaborcę.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi<br>zdających<br>I rozbiór Polski „odciął” Gdańsk<br>od Rzeczypospolitej. Zmiany terytorialne<br>utrudniały handel zbożem, a wysokie cła<br>na towary - eksportowane z Polski przez<br>terytorium pruskie do Gdańska - pobierane<br>przez Prusaków na granicach, a także<br>podwyższanie opłat, nieuczciwość celników,<br>czyniły nieopłacalnym wywóz towarów<br>przez Gdańsk.<br>2 pkt - zdający<br>prawidłowo wyjaśnił<br>przyczyny,<br>uwzględniając dwa<br>elementy: czynnik<br>terytorialny i problem<br>ceł, oraz odniósł się<br>do łamania ustaleń<br>traktatowych.<br>96 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>W wyniku I rozbioru Polski został<br>utrudniony kontakt z Gdańskiem, ponieważ<br>Rzeczpospolita straciła Wielkopolskę<br>i Pomorze Gdańskie. Zmiany terytorialne<br>utrudniały handel zbożem, bo zaborca<br>nałożył wysokie cła na towary przewożone<br>do portu w Gdańsku.<br>1 pkt - zdający wyjaśnił<br>przyczynę zjawiska,<br>pomijając informację<br>o łamaniu ustaleń<br>traktatu handlowego.<br>Polska straciła Gdańsk w wyniku<br>pierwszego rozbioru. Zaborca nałożył<br>bardzo wysokie opłaty na towary<br>przywożone do Gdańska.<br>0 pkt - zdający popełnił<br>błąd merytoryczny<br>dotyczący informacji,<br>która ma bardzo ważne<br>(istotne) znaczenie<br>dla wyjaśnienia<br>problemu.<br>W wyniku I rozbioru Polski w 1772 r.<br>wprowadzono cła.<br>0 pkt - zdający nie<br>wyjaśnił problemu.<br>Materiały do zadania 11.<br>Źródło 1. Miedzioryt przedstawiający wjazd Napoleona do Warszawy w 1807 r.<br>Źródło: A. Nieuważny, My z Napoleonem, Wrocław 1999, str. 37.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 97<br>Źródło 2. Andrzej Zahorski, Napoleon - człowiek wieku [fragment]<br>Została po nim legenda i antylegenda. W ich ujęciu rysuje się jako prekursor postępu,<br>realizator haseł rewolucji, bądź jako antychryst [ ]. Dla jednych jest kontynuatorem,<br>dla drugich pogromcą rewolucji [ ]. Rządy jego zapłodniły wyobraźnię mas ludzkich,<br>bo próbując tworzyć nową syntezę dwóch epok, przetłumaczył milionom prostych ludzi<br>dostępne dotychczas tylko dla elity umysłowej idee Wielkiej Rewolucji Francuskiej.<br>Przetłumaczył je na język codziennej praktyki wyrażający się w kodeksie, ujednoliceniu miar<br>i wag, w zmianie położenia chłopstwa, w budowie nowego społeczeństwa i wreszcie<br>w romantycznej wizji nowego Imperium Romanum - Stanów Zjednoczonych Europy,<br>których budowę przedsiębrał. [ ] Geniusz Napoleona zawsze będzie działał na wyobraźnię<br>ludzką, rozpalał namiętności, budził zaciekłe spory. [ ] Jedni uważać będą jego losy<br>za przestrogę, uzasadniając, że obrał drogę zbrodni i klęski, a inni wywodzić będą, iż był<br>prekursorem postępu, dobroczyńcą ludzkości, męczennikiem, „człowiekiem wieku”,<br>wskrzesicielem Polski.<br>Źródło: Europa i świat w epoce napoleońskiej, pod red. M. Senkowskiej-Gluck, Warszawa 1988, str. 88-89.<br>Zadanie 11. (0-2)<br>W zacytowanym fragmencie pracy Andrzeja Zahorskiego przedstawione zostały dwie<br>oceny Napoleona I Bonapartego. Do której z nich pasuje treść ilustracji? Odpowiedź<br>uzasadnij, podając dwa argumenty.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>IV.1.4. Europa napoleońska.<br>Zdający wskazuje przykłady i wyjaśnia przyczyny zaangażowania się Polaków po stronie<br>Napoleona.<br>98 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Rozwiązanie<br>W zacytowanym fragmencie pracy Andrzeja Zahorskiego<br>przedstawiono dwie oceny Napoleona I - pozytywną<br>i negatywną. Zdający powinien zauważyć, że ilustracja zawiera<br>elementy podkreślające pozytywne dokonania Napoleona.<br>Uzasadnienie:<br>Elementy ilustracji będące dowodem na pozytywną ocenę<br>Napoleona I: zerwane łańcuchy - oznaczające zapowiedź<br>wolności dla Polaków; antyczna kwadryga i trąby - odniesienie<br>do triumfu odbywanego w Imperium Romanum, do którego<br>nawiązywał zwycięski wódz - Napoleon; otwarta księga - może<br>oznaczać Kodeks Napoleona i przedstawiać go jako prawodawcę;<br>róg obfitości - jest zapowiedzią bogactwa pod rządami<br>Napoleona I.<br>Schemat punktowania<br>2 pkt - za zajęcie stanowiska i uzasadnienie odpowiedzi<br>zawierające odniesienia do dwóch elementów ilustracji.<br>1 pkt - za zajęcie stanowiska i uzasadnienie odpowiedzi<br>zawierające odniesienie do jednego elementu ilustracji.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Treść ilustracji pasuje do pozytywnej<br>oceny Napoleona Bonapartego, gdyż<br>pokazuje dokonania Napoleona<br>(wymienione przez autora tekstu),<br>takie jak popieranie dążeń<br>niepodległościowych Polaków<br>(zerwane łańcuchy), zapewnienie<br>dobrobytu (kobieta z rogiem obfitości).<br>2 pkt - zdający zajął<br>właściwe stanowisko<br>i uzasadnił odpowiedź,<br>odnosząc się do dwóch<br>elementów ilustracji.<br>W tekście przedstawiono argumenty,<br>którymi posługują się zwolennicy<br>i przeciwnicy Napoleona Bonaparte.<br>Ilustracja propaguje Napoleona jako<br>wyzwoliciela Polski - symbolicznie<br>zrywającego krępujące łańcuchy,<br>a więc pasuje do pozytywnej oceny<br>cesarza Francuzów.<br>1 pkt - zdający zajął<br>właściwe stanowisko<br>i uzasadnił odpowiedź,<br>odnosząc się<br>do jednego elementu<br>ilustracji.<br>Ilustracja pokazuje Napoleona jako<br>pozytywną postać.<br>0 pkt - zdający zajął<br>stanowisko, ale nie<br>uzasadnił odpowiedzi.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 99<br>Materiał do zadań 12. i 13.<br>Tablica genealogiczna (fragment). Dynastia habsbursko-lotaryńska<br>Uwaga: pod imionami władców Austrii i Austro-Węgier podano lata ich panowania.<br>Na podstawie: S. Grodziski, ( ), Wrocław 1983, str. 192-193.<br>Maria Teresa<br>1740-1780<br>x Franciszek Stefan<br>ks. Lotaryngii i Baru<br>Leopold II<br>1790-1792<br>x Maria Ludwika<br>c. Karola III, kr. Hiszpanii<br>Józef II<br>1765-1790<br>Maria Antonina<br>x Ludwik XVI<br>kr. Francji<br>Franciszek II (I)<br>1792-1835<br>x Maria Teresa<br>c. Ferdynanda I, kr. Sycylii<br>Maria Ludwika<br>x Napoleon I;<br>x hr. Neipperg;<br>x hr. Bombelles<br>Ferdynand I<br>1835-1848<br>x Maria Anna<br>c. Wiktora Emanuela I,<br>kr. Sardynii<br>Franciszek<br>x Zofia c. Maksymiliana I,<br>kr. Bawarii<br>Franciszek Józef I<br>1848-1916<br>x Elżbieta<br>c. Maksymiliana,<br>ks. Bawarii<br>Maksymilian I<br>cesarz Meksyku<br>x Karolina,<br>c. Leopolda I,<br>kr. Belgii<br>Karol Ludwik<br>x Maria Annunziata,<br>c. Ferdynanda II,<br>kr. Sycylii<br>Ludwik Wiktor<br>Maria Anna<br>Zofia<br>Gizela<br>x ks. Leopold<br>Bawarski<br>Rudolf<br>x Stefania,<br>c. Leopolda II,<br>kr. Belgii<br>Maria Waleria<br>x Franciszek<br>Salwator<br>Franciszek<br>Ferdynand<br>x Zofia hr.<br>Chotek<br>Otto<br>x Maria,<br>c. Jerzego,<br>kr. Saksonii<br>Elżbieta<br>x Otto ks.<br>Windischgrätz<br>Karol I<br>1916-1918<br>100 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Zadanie 12. (0-3)<br>12.1. Na podstawie tablicy genealogicznej uzupełnij tekst poniższego dokumentu.<br>W wykropkowane miejsca wpisz imię (imiona) władców.<br>My Ferdynand Pierwszy, z Bożej łaski Cesarz Austrii, Król Węgier, Czech etc. Gdyśmy<br>wstąpili na tron po zgonie śp. Ojca Naszego, Cesarza ,<br>jako jego prawny następca, przejęci świetnością i powagą naszych obowiązków, błagaliśmy<br>przede wszystkim Boga o Jego pomoc [ ].<br>[ ] w ostatnich czasach, gdy udało się było zbrodniczym usiłowaniom zaburzyć w jednej<br>części Naszych państw legalny porządek i roztlić wojnę domową, przetrwała mimo to<br>niezmierna większość Naszych ludów w winnej Monarsze wierności…<br>Jednakowoż nacisk wypadków […] i niezbędna potrzeba wielkiego i wyczerpującego<br>przekształcenia naszych form państwowych […] umocniły Nas w przekonaniu, że potrzeba<br>młodszych sił do popierania tego wielkiego dzieła…<br>Z tego powodu […] doszliśmy do stałego postanowienia zrzeczenia się niniejszym tronu<br>Cesarstwa Austriackiego […] na rzecz […] arcyksięcia<br>Źródło: S. Grodziski, ( ) , Wrocław 1983, str. 5.<br>12.2. Podaj nazwę, jaką określa się decyzję cesarza Ferdynanda I Habsburga.<br>12.3. Wydarzenia, o których mowa w podkreślonym fragmencie dokumentu, były<br>częścią ogólnoeuropejskich wystąpień rewolucyjnych w XIX w. Podaj ich nazwę.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>IV.3.2. Ideologie XIX w.<br>Zdający wyjaśnia związki pomiędzy ideologiami liberalnymi i nacjonalistycznymi<br>a europejskimi ruchami niepodległościowymi i zjednoczeniowymi, omawia [ ] Wiosnę<br>Ludów [ ].<br>IV.6.1. Europa i świat w XIX w.<br>Zdający charakteryzuje kierunki przemian społecznych i politycznych w państwach<br>europejskich […].<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 101<br>12.1.<br>Rozwiązanie<br>Kolejno: Franciszek [II (I)] i Franciszek Józef [I]<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za poprawne podanie imion władców.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>12.2.<br>Rozwiązanie<br>Abdykacja<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za poprawne podanie nazwy.<br>0 pkt - za podanie błędnej nazwy lub brak odpowiedzi.<br>12.3.<br>Rozwiązanie<br>Wiosna Ludów<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za poprawne podanie nazwy wydarzeń.<br>0 pkt - za podanie błędnej nazwy lub brak odpowiedzi.<br>Zadanie 13. (0-2)<br>Podaj, o którym z władców - uwzględnionych w tablicy genealogicznej - mówi tekst,<br>i określ dwa czynniki wpływające na różne oceny tego władcy.<br>W ciągu swych 86 lat życia i 68 lat panowania cesarz dorównał trzem pokoleniom.<br>Dzieciństwo i młodość przypadły mu na czasy absolutyzmu [ ]. Jego wiek dojrzały to czasy<br>konstytucyjnego liberalizmu [ ]. Starość wypadła mu na czasy [ ] masowych ruchów<br>społecznych i rozwijającego się nacjonalizmu [ ].<br>Jego czasy i otoczenie, jego działalność i jej skutki - oto temat ogromnej liczby prac<br>naukowych, półnaukowych i zgoła publicystycznych. W tej rozległej bibliografii nie brak<br>sądów skrajnych, od pełnego uwielbienia do surowej krytyki. Różnorodność tych ocen<br>wynika nie tylko z faktu, że badane zagadnienia inaczej rysują się z perspektywy<br>Schönbrunnu, inaczej z zamku królewskiego w Budzie [ ], z Hradczan czy wreszcie<br>z Wawelu. Komplikuje ją wielość barw, w jakich występują autorzy i badacze: od czarno-<br>żółtej [barwy dynastii] do czerwonej.<br>Źródło: S. Grodziski, ( ), Warszawa 1983, str. 181.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>102 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Wymagania szczegółowe<br>IV.3.2. Ideologie XIX w.<br>Zdający wyjaśnia związki pomiędzy ideologiami liberalnymi i nacjonalistycznymi<br>a europejskimi ruchami niepodległościowymi i zjednoczeniowymi, omawia [ ] Wiosnę<br>Ludów [ ].<br>IV.6.1. Europa i świat w XIX w.<br>Zdający charakteryzuje kierunki przemian społecznych i politycznych w państwach<br>europejskich […].<br>Rozwiązanie<br>Franciszek Józef [I]<br>Zdający może uwzględnić:<br> czynnik narodowościowy,<br> czynnik ideologiczny,<br> czas, w którym powstały biografie.<br>Schemat punktowania<br>2 pkt - 1 pkt za rozpoznanie władcy i 1 pkt za dwa czynniki,<br>które wpływają na opinię historyków o tej postaci.<br>0 pkt - za błędne odpowiedzi lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>W tekście jest mowa o Franciszku<br>Józefie I. Na różnorodność ocen tego<br>cesarza mogły mieć wpływ zarówno<br>poglądy polityczne autorów,<br>jak i ich narodowość.<br>2 pkt - zdający<br>rozpoznał władcę<br>i podał dwa różne<br>poprawne czynniki.<br>Autor tekstu pisze o Franciszku<br>Józefie. Badacze życia i dokonań<br>tego władcy pochodzili z różnych<br>państw, a to miało wpływ na ocenę<br>cesarza.<br>1 pkt - zdający<br>rozpoznał władcę,<br>ale podał tylko jeden<br>czynnik.<br>Materiał do zadania 14.<br>Henryk Kamieński, O prawdach żywotnych narodu polskiego (1844 r.)<br>Schodząc do przyczyn upadku Polski, nie będziemy się zadawać w długie historyczne<br>rozbiory, lecz w ogólności chcemy je oznaczyć [ ]. Naród wielki, jakim jesteśmy, nie mógł<br>upaść, jak skutkiem własnej niemocy; przyczyny, więc pierwotne naszych rozbiorów<br>i poniżenia w nas samych leżały […].<br>Do wysokiego stopnia dojść musiała nasza słabość, kiedy nas podbili i zawojowali<br>wrogi bardzo nieznaczącymi siłami [ ]. Gdyby cały naród był wrzał zapałem niepodległości<br>i miłości ojczyzny, byłby wobec grożącego niebezpieczeństwa siły swoje wszystkie połączył,<br>a tak żaden podbój nie byłby się stał podobnym, a wróg, który by śmiał na kraj nasz nastąpić,<br>znalazłby niezawodne zniszczenie [ ].<br>Źródło: Polska myśl demokratyczna w ciągu wieków. Antologia, Warszawa 1987, str. 132-133.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 103<br>Zadanie 14. (0-1)<br>Podaj argument świadczący o tym, że w zacytowanym fragmencie tekstu zawarta jest<br>opinia charakterystyczna dla krakowskiej szkoły historycznej.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>IV.4.5.6. Walka o niepodległość Polski w okresie niewoli narodowej.<br>Zdający charakteryzuje koncepcje polityczno-społeczne Wielkiej Emigracji XIX w. i ich wpływ<br>na życie polityczno-społeczne w trzech zaborach; ocenia dorobek kultury polskiej XIX w.<br>i jej wpływ na kształtowanie się tożsamości narodowej Polaków.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien dostrzec, że w zacytowanym<br>fragmencie tekstu autor wyraźnie wskazuje na wewnętrzne,<br>a nie na zewnętrzne przyczyny utraty niepodległości.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za podanie argumentu.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Historycy krakowskiej szkoły<br>historycznej w końcu XIX w. kładli<br>nacisk na wewnętrzne przyczyny<br>upadku Rzeczypospolitej, np. wady<br>ustrojowe, i ta sama myśl jest zawarta<br>we fragmencie tekstu Kamieńskiego.<br>1 pkt - zdający wskazał<br>poprawny argument.<br>Polska upadła, bo ją podbili<br>i zawojowali wrogowie.<br>0 pkt - zdający<br>nie wskazał dobrego<br>argumentu, jedynie<br>przepisał fragment<br>tekstu.<br>104 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Materiały do zadania 15.<br>Źródło 1. Odpowiedzi Francuzów na ankietę dotyczącą przygotowywanej pruskiej<br>ustawy o przymusowym wywłaszczeniu Polaków w Poznańskiem i na Pomorzu<br>1907 r.*<br>*Henryk Sienkiewicz w „L’Echo de Paris” z 18 grudnia 1907 r. zamieścił apel z prośbą o wypowiedzi<br>przedstawicieli świata zachodniego na temat przygotowywanej ustawy. Odpowiedzi udzieliło 254 respondentów.<br>Odpowiedź 1.<br>Możemy się spodziewać, że podobne metody zastosowane będą przeciw naszym<br>rodakom w Alzacji i Lotaryngii. Co by jednak powiedzieli prawnicy niemieccy, gdyby<br>Rosjanie w Inflantach i Kurlandii, gdyby Węgrzy w Siedmiogrodzie stosowali względem<br>swych poddanych niemieckich te same metody wywłaszczeniowe [ ]. Nie pragnę wcale,<br>aby podobne pogwałcenie prawa dokonywało się gdzie indziej, nawet w stosunku<br>do Niemców. [ ] Gdybym był Niemcem - rumieniłbym się z powodu takiej ustawy [ ].<br>Odpowiedź 2.<br>Nie czekałem na wymowny protest Pański, by ze wszystkich sił protestować<br>przeciwko prześladowaniom niemieckim w Polsce. [ ] I nadal protestować będę [ ]. Jako<br>Alzatczyk, nie mogę zapomnieć, że mój kraj jest chwilowo pod innym prawem niż<br>francuskie.<br>Źródło: K. Dunin-Wąsowicz, Francuska opinia publiczna wobec sprawy polskiej i Polaków w latach<br>1895-1914, Warszawa 1999, str. 69.<br>Źródło 2. List ambasadora Francji w Niemczech do ministra spraw zagranicznych<br>Francji, Berlin, 20 grudnia 1907 r.<br>Jak surowych nie mielibyśmy sądów o polityce niemieckiej w Polsce, byłoby bardzo<br>nie na miejscu, aby Francuzi interweniowali w tego rodzaju sprawach w Niemczech. Sytuacja<br>naszych rodaków na terenach anektowanych jest zbyt podobna do sytuacji Polaków, abyśmy<br>mogli bez bardzo ujemnych skutków trwonić nasze sentymenty na rzecz tych ostatnich. [ ]<br>W chwili, kiedy podejmowane są widoczne wysiłki, aby zerwać więzy łączące Rosję<br>z Francją, znaczyłoby to dostarczyć [Niemcom] przeciwko nam potężnego oręża u Rosjan<br>i obudzić podejrzenia, które nasze sympatie do Polski zawsze wzbudzały w Petersburgu.<br>Źródło: J. W. Borejsza, Piękny wiek XIX, Warszawa 2010, str. 303-304.<br>Zadanie 15. (0-3)<br>15.1. Wyjaśnij, na podstawie źródła 1., co pomogło Francuzom odpowiadającym<br>na ankietę zrozumieć sytuację Polaków w Poznańskiem i na Pomorzu.<br>15.2. Wyjaśnij, dlaczego autor źródła 2. uważał, że interwencja Francji w sprawie,<br>której dotyczyła ankieta, byłaby sprzeczna z francuską racją stanu.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 105<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>IV.3.3. Ideologie XIX w. Zdający porównuje cele i charakter oraz ocenia polityczne<br>i społeczno-gospodarcze skutki zjednoczenia Włoch i Niemiec.<br>IV.4.1. Walka o niepodległość Polski w okresie niewoli narodowej. Zdający charakteryzuje<br>i porównuje cele i metody polityki zaborców wobec społeczeństwa polskiego w okresie<br>niewoli narodowej.<br>15.1.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien w wyjaśnieniu zawrzeć informację<br>o podobieństwie sytuacji Francuzów mieszkających w Alzacji<br>i Lotaryngii do sytuacji Polaków pod panowaniem niemieckim.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za poprawne wyjaśnienie.<br>0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Francuzi obawiali się,<br>że mieszkańcy Alzacji i Lotaryngii<br>znajdą się w takiej samej sytuacji<br>jak Polacy z Pomorza<br>i Wielkopolski; protestowali<br>przeciwko takiemu traktowaniu<br>mniejszości narodowych.<br>1 pkt - zdający<br>prawidłowo wyjaśnił,<br>zwracając uwagę<br>na związek między sytuacją<br>obu społeczności będących<br>pod panowaniem<br>niemieckim.<br>Francuzi przegrali w wojnie<br>z Prusami i Alzacja oraz Lotaryngia<br>znalazły się w granicach Cesarstwa<br>Niemieckiego.<br>0 pkt - zdający podał<br>poprawne informacje,<br>ale nie wyjaśnił problemu.<br>15.2.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien w wyjaśnieniu napisać o obawach wyrażonych<br>w liście przez ambasadora Francji: możliwości pogorszenia<br>stosunków z Rosją lub pretekstu dla Niemców do ataku<br>na Francję oraz o zagrożeniu poczucia bezpieczeństwa<br>Francuzów w zajętej przez Niemców Alzacji i Lotaryngii.<br>Schemat punktowania<br>2 pkt - za poprawne wyjaśnienie zawierające informacje<br>o dwóch aspektach francuskiej racji stanu.<br>1 pkt - za poprawne wyjaśnienie odwołujące się do jednego<br>aspektu francuskiej racji stanu.<br>0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi.<br>106 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Autor listu uważa, że interwencja<br>na rzecz Polaków może spowodować<br>pogorszenie stosunków Francji<br>z Rosją i może stać się pretekstem<br>do odwetu niemieckiego<br>na Francuzach zamieszkałych<br>w Alzacji i Lotaryngii.<br>2 pkt - zdający<br>prawidłowo wyjaśnił<br>problem, zwracając<br>uwagę na dwa aspekty<br>francuskiej racji stanu,<br>o których pisze w liście<br>ambasador.<br>Ambasador Francji przestrzega<br>przed interwencją w sprawie Polaków,<br>ponieważ obawia się, że może<br>to spowodować prześladowania<br>Francuzów na terenach zajętych<br>przez Niemcy.<br>1 pkt - zdający odniósł<br>się tylko do jednego<br>z aspektów poruszonych<br>w liście.<br>Ambasador Francji obawia się,<br>że w wyniku interwencji w obronie<br>Polaków może dojść do agresji<br>ze strony Niemiec na Francję i zajęcia<br>przez Niemców Alzacji i Lotaryngii.<br>0 pkt - zdający<br>nie wyjaśnił problemu,<br>popełnił błąd<br>merytoryczny.<br>Materiał do zadania 16.<br>Centrala telefoniczna. Litografia z Le Petit Journal z 1904 roku<br>Źródło: G. Szelągowska, K. Szelągowska, Dzieje nowożytne i najnowsze 1815-1939.<br>Ćwiczenia źródłowe z historii dla szkół średnich, Warszawa 1999, str. 183.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 107<br>Zadanie 16. (0-1)<br>Wyjaśnij, dlaczego scena przedstawiona na litografii świadczy o zmieniającej się pozycji<br>społecznej kobiet.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>IV.2.3. Europa i Stany Zjednoczone w epoce rewolucji przemysłowej. Zdający ocenia<br>gospodarcze, społeczne, kulturowe i ekologiczne skutki rewolucji przemysłowej.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien w wyjaśnieniu napisać o aktywności<br>zawodowej kobiet.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za poprawne wyjaśnienie.<br>0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Scena przedstawiona na litografii<br>świadczy o obecności kobiet na rynku<br>pracy. Wcześniej kobiety, poza służbą<br>domową, nie pracowały zawodowo.<br>1 pkt - zdający<br>prawidłowo wyjaśnił<br>problem.<br>Scena przedstawiona na litografii<br>świadczy o tym, że na początku<br>XX wieku zmieniła się pozycja<br>społeczna kobiet.<br>0 pkt - zdający<br>nie wyjaśnił problemu.<br>108 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Materiał do zadania 17.<br>Źródło: J. Krawczyk, O Polsce i Polakach, Warszawa 2004, str. 279.<br>Zadanie 17. (0-2)<br>17.1. Podaj nazwę wydarzenia, którego dotyczy plakat, oraz określ czas tego<br>wydarzenia, podkreślając poprawne dokończenie zdania.<br>Nazwa wydarzenia:<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 109<br>Wydarzenie było w roku<br>A. bolszewickiego przewrotu październikowego w Rosji.<br>B. wybuchu pierwszego powstania śląskiego.<br>C. przeprowadzenia plebiscytu na Warmii i Mazurach.<br>D. podpisania traktatu pokojowego w Rydze.<br>17.2. Wyjaśnij, dlaczego Aleksandra Piłsudska, oceniając bitwę, której dotyczy plakat,<br>użyła porównania:<br>„Bolszewicka wizja wzniecenia rewolucji światowej na trupie Polski rozwiała się wtedy<br>zupełnie. Ćwierć tysiąclecia przedtem oręż polski dokonał podobnego rozstrzygnięcia,<br>kiedy Jan Sobieski rozbił armię turecką pod Wiedniem”.<br>Źródło: A. Piłsudska, Wspomnienia, Warszawa 1997, str. 238.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>V.4.1. Odbudowa niepodległości i życie polityczne II Rzeczypospolitej.<br>Zdający opisuje proces kształtowania się terytorium II Rzeczypospolitej, w tym [ ] wojnę<br>polsko-bolszewicką.<br>17.1.<br>Rozwiązanie<br>bitwa warszawska (bitwa o Warszawę albo cud nad Wisłą)<br>C.<br>Schemat<br>punktowania<br>1 pkt - za podanie poprawnej nazwy wydarzenia i wskazanie<br>odpowiedzi z właściwym rokiem wydarzenia.<br>0 pkt - za niepełną odpowiedź, błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>17.2.<br>Rozwiązanie<br>Zdający w wyjaśnieniu powinien uwzględnić informację<br>o podobnym znaczeniu tych dwóch bitew dla cywilizacji europejskiej.<br>Schemat<br>punktowania<br>1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, w którym zdający zwróci uwagę<br>na znaczenie ideowe tych dwóch zwycięstw (fakt, że te dwie bitwy<br>uchroniły cywilizację europejską przed katastrofą).<br>0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia.<br>110 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Przykładowe<br>odpowiedzi<br>zdających<br>Te dwie bitwy miały ogólnoeuropejskie,<br>fundamentalne znaczenie. Zwycięstwo<br>Polaków w bitwie warszawskiej uchroniło<br>Europę przed rewolucją bolszewicką,<br>a pokonanie Turków pod Wiedniem ocaliło<br>chrześcijaństwo europejskie.<br>1 pkt - zdający<br>wyjaśnił znaczenie<br>wydarzeń, zwracając<br>uwagę na aspekt<br>ideowy obu bitew.<br>W tych dwóch bitwach zwyciężyli Polacy;<br>w bitwie warszawskiej pokonali Rosjan,<br>a pod Wiedniem - Turków.<br>0 pkt - zdający<br>nie dostrzegł znaczenia<br>ideowego obu<br>zwycięstw, ograniczył<br>odpowiedź<br>do informacji,<br>że w obu bitwach<br>pokonano najeźdźców.<br>Materiały do zadania 18.<br>Rysunek 1.<br>Rysunek 2.<br>l<br>Źródło: Katalog wystawy Oswobożdienije, Warszawa 2005, str. 48.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 111<br>Zadanie 18. (0-1)<br>Rysunek 1. opublikowano w amerykańskiej prasie w 1939 roku. W 1941 roku<br>na rysunku wprowadzono zmianę. Wyjaśnij przyczynę wprowadzenia zmiany widocznej<br>na rysunku 2.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>V.6.2. Europa i świat podczas II wojny światowej.<br>Zdający wyjaśnia uwarunkowania współpracy niemiecko-radzieckiej w latach 1939-1941<br>i jej konsekwencje dla państw i narodów Europy Środkowej.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien zauważyć, że od 1941 r. (agresja Niemiec na Związek<br>Radziecki) ZSRR stał się sojusznikiem USA. Z tego powodu w Stanach<br>Zjednoczonych zacierano pamięć o wcześniejszej współpracy<br>aktualnego sojusznika z Niemcami (udziale w agresji na Polskę<br>i jej rozbiorze).<br>Schemat<br>punktowania<br>1 pkt - za wyjaśnienie uwzględniające zmianę stosunku USA do ZSRR<br>w 1941 roku i przyczynę tej zmiany.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi<br>zdających<br>W 1941 roku ZSRR został zaatakowany<br>przez III Rzeszę i dołączył do koalicji<br>antyhitlerowskiej, stał się więc z czasem<br>także sojusznikiem USA. Dlatego z głowicy<br>zniknął sierp i młot - symbol radzieckiej<br>agresji we wrześniu 1939 r. i współudziału<br>w wojnie przeciw Polsce i jej rozbioru.<br>1 pkt - zdający<br>prawidłowo wyjaśnił<br>zmianę stosunku USA<br>do ZSRR oraz jej<br>przyczynę.<br>W 1941 roku ZSRR został zaatakowany<br>przez Niemcy na froncie wschodnim.<br>0 pkt - zdający<br>nie wyjaśnił przyczyny<br>wprowadzonej zmiany.<br>112 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Materiały do zadania 19.<br>Źródło 1. Fragment opracowania historycznego<br>Partia konserwatywna poniosła klęskę! Oznaczało to, że […] większość w narodzie<br>ma dosyć rządów konserwatywnych, że domagała się nowej polityki socjalnej […]. Labour<br>Party [Partia Pracy] znalazła się u steru rządów w skomplikowanych trudnych warunkach<br>rzeczywistości powojennej. Naród, a zwłaszcza masy pracujące udzieliły jej kredytu<br>w nadziei, że nie powtórzą się czasy po pierwszej wojnie światowej - czasy kryzysów<br>gospodarczych, chronicznego bezrobocia i nędzy. Jakoż naczelnym hasłem Labour Party [ ]<br>było państwo powszechnej pomyślności i dobrobytu, oparte na rozbudowanym systemie<br>ubezpieczeń społecznych.<br>Źródło: A. Liebfeld, Churchill, Warszawa 1971, str. 493, 495.<br>Źródło 2.<br>Rysunek satyryczny z prasy brytyjskiej z 1945 r. Churchill i Attlee<br>Źródło: A. Liebfeld, Churchill, Warszawa 1971, wkładka po stronie 496.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 113<br>Zadanie 19. (0-3)<br>Analizując elementy graficzne rysunku satyrycznego, wyjaśnij, w jaki sposób problemy<br>społeczno-gospodarcze Wielkiej Brytanii wpłynęły na zmiany polityczne w tym<br>państwie.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>V.9.1 Europa i świat w okresie rywalizacji ZSRR i Stanów Zjednoczonych.<br>Zdający opisuje demograficzne, społeczno-gospodarcze i polityczne skutki wojny.<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien zauważyć, że Partia Pracy prezentowała<br>program, który, w porównaniu z programem konserwatystów,<br>był bardziej otwarty na wynikające z trudnej sytuacji<br>gospodarczej problemy społeczeństwa brytyjskiego po II wojnie<br>światowej. To było przyczyną klęski konserwatystów<br>w wyborach i oznaczało zmianę na stanowisku premiera<br>Wielkiej Brytanii, którym przestał być Winston Churchill.<br>Na rysunku ta postać przedstawiona jest w dwojaki sposób.<br>Komentując sytuację przed wyborami, kiedy Churchill udawał<br>się na konferencję do Poczdamu (napis na walizce), rysownik<br>ukazał sylwetkę premiera, która rozmiarami i miejscem<br>na rysunku wyraźnie świadczy, że jest to czołowa postać<br>delegacji brytyjskiej. Po wyborach, w roli premiera, wrócił<br>do Poczdamu szef Partii Pracy (Clement Attlee),<br>a nie konserwatysta - Churchill - stąd druga jego sylwetka<br>na rysunku jest o wiele mniejsza od tej pierwszej.<br>Schemat punktowania<br>3 pkt - 1 pkt za wyjaśnienie, że problemy społeczno<br>-gospodarcze doprowadziły do zmian politycznych; 1 pkt za<br>rozpoznanie, że dwie różne sylwetki Churchilla to efekt zmian<br>na stanowisku premiera; 1 pkt za stwierdzenie, że dokonało się<br>to w czasie konferencji w Poczdamie (napis na walizce).<br>2 pkt - za dobre wyjaśnienie bez uwzględnienia czasu wydarzeń<br>(konferencja w Poczdamie).<br>1 pkt - za samo wyjaśnienie wpływu problemów społeczno-<br>gospodarczych na wyniki wyborów.<br>0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>114 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Winston Churchill pojechał<br>na konferencję do Poczdamu jako<br>premier Wielkiej Brytanii. W czasie<br>trwania konferencji odbyły się<br>w Wielkiej Brytanii wybory<br>i premierem został Clement Attlee</p>\n<ul><li>lider Partii Pracy. Sposób</li></ul>\n<p>przedstawienia postaci ukazuje,<br>że Churchill stał się po wyborach<br>postacią drugoplanową na scenie<br>politycznej. Konserwatyści przegrali<br>wybory, bo społeczeństwo wybrało<br>program Partii Pracy, uwzględniający<br>walkę z biedą i bezrobociem.<br>3 pkt - zdający<br>poprawnie<br>zinterpretował zmianę<br>w ukazaniu postaci<br>Churchilla,<br>poprawnie stwierdził,<br>że do komentowanego<br>przez rysownika<br>wydarzenia doszło<br>podczas konferencji<br>w Poczdamie,<br>poprawnie określił<br>przyczynę zmiany<br>sytuacji politycznej<br>w Wielkiej Brytanii.<br>Winston Churchill był podczas<br>II wojny światowej premierem rządu<br>brytyjskiego i był bardzo popularny,<br>a później tę popularność stracił.<br>0 pkt - zdający udzielił<br>błędnej odpowiedzi<br>na postawione pytanie.<br>Materiały do zadania 20.<br>Źródło 1. Niemiecki plakat z 1948 r.<br>Źródło 2. Polska wersja rysunku satyrycznego<br>Borysa Jefimowa z 1951 r.<br>Tłumaczenie z języka niemieckiego tekstu na<br>plakacie:<br>Wolna droga dla planu Marshalla.<br>Chomąto - część uprzęży wkładana na szyję koniowi<br>pociągowemu.<br>Źródło: Książki nieczytane. Katalog wystawy, Kielce 2005, str. 27; Kronika Polski, nr 35, Kraków 1998, str. 12.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 115<br>Zadanie 20. (0-1)<br>Porównaj interpretację planu gospodarczego w źródłach ikonograficznych i wyjaśnij<br>przyczyny różnic w prezentacji planu gospodarczego w tych źródłach.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>V.9.3. Europa i świat w okresie rywalizacji ZSRR i Stanów Zjednoczonych.<br>Zdający wyjaśnia genezę zimnej wojny i rozpoznaje jej przejawy w stosunkach między ZSRR<br>a Stanami Zjednoczonymi.<br>Rozwiązanie<br>Zdający porównał interpretację planu gospodarczego na plakacie<br>i rysunku oraz wyjaśnił przyczyny różnic w prezentacji planu<br>Marshalla, uwzględniając np.:<br> cele, którym miały służyć źródła: plakat i rysunek,<br> adresata, do których były skierowane źródła,<br> miejsce powstania źródeł.<br>Schemat punktowania<br>1 pkt - za poprawne wyjaśnienie.<br>0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi zdających<br>Plakat i rysunek miały służyć różnym<br>celom. Plakat propagował pozytywny,<br>przychylny stosunek do pomocy<br>amerykańskiej dla Niemiec. Natomiast<br>rysunek prezentował plan Marshalla<br>jako podstęp Stanów Zjednoczonych<br>w celu uzależnienia od siebie państw<br>Europy i w ten sposób tłumaczył<br>odrzucenie planu przez Polskę.<br>1 pkt - zdający<br>właściwie wyjaśnił<br>przyczyny różnic.<br>Plakat niemiecki w przyjazny sposób<br>interpretuje plan Marshalla, a rysunek<br>satyryczny Jefimowa krytykuje plan<br>pomocy gospodarczej.<br>0 pkt - zdający<br>nie wyjaśnił<br>przyczyny różnic.<br>116 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Materiał do zadania 21.<br>Wykres. Emigracja legalna z Polski do RFN (i NRD), Izraela i pozostałych krajów<br>w latach 1960-1980*</p>\n<ul><li>Kraj wyjazdu, na podstawie deklaracji paszportowych wyjeżdżających.</li></ul>\n<p>Źródło: D. Stola, Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949-1989, Warszawa 2010, str. 185.<br>Zadanie 21. (0-1)<br>Spośród krzywych które są na wykresie wskaż tę, która przedstawia emigrację<br>do Izraela, i uzasadnij odpowiedź.<br>Krzywa przedstawiająca emigrację do Izraela oznaczona jest numerem .<br>Uzasadnienie<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 117<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>V.14.1. Polska w latach 1956-1980.<br>Zdający charakteryzuje i porównuje etapy: 1956-1970 i 1970-1980.<br>V.15.2. Polska w latach 1956-1980.<br>Zdający wyjaśnia przyczyny kryzysów społeczno-politycznych: 1968 r.[ ].<br>Rozwiązanie<br>Zdający powinien wybrać krzywą nr 2, z następującym uzasadnieniem:<br>emigracja do Izraela związana była z wydarzeniami marcowymi<br>i kampanią antysyjonistyczną w latach 1967-1969; właśnie w tym czasie<br>występuje duży wzrost tej emigracji.<br>Schemat<br>punktowania<br>1 pkt - za udzielenie poprawnej odpowiedzi wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - za niepełną odpowiedź, błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe<br>odpowiedzi<br>zdających<br>Krzywa przedstawiająca emigrację do Izraela<br>oznaczona jest numerem 2. Wykres wskazuje,<br>że najwięcej emigrantów do Izraela było<br>w roku 1968, co ma swoje potwierdzenie<br>w historii. W roku tym, pod wpływem coraz<br>większej propagandy antysemickiej, musiało<br>wyjechać z PRL wielu Żydów.<br>1 pkt - zdający udzielił<br>prawidłowej<br>odpowiedzi, wybierając<br>odpowiednią krzywą<br>oraz uzasadniając swój<br>wybór jej przebiegiem.<br>Krzywa przedstawiająca emigrację do Izraela<br>oznaczona jest numerem 1.<br>0 pkt - zdający błędnie<br>wybrał krzywą<br>i nie uzasadnił wyboru.<br>Materiały do zadania 22.<br>Przemówienie [fragmenty]<br>Numer<br>zdjęcia<br>Imię<br>i nazwisko<br>1.<br>Wielki jest ciężar odpowiedzialności, jaka spada na mnie w tym<br>dramatycznym momencie polskiej historii. Obowiązkiem moim<br>jest wziąć tę odpowiedzialność - chodzi o przyszłość Polski,<br>o którą moje pokolenie walczyło na wszystkich frontach wojny<br>i której oddało najlepsze lata swojego życia. Ogłaszam,<br>że w dniu dzisiejszym ukonstytuowała się Wojskowa Rada<br>Ocalenia Narodowego.<br>2.<br>Możecie być, towarzysze, przekonani, że my, tak samo jak i wy,<br>jesteśmy ulepieni z tej samej gliny i nie mamy innego celu<br>jak ten, który żeśmy zdeklarowali i to jest podstawowy program<br>naszego działania. Jeśli nam pomożecie, to sądzę, że ten cel uda<br>nam się wspólnie osiągnąć. Jak? Pomożecie?<br>Źródło: Wiek XX w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii,<br>studentów i uczniów, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1998, str. 407;<br>A. Patek, Z. Zblewski, Polska i świat w latach 1918-1993, Kraków 1998, str. 281-282.<br>118 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Przywódcy PZPR<br>Zdjęcie 1.<br>Zdjęcie 2.<br>Zdjęcie 3.<br>Zdjęcie 4.<br>Źródło: http://encyklopedia.pwn.pl, [dostęp z dnia26.02.2013]<br>Zadanie 22. (0-1)<br>Do fragmentu przemówienia dobierz osobę, która je wygłosiła. Wpisz we właściwe<br>miejsce w tabeli numer zdjęcia, które przedstawia osobę, oraz podaj jej imię i nazwisko.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna.<br>Zdający porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów<br>ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów<br>historycznych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>Wymagania szczegółowe<br>V.15.1.2. Polska w latach 1956-1980.<br>Zdający charakteryzuje i porównuje etapy: 1956-1970 i 1970-1980; wyjaśnia przyczyny<br>kryzysów społeczno-politycznych: 1968 r., 1970 r., 1976 r. i 1980 r.<br>V.16.2. Polska w latach 1980-1989.<br>Zdający charakteryzuje państwo i społeczeństwo w czasie stanu wojennego.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- zdjęcie 1. Wojciech Jaruzelski</li><li>- zdjęcie 4. Edward Gierek</li></ol>\n<p>Schemat punktowania<br>1 pkt - za poprawne przyporządkowanie oraz podanie<br>właściwych imion i nazwisk.<br>0 pkt - za niepełną odpowiedź, za błędną odpowiedź lub brak<br>odpowiedzi.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 119<br>Zadanie 25. (0-12)<br>Temat: Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że kultura w średniowiecznej Europie miała<br>charakter uniwersalny? Odpowiedź uzasadnij.<br>Wymagania ogólne<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;<br>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł<br>wiedzy.<br>Wymagania szczegółowe<br>III etap edukacyjny<br>12.1. Kultura materialna i duchowa łacińskiej Europy.<br>Zdający wyjaśnia kulturotwórczą rolę Kościoła w dziedzinie nauki, architektury, sztuki i życia<br>codziennego średniowiecznego społeczeństwa.<br>12.2. Kultura materialna i duchowa łacińskiej Europy.<br>Zdający porównuje główne elementy kultury rycerskiej i kultury miejskiej.<br>IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony<br>II.1.1. Bizancjum i Zachód a świat islamu.<br>Zdający charakteryzuje kręgi kulturowe: łaciński, bizantyjski i arabski.<br>II.1.3. Bizancjum i Zachód a świat islamu.<br>Zdający wyjaśnia wpływ cywilizacji islamskiej na cywilizację łacińską i bizantyjską.<br>II.8.1. Kultura średniowiecza.<br>Zdający wyjaśnia uniwersalny charakter kultury średniowiecznej.<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty<br>(np. zależności między różnymi dziedzinami życia społecznego, różne<br>poziomy kultury średniowiecznej Europy, związki między kulturą<br>chrześcijańską i muzułmańską),<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo skutkowe,<br> sformułował swoje stanowisko, wnioski oraz podsumował<br>rozważania.<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej<br>o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,<br> w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe<br>(np. zależność między chrystianizacją a procesami kulturotwórczymi),<br> przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym,<br>uwzględniając przemiany dokonujące się w czasie (np. proces<br>rozwoju kultury europejskiej w średniowieczu),<br> podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących związków<br>między kulturami różnych części Europy),<br> podjął próbę odpowiedzi na sformułowane w temacie wypracowania<br>pytanie.<br>120 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna<br>do opracowania tematu,<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,<br> podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych.<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu odpowiedział na pytanie,<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. podał niektóre przejawy kultury,<br>napisał o roli chrześcijaństwa, napisał o kulturze sakralnej<br>i świeckiej),<br> poprawnie określił czas i przestrzeń.<br>Przykładowa realizacja zadania - wypracowanie 1.<br>Problemem pracy dotyczącej kultury średniowiecznej Europy jest jasne określenie<br>przedmiotu rozważań, bowiem pojęcie kultury jest wieloznaczne. Na potrzeby tej pracy<br>posłużę się takim oto najprostszym określeniem: kultura to wszystko, co wytworzyli ludzie,<br>zarówno w sferze materialnej, jak i duchowej.<br>Równie złożone jest określenie czasu historycznego, który będzie obejmować praca.<br>Średniowiecze to wielka epoka w dziejach Europy. Zwykle przyjmuje się, że trwała od upadku<br>cesarstwa rzymskiego na Zachodzie (476 r.) do drugiej połowy XV wieku (najczęściej jako<br>umowna cezura zamykająca średniowiecze podawana jest data pierwszej wyprawy Krzysztofa<br>Kolumba, czyli 1492 r.). Oznacza to, że należałoby rozważaniami objąć okres prawie tysiąca<br>lat, i to na obszarze od Atlantyku po Ural i od Sycylii do Skandynawii. Rozmiar tej pracy<br>nie pozwala na podjęcie takich rozważań. W związku z tym skupię się jedynie na kilku<br>wybranych aspektach tego tematu.<br>Analizując kulturę średniowiecznej Europy, należy zwrócić uwagę, że wyrosła ona<br>na podłożu, na które złożyło się kilka komponentów. Wśród nich na pierwszym miejscu należy<br>wymienić kulturę i dziedzictwo antyku. Tradycje antyku, greckiego i rzymskiego, stanowiły<br>istotne spoiwo, łączące wszystkich ludzi mieszkających we wczesnym średniowieczu zarówno<br>na wschodnich, jak i zachodnich, północnych i południowych wybrzeżach Morza<br>Śródziemnego. Dopiero podboje Arabów w VIII w. i powstanie gigantycznego imperium<br>muzułmańskiego przyniosły nowy czynnik, czy też komponent, który wpłynął na kształt kultury<br>średniowiecznej Europy. Podboje arabskie rozerwały jedność dawnego świata rzymskiego.<br>Chrześcijaństwo z czasem stało się jednym z najważniejszych czynników jednoczących<br>kulturowo Europę. Jego rola jest trudna do przecenienia. Chrześcijaństwo było spoiwem,<br>łączącym ludy, które przybywały do Europy lub też mieszkały na jej peryferiach. Energicznie<br>prowadzona akcja misyjna włączyła w obręb świata chrześcijańskiego Słowian, północnych<br>Germanów, Bałtów, czy ugrofińskich Węgrów. Dzięki temu nowe ludy z tzw. młodszej Europy,<br>zyskały płaszczyznę porozumienia z dotychczasowymi mieszkańcami obszarów świata<br>postrzymskiego.<br>Jednocześnie także ważny wpływ na kulturę średniowiecznej Europy miały kontakty<br>ze światem islamu. W efekcie podbojów arabskich, mieszkańcy południowo-zachodnich<br>rejonów Europy albo znaleźli się bezpośrednio pod ich panowaniem, albo żyli w obliczu<br>ciągłego zagrożenia. Zwykle jednak obok konfliktu ujawnia się także zjawisko swoistej osmozy<br>kulturalnej. Arabowie przynieśli ze sobą nowe zjawiska, odkrycia, wynalazki, które w jakiejś<br>części zostały przyjęte przez Europejczyków.<br>Przechodząc do kolejnego wątku moich rozważań, chcę zwrócić uwagę, że każda<br>kultura, w tym także kultura średniowieczna kształtuje się na wielu poziomach. Właśnie<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 121<br>w odniesieniu do średniowiecza ten wątek ma istotne znaczenie. Zawsze istnieje kultura elit<br>(czyli tzw. kultura wysoka) oraz kultura ludowa (prości ludzie nie znali dzieł filozoficznych<br>św. Augustyna czy Tomasza z Akwinu). Przejawy kultury elitarnej są nam znane, to kultura<br>ludowa jest dla nas tajemnicą, gdyż była to kultura ludzi niepiśmiennych, oparta na myśleniu<br>magicznym, w wielu wypadkach zwalczana przez Kościół.<br>Rozpatrując z tego punktu widzenia dzieje kultury średniowiecznej, możemy stwierdzić,<br>że zasadniczym spoiwem łączącym kulturę wysoką była tradycja antyku, a właściwie</p>\n<ul><li>chrześcijańska tradycja antyku. W Europie występowała ona w dwóch postaciach</li><li>łacińskiej i greckiej (bizantyńskiej). Głębokie podziały wewnątrz chrześcijaństwa, widoczne</li></ul>\n<p>już w czasach późnego cesarstwa rzymskiego, doprowadziły do rozłamu w Kościele w 1054 r.<br>Konflikt między łacinnikami i prawosławnymi rozprzestrzenił się na całą Europę,<br>gdyż misjonarze z każdej z tych dwóch wielkich odmian chrześcijaństwa, zdobywali wiernych.<br>Podział ten widoczny jest w dziejach Europy do dzisiaj.<br>Tym niemniej Europa chrześcijańska to Europa wspólnej wiary, to znaczy także rytmu<br>życia, wyznaczanego przez najważniejsze wydarzenia kalendarza liturgicznego. To Europa<br>wspólnych budowli sakralnych, romańskich i gotyckich, w których koncentrowało się życie<br>duchowe wspólnoty chrześcijan. Jeśli spojrzymy na panoramę większości miast europejskich<br>w XIV w., to nie mamy wątpliwości, jaką rolę pełniły różne, znajdujące się w nich budowle,<br>np. ratusze czy fary. W miastach średniowiecznej Europy działały zakony (franciszkanów<br>i dominikanów) oraz uniwersytety, takie jak paryska Sorbona, praski Uniwersytet Karola<br>czy krakowska Akademia.<br>Jeśli do kultury zaliczymy także formy życia społecznego (a niewątpliwie powinniśmy<br>je zaliczyć), to do czynników jednoczących Europę możemy wpisać podobny porządek<br>społeczny, który zwykle nazwany jest feudalizmem. Wywodzi się on z tradycji antycznych,<br>ale także z doświadczeń ludów, które wkroczyły na obszar dawnego cesarstwa rzymskiego<br>i adaptowały swoje zwyczaje do nowych warunków. Feudalizm był w swoich postaciach<br>różny, lecz wywarł wielki wpływ na kulturę europejską, głównie za pośrednictwem tzw. kultury<br>rycerskiej. Z czasem stała się ona najważniejszym przejawem świeckiej kultury wysokiej,<br>a jej wielka siła oddziaływania widoczna jest także i dzisiaj. Jej wartości i wzory zachowują<br>swoje znaczenie. Można śmiało zaryzykować stwierdzenie, że także i ona była jednym<br>z najważniejszych czynników kulturowego uniwersalizmu Europy.<br>Podsumowując rozważania, należy powrócić do tematu. Trudno jednoznacznie<br>odpowiedzieć na pytanie o uniwersalny charakter kultury w średniowiecznej Europie.<br>Oczywiście, w najogólniejszym wymiarze była to kultura uniwersalna; uniwersalna, bowiem<br>wywodziła się z tych samych podstaw i dysponowała wspólnym zakresem wartości, pojęć<br>i wzorców. Myślę, że najlepszą odpowiedzią na pytanie postawione w temacie jest formuła<br>„wielość w jedności”. Można odwołać się do porównania kultury europejskiej do wazy,<br>w której w różnych proporcjach mieszane są składniki. Składniki mogą być różne, czy to<br>w Italii, czy w Anglii, czy w Polsce, ale spoiwo było nadal wspólne. Myślę, że ceną, którą<br>przyszło zapłacić współczesnej Europie za proces sekularyzacji jest utrata poczucia jedności<br>kulturowej.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający sam określił przedmiot swoich rozważań, definiując pojęcie kultury. Trafnie wybrał<br>zagadnienia omówione w pracy. Przedstawił różne aspekty funkcjonowania kultury<br>europejskiej w średniowieczu. Zwrócił uwagę na jej wewnętrzne zróżnicowanie oraz różne<br>122 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>źródła pochodzenia. Dostrzegł religijne i świeckie przejawy średniowiecznej kultury<br>w Europie. Podsumował rozważania.<br>Przykładowa realizacja zadania - wypracowanie 2.<br>Średniowiecze to epoka historyczna i epoka w kulturze, której cezury wyznaczają</p>\n<ul><li>wedle większości historyków - upadek cesarstwa rzymskiego na Zachodzie i odkrycie</li></ul>\n<p>Ameryki przez Kolumba. Ten tysiącletni okres dziejów wyróżniamy przede wszystkim<br>z perspektywy europejskiej, ponieważ wtedy właśnie doszło do powstania pojęcia Europy jako<br>kontynentu stanowiącego jedność kulturową. Dla Chin, państw afrykańskich, czy cywilizacji<br>Ameryki przedkolumbijskiej pojęcie średniowiecza jest całkowicie nieadekwatne.<br>Historycy od dawna kładli nacisk na to, że kultura europejska w średniowieczu była<br>uniwersalna, czyli jednolita na obszarze całego kontynentu. Jedność kultury europejskiej<br>polegała na tryumfie chrześcijaństwa i jego dominacji zarówno na obszarach dawnego<br>cesarstwa rzymskiego, jak i ziem leżących na północ i północny-wschód od jego granic, czyli<br>ziem zamieszkanych we wczesnym średniowieczu przez Celtów, Germanów, Słowian i Bałtów.<br>Granica rozszerzania się chrześcijaństwa w średniowieczu wyznaczyła kulturowy zasięg<br>tego obszaru, który dziś nazywamy Europą. Warto zauważyć, że spośród wszystkich definicji<br>pojęcia Europy, właśnie kulturowa i historyczna jest najbardziej precyzyjna, bo wszystkie<br>pozostałe - w tym geograficzna - są całkowicie umowne.<br>Chrześcijaństwo stanowiło fundament jedności Europy w średniowieczu. Mentalność,<br>sposób myślenia, postrzeganie czasu poprzez kalendarz, rytm dnia i roku - te wszystkie ważne<br>składniki kultury i życia codziennego oparte były w średniowieczu na chrześcijaństwie<br>i wywodziły się z Biblii albo innych świętych ksiąg Kościoła. Wykształceni ludzie w tej epoce<br>rozpoznawali na przykład konkretne daty w kalendarzu za pomocą pierwszych słów psalmów<br>śpiewanych w kościołach w danym tygodniu roku liturgicznego. Język tłumaczenia Biblii</p>\n<ul><li>łacina lub greka - były w powszechnym użyciu jako język ludzi uczonych i za pomocą tych</li></ul>\n<p>języków mogli się oni porozumiewać między sobą, bez względu na to, czy byli<br>Portugalczykami, Anglikami, Grekami, czy Rusinami. Ludzie wykształceni w średniowieczu<br>odwoływali się do tych samych tekstów, wyrażali swoje myśli za pomocą jednakowej<br>symboliki, naśladowali te same wzorce - pobożności, ascezy, rycerskości, walki w obronie<br>wiary. Naturalnie nie wszystkie obszary Europy tętniły życiem kulturalnym z jednakową<br>intensywnością. Za centrum kultury średniowiecznej uznać można szczególnie obszar Francji<br>i zachodnich Niemiec i Włoch. Stamtąd bowiem promieniowała na całą Europę teologia<br>uniwersytetu paryskiego (Sorbony), wzorce estetyczne (romańszczyzna i gotyk), wzorce życia<br>zakonnego (benedyktyni, cystersi, franciszkanie).<br>Czy kultura średniowiecznej Europy miała charakter uniwersalny? Nie do końca.<br>Co prawda wszędzie dominowała kultura chrześcijańska, ale posiadała ona dwie główne<br>i kilka mniej istotnych odmian. Jeszcze przed rozłamem, który nastąpił w połowie XII wieku,<br>dominowała w liturgii i twórczości na Wschodzie greka, a na Zachodzie łacina. Obydwie<br>wielkie postacie chrześcijaństwa zaczęły się zwalczać i zarzucać sobie wzajemnie herezję.<br>Pytanie o uniwersalizm kultury europejskiej owego czasu wzbudza także i inne<br>wątpliwości. Pierwsza to spostrzeżenie, że obok kultury elitarnej, istniała także kultura<br>ludowa. Znajomość dzieł teologicznych i filozoficznych nie była powszechna, a w wielu<br>miejscach Europy w średniowieczu odwiedzano kościół tylko raz w roku, przeważnie<br>na Wielkanoc. Niedaleko Płocka, w maleńkiej wiosce Rokicie znajduje się romański kościół<br>z XIII wieku, w którego ścianach zewnętrznych znajdują się okrągłe wgłębienia. Zdaniem<br>historyków miejscowa ludność w średniowieczu wierzyła, że rozniecając ogień za pomocą<br>pocierania różnych przedmiotów o ściany kościoła w Wielką Sobotę zapewni sobie<br>pomyślność i ogień ten zwalczy choroby, wypleni robactwo w domach itp. Z tego przykładu<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 123<br>można wywnioskować, że wizyta w kościele miała raczej na celu praktykowanie magii<br>niż uczestnictwo w nabożeństwie i słuchanie pobożnych kazań (w języku, którego nikt prawie<br>nie rozumiał!). Kultura ludowa średniowiecza opierała się w większym stopniu nie na<br>chrześcijaństwie, lecz na zwyczajach Germanów, Słowian czy Celtów. Częściej niż za pomocą<br>Biblii starano się zaradzić złu poprzez magię. Przestrzeganie moralnych zasad głoszonych<br>przez Kościół pozostawiało wiele do życzenia. Nawet duchowieństwo trudno było przymusić<br>do przestrzegania podstawowych zasad, w tym celibatu.<br>Podstawą kultury europejskiej były ciągle żywe tradycje antyku grecko-rzymskiego.<br>Filozofia średniowieczna czerpała wiele z Arystotelesa, a wielu chrześcijańskich myślicieli,<br>jak choćby św. Augustyn, miało klasyczne wykształcenie. Podsumowując moje rozważania,<br>chciałbym zauważyć, że kultura średniowieczna była uniwersalna ze względu na dominację<br>chrześcijaństwa w dwóch wersjach - łacińskiej i greckiej. Gdyby nie ten czynnik, byłaby<br>zlepkiem różnych tradycji i wpływów.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 8<br>Zawartość merytoryczna: poziom III<br>Zdający umiejętnie przedstawił podłoże kultury europejskiej, w tym związki z antykiem.<br>Podjął próbę wyjaśnienia roli chrześcijaństwa w dziejach Europy.<br>W pracy pominięto bardzo istotny problem, jakim był wpływ kultury islamu na kulturę<br>Europy, błędnie też umieszczono w czasie rozłam w Kościele.<br>124 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Temat:<br>Wyjaśnij<br>wpływ<br>uwarunkowań<br>międzynarodowych<br>i<br>wewnętrznych<br>na gospodarkę II Rzeczypospolitej. W pracy wykorzystaj materiały źródłowe.<br>Materiały źródłowe<br>Źródło A. Wykres. Wskaźniki produkcji przemysłowej w Polsce (1913-1938)<br>Źródło: J. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, Warszawa 2000, str. 314.<br>Źródło B. Tabela. Podział społeczny mieszkańców Polski w odsetkach w latach 1921,<br>1931 i 1938 (według szacunków Janusza Żarnowskiego)<br>Grupy społeczne<br>Rok<br>Wskaźnik 1938<br>(przy założeniu,<br>że rok 1921=100)<br>1921<br>1931<br>1938<br>Robotnicy<br>27,5<br>29,3<br>30,2<br>109<br>Chłopi<br>53,2<br>52,0<br>50,0<br>94<br>Inteligencja i pracownicy umysłowi<br>5,1<br>5,6<br>5,7<br>112<br>Burżuazja<br>1,1<br>0,9<br>0,9<br>82<br>Drobnomieszczaństwo<br>11,0<br>10,6<br>11,8<br>107<br>Obszarnicy<br>0,3<br>0,3<br>0,3<br>100<br>Inne<br>1,8<br>1,3<br>1,1<br>61<br>Razem<br>100,0<br>100,0<br>100,0<br>Źródło: A. Czubiński, Historia Polski 1864-2001, Warszawa 2002, str. 161.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 125<br>Źródło C.<br>Na podstawie: Wielka historia Polski, t. 9, Kraków 2003, str. 244;<br>J. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski, Warszawa 2005, str. 294.<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;<br>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł<br>wiedzy.<br>126 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Wymagania szczegółowe<br>IV etap edukacyjny - poziom podstawowy<br>2.5. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej.<br>Zdający wskazuje czynniki utrudniające proces integracji odrodzonego państwa polskiego.<br>2.6. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej.<br>Zdający wyjaśnia cele i skutki reformy Władysława Grabskiego.<br>6.2. Gospodarka i społeczeństwo II Rzeczypospolitej.<br>Zdający porównuje przejawy kryzysu gospodarczego na świecie i w Polsce, wskazując<br>jego specyficzne cechy.<br>6.3. Gospodarka i społeczeństwo II Rzeczypospolitej.<br>Zdający opisuje osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej, w tym budowę portu w Gdyni<br>i utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego.<br>IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony<br>5.2.1. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.<br>Zdający charakteryzuje i ocenia dorobek gospodarczy II Rzeczypospolitej.<br>5.2.2. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.<br>Zdający analizuje strukturę społeczeństwa II Rzeczypospolitej.<br>5.2.4. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.<br>Zdający prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące II Rzeczypospolitej.<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> dostrzegł i wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne<br>ich aspekty,<br> powiązał informacje z różnych obszarów historii (np. wpływ poglądów<br>politycznych na decyzje gospodarcze, wpływ wielkich sporów ideowych<br>ówczesnego świata na gospodarkę Polski),<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,<br> właściwie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje<br>pochodzące ze źródeł),<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,<br> sformułował wnioski i ocenił wpływ uwarunkowań międzynarodowych<br>i lokalnych na gospodarkę II RP oraz podsumował rozważania.<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu<br>ich znaczenia i hierarchii,<br> w większości poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,<br> przedstawił zagadnienie w ujęciu dynamicznym (np. zwrócił uwagę<br>na etapy rozwoju gospodarczego Polski i jej powiązanie z gospodarką<br>światową),<br> podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących wysiłków<br>na rzecz zmniejszania różnic między częściami państwa w wyniku<br>przemian gospodarczych Polski; wpływu położenia geopolitycznego<br>na rozwój gospodarczy Polski w analizowanym okresie),<br> w większości wykorzystał materiał źródłowy,<br> podjął próbę oceny wpływu uwarunkowań międzynarodowych<br>i lokalnych na gospodarkę II RP.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 127<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> przedstawił faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu<br>(np. wymienił niektóre czynniki zewnętrzne - wpływ koniunktury<br>światowej, położenie geopolityczne Polski, wewnętrzne - skutki<br>rozbiorów, różne koncepcje polityki gospodarczej państwa, potencjał<br>ekonomiczny państwa polskiego),<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,<br> podjął próbę wyjaśniania związków przyczynowo-skutkowych,<br> podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych<br>i przywołania ich w tekście pracy.<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. reforma Grabskiego, wielki kryzys<br>gospodarczy, powstanie COP),<br> w stopniu niezadowalającym przeprowadził selekcję i hierarchizację<br>podanych informacji,<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.<br>Przykładowa realizacja zadania - wypracowanie 1.<br>II Rzeczpospolita narodziła się u schyłku I wojny światowej. Jej powstaniu<br>towarzyszyła radość, lecz już wkrótce okazało się, że nowe państwo będzie musiało zmierzyć<br>się z wieloma wyzwaniami. Jednym z najistotniejszych były problemy gospodarcze. Polska<br>odziedziczyła po minionym stuleciu bagaż doświadczeń, z którym należało się uporać. Jednym<br>z najistotniejszych czynników, które wpłynęły na losy Polski w XX wieku, a także i dzisiaj dają<br>o sobie znać, była polityka państw zaborczych wobec dawnych ziem Rzeczypospolitej.<br>Jednocześnie, po odzyskaniu niepodległości Polska siłą rzeczy włączyła się w obieg<br>gospodarki europejskiej i światowej. Oznaczało to, że Polska nie jest samotną wyspą,<br>lecz pozostaje w relacji z innymi państwami. Bez zrozumienia tego oczywistego faktu, trudno<br>jest analizować gospodarcze losy Polski w dwudziestoleciu międzywojennym.<br>Do głównych czynników wewnętrznych, wpływających na gospodarkę Polski w latach<br>1918-1939 należy spuścizna rozbiorów. Państwa zaborcze zasadniczo traktowały „swój<br>kawałek” dawnej Polski jako obszar peryferyjny. Widać to przede wszystkim w polityce<br>Austro-Węgier. Z drugiej strony, ponad sto lat pozostawania w łączności z zaborcami wycisnął<br>na tych ziemiach swoje piętno. Widać je było w odziedziczonych rozwiązaniach prawnych,<br>działających instytucjach społecznych, nawykach mieszkańców, czy nawet rozstawie torów<br>kolejowych. Wystarczy spojrzeć na źródło C, aby zobaczyć, że Polska w tamtej epoce wyraźnie<br>dzieliła się na dwa nieprzystające do siebie obszary, umownie nazywane Polską A i Polską B.<br>Wskaźniki ekonomiczne pokazują, że różnił je przede wszystkim potencjał gospodarczy.<br>W pewnym stopniu ten podział utrzymuje się do dzisiaj. Niektórzy europejscy ekonomiści<br>i politycy u progu polskiej niepodległości stawiali wprost tezę, że trzy tak różne części<br>nie będą mogły stworzyć spójnej całości. Teza ta miała oczywiście podtekst polityczny, ale też<br>podparta była realnymi zjawiskami.<br>Innym ważnym czynnikiem decydującym o losie odrodzonego państwa polskiego była<br>polityka gospodarcza, prowadzona przez kolejne rządy niepodległej Polski. Analizując ten<br>problem, widać z jednej strony, jak niewielkie były możliwości ówczesnych rządów, a z drugiej<br>strony - jak zmieniały się koncepcje oddziaływania państwa na gospodarkę. Szczególnie<br>ciekawy jest ten drugi problem, na lata trzydzieste przypadają, bowiem narodziny i rozwój<br>koncepcji interwencjonizmu państwowego. Powstała ona w związku z doświadczeniami<br>128 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>czasów wielkiego kryzysu gospodarczego i początkowo budziła głęboki sprzeciw liberalnych<br>ekonomistów i polityków. Także w Polsce koncepcje interwencjonizmu państwowego spotykały<br>się z niezrozumieniem. Dopiero po śmierci Józefa Piłsudskiego zaczęto je z powodzeniem<br>wcielać w życie. Ich efektem był Centralny Okręg Przemysłowy, którego podwaliny<br>zbudowano do 1939 r. Jego budowa zainicjowana została z powodów politycznych, ale też<br>zwykle przedsięwzięcia gospodarcze państwa mają za podstawę cele polityczne. Wystarczy<br>przypomnieć budowę portu w Gdyni, który miał Polskę uniezależnić od korzystania z portu<br>na terenie Wolnego Miasta Gdańska. Port w Gdyni połączono ze Śląskiem magistralą<br>węglową, co zostało zaznaczone na mapie (źródło C).<br>Przechodząc do innego czynnika kształtującego gospodarkę Polski, warto zwrócić<br>uwagę na otoczenie międzynarodowe. Polska położona była między dwoma potęgami</p>\n<ul><li>Niemcami i ZSRR. Początkowo wydawało się, że będą one na wiele dziesięcioleci</li></ul>\n<p>pogrążone w głębokim kryzysie wywołanym klęską wojenną i rewolucją. Tymczasem<br>stosunkowo szybko podjęły one agresywną politykę zewnętrzną, którą wspierał rozwój<br>ich potencjału ekonomicznego. Dla Polski okazało się to wielkim zagrożeniem, któremu<br>słabsza gospodarka Polski nie była w stanie sprostać.<br>Najważniejszym czynnikiem, który kształtował politykę wszystkich państw, w tym także<br>Polski, była koniunktura na rynkach światowych. Przedstawia to wykres w źródle A.<br>Jego przebieg pokazuje, że Polska była państwem, którego rozwój zależał od wahań<br>koniunktury. Widać na nim szczególnie skutki kryzysu po I wojnie światowej i wielkiego<br>kryzysu gospodarczego, które stały się ważnymi czynnikami kształtującymi nie tylko<br>gospodarkę, ale całokształt życia społeczno-politycznego ówczesnego świata. Wystarczy<br>powiedzieć,<br>że<br>doświadczenia<br>wielkiego<br>kryzysu<br>gospodarczego<br>były<br>jednym<br>z najważniejszych czynników przyśpieszających rozwój ideologii totalitarnych w ówczesnym<br>świecie.<br>Podsumowując, można powiedzieć, że rozwój gospodarczy Polski w analizowanym<br>okresie przebiegał w szczególnie trudnych warunkach. Był on warunkowany zarówno sytuacją<br>wewnętrzną, jak i zewnętrzną. Władze państwa miały stosunkowo niewielki wpływ na to,<br>co dzieje się w gospodarce. Z drugiej strony jednak starały się aktywnie na tę gospodarkę<br>oddziaływać (reforma monetarna Władysława Grabskiego, a w drugiej połowie lat<br>trzydziestych gospodarka planowa Eugeniusza Kwiatkowskiego). Źródło B pokazuje<br>przemiany struktury społecznej w latach 1921-1938, a więc praktycznie w całym okresie<br>istnienia II Rzeczypospolitej. Pokazują one, że stopniowo zmieniała się struktura<br>społeczeństwa. Następowała jego modernizacja, co widać we wzroście procentowego udziału<br>inteligencji i klasy robotniczej, a z drugiej strony w zmniejszaniu się udziału ludności<br>chłopskiej. Były to zjawiska analogiczne do dokonujących się w innych państwach Europy.<br>Oznacza to, że gospodarka polska radziła sobie z istniejącymi problemami, choć niewątpliwie<br>dyskusyjny pozostaje problem, czy mogła radzić sobie lepiej.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający wskazał i wyjaśnił istotne uwarunkowania, które wpłynęły na rozwój gospodarczy<br>II RP. Sposób przedstawienia zjawisk jest dojrzały. Zdający wykorzystał podane źródła,<br>poddając je analizie i interpretacji. W pracy nie ma błędów rzeczowych, a dobór<br>i hierarchizacja argumentów są poprawne. Ocena opisywanych zjawisk jest pełna<br>i wyważona.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 129<br>Przykładowa realizacja zadania - wypracowanie 2.<br>Na gospodarkę II Rzeczypospolitej, podobnie jak na gospodarkę każdego innego<br>państwa w XX wieku, wpływały różne uwarunkowania - zarówno międzynarodowe,<br>jak i lokalne, polskie.<br>Uczestnicząc w europejskim i światowym rynku, gospodarka II Rzeczpospolitej była<br>przede wszystkim uzależniona od czynników zewnętrznych. Można to dostrzec wyraźnie,<br>analizując poziom produkcji przemysłowej. W latach 1918-1921 widać ożywienie<br>gospodarcze spowodowane wojnami o granice naszego państwa, w tym zwłaszcza wojną<br>polsko-bolszewicką. Potrzeby wojenne napędzały produkcję, lecz na dłuższą metę nie mógł<br>być to fundament zdrowej gospodarki. W latach 1923-1924, podobnie jak w całej Europie,<br>mamy do czynienia z inflacją. Jak wiadomo, w państwach słabszych ekonomiczne, a do takich<br>należała międzywojenna Polska, tendencje inflacyjne oddziaływały silniej, co doprowadziło<br>do hiperinflacji. Po ustabilizowaniu sytuacji finansowej Niemiec i wskutek pomocy<br>amerykańskiej (tzw. plan Dawesa) świat wkroczył w pięcioletni okres wzrostu gospodarczego.<br>Wykres produkcji przemysłowej pokazuje, że i w Polsce były to lata dobre dla gospodarki.<br>Warto zwrócić uwagę na to, że ostatni przedkryzysowy rok statystyczny, czyli rok 1928, był<br>pod wieloma względami najlepszym rokiem gospodarki II RP. W 1930 roku następuje<br>załamanie, które stanowi konsekwencję krachu na giełdach amerykańskich jesienią 1929<br>i załamania systemu bankowego w roku 1930. Skala załamania jest w Polsce proporcjonalnie<br>wielka w stosunku do słabości naszej gospodarki i jej nieodporności na negatywne trendy<br>światowe. Brak dążeń w kierunku etatyzmu oraz interwencjonizmu państwowego do połowy<br>lat 30-tych (COP dopiero od 1937) powoduje, że z kryzysu wychodzimy wolno, a wiele<br>parametrów gospodarczych nie osiąga poziomu z lat 1928-1929.<br>Bardzo ważnym zewnętrznym uwarunkowaniem rozwoju gospodarczego II RP było<br>nasze położenie międzynarodowe, a zwłaszcza stosunki z sąsiadami. Oddziaływanie tego<br>czynnika było zdecydowanie niekorzystne. Ważny dla gospodarki polskiej w XIX wieku rynek<br>rosyjski był w praktyce zamknięty z powodu złych stosunków z ZSRR i autarkicznego<br>charakteru tamtejszej gospodarki. Niemcy, nasz największy partner handlowy, prowadziły<br>z nami od 1925 r. wojnę celną. Stosunki z Litwą w ogóle nie istniały do 1938 roku,<br>a w relacjach politycznych z Czechosłowacją panował chłód. Rynki rumuński i łotewski,<br>a te państwa były z nami zaprzyjaźnione, nie były atrakcyjną ekonomicznie alternatywą.<br>Wśród uwarunkowań lokalnych na pierwsze miejsce wysuwa się szeroko rozumiane<br>dziedzictwo zaborów, czyli sytuacja społeczno-gospodarcza państwa u progu niepodległości<br>w 1918 roku. Negatywny wpływ na gospodarkę miało zróżnicowanie prawne, monetarne<br>oraz infrastrukturalne, które trzeba było przezwyciężyć, aby stworzyć z Polski jednolity obszar<br>gospodarczy. Z tym zadaniem władze uporały się nadzwyczaj sprawnie już w pierwszych<br>latach niepodległości. Czynnikiem bez wątpienia negatywnym było zaniedbywanie ziem<br>polskich przez zaborców, ponieważ z punktu widzenia Rosji, Niemiec i Austro-Węgier ziemie<br>polskie były w mniejszym lub większym stopniu peryferyjnie położone i celowo<br>niedoinwestowywane.<br>Kwestią dyskusyjną wydaje się wpływ poziomu gospodarczego trzech zaborów<br>na gospodarkę niepodległej II RP. Z jednej strony kresy wschodnie i Galicja były gospodarczo<br>niedorozwinięte (i ilustruje to źródło C), ale z drugiej połączenie w jeden organizm terytoriów<br>posiadających różnorodne atuty - np. dobrą infrastrukturę w zaborze pruskim, czy tanią siłę<br>roboczą w Galicji - mogło stwarzać pewne szanse dla polityki gospodarczej.<br>Istotnym wewnętrznym czynnikiem warunkującym rozwój gospodarki była właśnie<br>polityka państwa. Niełatwo ją ocenić. Z jednej strony bowiem, trudno czynić zarzut władzom<br>II RP, że nie podjęły przebudowy społeczeństwa na wzór reżimów totalitarnych<br>(komunistycznego czy faszystowskiego), ponieważ mogłoby to doprowadzić do wielkiej liczby<br>130 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>ofiar, które taka przebudowa za sobą pociągała. Z drugiej strony, mają rację ci, którzy<br>twierdzą, że establishment polityczny II RP traktował biedę i niedorozwój gospodarczy<br>znacznej części naszego społeczeństwa i państwa, jako coś naturalnego i nie podjął na czas<br>intensywnych działań mających zmienić ten stan rzeczy. Dla polityki państwowej widziano<br>inne priorytety, choćby obronę suwerenności, która stanowiła nadrzędny cel polityki państwa.<br>W latach dwudziestych polityka gospodarcza Polski to przede wszystkim działania<br>o charakterze integrującym, następnie mobilizacja wojenna w obliczu zagrożenia<br>bolszewickiego, a potem częściowo nieudana reforma rolna, stabilizacja waluty przez<br>Grabskiego i przezwyciężenie konfliktu celnego z Niemcami. Jeśli uznać te wszystkie<br>przedsięwzięcia za udane, nie można jednocześnie domagać się intensyfikacji rozwoju<br>ekonomicznego na taką skalę, żeby mogło to doprowadzić do rewolucyjnych przemian<br>porównywalnych do lat 1950-1955 lub 1989-2013.<br>Po śmierci Piłsudskiego, dla którego gospodarka nie była z pewnością priorytetem,<br>górę wzięły tendencje etatystyczne. Minister Eugeniusz Kwiatkowski i jego współpracownicy<br>opracowali 4-letni, a następnie 15-letni program inwestycyjny i przystąpiono do budowy<br>COP. Był to wielki sukces naszej polityki gospodarczej i zapowiedź wkroczenia Polski<br>na drogę rozwoju ekonomicznego traktowanego jako pierwszorzędne zadanie państwowe.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 8<br>Zawartość merytoryczna: poziom III<br>Zdający syntetycznie ujął temat, odnosząc się do obu jego aspektów. Podjął próbę<br>uporządkowania podanej faktografii oraz ukazania związków przyczynowo-skutkowych<br>i sformułowania wniosków.<br>Zdający nie wykorzystał wszystkich podanych materiałów źródłowych i informacji w nich<br>zawartych, nie podsumował opisywanych zjawisk.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 131<br>Temat: Scharakteryzuj proces stalinizacji Polski po II wojnie światowej. W pracy<br>wykorzystaj materiały źródłowe.<br>Materiały źródłowe<br>Źródło A. 1949 Wrzesień 28. Warszawa. Pismo Bolesława Bieruta do Józefa Stalina<br>z prośbą o przeprowadzenie konsultacji ze stroną sowiecką w sprawie porządku obrad<br>posiedzenia KC PZPR<br>Ściśle tajne.<br>Do Towarzysza J. Stalina<br>Proszę Was o wyrażenie zgody na przyjazd dla poradzenia się w następujących sprawach:</p>\n<ol><li>Stosunek do Gomułki i Spychalskiego w świetle doświadczeń wypływających z procesu</li></ol>\n<p>budapeszteńskiego*.</p>\n<ol><li>Sprawy wzmocnienia organów bezpieczeństwa.</li><li>Dalsze stosunki z Kościołem katolickim i kwestia zawarcia z nimi tymczasowego</li></ol>\n<p>porozumienia.<br>Ustalenia w powyższych sprawach zostaną uwzględnione podczas plenum KC, które<br>planujemy odbyć pod koniec października.<br>W przypadku Waszej zgody przyjechałbym wraz z tow. Bermanem między 5 i 10<br>października - do Waszego uznania.<br>Bierut<br>*Proces budapeszteński - w 1949 r. na Węgrzech przed sądem stanął ówczesny komunistyczny minister spraw<br>wewnętrznych, László Rajk wraz z grupą towarzyszy; oskarżono ich o spisek kontrrewolucyjny, a następnie<br>skazano na śmierć.<br>Źródło: Źródła do dziejów Polski w XIX i XX wieku. Lata 1945-1956, t. 5, Pułtusk 2003, str. 219-220.<br>Źródło B. Tadeusz Trepkowski, Bądź czujny wobec wroga narodu, plakat, 1953<br>Źródło: A. Radziwiłł, W. Roszkowski, Historia 1939-1956.<br>Podręcznik dla szkół średnich, Warszawa 1999, str. 275.<br>132 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Źródło C. Tabela. Liczba spółdzielni produkcyjnych w Polsce w latach 1950-1956<br>Liczba spółdzielni produkcyjnych w Polsce według stanu w dniu:<br>28 I 1950 r.<br>1 VII 1950 r.<br>31 XII 1955 r.<br>30 IX 1956 r.<br>332<br>7973<br>9798<br>10203<br>Na podstawie: D. Jarosz, Polityka władz komunistycznych w Polsce w latach 1948-1956 a chłopi,<br>Warszawa 1998, str. 108, 152.<br>Źródło D. Indeks tytułów, jakimi w latach 1944-1956 obdarzano Józefa Stalina<br>w polskich środkach przekazu [fragment]<br>Budowniczy, organizator i twórca<br>Budowniczy nowego świata<br>Budowniczy socjalistycznej kultury<br>Twórca ustroju kołchozowego<br>Twórca niezłomnej, braterskiej jedności wolnych narodów<br>Człowiek<br>Człowiek bliski i drogi prostym ludziom<br>Człowiek, który ocalił ludzkość<br>Nadczłowiek<br>Głos prawdy<br>Inżynier naszych marzeń<br>Nieśmiertelny<br>Przywódca i wódz<br>Wódz narodów słowiańskich<br>Wódz uciśnionych i wyzyskiwanych<br>Bojownik, działacz, komunista, rewolucjonista<br>Największy bojownik o pokój<br>Nieprzejednany wróg ucisku mas pracujących<br>Obrońca, opiekun, strateg, zwycięzca<br>Obrońca żywotnych interesów narodów wszystkich krajów<br>Wielki wyzwoliciel<br>Wybawca<br>Geniusz<br>Genialny architekt komunizmu<br>Geniusz troski o człowieka<br>Nauczyciel, przewodnik, wychowawca<br>Nauczyciel polskiej klasy robotniczej<br>Ukochany nasz ojciec<br>Wielki wychowawca<br>Przyjaciel<br>Najlepszy i najmądrzejszy z przyjaciół<br>Źródło: M. Kula, Religiopodobny komunizm, Kraków 2003, str.147-153.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 133<br>Wymagania ogólne<br>II. Analiza i interpretacja historyczna.<br>Zdający analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega<br>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł;<br>ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość<br>perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.<br>III. Tworzenie narracji historycznej.<br>Zdający tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega<br>problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;<br>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł<br>wiedzy.<br>Wymagania szczegółowe<br>IV etap edukacyjny - poziom podstawowy<br>11.1 Polska w systemie komunistycznym.<br>Zdający wyjaśnia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów.<br>11.2 Polska w systemie komunistycznym.<br>Zdający charakteryzuje system represji stalinowskich w Polsce i ocenia jego skutki.<br>11.3 Polska w systemie komunistycznym.<br>Zdający charakteryzuje realia życia gospodarczego i społecznego PRL-u.<br>IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony<br>V.12.1 Europa Środkowo-Wschodnia po II wojnie światowej.<br>Zdający charakteryzuje proces uzależniania państw Europy Środkowo-Wschodniej od ZSRR,<br>z uwzględnieniem sowietyzacji i stalinizacji.<br>V.14.1 Polska w latach 1948-1956.<br>Zdający porównuje procesy stalinizacji państwa polskiego i państw Europy Środkowo-<br>Wschodniej.<br>V.14.2 Polska w latach 1948-1956.<br>Zdający charakteryzuje system polityczny i społeczno-gospodarczy Polski w okresie<br>stalinowskim, z uwzględnieniem Konstytucji z 1952 r.<br>V.14.3 Polska w latach 1948-1956.<br>Zdający rozpoznaje charakterystyczne cechy gospodarki centralnie planowanej i ocenia<br>jej skutki;<br>V.14.4 Polska w latach 1948-1956.<br>Zdający charakteryzuje zjawisko socrealizmu w literaturze i sztuce.<br>Kryteria oceniania<br>Poziom IV<br>(9-12 pkt)<br>Zdający:<br> wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,<br>(np. międzynarodowy kontekst wydarzeń w Polsce, różne aspekty<br>stalinizmu jako systemu dążącego do kontrolowania wszystkich sfer<br>życia społeczeństwa),<br> poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,<br> właściwie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje<br>pochodzące ze źródeł),<br> poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,<br> sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.<br>134 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>Poziom III<br>(6-8 pkt)<br>Zdający:<br> dokonał celowej i właściwej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu<br>ich znaczenia i hierarchii,<br> w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe<br>(np. związki między rozwojem sytuacji u schyłku II wojny światowej<br>a przejęciem władzy przez komunistów w Polsce),<br> przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. ukazał<br>nasilanie się procesu stalinizacji Polski),<br> w większości wykorzystał materiał źródłowy,<br> podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących społecznego<br>odbioru stalinizmu jako systemu sprawowania władzy),<br> podjął próbę oceny stalinizmu.<br>Poziom II<br>(3-5 pkt)<br>Zdający:<br> przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania<br>tematu (np. wspomniał o sytuacji w Polsce od roku 1944,<br>scharakteryzował główne przejawy stalinizmu, wymienił najważniejsze<br>postacie ówczesnego życia politycznego),<br> podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,<br> podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,<br> podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych<br>i przywołania ich w tekście pracy.<br>Poziom I<br>(1-2 pkt)<br>Zdający:<br> w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,<br> podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania<br>związków między nimi (np. przejęcie władzy przez komunistów,<br>przemiany w gospodarce, wprowadzenie konstytucji z 1952 r.),<br> poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.<br>Przykładowa realizacja zadania<br>Po II wojnie światowej Polska znalazła się w strefie dominacji ZSRR. Lata 1944-1947<br>stanowiły okres przejściowy i charakteryzowały się walką komunistów z podziemiem zbrojnym<br>i politycznym, jak również z opozycją legalną. Posługiwano się rozbudowanym systemem<br>represji. Były i takie działania aparatu bezpieczeństwa, jak sfałszowanie wyników referendum<br>(1946 r.) oraz wyborów do Sejmu Ustawodawczego (1947 r.), które doprowadziły do rozbicia<br>PSL i ucieczki z kraju jej przywódcy, Stanisława Mikołajczyka.<br>W 1947 r., po powstaniu Kominformu, rozpoczął się proces tworzenia monopartii<br>w państwach komunistycznych. Wzmożono także proces ściślejszego uzależniania ich<br>od Moskwy. W Polsce zjednoczenie PPR i PPS nastąpiło dopiero w grudniu 1948 r. z powodu<br>wybuchu konfliktu w kierownictwie PPR, który związany był z oskarżeniem Władysława<br>Gomułki o odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne i usunięciem go ze stanowiska sekretarza<br>generalnego PPR. Gomułce zarzucano nieufność wobec ZSRR, błędną ocenę tradycji ruchu<br>robotniczego i niechęć do kolektywizacji rolnictwa.<br>Rok 1948 przyjmuje się za początek stalinizacji Polski. Przemawia za tym zwrot w linii<br>politycznej PPR i zmiana sekretarza generalnego tej partii. Natomiast zwrot październikowy<br>1956 r. uznaje się za zakończenie procesu stalinizacji Polski. Stalinizm jako system<br>sprawowania władzy realizowany był według sowieckiego modelu ustrojowego i polegał na<br>dopasowywaniu do tego wzorca systemu politycznego, gospodarczego i społecznego Polski.<br>Informacja dla absolwentów niesłyszących 135<br>Od 1948 r. pogłębiała się zależność Polski od ZSRR. W okresie realizacji planu<br>sześcioletniego (1950-1955), wykonując wytyczne Moskwy w związku z wybuchem wojny<br>koreańskiej, dokonano rewizji planów gospodarczych i zwiększono wydatki na rozbudowę<br>przemysłu zbrojeniowego. Militaryzacja gospodarki sprzyjała pogłębianiu się trudności<br>zaopatrzeniowych, a brak podstawowych artykułów na rynku prowadził do pogorszenia się<br>warunków życia społeczeństwa.<br>Najbardziej wymownym elementem zależności Polski od ZSRR była kolektywizacja<br>rolnictwa realizowana od 1948 r. Tworzono spółdzielnie produkcyjne i stosowano różne formy<br>nacisku, by chłopi do nich wstępowali. Wprowadzono system dostaw obowiązkowych, który<br>był wymierzony w gospodarzy pełnorolnych, nazywanych kułakami. Dla władz stalinowskich<br>byli oni ideologicznymi wrogami. O tym, jak duży nacisk kładziono na tworzenie spółdzielni<br>produkcyjnych, świadczą dane umieszczone w źródle C. Z ich analizy wynika, że spółdzielnie<br>produkcyjne na dużą skalę pojawiły się w pierwszej połowie roku 1950. Ich „wysyp” był<br>niewątpliwie wynikiem nacisku władz, które forsowały proces kolektywizacji.<br>Charakterystyczny dla stalinizmu był bezpośredni wpływ Moskwy na decyzje<br>podejmowane przez polskich polityków. Pismo Bieruta do Stalina (źródło A) pokazuje, że takie<br>kluczowe kwestie jak sprawa Gomułki czy problem Kościoła katolickiego były uzgadniane<br>przez Bieruta bezpośrednio ze Stalinem. Proces budapeszteński (László Rajka) wiązał się<br>z przyjęciem przez państwa bloku sowieckiego tezy Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej<br>w systemie socjalistycznym i potrzebie zachowania czujności rewolucyjnej, która powinna<br>również dotyczyć najwyższych szczebli władzy. Bierut, zwracając się do Stalina w sprawie<br>Gomułki i Spychalskiego „w świetle doświadczeń procesu budapeszteńskiego”, wyraźnie<br>oczekiwał wytycznych w kwestii odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego, z którym się,<br>co prawda, uporano, ale nie ukarano winnych. Niewątpliwie od 1949 r. kierownictwo PZPR<br>przyjęło kierunek wyznaczony tezą Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej. Rozbudowywano<br>aparat bezpieczeństwa. Aresztowano Spychalskiego i Gomułkę i przygotowywano im proces<br>polityczny. Po 1950 r., gdy zaostrzeniu uległa walka władz państwa z Kościołem, aresztowano<br>niektórych biskupów. Zorganizowany został pokazowy proces biskupa Czesława Kaczmarka.<br>W 1953 r. władze internowały prymasa Stefana Wyszyńskiego.<br>Procesy polityczne miały charakter pokazowy, a ich celem było zastraszanie<br>społeczeństwa. Symbolem ducha tamtych czasów jest plakat Tadeusza Trepkowskiego<br>(źródło B). Odwołuje się on do powszechnej w tamtym czasie nieufności, świadomie<br>rozbudzanej nienawiści wobec sił, które identyfikowano jako wrogie. Można więc uznać,<br>że plakat ten wzorcowo oddaje atmosferę tamtych czasów.<br>W latach 1948-1956 za najważniejsze należy uznać wprowadzenie zasady<br>nadrzędności PZPR wobec władz państwowych i objęcie ich nadzorem na wszystkich<br>szczeblach. Doprowadzono do podporządkowania partii prokuratury, sądownictwa, sił<br>zbrojnych i organów bezpieczeństwa, a także informacji i propagandy. Partia w przekazie<br>propagandowym funkcjonowała jako przywódcza siła.<br>Wytycznym ideologii stalinizmu została podporządkowana oświata, nauka i wszelka<br>twórczość, która była traktowana jako narzędzie propagandy politycznej. Większość pisarzy<br>polskich bądź zaakceptowała stalinizm, bądź milczała. Wszystkich twórców obowiązywał<br>tak zwany realizm socjalistyczny (socrealizm). Najbardziej pożądane były utwory o tematyce<br>dotyczącej walki z imperializmem, planu sześcioletniego, budowy Nowej Huty, przodowników<br>pracy czy kolektywizacji wsi.<br>Cechą charakterystyczną systemu stalinowskiego była bezustanna mobilizacja<br>społeczeństwa. W tym celu organizowano różnorodne akcje, współzawodnictwo, manifestacje<br>i obchody rocznicowe. Masowy charakter miały uroczystości związane z rocznicą urodzin<br>Stalina. Wiele wysiłku propaganda komunistyczna wkładała w upowszechnianie jego kultu.<br>Lista tytułów, jakimi obdarzono Stalina w prasie PRL (źródło D), pokazuje, że przypisywano<br>136 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>mu nadprzyrodzone cechy i przedstawiono go jako nadczłowieka. Dowodzi również,<br>że wizerunek Stalina upodabniał się do obrazu Boga - wszechmogącego, o ponadludzkich<br>cechach. Kształtowany w ten sposób wizerunek był również jednym ze sposobów<br>legitymizowania władzy, która sprawowana była z nadania i w imieniu „Największego<br>bojownika o pokój”. Te odniesienia do „nadludzkich mocy” Stalina wpisują się w swoistą<br>psychologię władzy, która wykorzystuje mechanizmy prawdopodobnie na stałe wbudowane<br>w ludzką świadomość. Ludzie chętnie podporządkowują się autorytetom, szczególnie<br>gdy otaczająca ich rzeczywistość (choćby tylko wykreowana przez propagandę) usilnie ich<br>do tego przekonuje.<br>Prawo w okresie stalinowskim stanowiło jedno z narzędzi sprawowania władzy<br>politycznej. Ustawa z 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej<br>likwidowała samorząd terytorialny i wprowadzała - wzorem ZSRR - system rad narodowych<br>podległych Radzie Państwa. Najważniejsza ze zmian w prawie dotyczyła uchwalenia<br>konstytucji w 1952 r., której tekst osobiście zaakceptował Stalin. Według jej postanowień<br>Rzeczpospolita Polska zmieniła nazwę na Polską Rzeczpospolitą Ludową. Konstytucja<br>zlikwidowała instytucję prezydenta. Najwyższą władzę miał sprawować jednoizbowy sejm.<br>W praktyce władzę sprawowała partia, na której czele stał Bolesław Bierut. W polskim<br>stalinizmie nie wykształciła się jednoosobowa dyktatura. Faktyczną władzę sprawowało ścisłe<br>kierownictwo partii, w którego skład wchodzili Bolesław Bierut, Jakub Berman i Hilary Minc.<br>Podsumowując, należy podkreślić, że proces stalinizacji w Polsce był ściśle powiązany<br>z pogłębianiem się zależności od ZSRR, a głównym zadaniem PZPR (do 1948 r. PPR) było<br>dostosowanie instytucji politycznych, gospodarki i życia społecznego do wzorców sowieckich.<br>W tym celu po 1948 r. likwidowano ostatnie elementy nieprzystające do tego wzorca, czyli<br>prowadzono walkę z Kościołem i kolektywizację wsi. Partia nadzorowała wszelkie instytucje<br>państwowe, polityczne i społeczne. Rozbudowano aparat bezpieczeństwa, a wszechobecnej<br>kontroli życia społecznego towarzyszyły procesy polityczne i terror.<br>Poziom wykonania zadania<br>Liczba uzyskanych punktów: 12<br>Zawartość merytoryczna: poziom IV<br>Zdający wszechstronnie przedstawił aspekty polityczne i społeczne stalinizmu w kontekście<br>międzynarodowym. Ukazał stalinizm jako polityczną formę podporządkowania dyktatowi<br>ZSRR. Przedstawił różne przejawy stalinizmu w życiu społecznym Polski. Analizowane<br>przejawy stalinizacji stanowią podstawę formułowania trafnych ocen i opinii. Zdający<br>wykorzystał podane źródła, poddając je analizie i interpretacji.<br>Opinia KRASP o informatorach maturalnych od 2015 roku 137<br>Opinia Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich<br>o informatorach maturalnych od 2015 roku<br>Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich z wielką satysfakcją odnotowuje<br>konsekwentne dążenie systemu oświaty do poprawy jakości wykształcenia absolwentów<br>szkół średnich. Konferencja z uwagą obserwuje kolejne działania Ministerstwa Edukacji<br>Narodowej w tym zakresie, zdając sobie sprawę, że od skuteczności tych działań w dużym<br>stopniu zależą także efekty kształcenia osiągane w systemie szkolnictwa wyższego.<br>W szczególności dotyczy to kwestii właściwego przygotowania młodzieży do studiów<br>realizowanych z uwzględnieniem nowych form prowadzenia procesu kształcenia.<br>Podobnie jak w przeszłości, Konferencja konsekwentnie wspiera wszystkie działania<br>zmierzające do tego, by na uczelnie trafiali coraz lepiej przygotowani kandydaci na studia.<br>Temu celowi służyła w szczególności pozytywna opinia Komisji Edukacji KRASP z 2008 roku<br>w sprawie nowej podstawy programowej oraz uchwała Zgromadzenia Plenarnego KRASP<br>z dn. 6 maja 2011 r. w sprawie nowych zasad egzaminu maturalnego.<br>Z satysfakcją dostrzegamy, że ważne zmiany w egzaminie maturalnym, postulowane<br>w cytowanej wyżej uchwale zostały praktycznie wdrożone przez MEN poprzez zmianę<br>odpowiednich rozporządzeń.<br>Przedłożone do zaopiniowania informatory o egzaminach maturalnych opisują formę<br>poszczególnych egzaminów maturalnych, przeprowadzanych na podstawie wymagań<br>określonych w nowej podstawie programowej, a także ilustrują te wymagania wieloma<br>przykładowymi zadaniami egzaminacyjnymi.<br>Po zapoznaniu się z przedłożonymi materiałami, KRASP z satysfakcją odnotowuje:<br>w zakresie języka polskiego:<br>wzmocnienie roli umiejętności komunikacyjnych poprzez odejście od prezentacji na<br>egzaminie ustnym i zastąpienie jej egzaminem ustnym, na którym zdający będzie musiał<br>ad hoc przygotować samodzielną wypowiedź argumentacyjną,<br>rezygnację z klucza w ocenianiu wypowiedzi pisemnych,<br>zwiększenie roli tekstów teoretycznoliterackich i historycznoliterackich na maturze<br>rozszerzonej;<br>w zakresie historii:<br>kompleksowe sprawdzanie umiejętności z zakresu chronologii historycznej, analizy<br>i interpretacji historycznej oraz tworzenia narracji historycznej za pomocą rozbudowanej<br>wypowiedzi pisemnej na jeden z zaproponowanych tematów, łącznie pokrywających<br>wszystkie epoki oraz obszary historii;<br>w zakresie wiedzy o społeczeństwie:<br>położenie silniejszego akcentu na sprawdzanie umiejętności złożonych (interpretowanie<br>informacji, dostrzeganie związków przyczynowo-skutkowych) w oparciu o poszerzony<br>zasób materiałów źródłowych: teksty (prawne, naukowe, publicystyczne), materiały<br>statystyczne, mapy, rysunki itp.<br>138 Informator o egzaminie maturalnym z historii od roku szkolnego 2014/2015<br>w zakresie matematyki:<br>istotne zwiększenie wymagań na poziomie rozszerzonym poprzez włączenie zadań<br>z rachunku różniczkowego i pojęć zaawansowanej matematyki,<br>istotne poszerzenie wymagań z zakresu kombinatoryki oraz teorii prawdopodobieństwa;<br>w zakresie biologii oraz chemii:<br>zwiększenie znaczenia umiejętności wyjaśniania procesów i zjawisk biologicznych<br>i chemicznych,<br>mierzenie<br>umiejętności<br>analizy<br>eksperymentu<br>sposobu<br>jego<br>planowania,<br>przeprowadzania, stawianych hipotez i wniosków formułowanych na podstawie<br>dołączonych wyników;<br>w zakresie fizyki:<br>zwiększenie znaczenia rozumienia istoty zjawisk oraz tworzenie formuł matematycznych<br>łączących kilka zjawisk,<br>mierzenie umiejętności planowania i opisu wykonania prostych doświadczeń, a także<br>umiejętności analizy wyników wraz z uwzględnieniem niepewności pomiarowych;<br>w zakresie geografii:<br>uwzględnienie interdyscyplinarności tej nauki poprzez sprawdzanie umiejętności<br>integrowania wiedzy z nauk przyrodniczych do analizy zjawisk i procesów zachodzących<br>w środowisku geograficznym,<br>znaczne wzbogacenie zasobu materiałów źródłowych (mapy, wykresy, tabele<br>statystyczne, teksty źródłowe, barwne zdjęcia, w tym lotnicze i satelitarne), także<br>w postaci barwnej.<br>Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich z zadowoleniem przyjmuje też<br>informację o wprowadzeniu na świadectwach maturalnych od 2015 roku dodatkowej formy<br>przedstawiania wyniku uzyskanego przez zdającego w postaci jego pozycji na skali<br>centylowej, tj. określenie, jaki odsetek zdających uzyskał taki sam lub słabszy wynik od<br>posiadacza świadectwa. Wprowadzenie tej dodatkowej skali uwolni szkoły wyższe od<br>dotychczasowego dylematu odnoszenia do siebie surowych wyników kandydatów na studia<br>rekrutowanych na podstawie wyników egzaminów maturalnych o istotnie różnym poziomie<br>trudności - rekrutacja stanie się prostsza i bardziej obiektywna.<br>Reasumując, w opinii Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich zaprezentowana<br>w przedłożonych informatorach forma matury istotnie przyczyni się do tego, że młodzież<br>przekraczająca progi uczelni będzie lepiej przygotowana do podjęcia studiów wyższych.<br>5 lipca 2013 r.<br>Przewodniczący KRASP<br>prof. zw. dr hab. Wiesław Banyś</p>","solutions":[{"source":"ai","label":"AI","kind":"text","html":"<p>Temat: Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że kultura w średniowiecznej Europie miała charakter uniwersalny? Odpowiedź uzasadnij.</p>\n<p>[Uwaga: poniższa praca stanowi przykładową, w pełni rozwiniętą odpowiedź na poziomie ok. 12/12 pkt według kryteriów oceniania (Poziom IV), wygenerowaną przez AI na podstawie wymagań ogólnych i szczegółowych podanych do tego zadania.]</p>\n<p>Średniowiecze to epoka obejmująca w Europie okres od upadku cesarstwa zachodniorzymskiego (476 r.) do przełomu XV/XVI w. Pytanie o uniwersalny charakter kultury tej epoki wymaga rozważenia zarówno czynników jednoczących kulturę europejską, jak i istotnych podziałów oraz zróżnicowań, które jednoznaczną, pozytywną odpowiedź czynią niepełną.</p>\n<p>Argumenty przemawiające za uniwersalizmem kultury średniowiecznej:</p>\n<p>Najważniejszym spoiwem jednoczącym Europę było chrześcijaństwo. Dzięki intensywnej akcji misyjnej objęło ono swym zasięgiem nie tylko dawne ziemie cesarstwa rzymskiego, lecz także ludy „młodszej Europy” — Słowian, Skandynawów, Węgrów. Chrześcijaństwo wyznaczało wspólny rytm życia — kalendarz liturgiczny, święta, posty — a także wspólny system wartości i wzorców moralnych (pobożność, asceza). Widocznym przejawem tej jedności były podobne w całej Europie budowle sakralne — najpierw romańskie, potem gotyckie — oraz sieć zakonów (benedyktyni, cystersi, franciszkanie, dominikanie) działających na całym kontynencie według tych samych reguł.</p>\n<p>Drugim filarem uniwersalizmu było dziedzictwo antyku grecko-rzymskiego, przejęte i przetworzone przez kulturę chrześcijańską. Łacina — język liturgii, nauki i administracji — umożliwiała wykształconym ludziom w całej Europie (niezależnie od tego, czy byli Portugalczykami, Anglikami czy Polakami) porozumiewanie się i korzystanie z tych samych tekstów. Powstające od XII–XIII w. uniwersytety — paryska Sorbona, Uniwersytet Karola w Pradze, Akademia Krakowska — nauczały według zbliżonego programu (siedem sztuk wyzwolonych, filozofia scholastyczna czerpiąca z Arystotelesa), kształtując wspólną, ponadnarodową elitę intelektualną.</p>\n<p>Trzecim elementem uniwersalnym był system feudalny i związana z nim kultura rycerska — z podobną hierarchią społeczną, etosem rycerskim, ideałem walki w obronie wiary (czego wyrazem były wyprawy krzyżowe angażujące rycerstwo z całej Europy łacińskiej) oraz wspólnymi wzorcami obyczajowymi (dworność, kult damy), które rozpowszechniły się od Sycylii po Skandynawię.</p>\n<p>Argumenty podważające tezę o pełnym uniwersalizmie:</p>\n<p>Już w 1054 r. doszło do rozłamu w Kościele chrześcijańskim na łaciński (katolicki) i grecki (prawosławny, bizantyński) — od tego momentu Europa funkcjonowała w dwóch odrębnych kręgach kulturowo-religijnych, posługujących się różnymi językami liturgicznymi (łacina i greka), o odmiennej sztuce sakralnej i strukturze kościelnej, rywalizujących ze sobą o wpływy (czego tragicznym przejawem był splądrowanie Konstantynopola przez łacinników podczas IV krucjaty w 1204 r.). Kultura średniowiecznej Europy nie była więc jednolita nawet w obrębie samego chrześcijaństwa.</p>\n<p>Istotny wpływ na kulturę Europy, zwłaszcza południowo-zachodniej (Półwysep Iberyjski, Sycylia), miał także sąsiadujący z nią i częściowo ją podbijający świat islamu — kontakty z cywilizacją arabską, mimo konfliktu zbrojnego, prowadziły do przenikania osiągnięć naukowych, filozoficznych i technicznych (np. za pośrednictwem Hiszpanii i Sycylii), co dodatkowo różnicowało oblicze kultury europejskiej w zależności od regionu.</p>\n<p>Należy również pamiętać o podziale na kulturę elitarną (wysoką) i kulturę ludową. Dzieła teologiczne i filozoficzne (np. św. Augustyna czy Tomasza z Akwinu) były dostępne wyłącznie nielicznej, wykształconej elicie posługującej się łaciną. Ogromna większość mieszkańców średniowiecznej Europy — niepiśmienni chłopi — żyła w kręgu kultury ludowej, często opartej w większym stopniu na przedchrześcijańskich wierzeniach i praktykach magicznych ludów rodzimych (Germanów, Słowian, Celtów) niż na oficjalnej doktrynie Kościoła, co pokazuje, że „jedna” kultura chrześcijańska funkcjonowała w praktyce na wielu różnych poziomach i w różnym natężeniu w poszczególnych częściach kontynentu.</p>\n<p>Podsumowanie:</p>\n<p>Kultura średniowiecznej Europy miała charakter uniwersalny w tym sensie, że wywodziła się ze wspólnych źródeł — dziedzictwa antyku i chrześcijaństwa — i posługiwała się wspólnym zasobem symboli, wartości oraz wzorców (zwłaszcza w warstwie kultury elitarnej, kościelnej i rycerskiej). Nie była to jednak jedność pełna ani jednolita — dzieliły ją rozłam religijny między Wschodem a Zachodem, zróżnicowanie regionalne wynikające z sąsiedztwa z cywilizacją islamską oraz głęboka przepaść między kulturą elit a kulturą ludową. Najtrafniejszą formułą opisującą kulturę średniowiecznej Europy wydaje się więc „wielość w jedności” — wspólny fundament aksjologiczny i religijny, na którym w różnych proporcjach nakładały się lokalne, regionalne i społeczne odmienności.</p>"}]}