{"id":"informator-maturalny-historia-2026/zad/38","paper_id":"informator-maturalny-historia-2026","number":"38","points":3,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"informator-maturalny","year":2026,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 38. (0-3)\nUlotka z epoki\nhttp://www.dlibra.karta.org.pl\nWyjaśnij główne przesłanie ulotki, interpretując jej elementy graficzne i uwzględniając\nkontekst historyczny.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna. Zdający:\n1) porządkuje i synchronizuje wydarzenia z […] dziejów ojczystych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega\nzależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;\n2) […] ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego.\nIII. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:\n2) […] buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;\n3) […] integruje informacje pozyskane z różnych źródeł wiedzy.\n80 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nWymagania szczegółowe\nPoziom podstawowy\nLV. Proces przejmowania władzy przez komunistów w Polsce (1944-1948). Zdający:\n2) charakteryzuje okoliczności i etapy przejmowania władzy w Polsce przez\nkomunistów.\nLVIII. Dekada 1981-1989. Zdający:\n1) wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego […].\nPoziom rozszerzony\nLVIII. Dekada 1981-1989. Uczeń:\n4) charakteryzuje realia życia codziennego w PRL lat 80.\nZasady oceniania\n3 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, poparte interpretacją dwóch\nelementów graficznych, i uwzględniająca kontekst historyczny.\n2 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, poparte interpretacją dwóch\nelementów graficznych, bez uwzględnienia kontekstu historycznego.\n1 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, niepoparte interpretacją dwóch\nelementów graficznych, i nieuwzględniająca kontekstu historycznego.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nGłównym przesłaniem ulotki jest ukazanie analogii między utworzeniem Polskiego Komitetu\nWyzwolenia Narodowego oraz Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. W obu przypadkach\nbyło to, zdaniem autora rysunku, efektem sowieckiej polityki zniewolenia. Świadczą o tym\nsymbole ZSRS (czerwona pięcioramienna gwiazda oraz sierp i młot) a także drut kolczasty\noplatający całość i podpisany „ciągłość tradycji”. Ulotka powstał w okresie stanu wojennego,\no czym świadczą data 13 XII 1981 oraz znak obozu dla internowanych.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 81\nWYPOWIEDŹ ARGUMENTACYJNA\nPrzykład 1.\nGłówną przyczyną upadku republiki rzymskiej był rozrost terytorialny tego państwa.\nZajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w argumentacji\naspekt polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna. Zdający:\n1) porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej […];\n2) dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych i cywilizacyjnych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;\n3) dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii\ni ich przyczyny;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:\n1) tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym;\n2) dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego;\n3) dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych\nźródeł wiedzy.\nWymagania szczegółowe\nPoziom podstawowy\nIV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Zdający:\n1) charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne (w tym problem niewolnictwa)\nw państwie rzymskim doby republiki […];\n2) omawia kierunki i charakter ekspansji rzymskiej, wyjaśnia pojęcie imperium;\n6) rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Rzymian.\nPoziom rozszerzony\nIV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Zdający:\n1) omawia początki Rzymu;\n2) wyjaśnia przyczyny kryzysu i upadku republiki rzymskiej;\n2) charakteryzuje etapy ekspansji rzymskiej;\n4) wyjaśnia pojęcia obywatela i obywatelstwa w […] republikańskim Rzymie […].\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 9-13 Informatora.\n82 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nPrzykładowe ocenione realizacje\nRealizacja 1.\nRzym swoją potęgę budował wiekami. Przez cały proces kreowania nowego\nimperium podbijane były co rusz to nowe terytoria, ludy i kultury. Każdy podbój zakończony\nsukcesem łączył się niejako z poszerzeniem rzymskiej kultury o nowe doświadczenia,\nwierzenia, tradycje i bogów. Choć kultura Rzymian do zamkniętych nie należała, to\ndoświadczenie próby czasu pokazało, że nie była ona pozbawiona wad, które w połączeniu\nz aspektami politycznymi, społecznymi i gospodarczymi przyczyniły się do upadku ustroju\nrepublikańskiego i do zaakceptowania nowej, nieformalnej formy sprawowania władzy przez\ncezarów. Republika istniała w latach 509-27 p.n.e. Senat był w niej ciałem ustawodawczym\ni wykonawczym. Rozwinęła się z niewielkiego, monarchicznego państwa-miasta (civitas)\nrządzonego przez królów w środkowej części Półwyspu Apenińskiego do największej potęgi\nświata antycznego, która pod kontrolą miała cały basen Morza Śródziemnego. Czasy\nrepubliki były okresem świetności szeroko pojmowanego już wówczas Rzymu. Do końca I w.\np.n.e. pod jego kontrolą znajdowały się cały Półwysep Apeniński, Galia, Hiszpania, Grecja,\nMacedonia, a także Azja Mniejsza, Sycylia, Sardynia oraz Korsyka i rejony północnego\nwybrzeża Afryki. Uważam, że nadmierny rozrost terytorialny nie był główną przyczyną, która\ndoprowadziła do upadku republiki rzymskiej, a decydującą rolę odegrały inne wydarzenia,\nbędące bodźcem do takiego a nie innego biegu historii. W swojej pracy przedstawię\nprzyczyny upadku republiki rzymskiej i przeanalizuję czynniki, które miały na to największy\nwpływ.\nPrzede wszystkim rozwój administracyjny republiki przestał nadążać za intensywną\nekspansją terytorialną Rzymian. Imperium rozrastało się w tempie zawrotnym jak na tamte\nczasy i wiele nowych podbitych terytoriów zostało szybko podporządkowane zwycięzcom.\nWarto tu wspomnieć, że ustrój republikański był wydolny jedynie w przypadku państwa-\nmiasta. Tak szybki rozrost zapoczątkował w I wieku p.n.e. poważny kryzys w obrębie\nrzymskiego sektora politycznego. Na początku I wieku p.n.e. wszyscy mieszkańcy Italii\notrzymali obywatelstwo rzymskie. Ustrój republikański uniemożliwiał im jednak skuteczny\nudział w wyborach urzędników, tym samym nie pozwalał korzystać ze wszystkich\nprzysługujących im praw. Innym czynnikiem, który zdecydowanie osłabił republikę rzymską,\nprzez co prowadził ją niechybnie w kierunku upadku, był okres dyktatury Sulli. Rzymska\nrepublika przewidywała możliwość funkcjonowania dyktatora, któremu przysługiwały liczne\nuprawnienia i władza absolutna, aby skutecznie zapobiec ciężkim kryzysom. Jednak\nskupienie tak wielkiej władzy w ręku jednej osoby było dla ustroju niebezpieczne. Toteż tę\nfunkcję sprawowało się przez sześć miesięcy. Dyktatura Sulli jednak nie zakończyła się po\ntym okresie, lecz trwała przez czas nieograniczony (sprawował ją aż trzy lata, do roku 79\np.n.e.). Rozpoczęły się wówczas prześladowania przeciwników politycznych, które\npochłonęły kilka tysięcy ofiar. Towarzyszyła temu konfiskata majątków, który potem mogli na\nlicytacjach odkupić bogaci sprzymierzeńcy i przyjaciele dyktatora. Pozbawił on konsulów\nwładzy wojskowej, zniósł cenzurę, zwiększył liczbę senatorów do sześciuset. Inicjatywa\nustawodawcza trybunów ludowych musiała być zaakceptowana przez senat, ponadto trybun\nstracił możliwość pełnienia innych urzędów. Ograniczono rolę ekwitów na korzyść\nsenatorów. Jego działania umocniły między innymi pozycję senatu kosztem trybunów\nludowych. Innym aspektem z obszaru polityki, który warto wziąć pod uwagę rozważając\nprzyczyny upadku republiki rzymskiej, są wojny domowe między optymatami a popularami\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 83\nw I wieku przed naszą erą. Brak wewnętrznego pokoju i zgody nie służył stabilizacji tak\nwielkiego państwa. Jedność, której nie było, była wówczas bardzo potrzebna. Wojny godziły\nw morale ludu, zaogniały niestabilną sytuację, a także dewastowały od środka kraj i jego\ngospodarkę. Powstanie I triumwiratu także nie służyło obowiązującemu wówczas ustrojowi,\na wręcz godziło w jego fundamenty, ponieważ stosowano się do zasady, że w republice nie\nbędzie miało miejsca nic, co nie spodoba się sprzymierzonym, czyli Cezarowi,\nPompejuszowi oraz Krassusowi. Triumwirat rozpadł się w roku 53 p.n.e. wraz ze śmiercią\nKrassusa, jednak odcisnął swoje wyraźne piętno w dziejach republiki. Ostatecznym ciosem\ndla ówczesnego rzymskiego ustroju był okres dyktatury Juliusza Cezara. I choć wprowadził\non szereg ważnych i istotnych reform, nie umniejszając przy tym znacznie roli senatu, to\njednak był jego jawnym przeciwnikiem. Potem oficjalnie ogłosił, że w imieniu ludu rzymskiego\nbroni republiki i urzędu trybunów ludowych przed zmową rodów senatorskich. Po powrocie\ndo Rzymu w 49 roku p.n.e. został obwołany przez zastraszony senat dyktatorem. Funkcję tą\nsprawował tylko kilkanaście dni, zapewniając sobie wybór na konsula w następnym roku.\nJawnie okazywał pogardę dla starych instytucji republikańskich. Choć formalnie starał się\nzachowywać pozory legalności swojej władzy, jego faktyczne decyzje prowadziły do niemal\nzupełnego rozkładu dawnego systemu rządów. Przykładem takiego podejścia było\nnadawanie sobie i związanym ze sobą ludziom najważniejszych stanowisk w państwie. Choć\nsam zrzekł się urzędu dyktatora na rzecz konsula, to w roku 46 p.n.e. przedłużono mu\nsprawowanie tego urzędu o 10 lat. Tym samym Cezar doprowadził do rzeczywistego\njedynowładztwa. Przyniosło to tragiczny dla Cezara skutek - został on zamordowany przez\nspiskowców w senacie w 44 roku p.n.e. Znów o władzę w kraju wybuchła wojna domowa,\nktóra ostatecznie doprowadziła do upadku republikańskiego ustroju.\nPrzyczyn upadku republiki rzymskiej należy się także doszukiwać w ówczesnej\nprzestrzeni społecznej. Praktyką stała się korumpowanie obywateli zebranych na\nzgromadzeniu ludowym przez ludzi bogatych, chcących tą drogą zdobyć wysoką pozycję\npolityczną. Nie było to trudne, ponieważ proletariusze stanowili większość zgromadzenia,\na jako ludzie pozbawieni z reguły stałych źródeł utrzymania, byli bardzo podatni na pokusę\nłatwego pieniądza i sprzedawali swoje głosy. Uważam, że znaczną rolę w osłabieniu pozycji\nsenatu odegrała także reforma wojskowa Mariusza. Dzięki niej ochotnicy, którzy zaciągali się\nna 16 lat do służby wojskowej i pobierali stały żołd, po zakończeniu służby otrzymywali\nwłasną działkę ziemi. Dzięki temu wódz umacniał swoją pozycję lidera wśród podwładnych\nkosztem senatu. Prawdziwą zmorą ówczesnych rzymskich polityków były tzw. prywatne\narmie. Zamożni dowódcy wojskowi za własny majątek opłacali żołnierzy walczących u ich\nboku, a dzięki ich lojalności łatwiej im było rywalizować o władzę. Istotną rolę odegrały też\npowstania niewolników, które dosłownie paraliżowały sprawne funkcjonowanie państwa. Był\nto m.in. bunty niewolników na Sycylii w II w. p.n.e. a także największe w dziejach\nrepublikańskiego Rzymu powstanie niewolników pod wodzą Spartakusa (73-71 r. p.n.e.).\nPonadto w wyniku znacznego zmniejszenia się liczebności chłopstwa na skutek wojen\ni zaciągania się do wojska zwiększyła się rola plebsu miejskiego. Aspektem gospodarczym,\nktóry nadszarpnął budżet republiki, był zdecydowanie napływ taniego zboża z terenów\nzamorskich, jakie zostały podporządkowane przez Rzym. Powszechnym zjawiskiem stawał\nsię brak wystarczającej siły roboczej w gospodarstwach, a nawet pozostawienie ich bez\nopieki przez warstwy chłopskie. Zrujnowani chłopi wyzbywali się własnych gospodarstw m.in.\nna skutek wprowadzenia obowiązkowej służby wojskowej. Toteż działać zaczęli bracia\nGrakchowie, którzy poprzez swoje reformy i podział społeczeństwa, jaki po nich nastąpił,\nprzyczynili się do upadku republiki rzymskiej. W myśl tych reform obywatelom rzymskim\nmiała być przyznawana ziemia, miały być remontowane drogi, zboże miało być dostępne dla\n84 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nubogich, popierane było zakładanie nowych kolonii. Tyberiusz Grakchus chciał doprowadzić\ndo odbudowania warstwy średnio zamożnych chłopów stanowiących o sile państwa.\nNegatywnym zjawiskiem było skupowanie gospodarstw chłopskich oraz ziemi publicznej\nprzez bogatych właścicieli ziemskich, którzy tym samym umacniali swoją pozycję\nw państwie. Nastąpił proces zubożenia znacznej części ludności chłopskiej. Ich powszechna\nbieda wywoływała niezadowolenie, które negatywnie wpływało na atmosferę panującą\nw państwie. Taki bieg wydarzeń doprowadził do powstania latyfundiów, czyli wielkich\nposiadłości ziemskich, które były uprawiane przez tanią siłę roboczą, najczęściej w postaci\nniewolników. Można było zaobserwować wyraźne i jawne wykorzystywanie prowincji.\nWskutek tych wyzysków wzrastały majątki arystokratów w centrum Rzymu. Ludność\nmieszkająca na prowincjach często była zmuszana do płacenia wysokich podatków na rzecz\npaństwa i tym samym - do zapełniania prywatnych skarbców.\nIstotny jest także wątek kulturowy, o którym wspomniałem na wstępie mojej pracy.\nWraz z podbojem nowych terytoriów w szeregi Rzymu były włączane nowe kultury i tradycje.\nZ czasem tak wielka różnorodność w tej kwestii doprowadziła do tarć i wyraźnych różnic\npomiędzy poszczególnymi ludami. To również, ale nie w głównej mierze przyczyniło się do\nbraku zrozumienia, a w konsekwencji - do upadku ówczesnego ustroju republiki.\nPrzedstawione powyżej przeze mnie argumenty dowodzą, że nie tylko nadmierny\nrozrost terytorialny ówczesnej republiki rzymskiej doprowadził do jej upadku, a także i przede\nwszystkim szereg innych niekorzystnych dla niej wydarzeń politycznych, społecznych\ni gospodarczych. Ustrój wraz z rozrostem terytorialnym stał się niewydolny. Liczni obywatele\nstracili możliwość z korzystania w pełni ze swoich praw do wyboru urzędników. Z biegiem\nczasu doszła także otwarta rywalizacja o władzę pomiędzy wpływowymi dowódcami.\nPojawiło się też niezadowolenie ze strony ludu oraz szereg reform, które nie poprawiły\nnapiętej sytuacji w państwie. Sytuację zaogniły także liczne powstania niewolników i kryzysy\nzwiązane z pauperyzacją ludności chłopskiej. Wszystkie te czynniki wpłynęły na to, że ustrój\nrepublikański stał się niewydolny i ostatecznie upadł w 27 roku p.n.e.\nok. 1340 słów\nA. Narracja historyczna: 9 pkt\nwiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch\nelementów tematu (trzeci element zrealizowany częściowo funkcjonalnie),\nbogata argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu oraz\npowierzchowna w odniesieniu do trzeciego,\nbrak błędów merytorycznych.\nB. Spójność wypowiedzi: 3 pkt\nwypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie\nuporządkowana)\nŁącznie 12 punktów\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 85\nRealizacja 2.\nUpadek republiki rzymskiej to temat wielokrotnie poruszany przez historyków na\nprzestrzeni wieków. Trudno jednoznacznie orzec, jaki był najważniejszy czynnik, który\ndoprowadził do jej końca. Każda ze stawianych tez odnosi się do innych przyczyn. Moim\nzdaniem, główną przyczyną upadku republiki rzymskiej był jej nadmierny rozrost terytorialny.\nInne aspekty (polityczne - toczone wojny, społeczno-gospodarcze - rozwarstwienie\nspołeczne i konflikty wewnętrzne) były również istotne, jednak uważam, że były wtórne,\na głównym problemem stało się zwiększanie terytorium.\nProwadzone przez republikę rzymską wojny i podboje kolejnych państw doprowadziły\ndo zmian społecznych wśród jej mieszkańców. Wyższe warstwy bogaciły się, zwiększając\nmajątki ziemskie, podczas gdy biedniejsi popadali w ruinę. Na skutek udziału w kampaniach\nwojennych tracili gospodarstwa. Nie mieli możliwości pracować na roli i brać udziału\nw wojnach, co prowadziło do bankructwa. Dodatkowo, nie mieli już szansy na pracę\nu właścicieli majątków, którzy woleli korzystać z pracy niewolników. Wzrost liczby\nniewolników wynikał z podbijania państw ościennych, taki był główny powód. Zwiększenie\nterytorium prowadziło również do zmian gospodarczych w republice rzymskiej - nie dość, że\nmiała ona nowe rynki zbytu, sama mogła sprowadzać część towarów. Doprowadziło to do\ntego, że zaczęto importować zboże z nowych terytoriów. Z jednej strony, była to zaleta -\nsprowadzane zboże było tańsze, ale także w wyniku tego pozycja chłopa stała się jeszcze\nbardziej słaba, a jego działania ograniczone - jego praca w tym zakresie przestała być\npotrzebna.\nOstatecznie takie działania doprowadziły do powstania nowej warstwy społecznej -\nproletariatu. Chłopi, pozbawieni ziemi, tracili pozycję społeczną i możliwość utrzymania się\ni zaczynali żyć na koszt państwa. Wskutek tego sytuacja republiki uległa osłabieniu, bo bieda\nchłopów wpływała na zmniejszenie liczebności armii rzymskiej. Skoro nie mogli się sami\nutrzymać, nie byli też w stanie być częścią armii. Gdyby republika rzymska ograniczyła\npodboje, zmniejszyłaby się też liczba niewolników. Chłopi zachowaliby miejsca pracy,\na poziom ich życia nie uległby obniżeniu i mogliby nadal zaciągać się do służby wojskowej.\nDodatkowo, byłoby mniej kampanii wojennych, dzięki czemu ich gospodarstwa nie\ncierpiałyby ze względu na ich ciągłą nieobecność.\nNadmierny rozrost terytorialny republiki rzymskiej miał jeszcze jedną wadę -\nrepublika zaczęła być nękana przez najazdy innych wojsk. Wojny i potyczki toczyły się\nw wielu miejscach, co utrudniało obronę, a wielokrotnie ją uniemożliwiało. Wojsko nie było\ndostatecznie liczne, aby ochronić republikę, a ataki okazywały się o wiele trudniejsze do\nodparcia. Niejednokrotnie wojsko walczyło o ochronę granic w jednym miejscu,\npozostawiając inne terytoria bez ochrony. Jak już wcześniej podkreśliłam, na słabość armii\nmiała wpływ sytuacja chłopów - ochrona republiki była o wiele trudniejsza, a pokonanie jej -\no wiele łatwiejsze. Gdyby terytorium było mniejsze, wojsko miałoby większe szanse na\npilnowanie granic, odepchnięcie nieprzyjaciela oraz na prowadzenie scentralizowanej walki,\nco w rezultacie ułatwiałoby zwycięstwo. Nietrudno zauważyć, że mniejsze terytorium\numożliwia lepszą kontrolę granic państwa. Im jest większe, tym trudniej upilnować porządek,\nkontrolować nastroje wśród społeczeństwa i prowadzić spójną politykę zagraniczną oraz\ndbać o dyscyplinę, umożliwiającą życie w spokojnym kraju.\nNiepewna sytuacja na granicach miała również wpływ na reformy wprowadzane\nw republice. Ze względu na jej wielkość zmiany nie zawsze były przyjmowane pozytywnie\ni niekoniecznie zgadzano się na ich wprowadzenie. Nawet w sytuacji, gdy zgadzano się na\nreformę, nie było łatwo ją wprowadzić, ze względu na ogrom terytorium republiki. Wszelkie\n86 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nniesnaski ostatecznie stały się przyczyną walki o władzę. Uformowały się stronnictwa, co\nostatecznie doprowadziło do wojny domowej. Trudno jest godzić sprzeczne interesy\ni narzucać swoją wolę na tak ogromnym terytorium. Im jest ono mniejsze, tym łatwiej\nzapanować nad konfliktami wewnętrznymi. Z powodu wielkości republiki sytuacja wymknęła\nsię spod kontroli - sprawowanie władzy było utrudnione, a sprzeczki i konflikty urastały do\nogromnych rozmiarów. Gdyby terytorium republiki pozostało mniejsze, jej sytuacja\nwewnętrzna byłaby bardziej stabilna, co w rezultacie nie doprowadziłoby do upadku.\nNależy również podkreślić rolę niewolników w całym tym procesie. Ze względu na to,\nże byli oni zmuszani do opuszczenia swoich ojczyzn i traktowano ich jak tanią siłę roboczą,\nich stosunek do Rzymu były bardzo negatywny. Było ich w republice na tyle dużo, że\ndoprowadzili do powstania. Zostało ono stłumione, ale w jego wyniku sytuacja wewnętrzna\nzostała jeszcze mocniej rozchwiana. To, że niewolnicy mogli walczyć w imię własnej sprawy,\nwskazuje również na to, że władze republiki nie były w stanie nad nimi zapanować. Nie\npanowała nad sytuacją wewnętrzną, nie była również w stanie egzekwować od niewolników\nzasad, które w niej panowały. Brak kontroli nad sprawami państwa znów wynikał z jego\nobszaru - trudno było nad nim zapanować. Konflikty wewnętrzne i zewnętrzne doprowadziły\nw rezultacie do upadku republiki. Gdyby terytorium było mniejsze, łatwiej byłoby zapanować\nnad niewolnikami i kontrolować nastroje panujące pomiędzy nimi. Również nie byłoby ich tak\nwielu - ich ilość wynikała z zabierania ich z każdego nowo podbitego miejsca, więc mniejsza\npolityka ekspansyjna umożliwiłaby lepsze panowanie nad niewolnikami i poprawę sytuacji\nwewnętrznej republiki.\nMoim zdaniem, główną przyczyną upadku republiki rzymskiej był jej nadmierny\nrozrost terytorialny, co starałam się udowodnić. Z powodu ogromnej powierzchni trudno było\nzapanować nas sytuacją wewnętrzną państwa, co prowadziło do konfliktu interesów\ni osłabienia stabilności republiki. Nie było również możliwe panowanie nad konfliktami\nzewnętrznymi, a konieczność obrony granic przy zmniejszonej wielkości armii skazywała ich\ntrud na niepowodzenie. Gdyby republika rzymska skupiła się na zachowaniu mniejszego\nterytorium, jej sytuacja i historia byłyby odmienne. Sytuacja poszczególnych warstw\nspołecznych byłaby prostsza, wprowadzanie i utrzymanie reform byłoby łatwiejsze i nie\nnatrafiałoby na zdecydowany opór. Część problemów w ogóle by się nie pojawiła, a inne\nmogłyby zostać z łatwością zażegnane. Republika rzymska cieszyłaby się stabilną sytuacją,\nktóra pozwalałaby na rozwój i wzrost bogactwa, bez sporów, na które traciła siły. To wielkość\nterytorium i wynikający z tego chaos przyczyniły się do powstania problemów, a ostatecznie\ndo upadku. Uważam, że historia republiki rzymskiej potoczyłaby się zupełnie inaczej, gdyby\nnie niekończące się podboje i kampanie wojenne, a przetrwanie republiki doprowadziłoby do\nzupełnie innych wydarzeń historycznych.\nok. 930 słów\nA. Narracja historyczna: 2 pkt\nwiedza historyczna nie została wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu\ndo żadnego z elementów tematu (dwa elementy zostały zrealizowane częściowo\nfunkcjonalnie, trzeci niezrealizowany),\npowierzchowna argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu,\nbrak błędów merytorycznych.\nB. Spójność wypowiedzi: 3 pkt\nwypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie\nuporządkowana)\nŁącznie 5 punktów\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 87\nPrzykład 2\nKarol Wielki zasługuje na miano prekursora zjednoczonej Europy. Zajmij stanowisko\nwobec powyższej tezy i je uzasadnij, odnosząc się w swojej argumentacji do\npolitycznych, społeczno-gospodarczych i kulturalnych dokonań tego władcy.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna. Zdający:\n1) porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej […];\n2) dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych i cywilizacyjnych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;\n3) dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii\ni ich przyczyny;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:\n1) tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym;\n2) dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego;\n3) dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych\nźródeł wiedzy.\nWymagania szczegółowe\nPoziom podstawowy\nVI. Europa wczesnego średniowiecza. Zdający:\n1) opisuje zasięg terytorialny, organizację władzy, gospodarkę i kulturę państwa\nFranków, ze szczególnym uwzględnieniem polityki Karola Wielkiego;\n2) charakteryzuje ideę odnowienia cesarstwa karolińskiego na przykładzie jej\nrealizacji przez państwo Karolingów oraz Ottonów.\nPoziom rozszerzony\nVI. Europa wczesnego średniowiecza. Zdający:\n2) opisuje proces powstawania pierwszych państw w Europie Środkowo-Wschodniej;\n3) ocenia znaczenie renesansu karolińskiego dla rozwoju kultury europejskiej.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 9-13 Informatora.\n88 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nRealizacja 1.\nKarol Wielki stanowi bez wątpienia jedną z najważniejszych postaci historycznych\ndoby średniowiecza. W czasie swojego panowania doprowadził państwo Franków do\napogeum rozwoju terytorialnego, ponieważ objął we władanie znaczne obszary ówczesnej\nEuropy. Poza wybitnymi osiągnięciami politycznymi może się on również pochwalić\nniemałymi osiągnięciami w dziedzinie gospodarki i kultury. To wszystko daje podstawy do\ntwierdzenia, że Karol Wielki może być postrzegany jako prekursor zjednoczonej Europy.\nNajważniejszym elementem działań Karola Wielkiego, pozwalającym uznać go za\nprekursora jedności Europy, były jego osiągnięcia polityczne. Na przestrzeni swojego\npanowania prowadził Karol ekspansję w wielu kierunkach, pozwalającą włączyć nowe tereny\ndo jego państwa. Najważniejsze sukcesy stanowiły podbój terytorium Sasów oraz podbój\npaństwa Awarów, będące elementami wschodniej ekspansji tego władcy. Ekspansja\npostępowała również w kierunku Półwyspu Iberyjskiego, gdzie Karol Wielki utworzył Marchię\nHiszpańską, broniącą państwa Franków przed naporem Arabów. Karol doprowadził również\ndo upadku państwa Longobardów, ponieważ osiągnął znaczne wpływy na Półwyspie\nApenińskim. Zdołał również uzyskać zależność wielu ludów słowiańskich zamieszkujących\nterytorium Dalmacji, Czech czy Połabia. Te działania umożliwiły zbudowanie państwa\nobejmującego terytorium większości Europy Zachodniej. Najistotniejszym jednak\nosiągnięciem Karola była koronacja cesarska w 800 roku, która dała ideologiczne podstawy\ndo osiągnięcia pierwszoplanowej roli w chrześcijańskim świecie. Ten uniwersalizm cesarski\nstał się ważnym narzędziem na drodze do dalszych podbojów Karola i do budowania\njedności Europy, gdyż stał się zarówno przyczyną uznania zwierzchności Karola przez inne\npaństwa europejskie, jak i ideologicznym uzasadnieniem podboju i chrystianizacji nowych\nludów pogańskich. Państwo Karola Wielkiego było również jednolite pod względem\nadministracyjnym. Składało się z hrabstw, na których czele stali hrabiowie, oraz\npogranicznych marchii, zarządzanych przez margrabiów. Sprawnie funkcjonował również\naparat urzędniczy państwa Franków, który w swoich głównych zarysach przejęły późniejsze\npaństwa sukcesyjne monarchii karolińskiej.\nWażnymi osiągnięciami pozwalającymi budować jedność Europy stanowiły także\ndokonania kulturowe Karola. Przede wszystkim państwo Karola Wielkiego spajała jedna\nchrześcijańska wiara, która upowszechniana była w Europie wraz z postępującym rozwojem\nterytorialnym. Poza tym czasy panowania Karola Wielkiego to okres renesansu\nkarolińskiego, który charakteryzował rozwój kultury w państwie poprzez recepcję dawnych\nwzorców ze starożytnego Rzymu. W tym czasie zwulgaryzowana łacina zastąpiona została\nłaciną klasyczną, która upowszechniała się na terenie całego państwa Franków, w wyniku\nczego zacieśniły się więzy kulturowe między różnymi regionami. Karol Wielki mógł tego\ndokonać, gdyż sprowadził mnichów irlandzkich i anglosaskich na kontynent, którzy poprzez\nbudowę klasztorów na bardzo często odległych terenach przyczyniali się do\nupowszechniania kultury chrześcijańskiej w Europie. Poza tym w całym państwie następował\nrozwój szkolnictwa ustalony według ściśle określonego wzorca (trivium i quadrivium).\nW całym kraju rozwijały się szkoły katedralne.\nRównież pod względem gospodarczym pochwalić się może Karol Wielki ważnymi\nsukcesami na drodze do budowy jedności Europy. Sprawnie funkcjonujące państwo Karola\nWielkiego stwarzało bowiem możliwość budowy wspólnych relacji gospodarczych między\nróżnymi regionami kraju. W niemałym stopniu przyczyniło się do tego ujednolicenie monety\nw państwie. Duże jednolite państwo bez barier celnych stwarzało lepsze warunki do rozwoju\nhandlu. Za czasów Karola rozwijał się system oparty na rozdawnictwie wielu beneficjów,\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 89\nstanowiący zaczątek systemu feudalnego. Pozwoliło to na budowę jednolitych stosunków\nmiędzy grupami społecznymi na terenie całego państwa oraz na stopniowe kształtowanie\nstanów społecznych, które zaczynały funkcjonować w oparciu o te same prawa i obowiązki\nna terenach obejmujących większość Europy Zachodniej.\nAnalizując przytoczone przeze mnie argumenty, można uznać Karola Wielkiego za\nprekursora zjednoczonej Europy. Koronacja cesarska oraz inne osiągnięcia tego monarchy\nstały się wzorem do naśladowania przez innych europejskich monarchów w przyszłości,\nnatomiast uniwersalizm cesarski okazał się nierozerwalnym elementem średniowiecznej\nmyśli politycznej, odwołującym się do idei zjednoczonej Europy.\nok. 550 słów\nA. Narracja historyczna: 12 pkt\nwiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do trzech\nelementów tematu,\nbogata argumentacja w odniesieniu do trzech elementów tematu,\nbrak błędów merytorycznych.\nB. Spójność wypowiedzi: 3 pkt\nwypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie\nuporządkowana)\nŁącznie 15 punktów\n90 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nRealizacja 2.\nPrzedstawiona teza gloryfikuje i przecenia dokonania władcy, który jak wielu przed\nnim (np. Aleksander Wielki, cesarz August) i po nim (np. Napoleon) był skoncentrowany na\nstworzeniu jak największego państwa. Nie przyświecała mu żadna nadrzędna idea\njednoczenia różnych terytoriów i ludów je zamieszkujących, poza ideą podboju. Owszem,\nKarolowi Wielkiemu udało się zdobyć duży obszar Europy - jego państwo w szczytowym\nokresie rozciągało się od Pirenejów po Łabę i od Morza Północnego po Półwysep Apeniński.\nPodbite tereny unifikował w sposób odgórny, przemocą narzucając określone rozwiązania,\nnp. podział administracyjny na hrabstwa i marchie. Te ostatnie sytuował na zagrożonych\nobcymi najazdami obszarach przygranicznych. Jednak żaden podbity obszar nie otrzymał\njakiejkolwiek autonomii - wszystkie musiały podporządkować się władcy. Mamy wszak do\nczynienia z monarchią patrymonialną, którą cechowało traktowanie przez władcę swego\npaństwa jak prywatną własność; mógł nią rozporządzać swobodnie i dowolnie, co zresztą\nwidać w praktyce dzielenia państw wczesnośredniowiecznych między potomków. Co prawda\nswoistą autonomię posiadały marchie, ale w znaczeniu obszarów przygranicznych, które\nmusiały być gotowe do wojskowej reakcji na zagrożenia zewnętrzne bez zgody władcy.\nW kwestii aparatu urzędniczego należy powiedzieć, że został on stworzony w celu\nkontroli całej rzeczywistości w państwie Karola Wielkiego (gospodarczej, politycznej\ni kulturowej). Specjalny rodzaj urzędników-kontrolerów (missi dominici) pełnił funkcję oczu\ni uszu króla, niemal jak w starożytnej Persji. Karolowi Wielkiemu względy ambicjonalne, a nie\njakaś nadrzędna idea, kazały starać się o koronę cesarską (koronował się na cesarza w roku\n800). Chciał być po prostu najpotężniejszym władcą świata chrześcijańskiego. Dorabianie do\ntego ideologii w rodzaju odnowienia cesarstwa na Zachodzie wydaje się z perspektywy\nczasu propagandowym zabiegiem, usprawiedliwiającym ekspansywną politykę Karolinga.\nStworzył precedens, który będą wykorzystywać w swojej polityce kolejni władcy\nśredniowiecznej Europy. Moim zdaniem jedynym cesarzem, któremu przyświecała\nrzeczywiście idea zjednoczenia kontynentu wokół określonych wartości, był Otton III -\nprzewidywał jakiś element dobrowolnego przyłączania się do większego projektu\n(uniwersalne cesarstwo ottońskie miało składać się z czterech części - Galii, Germanii,\nRomy i Sklavinii utożsamianej z państwem pierwszego króla Polski Bolesława Chrobrego).\nZwolennicy tezy postawionej w temacie z pewnością użyliby argumentów z dziedziny\nkultury, np. że Karol Wielki zreformował pismo (minuskuła), dzięki czemu rozwinęło się\npiśmiennictwo łacińskie w jego państwie, a później w całej Europie. Zgoda, ale łacina jako\nczynnik jednoczący, podobnie jak chrześcijaństwo, miała także inne źródła (dość wspomnieć\no roli benedyktynów, którzy w mrocznych skryptoriach pierwszych wieków średniowiecza\nocalili dla potomności dziedzictwo antyku) - nie zapoczątkował tego Karol Wielki, był jedynie\nogniwem łączącym tradycję antyku chrześcijańskiego z epokami późniejszymi. Zwykle jest\ntak, że potężne imperia narzucają pewne trendy w dziedzinie kultury (np. popularność języka\nfrancuskiego od czasów Ludwika XIV).\nJedyną „zasługą” Karola Wielkiego dla współczesnej zjednoczonej Europy jest fakt,\nże państwa powstałe na gruzach jego imperium istnieją do dziś i po II wojnie światowej\nzainicjowały integrację europejską (plan Schumana, utworzenie Europejskiej Wspólnoty\nWęgla i Stali). Jednak do XX wieku nie miały ze sobą wiele wspólnego.\nReasumując, doszukiwanie się w dokonaniach Karola Wielkiego realizacji idei\nzjednoczonej Europy urąga wydarzeniom, które rzeczywiście na to miano zasługują -\nchoćby unii lubelskiej.\nok. 480 słów\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 91\nA. Narracja historyczna: 7 pkt\nwiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch\nelementów tematu (trzeci element niezrealizowany),\nbogata argumentacja w odniesieniu do jednego elementu oraz zadowalająca\nwobec drugiego elementu tematu,\nbrak błędów merytorycznych.\nB. Spójność wypowiedzi: 3 pkt\nwypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie\nuporządkowana)\nŁącznie\n10 punktów\n92 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nPrzykład 3\nTo reformację - w dużo większym stopniu niż odkrycia geograficzne - należy uznać za\nprawdziwy przełom pomiędzy średniowieczem a nowożytnością. Odnieś się do\nprzytoczonej tezy, uwzględniając aspekt kulturowy, polityczny i ekonomiczny.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna. Zdający:\n1) porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej […];\n2) dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych i cywilizacyjnych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;\n3) dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii\ni ich przyczyny;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:\n1) tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym;\n2) dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego;\n3) dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych\nźródeł wiedzy.\nWymagania szczegółowe\nPoziom podstawowy\nXIV. Odkrycia geograficzne i europejski kolonializm doby nowożytnej. Zdający:\n2) wyjaśnia wpływ wielkich odkryć geograficznych na społeczeństwo, gospodarkę\ni kulturę Europy oraz obszarów pozaeuropejskich.\nXVI. Reformacja i jej skutki. Zdający:\n1) wyjaśnia religijne, polityczne, gospodarcze, społeczne, kulturowe uwarunkowania\ni następstwa reformacji, opisując jej główne nurty i postaci;\n2) wyjaśnia rolę soboru trydenckiego i opisuje różne aspekty reformy Kościoła\nkatolickiego;\n3) opisuje mapę wyznaniową Europy w XVI w. […].\nPoziom rozszerzony\nXVI. Reformacja i jej skutki. Zdający:\n1) porównuje główne zasady luteranizmu, kalwinizmu i anglikanizmu;\n2) ocenia reformę katolicką oraz kontrreformacyjne działania Kościoła katolickiego\n[…];\n3) wyjaśnia wpływ reformacji i kontrreformacji na kulturę;\n4) charakteryzuje najważniejsze wojny religijne.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 9-13 Informatora.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 93\nRealizacja 1\nPrzełom XV i XVI wieku obfitował w wiele wydarzeń znacząco zmieniających układ sił\npolitycznych i gospodarczych ówczesnej Europy. To właśnie wtedy europejscy żeglarze, tacy\njak Krzysztof Kolumb, Vasco Da Gama czy Bartłomiej Dias, dokonali jednych z pierwszych\nodkryć geograficznych. W tym samym czasie znacząca rewolucja zaszła także w aspekcie\nreligijno-społecznym. W 1517 roku niemiecki augustianin Marcin Luter ogłosił swoich 95 tez,\nco dało początek reformacji, którą definiuje się jako ruch religijno-polityczno-społeczny\nmający na celu odnowę chrześcijaństwa. Wynikał on z licznych patologii występujących\nw Kościele katolickim, takich jak: symonia, nepotyzm, nikolaizm, wszechobecny fiskalizm\npapiestwa, spadek wykształcenia i niemoralne prowadzenie się części duchownych.\nZarówno wielkie odkrycia geograficzne, jaki i reformacja niewątpliwie przyczyniły się do\nprzełomu pomiędzy epoką średniowiecza a nowożytną. Jednak po dokładnej analizie tezy\npodanej w temacie wypracowania nie można oprzeć się wrażeniu, iż to reformacja odegrała\nznacznie ważniejszą rolę w przemianach kulturowych, politycznych oraz ekonomicznych XVI\nEuropy.\nJednym z najważniejszych skutków reformacji był podział Europy na kraje katolickie\ni protestanckie. Razem z nim zanikł także uniwersalizm religijny, który od początków\nśredniowiecza jednoczył kraje europejskie. W krajach takich jak Francja czy Rzeczpospolita\nkatolicyzm nadal pozostawał religią panującą, podczas gdy np. w Niemczech czy Holandii\ndominowały różne odłamy protestantyzmu. Takie różnice religijne były często bezpośrednią\nprzyczyną wojen, której przykładami zdecydowanie mogą być wojna domowa w Niemczech\nmiędzy katolickim cesarzem Karolem V a książętami protestanckimi, zakończona pokojem\naugsburskim w roku 1555, czy późniejsza wojna trzydziestoletnia. Przyczyniły się one do\nosłabienia władzy kościelnej, bardzo silnej w średniowieczu, na rzecz coraz silniejszej\nwładzy świeckiej, jak również osłabiły gospodarkę krajów zachodnich.\nReformacja przyczyniła się również do intensywnego rozwoju kultury europejskiej.\nJęzyki narodowe zaczęły odgrywać coraz większą rolę, zarówno w piśmiennictwie religijnym,\njaki i świeckim. Marcin Luter przetłumaczył Biblię na język niemiecki, natomiast wielcy poeci\nnp. Wiliam Shakespeare czy Mikołaj Rej, tworzyli swoje dzieła w językach narodowych.\nW znacznym stopniu rozwinęła się też sztuka niderlandzka, która tematyką znacznie odeszła\nod religijności i skupiła się na motywie martwych natur oraz przedstawienia codziennych\nczynności mieszkańców, co we wcześniejszych wiekach było rzadkością, gdyż sztuka\nzasadniczo miała wielbić Boga i tworzona była pro gloria Dei. Co więcej, Kościół katolicki\nw odpowiedzi na reformację, aby zachęcić wiernych do katolicyzmu, propagował pełen\nprzepych i bogactwo kościołów i sztuki sakralnej, co dało początek baroku. Kolejni papieże\noraz wysoko postawieni hierarchowie kościelni stali się mecenasami sztuki i dzięki temu\npozwalali zaistnieć wielu znakomitym artystom, takim jak Giovani Lorenzo Bernini, objęty\nmecenatem kardynała Scypiona Borghese.\nIstotnym skutkiem reformacji była także zmiana światopoglądu społeczeństwa\neuropejskiego, które odeszło od ślepej wiary. Pozwoliło to na rozwój podstawowych założeń\nrenesansu, w tym humanizmu, którego wybitnym przestawiłem był Erazm z Rotterdamu.\nGłosił on miedzy innymi poglądy mówiące o radości, ruchu i aktywności ludzi oraz o rozumie,\njako kluczu do osiągnięcia każdego celu. Ponadto humaniści powrócili do filozoficznych\ndokonań myślicieli starożytności: propagowali stoicyzm oraz epikureizm. Takie poglądy bez\nprocesu reformacji zdecydowanie nie znalazłyby uznania wśród ludności kontynentu\neuropejskiego.\n94 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nWażnym aspektem reformacji były również przejawy demokratyzacji kościelnych\nstruktur wśród kalwinów, którzy przywódcę swojego zboru wybierali w wyniku głosowania\nzarówno osób świeckich, jak i duchownych. Rozdzielono także sprawy świeckie, które\npozostawiono władzy świeckiej, oraz sprawy kościelne, natomiast wszystkie postanowienia\ndotyczące gminy podejmowano na zgromadzeniu pastorów i seniorów, co było decyzją\nprzełomową i znacznie odbiegająca od feudalistycznego modelu dominującego\nw średniowieczu.\nProtestantów, w odróżnieniu od katolików, wyróżniała także większa\nprzedsiębiorczość oraz aktywność polityczna, co pozytywnie wpływało na gospodarkę\npaństw przez nich zamieszkałych. Etyka protestancka wplotła w problemy religijne również\naspekty ekonomiczne, dzięki czemu pozwalała swoim wyznawcom bogacić się i gromadzić\nkapitał bez obawy narażania się na popełnienie grzechu. Zezwalała tez na pożyczanie\npieniędzy na procent i na każdego nakładała obowiązek uczciwej pracy. Warto wspomnieć\nteż o zbieżności ideologii protestantyzmu i teorii ekonomicznej merkantylizmu.\nWystępowanie obydwóch ideologii w jednym czasie pozwoliło na liczne przeobrażenia\ngospodarcze, w wyniku których rozwinęły się podstawy gospodarki kapitalistycznej\ni w szybkim tempie dokonywała się pierwotna akumulacja kapitału. Dzięki licznym\ninwestycjom protestantów państwa, jak np. Holandia, przeżywały swój złoty wiek.\nPodsumowując, reformacja w znacznym stopniu przyczyniła się do przełomu\npomiędzy dwoma następującymi po sobie epokami. W mojej ocenie reformacja była bardziej\nznacząca, pomimo wielu znaczących skutków odkryć geograficznych, w tym zmiany układu\nstref handlowych, powstania nowych potęg kolonialnych oraz dualizmu agrarnego czy\nintensywnego rozwoju handlu. Wielkie odkrycia geograficznej, w aspekcie społecznym,\nposzerzyły jedynie znajomość geograficzną ówczesnego świata, natomiast reformacja\nzmieniła sposób myślenia całego europejskiego społeczeństwa, a jej skutki widoczne są po\ndziś dzień.\nok. 720 słów\nA. Narracja historyczna: 12 pkt\nwiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do trzech\nelementów tematu,\nbogata argumentacja w odniesieniu do trzech elementów tematu,\nbrak błędów merytorycznych.\nB. Spójność wypowiedzi: 3 pkt\nwypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie\nuporządkowana)\nŁącznie 15 punktów\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 95\nRealizacja 2\nReformacją nazywamy ruch społeczny i polityczny w Europie, który miał na celu\nreformę chrześcijaństwa. Jako początek tego ruchu uznaje się wystąpienie Marcina Lutra\nw 1517 roku. Pierwsze odkrycia geograficzne miały miejsce pod koniec XV wieku. To\nwłaśnie wtedy z portugalskich i hiszpańskich portów wypływały statki, by odkrywać nowe\nziemie poza granicami Europy. Oba te wydarzenia miały ogromny wpływ na czasy\nnowożytne. Uważam jednak, że to reformacja była prawdziwym przełomem między\nśredniowieczem a nowożytnością.\nIstotnym elementem reformacji jest jej aspekt kulturowy. Zapoczątkowała ona takie\nwyznania jak luteranizm, kalwinizm i anglikanizm. Luteranizm został stworzony przez już\nwcześniej wspomnianego Marcina Lutra w 1517 roku w Niemczech. Głosił on zasadę, że\ntylko Pismo Święte jest źródłem wiary, odrzucił celibat i przetłumaczył Pismo Święte na język\nniemiecki. To pozwoliło przeciętnemu odbiory w zrozumieniu czytanego przez niego tekstu.\nNastępnym wyznaniem stworzonym w czasach reformacji jest kalwinizm. Zasady tego\nwyznania sformułował Szwajcar Jan Kalwin. Głosił zasadę przeznaczenia, czyli osądzenie\nczłowieka do piekła lub nieba już od urodzenia. Uznawał on tylko dwa sakramenty, chrzest\ni komunię. Wyznawał również zasadę życia pozbawionego rozrywek, lecz dostatniego\ni pełnego pracy. Kolejnym i ostatnim omawianym wyznaniem jest anglikanizm. Stworzony\nprzez króla Anglii Henryka VIII Tudora, był bardziej personalnym wytworem niż ideą. Król,\nponieważ nie otrzymał zgody od papieża na rozwód, ogłosił się głową Kościoła\nanglikańskiego, niezależnego od Rzymu. Zniesiono celibat, udzielano komunii pod dwiema\npostaciami oraz czytano liturgię w języku narodowym. Wyznania powstałe podczas\nreformacji miały jedną wspólną cechę, jaką jest bunt przeciwko duchowieństwu katolickiemu.\nDlatego od tych wydarzeń wyznawców rozłamów chrześcijaństwa nazywa się protestantami.\nKolejnym ważnym czynnikiem kulturowym było wynalezienie druku przez Jana Gutenberga\nw XV wieku. Nie ma wątpliwości, że gdyby nie szybkie rozpowszechnianie się wiadomości,\nreformacja mogłaby nie dotknąć tylu ludzi. Druk pozwalał na dotarcie większej ilości\nspołeczeństwa do informacji i sprzyjał otwarciu się na inne wyznania.\nOgromne okazują się są skutki polityczne działań reformacji. Pierwsze bunty\nzwiązane z tym ruchem miały miejsce w Niemczech kilka lat po ogłoszeniu 95 tez Lutra. Była\nto wojna chłopska, podczas której chłopi buntowali się przeciwko bogatemu Kościołowi.\nPostulowali oni zniesienie dziesięcin i opłat na rzecz Kościoła katolickiego. Doprowadziło to\ndo podziału Niemiec. Wojny religijne pomiędzy protestantami a katolikami trwały jeszcze\nwiele lat, do czasu, gdy wybuchła wojna trzydziestoletnia między katolickimi Habsburgami,\npragnącymi wzmocnienia swojej władzy cesarskiej, a protestantami niemieckimi,\nwspieranymi przez kraje europejskie. Zapoczątkowana została wyrzuceniem przez okno\nkatolików za sprawą czeskich protestantów w 1618 roku. Skutkowało to późniejszymi\nwalkami Czechów z Habsburgami, które Czesi przegrali i poddani zostali okrutnym\nrepresjom. Następnie do wojny włączyła się Dania, która pomagała niemieckim\nprotestantom, niestety nieskutecznie. Za namową Francji, która skorzystałaby na klęsce\nHabsburgów, do wojny dołączyła Szwecja pod panowaniem Gustawa II Adolfa. Władca\nzaliczył liczne sukcesy w bitwach, zajął wiele ziem, lecz ostatecznie poległ w wygranej bitwie\nw 1632 roku. Ostatnim etapem wojny trzydziestoletniej była wojna europejska, podczas\nktórej wojnę Habsburgom wypowiedziała Francja. W tym czasie wojna objęła prawie całą\nEuropę. Skutkiem tego były wyniszczające kraje walki i bitwy, co zmusiło obie strony do\nzawarcia pokoju westfalskiego w 1648 roku. Na jego mocy Habsburgowie osłabili swoją\npozycję na rzecz Francji. Wojna trzydziestoletnia była tragiczna w skutkach, Niemcy ponieśli\n96 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nogromne straty w ludziach i majątku. Do dziś można zaobserwować niechęć między\nprotestantami a katolikami.\nOstatnim przeze mnie omawianym aspektem będzie aspekt ekonomiczny. W czasach\nreformacji powstały pierwsze zalążki kapitalizmu, głoszone przez Kalwina. To on pierwszy\ngłosił hasła aktywności gospodarczej, uczciwej pracy oraz oszczędzania. Kilka lat później,\npodczas przemian gospodarczych, ten system był już powszechnie znany. Do rozwoju\ngospodarki w wyniku reformacji przyczynił się również spadek prestiżu Rzymu. Poprzez\nodwrócenie się protestantów od papieża Rzym stracił na znaczeniu gospodarczym, co\nwykorzystały inne państwa europejskie. Uważam, że pozwoliło to na rozwój gospodarczy i na\nzwrócenie uwagi innych miast. Innym ważnym elementem ekonomicznym reformacji jest\npodział Europy na kraje katolickie i protestanckie, zauważalny do dzisiaj. Kraje katolickie, po\nkontrreformacji, zaczęły się bardziej rozwijać gospodarczo i kulturowo, podczas gdy kraje\nprotestanckie stały w miejscu i były daleko w tyle.\nTo właśnie reformacja w większym stopniu wywarła wpływ na nową epokę, czyli\nnowożytność. Przyczyniła się ona do rozwoju kultury, otworzyła ludziom oczy i nowe\nhoryzonty. W końcu uświadomiła społeczeństwo o wierze i jej prawdziwym znaczeniu.\nReformacja i jej skutki są widoczne do dzisiaj. Rozłam pomiędzy protestantami a katolikami\njest bardzo zauważalny. Według mnie, wprowadziła w życie społeczeństwa tolerancję\ni zrozumienie.\nok. 705 słów\nA. Narracja historyczna: 8 pkt\nwiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch\nelementów tematu (trzeci element zrealizowany częściowo funkcjonalnie),\nbogata argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu oraz\npowierzchowna w odniesieniu do trzeciego,\nbrak błędów merytorycznych.\nB. Spójność wypowiedzi: 3 pkt\nwypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie\nuporządkowana)\nŁącznie\n11 punków\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 97\nPrzykład 4\nDyktatorskie formy władzy są prawidłowością w okresach porewolucyjnych. Odnieś\nsię do postawionej tezy oraz uzasadnij swoje stanowisko uwzględniając\nw argumentacji konsekwencje trzech różnych rewolucji z okresu od XVII do XX wieku.\nWymagania ogólne\nI. Chronologia historyczna. Zdający:\n1) porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów\nojczystych;\n2) dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów\nhistorycznych i cywilizacyjnych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:\n1) analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;\n3) dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii\ni ich przyczyny;\n4) ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych\nmechanizmów społecznych i kulturowych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:\n1) tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym;\n2) dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego.\nWymagania szczegółowe\nPoziom podstawowy\nXVII. Europa w XVI-XVII w. Zdający:\n2) porównuje ewolucję ustroju Francji i Anglii w XVII w.\nXXV. Rewolucje XVIII w. Zdający:\n1) wyjaśnia genezę i skutki rewolucji amerykańskiej;\n3) wyjaśnia przyczyny i opisuje skutki rewolucji francuskiej;\nXXXVII. I wojna światowa. Zdający:\n4) przedstawia przyczyny i skutki rewolucji lutowej i październikowej w Rosji.\nPoziom rozszerzony\nXXV. Rewolucje XVIII w. Zdający:\n1) przedstawia etapy rewolucji francuskiej […];\n2) ocenia znaczenie amerykańskiej wojny o niepodległość i rewolucji francuskiej\nz perspektywy politycznej, gospodarczej i społecznej.\nXXX. Europa i świat po kongresie wiedeńskim. Zdający:\n5) charakteryzuje przebieg Wiosny Ludów w Europie […].\nLIV. Świat na przełomie tysiącleci. Zdający:\n1) porównuje proces obalania komunizmu w krajach Europy […].\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 9-13 Informatora.\n98 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nRealizacja 1\nRewolucja to gwałtowna, mająca często masowy charakter przemiana lub próba\nprzemiany istniejącego porządku. Bardzo często hasła towarzyszące zrywom rewolucyjnym\nulegają w trakcie rewolucji radykalizacji i usprawiedliwieniem dla ich realizacji stają się\ndyktatura i terror. Takie dyktatorskie etapy można dostrzec w rewolucji angielskiej czy\nfrancuskiej. Nie jest to jednak regułą. Przeanalizuję trzy przykłady rewolucji, które będą\nświadczyć o niesłuszności tezy postawionej w temacie wypracowania.\nRozpoczęta w 1774 roku wojna o niepodległość kolonii angielskich w Ameryce\nPółnocnej może być uznana za pierwszy przykład nowożytnej rewolucji, która doprowadziła\ndo urzeczywistnienia się haseł oświeceniowych. Jej geneza miała charakter dosyć typowy -\nkonflikt ekonomiczny wynikający z zależności kolonii od angielskiej metropolii. Sam wybuch\nwojny jeszcze nie zapowiadał rewolucyjnego charakteru konfliktu. O rewolucji można zacząć\nmówić od momentu ogłoszenia przez zjednoczone stany Deklaracji Niepodległości, czyli od\n4 lipca 1776 roku. W tym momencie jasne stało się, że celem wojny jest wyzwolenie\ntrzynastu stanów spod angielskiej dominacji, walka o wolność i suwerenność. Narodziła się\namerykańska tożsamość, oparta na demokratycznych wartościach wynikających ze\nspołeczno-religijnej różnorodności mieszkańców tej części świata. Po stronie walczących\no niezależność opowiedziało się wielu ochotników z Europy: Kościuszko, La Fayette, von\nSteuben. Zwycięstwo w wojnie stworzyło warunki do dyskusji na temat przyszłości Stanów\nZjednoczonych, której efektem było uchwalenie konstytucji w 1783 roku. Wprowadzała ona\nzasadę suwerenności narodu oraz zasadę trójpodziału władzy, w myśl której władzę\nustawodawczą powierzono dwuizbowemu Kongresowi, władzę wykonawczą - prezydentowi\nwybieranemu w wyborach, a władzę sądowniczą - niezależnemu Sądowi Najwyższemu. To\nbyły przemiany o charakterze rewolucyjnym ze względu na swoją skalę. Ich oddziaływanie\nna ówczesną Europę okazało się bardzo silne, gdyż znalazły naśladowców (Francja,\nRzeczpospolita).\nXIX wiek jest nazywany również wiekiem rewolucji. Mówiąc o nim, nie sposób nie\nwspomnieć o Wiośnie Ludów. Chciałbym omówić jedną z jej składowych, a mianowicie\nrewolucję węgierską. Na fali zrywów narodowo-wyzwoleńczych również Węgrzy zapragnęli\nniepodległości. Pogłębiający się kryzys ekonomiczny oraz walka o równość wobec prawa\ndoprowadziły do pewnych przemian. Początkowo Habsburgowie szli Węgrom na ustępstwa,\nlecz robili to w sposób politycznie nieudolny i połowiczny, co ostatecznie jeszcze bardziej\npogłębiło nastroje antycesarskie. Wynikiem tych działań był wybuch powstania, na którego\nczele stanął Lajos Kossuth. Pod węgierską flagą walczyli również Polacy, m.in. Józef Bem.\nW 1848 roku tron cesarski objął Franciszek Józef, który zaczął czynić przygotowania do\npacyfikacji buntu. W odpowiedzi Kossuth powołał Komitet Obrony Narodowej. Z czasem\njednak zaczął on prezentować politykę lojalizmu wobec korony austriackiej, co budziło\npowszechny sprzeciw wśród najniższych warstw węgierskiego społeczeństwa. W 1849 roku\nAustriacy rozpoczęli ofensywę, w wyniku której zajęli Budę i Peszt, co zmusiło parlament\nwęgierski do wycofania się do Debreczyna. Tam proklamowano detronizację Habsburgów\ni utworzenie republiki. Wtedy cesarz zwrócił się o pomoc do cara Mikołaja I, który wysłał na\nWęgry armię pod dowództwem Iwana Paskiewicza. Tym sposobem stłumiono powstanie,\na węgierską generalicję zmuszono do podpisania aktu kapitulacji. Ten przykład pokazuje, że\nczasami zrywy rewolucyjne nie osiągają swoich celów lub nie są w stanie ich utrzymać.\nWiosna Ludów i powstanie węgierskie są przykładem tego, że nieudane lub niedokończone\nrewolucje przynoszą zwykle nikłą poprawę rzeczywistości, ale częściej - represje lub powrót\ndo stanu poprzedzającego rewolucję.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 99\nOstatnimi omawianymi ruchami rewolucyjnymi są wydarzenia w krajach tzw.\ndemokracji ludowej z 1989 roku, które zbiorczo nazywane są Jesienią Narodów. W każdym\nz państw bloku wschodniego demonstracje polityczne cechowały się różną dynamiką, jednak\nwszędzie doprowadziły do odsunięcia od władzy partii komunistycznych sprawujących\nwładzę w tych krajach od końca II wojny światowej. Kraje objęte Jesienią Narodów w różnym\ntempie odchodziły od komunizmu do demokracji parlamentarnej, jednak we wszystkich\nz nich proces ten ukazał się trwały, a kraje te obecnie z powodzeniem uczestniczą\nw strukturach Unii Europejskiej i NATO.\nZestawienie tych trzech wystąpień o charakterze rewolucyjnym nie pozwala\nstwierdzić, że dyktatorskie formy władzy nie zawsze są prawidłowością w okresach\nporewolucyjnych. Przedstawione rewolucje wywoływały zupełnie odmienne konsekwencje\npolityczne: w Stanach Zjednoczonych po rewolucji ustanowiono nowy i trwały ustrój\npolityczny, który przetrwał z nielicznymi modyfikacjami do dziś; Wiosna Ludów, choć była\nrewolucją o europejskim zasięgu, nie przyniosła oczekiwanych rezultatów; natomiast\nw Europie Środkowo-Wschodniej po Jesieni Narodów nastąpiło trwałe odejście od systemu\ndyktatury partii komunistycznych i rozpoczął się proces demokratyzacyjny tych krajów.\nok. 660 słów\nA. Narracja historyczna: 9 pkt\nwiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch\nelementów tematu (trzeci element zrealizowany częściowo funkcjonalnie),\nbogata argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu oraz\npowierzchowna w odniesieniu do trzeciego,\nbrak błędów merytorycznych.\nB. Spójność wypowiedzi: 3 pkt\nwypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie\nuporządkowana)\nŁącznie 12 punktów\n100 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nRealizacja 2\nRozważania wokół tezy zaproponowanej w temacie warto zacząć od zdefiniowania\ndwóch kluczowych pojęć. Pierwsze z nich - rewolucja - bywa rozumiane jako proces\ngwałtownych przemian w jakiejś sferze albo społeczny bunt przeciwko istniejącej władzy,\nmający na celu zmianę ustroju w państwie. Do cech rewolucji należą zatem jej gwałtowność,\nmasowość i bunt przeciwko władzy bądź systemowi. Dyktaturą z kolei nazywamy formę\nsprawowania nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób, mających poparcie\nwojska i policji. W mojej pracy, na podstawie trzech różnych przykładów (rewolucji\nangielskiej, rewolucji francuskiej i rewolucji bolszewickiej), postaram się uargumentować\nstanowisko, że dyktatorskie formy władzy są prawidłowością w okresach porewolucyjnych.\nPierwszym przykładem, którym się posłużę dla uzasadnienia mojego stanowiska,\nbędzie rewolucja angielska z XVII wieku. Jej źródłem był konflikt między dążącymi do\nabsolutyzmu władcami z dynastii Stuartów a parlamentem broniącym przywilejów szlachty,\nzapisanych m.in. w Wielkiej Karcie Swobód. Dodatkowym polem konfliktu były kwestie\nreligijne (antymonarchiczne nastawienie purytanów) oraz społeczno-ekonomiczne (dążenia\nnowej szlachty „gentry”). Jakub I Stuart, a później - Karol I Stuart prowadzili politykę\nignorowania parlamentu, od czasu do czasu godząc się na doraźną współpracę z tym\nprzedstawicielstwem stanowym. Ucisk podatkowy doprowadził do niezadowolenia\nspołecznego, które król chciał uspokoić, zwołując po długiej przerwie parlament. Nie\nprzyniosło to efektu, konflikt się zaostrzył i przerodził w antykrólewskie powstanie, a później -\nw wojnę domową. Przywódcą antykrólewskiej opozycji został Oliver Cromwell, który rozbił\nw bitwie pod Naseby w 1642 roku armię królewską i uwięził króla Karola I. Kolejnym krokiem\nbyło ścięcie króla i ustanowienie Anglii republiką. Na czele republiki stanął Cromwell, który\njako lord protektor został faktycznym dyktatorem. Prowadził zdecydowaną politykę wobec\nswoich przeciwników - pacyfikował rewolucyjne ruchy w Szkocji i Irlandii. Ogłosił także\nw połowie lat pięćdziesiątych tzw. akty nawigacyjne, które eliminowały z handlu z Anglią\nwszelkich pośredników. Władzę swoją opierał na posłusznej mu armii, a parlament\nsprowadził do marginalnej roli. Udało mu się także wprowadzić dziedziczność funkcji\ndyktatorskiej. Dyktatura Cromwella jest więc dobrym przykładem na potwierdzenie tezy\nzawartej w temacie.\nKolejną ważną w kontekście tematu wypracowania rewolucją jest trwająca w latach\n1789-1799 rewolucja francuska. Jej geneza wynikała - z jednej strony - z ustroju monarchii\nabsolutnej, a z drugiej - z niesprawiedliwego podziału społecznego. We Francji bowiem\nistniał feudalny w swym charakterze podział na stany, z których dwa (duchowieństwo\ni szlachta) były uprzywilejowane, a trzeci (ponad 95% społeczeństwa), choć ponosił\nnajwiększe koszty utrzymania państwa, nie miał wpływu na jego politykę. Podobnie jak\nw Anglii, król, aby wprowadzić nowe podatki, musiał zwołać Stany Generalne, co uczynił\nw 1789 roku. Stan trzeci, ograniczany w swych prawach, obwołał się Konstytuantą\ni postanowił obradować aż do uchwalenia konstytucji. Na przestrzeni kolejnych miesięcy\nwybuchły rozruchy społeczne, na początku w Paryżu i innych miastach (zdobycie Bastylii 14\nlipca) a później na prowincji. Efektem tych wydarzeń były reformy zmieniające ustrój\npolityczny i społeczny państwa. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela wprowadzała prawa\nrównościowe w społeczeństwie, a konstytucja z 1791 roku - ustrój monarchii konstytucyjnej\nopartej na zasadzie trójpodziału władzy. W kolejnych etapach rewolucji (tak jak w Anglii)\nścięto króla Ludwika XVI jako symbol starego porządku i ogłoszono Francję republiką. Kiedy\nzawiązała się antyfrancuska koalicja, dążąca do zdławienia rewolucji, do władzy we Francji\ndoszli radykalnie nastawieni jakobini z Robespierre’em na czele. Ich rządy od poł. 1793 do\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 101\npoł. 1794 roku cechował terror i radykalizm. Uwięziono i stracono przeciwników politycznych\nRobespierre’a, np. Dantona. Utworzono Trybunał Rewolucyjny, który eliminował na masową\nskalę rzeczywistych i domniemanych przeciwników jakobinów. Zawieszono działanie nowej\nkonstytucji, konfiskowano majątki, walczono z Kościołem, wprowadzono nowy kalendarz\nrewolucyjny itd. Jakobini stali się przykładem zradykalizowanej rewolucji, która w dyktatorski\nsposób dążyła do całkowitej przebudowy istniejącego porządku.\nTrzecią, a tym samym ostatnią, w mojej pracy europejską rewolucją, na której chcę\nsię skupić, jest rewolucja bolszewicka. Był to w zasadzie przewrót zbrojny w Rosji, dokonany\nw listopadzie 1917 roku, którego efektem stało się utworzenie Rosji sowieckiej - pierwszego\npaństwa komunistycznego na świecie. Geneza tej rewolucji ma bardzo złożony charakter, bo\nskładają się na nią zarówno kwestie ideologiczne (hasła komunizmu), społeczne (kwestia\nrobotnicza) jak i polityczne (I wojna światowa). Dość powiedzieć, że w imię pokoju\ni sprawiedliwości społecznej na świecie Lenin i jego współpracownicy stworzyli wzorzec\npaństwa totalitarnego, który w kolejnych dekadach będzie skutecznie naśladowany przez\ninnych. Dyktatura komunistyczna w odróżnieniu do omawianych przeze mnie wcześniejszych\nporewolucyjnych dyktatur nie była krótkookresowa, okazała się bardzo trwała.\nPrzywołane przeze mnie przykłady obrazują kolejne, ogromne rewolucje, jakie miały\nmiejsce w Europie między XVII a XX wiekiem. Warto jednak zauważyć, że każdy z nich\nrozpoczynał się od wspaniałych idei i dobrych intencji rewolucjonistów, a kończył na\nnieograniczonym terrorze wprowadzonym raz przez opozycję, a innym razem przez samych\nrewolucjonistów, którzy po drodze zapędzali się w swych działaniach i gubili ich pierwotny\ncel. Wracając bowiem do definicji, rewolucja jest gwałtowna - wymaga zdecydowanych\ndziałań i charyzmatycznych przywódców, gotowych je podjąć. Historia, szczególnie ta\nburzliwa i układająca się w niespodziewane sploty wydarzeń, udowadnia nam wieloma\nprzykładami, że dyktatorskie formy władzy są prawidłowością i bezpośrednią lub nieco\ndalszą konsekwencją obecnych przed nimi okresów rewolucyjnych.\nok. 800 słów\nA. Narracja historyczna: 8 pkt\nwiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch\nelementów tematu (trzeci element zrealizowany częściowo funkcjonalnie),\nbogata argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu oraz\npowierzchowna w odniesieniu do trzeciego,\n2 błędy merytoryczne.\nB. Spójność wypowiedzi: 3 pkt\nwypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie\nuporządkowana)\nŁącznie 11 punktów\n102 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 103\n3.\nInformacja o egzaminie maturalnym z historii dla\nabsolwentów niesłyszących\nInformacje o egzaminie maturalnym z historii przedstawione w rozdziale 1. Opis egzaminu\nmaturalnego z historii dotyczą również egzaminu dla absolwentów niesłyszących. Ponadto,\nzdający niesłyszący przystępują do egzaminu maturalnego w warunkach i formie\ndostosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.\nDostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów\nniesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Dostosowanie formy egzaminu\nmaturalnego z historii dla absolwentów niesłyszących polega na przygotowaniu\nodpowiednich arkuszy, w których uwzględnia się zmianę sposobu formułowania treści\nniektórych zadań i poleceń. Zmiany te dotyczą zamiany pojedynczych słów, zwrotów lub\ncałych zdań - jeśli mogłyby one być niezrozumiałe lub błędnie zrozumiane przez osoby\nniesłyszące. Jednak takie zmiany nie mogą wpływać na merytoryczną treść zadania oraz nie\nmogą dotyczyć terminów typowych dla danej dziedziny wiedzy.\nSzczegółowe informacje z tym związane określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej\nKomisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form\nprzeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.\nW dalszej części tego rozdziału zostały przedstawione przykładowe zadania, które ilustrują\nsposób dostosowania niektórych zadań wybranych z rozdziału 2. Przykładowe zadania\nz rozwiązaniami. Zachowano tę samą numerację zadań.\n104 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nZadanie 2. (0-1)\nŹródło 1. Fragmenty Starego Testamentu\nW piątym […] miesiącu [rządów] króla […], Nabuchodonozora - [napadł na Jerozolimę]\nNebuzaradan, dowódca straży przybocznej […]. Spalił świątynię Pańską, pałac królewski\ni wszystkie domy Jerozolimy - wszystkie wielkie domy spalił ogniem. Całe zaś wojsko […],\nktóre było z dowódcą straży przybocznej, zburzyło cały mur dokoła Jerozolimy. Resztę zaś\nludu, która pozostała w mieście, zbiegów […] dowódca straży przybocznej, przesiedlił na\nwygnanie.\nNa podstawie: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, Warszawa 1987, s. 365.\nŹródło 2. Ilustracja źródła z epoki\nwhatshotlondon.co.uk\nZdecyduj, czy opis i ilustracja dotyczą wojowników tej samej cywilizacji. Odpowiedź\nuzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 105\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź zawierająca poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem\nzawierającym odwołanie do obu źródeł.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Nie\nPrzykładowe uzasadnienie:\nW źródle 1. opisano zdobycie Jerozolimy przez wojska babilońskie (Nabuchodonozor był\nwładcą Babilonii), natomiast ilustracja przedstawia walczących ze sobą hoplitów, czyli\nwojowników greckich.\nZadanie 5. (0-1)\nDwie strony antycznej monety\nhttp://www.thehistoryblog.com\nNapis na pierwszej stronie: Brutus imperator (L Plaetorius Cestianus - informacje o mincerzu)\nNapis na drugiej stronie: idy marcowe\nPodaj nazwę wydarzenia, do którego nawiązuje moneta przedstawiona na fotografii.\nOdpowiedź uzasadnij, odwołując się do symboliki monety.\nNazwa wydarzenia:\nUzasadnienie:\n106 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy wydarzenia wraz z uzasadnieniem zawierającym\nodwołanie do symboliki monety.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa wydarzenia: Zabójstwo Juliusza Cezara\nPrzykładowe uzasadnienie:\nMoneta zawiera szereg informacji związanych z tym wydarzeniem: napis „idy marcowe”\nnawiązuje do daty zabójstwa Cezara, dwa sztylety do szczegółów tego mordu politycznego,\na na awersie widnieje podobizna jednego z zabójców - Brutusa.\nZadanie 8. (0-1)\nFotografia kościoła\nwww.commons/wikipedia.org/wiki\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 107\nPodaj nazwę stylu architektonicznego, w którym został zbudowany kościół\nprzedstawiony na fotografii. Odpowiedź uzasadnij, charakteryzując dwie widoczne\ncechy tego stylu.\nNazwa stylu:\nUzasadnienie:\nZasady oceniania\n1 pkt - zapodanie prawidłowej nazwy wraz z uzasadnieniem zawierającym dwie cechy stylu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa: styl romański\nPrzykładowe uzasadnienie: Na fotografii została przedstawiona świątynia zbudowana w stylu\nromańskim, o czym świadczą masywny charakter budowli oraz półokrągłe łuki w oknach\ni portalu.\n108 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nZadanie 10. (0-2)\nMapa Królestwa Polskiego\nNa podstawie: https://epodreczniki.pl\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych, a następnie\nuzasadnij swój wybór, podając dwa argumenty.\nMapa przedstawia obszar Królestwa Polskiego w roku\nA. koronacji Bolesława Chrobrego.\nB. koronacji Władysław Łokietka.\nC. śmierci Kazimierza Wielkiego.\nD. śmierci Kazimierza Jagiellończyka.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 109\nUzasadnienie:\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną odpowiedź wraz z uzasadnieniem zawierającym dwa argumenty.\n1 pkt - za poprawną odpowiedź wraz z uzasadnieniem zawierającym jeden argument.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC\nPrzykładowe uzasadnienie:\nArgument 1: Mapa przedstawia obszar Królestwa Polskiego w roku śmierci Kazimierza\nWielkiego, o czym świadczy przynależność do Polski Rusi Halickiej i Włodzimierskiej oraz\nPodola, opanowanych przez tego władcę.\nArgument 2: Na północy w granicach Polski znajdują się Kujawy i Ziemia Dobrzyńska,\nnatomiast Pomorze stanowi część państwa zakonu krzyżackiego - było efektem\nkompromisowego pokoju polsko-krzyżackiego, który utrzymał się do końca panowania\nKazimierza Wielkiego.\n110 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nZadanie 13. (0-2)\nFotografia pomnika odsłoniętego w Krakowie w 1886 roku\nTłumaczenie napisu: Jadwiga królowa Polski Jagiełło wielki książę Litwy\nhttp://www.polskaniezwykla.pl\nWymień dwa postanowienia unii w Krewie, do których nawiązał twórca pomnika.\nOdpowiedzi uzasadnij, odwołując się do odpowiednich elementów rzeźby.\nPostanowienie 1:\nUzasadnienie:\nPostanowienie 2:\nUzasadnienie:\nZasady oceniania\n2 pkt - za dwa postanowienia wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do pomnika.\n1 pkt - za jedno postanowienie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do pomnika\nALBO za dwa postanowienia bez uzasadnienia.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 111\nPrzykładowe rozwiązanie\nPostanowienie 1: chrystianizacja / chrzest Litwy\nUzasadnienie: Jadwiga unosi przed Jagiełłą krzyż, co jest symbolem przyjęcia chrztu przez\nwładcę Litwy oraz chrystianizacji Litwy.\nPostanowienie 2: połączenie Polski z Litwą\nUzasadnienie: Jadwiga i Jagiełło podają sobie dłonie (symbol małżeństwa) nad godłami\nPolski (orzeł) i Litwy (Pogoń).\nZadanie 21. (0-2)\nNa podstawie źródeł oraz własnej wiedzy uzupełnij tabelę - wpisz obok fragmentów\nbiografii odpowiadające im nazwiska.\nFragment biografii\nNazwisko\nA.\nWalczył w czasie konfederacji barskiej na Ukrainie, w Małopolsce\ni na Litwie. Po upadku konfederacji wyemigrował z kraju.\nW 1777 r. wstąpił do amerykańskiej Armii Kontynentalnej, gdzie\ndowodził brygadą kawalerii. Sławę przyniosła mu kampania\nprowadzona w 1779 r., w której pokonał Anglików w bitwie pod\nCharleston. W słynnej bitwie pod Savannah został ranny i wkrótce\npotem zmarł.\nB.\nBył wychowankiem Szkoły Rycerskiej w Warszawie, którą\nukończył w 1769 r. Walczył w wojnie o niepodległość Stanów\nZjednoczonych. Jako inżynier wojskowy wyróżnił się przy\noblężeniu Saratogi (1777) oraz przy budowie umocnień wokół\nWest Point (1778-1780). W 1815 r. zamieszkał w Solurze\nw Szwajcarii, gdzie zmarł.\nC.\nTen wybitny francuski polityk w wojnie w Ameryce uczestniczył\nw latach 1777-1778 oraz 1780-1781. Po wybuchu Wielkiej\nRewolucji Francuskiej w 1789 r. dowodził Gwardią Narodową; był\nteż deputowanym do Stanów Generalnych. Był jednym z twórców\nDeklaracji Praw Człowieka i Obywatela. W latach 1792-1800\nprzebywał na emigracji. Do czynnej działalności politycznej\npowrócił po 1815 r. i był m.in. posłem do parlamentu.\nNa podstawie: Wielka historia świata. Świat w XVIII wieku, t. 8, red. P. Franaszek, Warszawa 2006, s. 483.\n112 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nZasady oceniania\n2 pkt - odpowiedź zawierająca cztery prawidłowe nazwiska.\n1 pkt - odpowiedź zawierająca trzy lub dwa prawidłowe nazwiska.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrawidłowe rozwiązanie\nA - [Kazimierz] Pułaski\nB - [Tadeusz] Kościuszko\nC - [Marie Joseph] de La Fayette\nZadanie 22. (0-1)\nTablica upamiętniająca osoby, które otrzymały Order Virtuti Militari [Placu Marszałka\nJózefa Piłsudskiego w Warszawie]\nhttps://pl.wikipedia.org\nWyjaśnij okoliczności ustanowienia Orderu Virtuti Militari, do których nawiązuje\ntablica pamiątkowa. W odpowiedzi wykorzystaj treści, które zawiera tablica.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 113\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie okoliczności z odwołaniem do treści tablicy.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nOrder został ustanowiony przez króla Stanisława Augusta w trakcie wojny z Rosją w roku\n1792, czyli tzw. wojny w obronie Konstytucji 3 maja (po bitwie pod Zieleńcami). Na tablicy,\nobok daty, widnieje inicjał ostatniego króla Polski.\nZadanie 24. (0-2)\nObraz Eugène’a Delacroix\nhttps://www.louvre.fr\nPodaj dwa argumenty na potwierdzenie tezy, że zaprezentowany obraz przedstawia\nidee romantyzmu. W odpowiedzi odwołaj się do jego treści.\nZasady oceniania\n2 pkt - odpowiedź zawierająca dwa prawidłowe argumenty z odwołaniem do treści obrazu.\n1 pkt - odpowiedź zawierająca jeden prawidłowy argument z odwołaniem do treści obrazu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n114 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nPrzykładowe rozwiązania\nObraz odwołuje się do idei buntu wobec monarchicznego porządku, o czy świadczą m.in.\nupersonifikowana wolność, scena walki na barykadach, trójkolorowa flaga będąca\nnawiązaniem do rewolucji francuskiej i jej haseł.\nNa obrazie można odnaleźć nawiązania do idei wolnościowych i demokratycznych:\nwśród walczących znajdują się przedstawiciele różnych warstw społecznych, główna\npostać ma na sobie czapkę frygijską, symbolizującą wolność.\nZadanie 26. (0-1)\nŹródło 1. Fragment opracowania historycznego\nW 1845 roku odbyły się w Poznaniu oraz w Krakowie narady dotyczące terminu wybuchu\npowstania. Przyspieszyć powstanie chciała grupa młodszych konspiratorów z Dembowskim\nna czele. Przeważył głos Ludwika Mierosławskiego, który w spotkaniach brał udział jako\nekspert wojskowy. Zdecydowano, ze powstanie wybuchnie w lutym 1846 na terenie\nwszystkich trzech zaborów.\nNa podstawie: M. Zgórniak, Polska w czasach walk o niepodległość […], Kraków 2001, s. 191.\nŹródło 2. Mapa\nNa podstawie: H. Tomalska, Historia […], Warszawa 1999, s. 125.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 115\nZdecyduj, czy działania przedstawione na mapie dotyczą powstania, którego termin\nwyznaczył Ludwik Mierosławski (źródło 1.). Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do\nźródeł 1. i 2.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do obu\nźródeł.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Nie\nPrzykładowe uzasadnienie:\nŹródło 1. dotyczy okoliczności wybuchu powstania krakowskiego w lutym 1846 roku, które\nnie przerodziło się w trójzaborowe powstanie i szybko upadło. Natomiast na mapie\nprzedstawiono walki w Wielkopolsce z okresu Wiosny Ludów z 1848 roku, w których wziął\nudział Mierosławski.\nZadanie 28. (0-1)\nArtykuł prasowy z przełomu XIX i XX wieku [fragment]\nZa czasów niewoli Kraków był długi czas źródłem narodowego pokrzepienia1. Przy\nwzmożeniu2 ucisku udawały się3 do niego ze Śląska pielgrzymki pobożnych, z Poznańskiego\n- wycieczki inteligencji. Na Wawelu i na Kopcu Kościuszki ogrzewały się4 serca przeszłością;\nbyła ona im ostoją5 i bodźcem. […] Królowie i bohaterzy nasi byli zawsze z nami. […]\nTo słońce naszej przeszłości, świecące tak jasno w Krakowie, łączyło swoje promienie\nciepłotą ogniska naszej kultury, rozwijającej się tam bądź co bądź swobodniej.\nGalicja w dobie […], oprac. S. Kieniewicz, Wrocław 1952, s. 313.\nSłowniczek:\n1 pokrzepienie - pocieszenie, wzmocnienie\n2 wzmożenie - zwiększenie\n3 udawać się - tu: iść, jechać\n4 ogrzewać się - tu: pocieszać się\n5 ostoja - tu: wzmocnienie\n116 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nWyjaśnij, odwołując się do faktografii, z czego wynikała wyjątkowa sytuacja Polaków\nw Krakowie, opisana w artykule.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź zawierająca prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do faktografii.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nWyjątkowość położenia Polaków w Krakowie wynikała z odmiennej polityki władz\nzaborczych. O ile w zaborze rosyjskim i pruskim nasiliły się represje wymierzone w polski\nżywioł narodowy, to w zaborze austriackim - na skutek reformy wewnętrznej tego państwa\n(powstanie monarchii dualistycznej, wprowadzenie autonomii na niektórych obszarach, np.\nGalicji) istniały większe swobody.\nZadanie 31. (0-1)\nPlakaty z okresu I wojny światowej\nhttps://www.iwm.org.uk\nA\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 117\nhttps://quadri.wordpress.com\nZdecyduj, czy plakaty A i B zostały opublikowane przez tę samą stronę konfliktu.\nOdpowiedź uzasadnij, odwołując się do elementów graficznych każdego z nich.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do\nelementów graficznych obu plakatów.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Nie\nPrzykładowe uzasadnienie:\nPlakat A ma negatywne przesłanie, ukazuje krwiożerczą bestię w charakterystycznym dla\narmii niemieckiej hełmie na głowie, wyciągającą zakrwawione ręce wyciąga w kierunku globu\nziemskiego. Plakat B z kolei przedstawia wizję pozytywną - niemiecki cesarz (świadczy o\ntym flaga) jako zwycięzca i wybawca w otoczeniu żołnierzy i personifikacji Niemiec.\nB\n118 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nZadanie 36.\nŹródło 1. Fragment przemówienia\nSto lat temu, wielki Amerykanin, pod którego cieniem dziś stoimy, podpisał Proklamację\nEmancypacji. Ten ważny dekret stał się światłem nadziei milionów murzyńskich niewolników\n[…]. Stał się radosnym świtem kończącym długą noc ich niewoli.\nNa podstawie: Wielkie mowy historii, oprac. T. Zawadzki, Warszawa 2006, s. 40-41.\nŹródło 2. Fotografia z epoki\nhttps://www.allposters.com\nZadanie 36.1. (0-1)\nNapisz, jakie były okoliczności wydania dokumentu wspomnianego w źródle 1.\nW odpowiedzi odwołaj się do faktografii.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 119\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź zawierająca prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do faktografii.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nToczyła się w USA wojna domowa (secesyjna), ogłoszona proklamacja znosiła niewolnictwo,\naby osłabić Konfederatów.\nZadanie 36.2. (0-1)\nPodaj nazwisko autora cytowanego przemówienia oraz nazwisko wspomnianego w\ntym przemówieniu wielkiego Amerykanina.\nAutor przemówienia:\nWielki Amerykanin:\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź zawierająca dwa prawidłowe nazwiska.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAutor przemówienia: [Martin Luther] King\nWielki Amerykanin: [Abraham] Lincoln\nZadanie 38. (0-3)\nUlotka z epoki\nhttp://www.dlibra.karta.org.pl\n120 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026\noraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027\nWyjaśnij główne przesłanie ulotki, interpretując jej elementy graficzne i uwzględniając\nkontekst historyczny.\nZasady oceniania\n3 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, poparte interpretacją dwóch\nelementów graficznych, i uwzględniająca kontekst historyczny.\n2 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, poparte interpretacją dwóch\nelementów graficznych, bez uwzględnienia kontekstu historycznego.\n1 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, niepoparte interpretacją dwóch\nelementów graficznych, i nieuwzględniająca kontekstu historycznego.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nGłównym przesłaniem ulotki jest ukazanie analogii między utworzeniem Polskiego Komitetu\nWyzwolenia Narodowego oraz Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. W obu przypadkach\nbyło to, zdaniem autora rysunku, efektem sowieckiej polityki zniewolenia. Świadczą o tym\nsymbole ZSRS (czerwona pięcioramienna gwiazda oraz sierp i młot) a także drut kolczasty\noplatający całość i podpisany „ciągłość tradycji”. Ulotka powstał w okresie stanu wojennego,\no czym świadczą data 13 XII 1981 oraz znak obozu dla internowanych.\nHISTORIA\nPoziom rozszerzony\nHISTORIA\nPoziom rozszerzony\nHISTORIA\nPoziom rozszerzony","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Głównym przesłaniem ulotki jest ukazanie analogii między utworzeniem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (1944) a powołaniem Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (1981). W obu przypadkach było to, zdaniem autora ulotki, efektem sowieckiej polityki zniewolenia Polski. Świadczą o tym symbole ZSRS (czerwona pięcioramienna gwiazda oraz sierp i młot) oraz drut kolczasty oplatający całość, podpisany „ciągłość tradycji”. Ulotka powstała w okresie stanu wojennego, o czym świadczą data 13 XII 1981 oraz symbol/znak obozu dla internowanych - wpisuje się to w kontekst historyczny wprowadzenia stanu wojennego przez WRON jako - zdaniem opozycji - kolejnej odsłony narzucania Polsce władzy zależnej od Moskwy, analogicznej do sytuacji z 1944 roku.","image":"img/informator-maturalny-historia-2026/zad-38.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":79,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Informator maturalny · 2026","subject_label":"Historia","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Zadanie 38. (0-3)<br>Ulotka z epoki<br>http://www.dlibra.karta.org.pl<br>Wyjaśnij główne przesłanie ulotki, interpretując jej elementy graficzne i uwzględniając<br>kontekst historyczny.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>porządkuje i synchronizuje wydarzenia z […] dziejów ojczystych.</li></ol>\n<p>II. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok i dostrzega</li></ol>\n<p>zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;</p>\n<ol><li>[…] ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego.</li></ol>\n<p>III. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego;</li><li>[…] integruje informacje pozyskane z różnych źródeł wiedzy.</li></ol>\n<p>80 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom podstawowy<br>LV. Proces przejmowania władzy przez komunistów w Polsce (1944-1948). Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje okoliczności i etapy przejmowania władzy w Polsce przez</li></ol>\n<p>komunistów.<br>LVIII. Dekada 1981-1989. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego […].</li></ol>\n<p>Poziom rozszerzony<br>LVIII. Dekada 1981-1989. Uczeń:</p>\n<ol><li>charakteryzuje realia życia codziennego w PRL lat 80.</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>3 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, poparte interpretacją dwóch<br>elementów graficznych, i uwzględniająca kontekst historyczny.<br>2 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, poparte interpretacją dwóch<br>elementów graficznych, bez uwzględnienia kontekstu historycznego.<br>1 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, niepoparte interpretacją dwóch<br>elementów graficznych, i nieuwzględniająca kontekstu historycznego.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Głównym przesłaniem ulotki jest ukazanie analogii między utworzeniem Polskiego Komitetu<br>Wyzwolenia Narodowego oraz Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. W obu przypadkach<br>było to, zdaniem autora rysunku, efektem sowieckiej polityki zniewolenia. Świadczą o tym<br>symbole ZSRS (czerwona pięcioramienna gwiazda oraz sierp i młot) a także drut kolczasty<br>oplatający całość i podpisany „ciągłość tradycji”. Ulotka powstał w okresie stanu wojennego,<br>o czym świadczą data 13 XII 1981 oraz znak obozu dla internowanych.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 81<br>WYPOWIEDŹ ARGUMENTACYJNA<br>Przykład 1.<br>Główną przyczyną upadku republiki rzymskiej był rozrost terytorialny tego państwa.<br>Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w argumentacji<br>aspekt polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej […];</li><li>dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów</li></ol>\n<p>historycznych i cywilizacyjnych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok</li></ol>\n<p>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;</p>\n<ol><li>dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii</li></ol>\n<p>i ich przyczyny;</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych</li></ol>\n<p>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>III. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:</p>\n<ol><li>tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym;</li><li>dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu</li></ol>\n<p>historycznego;</p>\n<ol><li>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych</li></ol>\n<p>źródeł wiedzy.<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom podstawowy<br>IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne (w tym problem niewolnictwa)</li></ol>\n<p>w państwie rzymskim doby republiki […];</p>\n<ol><li>omawia kierunki i charakter ekspansji rzymskiej, wyjaśnia pojęcie imperium;</li><li>rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Rzymian.</li></ol>\n<p>Poziom rozszerzony<br>IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Zdający:</p>\n<ol><li>omawia początki Rzymu;</li><li>wyjaśnia przyczyny kryzysu i upadku republiki rzymskiej;</li><li>charakteryzuje etapy ekspansji rzymskiej;</li><li>wyjaśnia pojęcia obywatela i obywatelstwa w […] republikańskim Rzymie […].</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się<br>na s. 9-13 Informatora.<br>82 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Przykładowe ocenione realizacje<br>Realizacja 1.<br>Rzym swoją potęgę budował wiekami. Przez cały proces kreowania nowego<br>imperium podbijane były co rusz to nowe terytoria, ludy i kultury. Każdy podbój zakończony<br>sukcesem łączył się niejako z poszerzeniem rzymskiej kultury o nowe doświadczenia,<br>wierzenia, tradycje i bogów. Choć kultura Rzymian do zamkniętych nie należała, to<br>doświadczenie próby czasu pokazało, że nie była ona pozbawiona wad, które w połączeniu<br>z aspektami politycznymi, społecznymi i gospodarczymi przyczyniły się do upadku ustroju<br>republikańskiego i do zaakceptowania nowej, nieformalnej formy sprawowania władzy przez<br>cezarów. Republika istniała w latach 509-27 p.n.e. Senat był w niej ciałem ustawodawczym<br>i wykonawczym. Rozwinęła się z niewielkiego, monarchicznego państwa-miasta (civitas)<br>rządzonego przez królów w środkowej części Półwyspu Apenińskiego do największej potęgi<br>świata antycznego, która pod kontrolą miała cały basen Morza Śródziemnego. Czasy<br>republiki były okresem świetności szeroko pojmowanego już wówczas Rzymu. Do końca I w.<br>p.n.e. pod jego kontrolą znajdowały się cały Półwysep Apeniński, Galia, Hiszpania, Grecja,<br>Macedonia, a także Azja Mniejsza, Sycylia, Sardynia oraz Korsyka i rejony północnego<br>wybrzeża Afryki. Uważam, że nadmierny rozrost terytorialny nie był główną przyczyną, która<br>doprowadziła do upadku republiki rzymskiej, a decydującą rolę odegrały inne wydarzenia,<br>będące bodźcem do takiego a nie innego biegu historii. W swojej pracy przedstawię<br>przyczyny upadku republiki rzymskiej i przeanalizuję czynniki, które miały na to największy<br>wpływ.<br>Przede wszystkim rozwój administracyjny republiki przestał nadążać za intensywną<br>ekspansją terytorialną Rzymian. Imperium rozrastało się w tempie zawrotnym jak na tamte<br>czasy i wiele nowych podbitych terytoriów zostało szybko podporządkowane zwycięzcom.<br>Warto tu wspomnieć, że ustrój republikański był wydolny jedynie w przypadku państwa-<br>miasta. Tak szybki rozrost zapoczątkował w I wieku p.n.e. poważny kryzys w obrębie<br>rzymskiego sektora politycznego. Na początku I wieku p.n.e. wszyscy mieszkańcy Italii<br>otrzymali obywatelstwo rzymskie. Ustrój republikański uniemożliwiał im jednak skuteczny<br>udział w wyborach urzędników, tym samym nie pozwalał korzystać ze wszystkich<br>przysługujących im praw. Innym czynnikiem, który zdecydowanie osłabił republikę rzymską,<br>przez co prowadził ją niechybnie w kierunku upadku, był okres dyktatury Sulli. Rzymska<br>republika przewidywała możliwość funkcjonowania dyktatora, któremu przysługiwały liczne<br>uprawnienia i władza absolutna, aby skutecznie zapobiec ciężkim kryzysom. Jednak<br>skupienie tak wielkiej władzy w ręku jednej osoby było dla ustroju niebezpieczne. Toteż tę<br>funkcję sprawowało się przez sześć miesięcy. Dyktatura Sulli jednak nie zakończyła się po<br>tym okresie, lecz trwała przez czas nieograniczony (sprawował ją aż trzy lata, do roku 79<br>p.n.e.). Rozpoczęły się wówczas prześladowania przeciwników politycznych, które<br>pochłonęły kilka tysięcy ofiar. Towarzyszyła temu konfiskata majątków, który potem mogli na<br>licytacjach odkupić bogaci sprzymierzeńcy i przyjaciele dyktatora. Pozbawił on konsulów<br>władzy wojskowej, zniósł cenzurę, zwiększył liczbę senatorów do sześciuset. Inicjatywa<br>ustawodawcza trybunów ludowych musiała być zaakceptowana przez senat, ponadto trybun<br>stracił możliwość pełnienia innych urzędów. Ograniczono rolę ekwitów na korzyść<br>senatorów. Jego działania umocniły między innymi pozycję senatu kosztem trybunów<br>ludowych. Innym aspektem z obszaru polityki, który warto wziąć pod uwagę rozważając<br>przyczyny upadku republiki rzymskiej, są wojny domowe między optymatami a popularami<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 83<br>w I wieku przed naszą erą. Brak wewnętrznego pokoju i zgody nie służył stabilizacji tak<br>wielkiego państwa. Jedność, której nie było, była wówczas bardzo potrzebna. Wojny godziły<br>w morale ludu, zaogniały niestabilną sytuację, a także dewastowały od środka kraj i jego<br>gospodarkę. Powstanie I triumwiratu także nie służyło obowiązującemu wówczas ustrojowi,<br>a wręcz godziło w jego fundamenty, ponieważ stosowano się do zasady, że w republice nie<br>będzie miało miejsca nic, co nie spodoba się sprzymierzonym, czyli Cezarowi,<br>Pompejuszowi oraz Krassusowi. Triumwirat rozpadł się w roku 53 p.n.e. wraz ze śmiercią<br>Krassusa, jednak odcisnął swoje wyraźne piętno w dziejach republiki. Ostatecznym ciosem<br>dla ówczesnego rzymskiego ustroju był okres dyktatury Juliusza Cezara. I choć wprowadził<br>on szereg ważnych i istotnych reform, nie umniejszając przy tym znacznie roli senatu, to<br>jednak był jego jawnym przeciwnikiem. Potem oficjalnie ogłosił, że w imieniu ludu rzymskiego<br>broni republiki i urzędu trybunów ludowych przed zmową rodów senatorskich. Po powrocie<br>do Rzymu w 49 roku p.n.e. został obwołany przez zastraszony senat dyktatorem. Funkcję tą<br>sprawował tylko kilkanaście dni, zapewniając sobie wybór na konsula w następnym roku.<br>Jawnie okazywał pogardę dla starych instytucji republikańskich. Choć formalnie starał się<br>zachowywać pozory legalności swojej władzy, jego faktyczne decyzje prowadziły do niemal<br>zupełnego rozkładu dawnego systemu rządów. Przykładem takiego podejścia było<br>nadawanie sobie i związanym ze sobą ludziom najważniejszych stanowisk w państwie. Choć<br>sam zrzekł się urzędu dyktatora na rzecz konsula, to w roku 46 p.n.e. przedłużono mu<br>sprawowanie tego urzędu o 10 lat. Tym samym Cezar doprowadził do rzeczywistego<br>jedynowładztwa. Przyniosło to tragiczny dla Cezara skutek - został on zamordowany przez<br>spiskowców w senacie w 44 roku p.n.e. Znów o władzę w kraju wybuchła wojna domowa,<br>która ostatecznie doprowadziła do upadku republikańskiego ustroju.<br>Przyczyn upadku republiki rzymskiej należy się także doszukiwać w ówczesnej<br>przestrzeni społecznej. Praktyką stała się korumpowanie obywateli zebranych na<br>zgromadzeniu ludowym przez ludzi bogatych, chcących tą drogą zdobyć wysoką pozycję<br>polityczną. Nie było to trudne, ponieważ proletariusze stanowili większość zgromadzenia,<br>a jako ludzie pozbawieni z reguły stałych źródeł utrzymania, byli bardzo podatni na pokusę<br>łatwego pieniądza i sprzedawali swoje głosy. Uważam, że znaczną rolę w osłabieniu pozycji<br>senatu odegrała także reforma wojskowa Mariusza. Dzięki niej ochotnicy, którzy zaciągali się<br>na 16 lat do służby wojskowej i pobierali stały żołd, po zakończeniu służby otrzymywali<br>własną działkę ziemi. Dzięki temu wódz umacniał swoją pozycję lidera wśród podwładnych<br>kosztem senatu. Prawdziwą zmorą ówczesnych rzymskich polityków były tzw. prywatne<br>armie. Zamożni dowódcy wojskowi za własny majątek opłacali żołnierzy walczących u ich<br>boku, a dzięki ich lojalności łatwiej im było rywalizować o władzę. Istotną rolę odegrały też<br>powstania niewolników, które dosłownie paraliżowały sprawne funkcjonowanie państwa. Był<br>to m.in. bunty niewolników na Sycylii w II w. p.n.e. a także największe w dziejach<br>republikańskiego Rzymu powstanie niewolników pod wodzą Spartakusa (73-71 r. p.n.e.).<br>Ponadto w wyniku znacznego zmniejszenia się liczebności chłopstwa na skutek wojen<br>i zaciągania się do wojska zwiększyła się rola plebsu miejskiego. Aspektem gospodarczym,<br>który nadszarpnął budżet republiki, był zdecydowanie napływ taniego zboża z terenów<br>zamorskich, jakie zostały podporządkowane przez Rzym. Powszechnym zjawiskiem stawał<br>się brak wystarczającej siły roboczej w gospodarstwach, a nawet pozostawienie ich bez<br>opieki przez warstwy chłopskie. Zrujnowani chłopi wyzbywali się własnych gospodarstw m.in.<br>na skutek wprowadzenia obowiązkowej służby wojskowej. Toteż działać zaczęli bracia<br>Grakchowie, którzy poprzez swoje reformy i podział społeczeństwa, jaki po nich nastąpił,<br>przyczynili się do upadku republiki rzymskiej. W myśl tych reform obywatelom rzymskim<br>miała być przyznawana ziemia, miały być remontowane drogi, zboże miało być dostępne dla<br>84 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>ubogich, popierane było zakładanie nowych kolonii. Tyberiusz Grakchus chciał doprowadzić<br>do odbudowania warstwy średnio zamożnych chłopów stanowiących o sile państwa.<br>Negatywnym zjawiskiem było skupowanie gospodarstw chłopskich oraz ziemi publicznej<br>przez bogatych właścicieli ziemskich, którzy tym samym umacniali swoją pozycję<br>w państwie. Nastąpił proces zubożenia znacznej części ludności chłopskiej. Ich powszechna<br>bieda wywoływała niezadowolenie, które negatywnie wpływało na atmosferę panującą<br>w państwie. Taki bieg wydarzeń doprowadził do powstania latyfundiów, czyli wielkich<br>posiadłości ziemskich, które były uprawiane przez tanią siłę roboczą, najczęściej w postaci<br>niewolników. Można było zaobserwować wyraźne i jawne wykorzystywanie prowincji.<br>Wskutek tych wyzysków wzrastały majątki arystokratów w centrum Rzymu. Ludność<br>mieszkająca na prowincjach często była zmuszana do płacenia wysokich podatków na rzecz<br>państwa i tym samym - do zapełniania prywatnych skarbców.<br>Istotny jest także wątek kulturowy, o którym wspomniałem na wstępie mojej pracy.<br>Wraz z podbojem nowych terytoriów w szeregi Rzymu były włączane nowe kultury i tradycje.<br>Z czasem tak wielka różnorodność w tej kwestii doprowadziła do tarć i wyraźnych różnic<br>pomiędzy poszczególnymi ludami. To również, ale nie w głównej mierze przyczyniło się do<br>braku zrozumienia, a w konsekwencji - do upadku ówczesnego ustroju republiki.<br>Przedstawione powyżej przeze mnie argumenty dowodzą, że nie tylko nadmierny<br>rozrost terytorialny ówczesnej republiki rzymskiej doprowadził do jej upadku, a także i przede<br>wszystkim szereg innych niekorzystnych dla niej wydarzeń politycznych, społecznych<br>i gospodarczych. Ustrój wraz z rozrostem terytorialnym stał się niewydolny. Liczni obywatele<br>stracili możliwość z korzystania w pełni ze swoich praw do wyboru urzędników. Z biegiem<br>czasu doszła także otwarta rywalizacja o władzę pomiędzy wpływowymi dowódcami.<br>Pojawiło się też niezadowolenie ze strony ludu oraz szereg reform, które nie poprawiły<br>napiętej sytuacji w państwie. Sytuację zaogniły także liczne powstania niewolników i kryzysy<br>związane z pauperyzacją ludności chłopskiej. Wszystkie te czynniki wpłynęły na to, że ustrój<br>republikański stał się niewydolny i ostatecznie upadł w 27 roku p.n.e.<br>ok. 1340 słów<br>A. Narracja historyczna: 9 pkt<br>wiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch<br>elementów tematu (trzeci element zrealizowany częściowo funkcjonalnie),<br>bogata argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu oraz<br>powierzchowna w odniesieniu do trzeciego,<br>brak błędów merytorycznych.<br>B. Spójność wypowiedzi: 3 pkt<br>wypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie<br>uporządkowana)<br>Łącznie 12 punktów<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 85<br>Realizacja 2.<br>Upadek republiki rzymskiej to temat wielokrotnie poruszany przez historyków na<br>przestrzeni wieków. Trudno jednoznacznie orzec, jaki był najważniejszy czynnik, który<br>doprowadził do jej końca. Każda ze stawianych tez odnosi się do innych przyczyn. Moim<br>zdaniem, główną przyczyną upadku republiki rzymskiej był jej nadmierny rozrost terytorialny.<br>Inne aspekty (polityczne - toczone wojny, społeczno-gospodarcze - rozwarstwienie<br>społeczne i konflikty wewnętrzne) były również istotne, jednak uważam, że były wtórne,<br>a głównym problemem stało się zwiększanie terytorium.<br>Prowadzone przez republikę rzymską wojny i podboje kolejnych państw doprowadziły<br>do zmian społecznych wśród jej mieszkańców. Wyższe warstwy bogaciły się, zwiększając<br>majątki ziemskie, podczas gdy biedniejsi popadali w ruinę. Na skutek udziału w kampaniach<br>wojennych tracili gospodarstwa. Nie mieli możliwości pracować na roli i brać udziału<br>w wojnach, co prowadziło do bankructwa. Dodatkowo, nie mieli już szansy na pracę<br>u właścicieli majątków, którzy woleli korzystać z pracy niewolników. Wzrost liczby<br>niewolników wynikał z podbijania państw ościennych, taki był główny powód. Zwiększenie<br>terytorium prowadziło również do zmian gospodarczych w republice rzymskiej - nie dość, że<br>miała ona nowe rynki zbytu, sama mogła sprowadzać część towarów. Doprowadziło to do<br>tego, że zaczęto importować zboże z nowych terytoriów. Z jednej strony, była to zaleta -<br>sprowadzane zboże było tańsze, ale także w wyniku tego pozycja chłopa stała się jeszcze<br>bardziej słaba, a jego działania ograniczone - jego praca w tym zakresie przestała być<br>potrzebna.<br>Ostatecznie takie działania doprowadziły do powstania nowej warstwy społecznej -<br>proletariatu. Chłopi, pozbawieni ziemi, tracili pozycję społeczną i możliwość utrzymania się<br>i zaczynali żyć na koszt państwa. Wskutek tego sytuacja republiki uległa osłabieniu, bo bieda<br>chłopów wpływała na zmniejszenie liczebności armii rzymskiej. Skoro nie mogli się sami<br>utrzymać, nie byli też w stanie być częścią armii. Gdyby republika rzymska ograniczyła<br>podboje, zmniejszyłaby się też liczba niewolników. Chłopi zachowaliby miejsca pracy,<br>a poziom ich życia nie uległby obniżeniu i mogliby nadal zaciągać się do służby wojskowej.<br>Dodatkowo, byłoby mniej kampanii wojennych, dzięki czemu ich gospodarstwa nie<br>cierpiałyby ze względu na ich ciągłą nieobecność.<br>Nadmierny rozrost terytorialny republiki rzymskiej miał jeszcze jedną wadę -<br>republika zaczęła być nękana przez najazdy innych wojsk. Wojny i potyczki toczyły się<br>w wielu miejscach, co utrudniało obronę, a wielokrotnie ją uniemożliwiało. Wojsko nie było<br>dostatecznie liczne, aby ochronić republikę, a ataki okazywały się o wiele trudniejsze do<br>odparcia. Niejednokrotnie wojsko walczyło o ochronę granic w jednym miejscu,<br>pozostawiając inne terytoria bez ochrony. Jak już wcześniej podkreśliłam, na słabość armii<br>miała wpływ sytuacja chłopów - ochrona republiki była o wiele trudniejsza, a pokonanie jej -<br>o wiele łatwiejsze. Gdyby terytorium było mniejsze, wojsko miałoby większe szanse na<br>pilnowanie granic, odepchnięcie nieprzyjaciela oraz na prowadzenie scentralizowanej walki,<br>co w rezultacie ułatwiałoby zwycięstwo. Nietrudno zauważyć, że mniejsze terytorium<br>umożliwia lepszą kontrolę granic państwa. Im jest większe, tym trudniej upilnować porządek,<br>kontrolować nastroje wśród społeczeństwa i prowadzić spójną politykę zagraniczną oraz<br>dbać o dyscyplinę, umożliwiającą życie w spokojnym kraju.<br>Niepewna sytuacja na granicach miała również wpływ na reformy wprowadzane<br>w republice. Ze względu na jej wielkość zmiany nie zawsze były przyjmowane pozytywnie<br>i niekoniecznie zgadzano się na ich wprowadzenie. Nawet w sytuacji, gdy zgadzano się na<br>reformę, nie było łatwo ją wprowadzić, ze względu na ogrom terytorium republiki. Wszelkie<br>86 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>niesnaski ostatecznie stały się przyczyną walki o władzę. Uformowały się stronnictwa, co<br>ostatecznie doprowadziło do wojny domowej. Trudno jest godzić sprzeczne interesy<br>i narzucać swoją wolę na tak ogromnym terytorium. Im jest ono mniejsze, tym łatwiej<br>zapanować nad konfliktami wewnętrznymi. Z powodu wielkości republiki sytuacja wymknęła<br>się spod kontroli - sprawowanie władzy było utrudnione, a sprzeczki i konflikty urastały do<br>ogromnych rozmiarów. Gdyby terytorium republiki pozostało mniejsze, jej sytuacja<br>wewnętrzna byłaby bardziej stabilna, co w rezultacie nie doprowadziłoby do upadku.<br>Należy również podkreślić rolę niewolników w całym tym procesie. Ze względu na to,<br>że byli oni zmuszani do opuszczenia swoich ojczyzn i traktowano ich jak tanią siłę roboczą,<br>ich stosunek do Rzymu były bardzo negatywny. Było ich w republice na tyle dużo, że<br>doprowadzili do powstania. Zostało ono stłumione, ale w jego wyniku sytuacja wewnętrzna<br>została jeszcze mocniej rozchwiana. To, że niewolnicy mogli walczyć w imię własnej sprawy,<br>wskazuje również na to, że władze republiki nie były w stanie nad nimi zapanować. Nie<br>panowała nad sytuacją wewnętrzną, nie była również w stanie egzekwować od niewolników<br>zasad, które w niej panowały. Brak kontroli nad sprawami państwa znów wynikał z jego<br>obszaru - trudno było nad nim zapanować. Konflikty wewnętrzne i zewnętrzne doprowadziły<br>w rezultacie do upadku republiki. Gdyby terytorium było mniejsze, łatwiej byłoby zapanować<br>nad niewolnikami i kontrolować nastroje panujące pomiędzy nimi. Również nie byłoby ich tak<br>wielu - ich ilość wynikała z zabierania ich z każdego nowo podbitego miejsca, więc mniejsza<br>polityka ekspansyjna umożliwiłaby lepsze panowanie nad niewolnikami i poprawę sytuacji<br>wewnętrznej republiki.<br>Moim zdaniem, główną przyczyną upadku republiki rzymskiej był jej nadmierny<br>rozrost terytorialny, co starałam się udowodnić. Z powodu ogromnej powierzchni trudno było<br>zapanować nas sytuacją wewnętrzną państwa, co prowadziło do konfliktu interesów<br>i osłabienia stabilności republiki. Nie było również możliwe panowanie nad konfliktami<br>zewnętrznymi, a konieczność obrony granic przy zmniejszonej wielkości armii skazywała ich<br>trud na niepowodzenie. Gdyby republika rzymska skupiła się na zachowaniu mniejszego<br>terytorium, jej sytuacja i historia byłyby odmienne. Sytuacja poszczególnych warstw<br>społecznych byłaby prostsza, wprowadzanie i utrzymanie reform byłoby łatwiejsze i nie<br>natrafiałoby na zdecydowany opór. Część problemów w ogóle by się nie pojawiła, a inne<br>mogłyby zostać z łatwością zażegnane. Republika rzymska cieszyłaby się stabilną sytuacją,<br>która pozwalałaby na rozwój i wzrost bogactwa, bez sporów, na które traciła siły. To wielkość<br>terytorium i wynikający z tego chaos przyczyniły się do powstania problemów, a ostatecznie<br>do upadku. Uważam, że historia republiki rzymskiej potoczyłaby się zupełnie inaczej, gdyby<br>nie niekończące się podboje i kampanie wojenne, a przetrwanie republiki doprowadziłoby do<br>zupełnie innych wydarzeń historycznych.<br>ok. 930 słów<br>A. Narracja historyczna: 2 pkt<br>wiedza historyczna nie została wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu<br>do żadnego z elementów tematu (dwa elementy zostały zrealizowane częściowo<br>funkcjonalnie, trzeci niezrealizowany),<br>powierzchowna argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu,<br>brak błędów merytorycznych.<br>B. Spójność wypowiedzi: 3 pkt<br>wypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie<br>uporządkowana)<br>Łącznie 5 punktów<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 87<br>Przykład 2<br>Karol Wielki zasługuje na miano prekursora zjednoczonej Europy. Zajmij stanowisko<br>wobec powyższej tezy i je uzasadnij, odnosząc się w swojej argumentacji do<br>politycznych, społeczno-gospodarczych i kulturalnych dokonań tego władcy.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej […];</li><li>dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów</li></ol>\n<p>historycznych i cywilizacyjnych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok</li></ol>\n<p>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;</p>\n<ol><li>dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii</li></ol>\n<p>i ich przyczyny;</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych</li></ol>\n<p>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>III. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:</p>\n<ol><li>tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym;</li><li>dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu</li></ol>\n<p>historycznego;</p>\n<ol><li>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych</li></ol>\n<p>źródeł wiedzy.<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom podstawowy<br>VI. Europa wczesnego średniowiecza. Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje zasięg terytorialny, organizację władzy, gospodarkę i kulturę państwa</li></ol>\n<p>Franków, ze szczególnym uwzględnieniem polityki Karola Wielkiego;</p>\n<ol><li>charakteryzuje ideę odnowienia cesarstwa karolińskiego na przykładzie jej</li></ol>\n<p>realizacji przez państwo Karolingów oraz Ottonów.<br>Poziom rozszerzony<br>VI. Europa wczesnego średniowiecza. Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje proces powstawania pierwszych państw w Europie Środkowo-Wschodniej;</li><li>ocenia znaczenie renesansu karolińskiego dla rozwoju kultury europejskiej.</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się<br>na s. 9-13 Informatora.<br>88 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Realizacja 1.<br>Karol Wielki stanowi bez wątpienia jedną z najważniejszych postaci historycznych<br>doby średniowiecza. W czasie swojego panowania doprowadził państwo Franków do<br>apogeum rozwoju terytorialnego, ponieważ objął we władanie znaczne obszary ówczesnej<br>Europy. Poza wybitnymi osiągnięciami politycznymi może się on również pochwalić<br>niemałymi osiągnięciami w dziedzinie gospodarki i kultury. To wszystko daje podstawy do<br>twierdzenia, że Karol Wielki może być postrzegany jako prekursor zjednoczonej Europy.<br>Najważniejszym elementem działań Karola Wielkiego, pozwalającym uznać go za<br>prekursora jedności Europy, były jego osiągnięcia polityczne. Na przestrzeni swojego<br>panowania prowadził Karol ekspansję w wielu kierunkach, pozwalającą włączyć nowe tereny<br>do jego państwa. Najważniejsze sukcesy stanowiły podbój terytorium Sasów oraz podbój<br>państwa Awarów, będące elementami wschodniej ekspansji tego władcy. Ekspansja<br>postępowała również w kierunku Półwyspu Iberyjskiego, gdzie Karol Wielki utworzył Marchię<br>Hiszpańską, broniącą państwa Franków przed naporem Arabów. Karol doprowadził również<br>do upadku państwa Longobardów, ponieważ osiągnął znaczne wpływy na Półwyspie<br>Apenińskim. Zdołał również uzyskać zależność wielu ludów słowiańskich zamieszkujących<br>terytorium Dalmacji, Czech czy Połabia. Te działania umożliwiły zbudowanie państwa<br>obejmującego terytorium większości Europy Zachodniej. Najistotniejszym jednak<br>osiągnięciem Karola była koronacja cesarska w 800 roku, która dała ideologiczne podstawy<br>do osiągnięcia pierwszoplanowej roli w chrześcijańskim świecie. Ten uniwersalizm cesarski<br>stał się ważnym narzędziem na drodze do dalszych podbojów Karola i do budowania<br>jedności Europy, gdyż stał się zarówno przyczyną uznania zwierzchności Karola przez inne<br>państwa europejskie, jak i ideologicznym uzasadnieniem podboju i chrystianizacji nowych<br>ludów pogańskich. Państwo Karola Wielkiego było również jednolite pod względem<br>administracyjnym. Składało się z hrabstw, na których czele stali hrabiowie, oraz<br>pogranicznych marchii, zarządzanych przez margrabiów. Sprawnie funkcjonował również<br>aparat urzędniczy państwa Franków, który w swoich głównych zarysach przejęły późniejsze<br>państwa sukcesyjne monarchii karolińskiej.<br>Ważnymi osiągnięciami pozwalającymi budować jedność Europy stanowiły także<br>dokonania kulturowe Karola. Przede wszystkim państwo Karola Wielkiego spajała jedna<br>chrześcijańska wiara, która upowszechniana była w Europie wraz z postępującym rozwojem<br>terytorialnym. Poza tym czasy panowania Karola Wielkiego to okres renesansu<br>karolińskiego, który charakteryzował rozwój kultury w państwie poprzez recepcję dawnych<br>wzorców ze starożytnego Rzymu. W tym czasie zwulgaryzowana łacina zastąpiona została<br>łaciną klasyczną, która upowszechniała się na terenie całego państwa Franków, w wyniku<br>czego zacieśniły się więzy kulturowe między różnymi regionami. Karol Wielki mógł tego<br>dokonać, gdyż sprowadził mnichów irlandzkich i anglosaskich na kontynent, którzy poprzez<br>budowę klasztorów na bardzo często odległych terenach przyczyniali się do<br>upowszechniania kultury chrześcijańskiej w Europie. Poza tym w całym państwie następował<br>rozwój szkolnictwa ustalony według ściśle określonego wzorca (trivium i quadrivium).<br>W całym kraju rozwijały się szkoły katedralne.<br>Również pod względem gospodarczym pochwalić się może Karol Wielki ważnymi<br>sukcesami na drodze do budowy jedności Europy. Sprawnie funkcjonujące państwo Karola<br>Wielkiego stwarzało bowiem możliwość budowy wspólnych relacji gospodarczych między<br>różnymi regionami kraju. W niemałym stopniu przyczyniło się do tego ujednolicenie monety<br>w państwie. Duże jednolite państwo bez barier celnych stwarzało lepsze warunki do rozwoju<br>handlu. Za czasów Karola rozwijał się system oparty na rozdawnictwie wielu beneficjów,<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 89<br>stanowiący zaczątek systemu feudalnego. Pozwoliło to na budowę jednolitych stosunków<br>między grupami społecznymi na terenie całego państwa oraz na stopniowe kształtowanie<br>stanów społecznych, które zaczynały funkcjonować w oparciu o te same prawa i obowiązki<br>na terenach obejmujących większość Europy Zachodniej.<br>Analizując przytoczone przeze mnie argumenty, można uznać Karola Wielkiego za<br>prekursora zjednoczonej Europy. Koronacja cesarska oraz inne osiągnięcia tego monarchy<br>stały się wzorem do naśladowania przez innych europejskich monarchów w przyszłości,<br>natomiast uniwersalizm cesarski okazał się nierozerwalnym elementem średniowiecznej<br>myśli politycznej, odwołującym się do idei zjednoczonej Europy.<br>ok. 550 słów<br>A. Narracja historyczna: 12 pkt<br>wiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do trzech<br>elementów tematu,<br>bogata argumentacja w odniesieniu do trzech elementów tematu,<br>brak błędów merytorycznych.<br>B. Spójność wypowiedzi: 3 pkt<br>wypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie<br>uporządkowana)<br>Łącznie 15 punktów<br>90 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Realizacja 2.<br>Przedstawiona teza gloryfikuje i przecenia dokonania władcy, który jak wielu przed<br>nim (np. Aleksander Wielki, cesarz August) i po nim (np. Napoleon) był skoncentrowany na<br>stworzeniu jak największego państwa. Nie przyświecała mu żadna nadrzędna idea<br>jednoczenia różnych terytoriów i ludów je zamieszkujących, poza ideą podboju. Owszem,<br>Karolowi Wielkiemu udało się zdobyć duży obszar Europy - jego państwo w szczytowym<br>okresie rozciągało się od Pirenejów po Łabę i od Morza Północnego po Półwysep Apeniński.<br>Podbite tereny unifikował w sposób odgórny, przemocą narzucając określone rozwiązania,<br>np. podział administracyjny na hrabstwa i marchie. Te ostatnie sytuował na zagrożonych<br>obcymi najazdami obszarach przygranicznych. Jednak żaden podbity obszar nie otrzymał<br>jakiejkolwiek autonomii - wszystkie musiały podporządkować się władcy. Mamy wszak do<br>czynienia z monarchią patrymonialną, którą cechowało traktowanie przez władcę swego<br>państwa jak prywatną własność; mógł nią rozporządzać swobodnie i dowolnie, co zresztą<br>widać w praktyce dzielenia państw wczesnośredniowiecznych między potomków. Co prawda<br>swoistą autonomię posiadały marchie, ale w znaczeniu obszarów przygranicznych, które<br>musiały być gotowe do wojskowej reakcji na zagrożenia zewnętrzne bez zgody władcy.<br>W kwestii aparatu urzędniczego należy powiedzieć, że został on stworzony w celu<br>kontroli całej rzeczywistości w państwie Karola Wielkiego (gospodarczej, politycznej<br>i kulturowej). Specjalny rodzaj urzędników-kontrolerów (missi dominici) pełnił funkcję oczu<br>i uszu króla, niemal jak w starożytnej Persji. Karolowi Wielkiemu względy ambicjonalne, a nie<br>jakaś nadrzędna idea, kazały starać się o koronę cesarską (koronował się na cesarza w roku<br>800). Chciał być po prostu najpotężniejszym władcą świata chrześcijańskiego. Dorabianie do<br>tego ideologii w rodzaju odnowienia cesarstwa na Zachodzie wydaje się z perspektywy<br>czasu propagandowym zabiegiem, usprawiedliwiającym ekspansywną politykę Karolinga.<br>Stworzył precedens, który będą wykorzystywać w swojej polityce kolejni władcy<br>średniowiecznej Europy. Moim zdaniem jedynym cesarzem, któremu przyświecała<br>rzeczywiście idea zjednoczenia kontynentu wokół określonych wartości, był Otton III -<br>przewidywał jakiś element dobrowolnego przyłączania się do większego projektu<br>(uniwersalne cesarstwo ottońskie miało składać się z czterech części - Galii, Germanii,<br>Romy i Sklavinii utożsamianej z państwem pierwszego króla Polski Bolesława Chrobrego).<br>Zwolennicy tezy postawionej w temacie z pewnością użyliby argumentów z dziedziny<br>kultury, np. że Karol Wielki zreformował pismo (minuskuła), dzięki czemu rozwinęło się<br>piśmiennictwo łacińskie w jego państwie, a później w całej Europie. Zgoda, ale łacina jako<br>czynnik jednoczący, podobnie jak chrześcijaństwo, miała także inne źródła (dość wspomnieć<br>o roli benedyktynów, którzy w mrocznych skryptoriach pierwszych wieków średniowiecza<br>ocalili dla potomności dziedzictwo antyku) - nie zapoczątkował tego Karol Wielki, był jedynie<br>ogniwem łączącym tradycję antyku chrześcijańskiego z epokami późniejszymi. Zwykle jest<br>tak, że potężne imperia narzucają pewne trendy w dziedzinie kultury (np. popularność języka<br>francuskiego od czasów Ludwika XIV).<br>Jedyną „zasługą” Karola Wielkiego dla współczesnej zjednoczonej Europy jest fakt,<br>że państwa powstałe na gruzach jego imperium istnieją do dziś i po II wojnie światowej<br>zainicjowały integrację europejską (plan Schumana, utworzenie Europejskiej Wspólnoty<br>Węgla i Stali). Jednak do XX wieku nie miały ze sobą wiele wspólnego.<br>Reasumując, doszukiwanie się w dokonaniach Karola Wielkiego realizacji idei<br>zjednoczonej Europy urąga wydarzeniom, które rzeczywiście na to miano zasługują -<br>choćby unii lubelskiej.<br>ok. 480 słów<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 91<br>A. Narracja historyczna: 7 pkt<br>wiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch<br>elementów tematu (trzeci element niezrealizowany),<br>bogata argumentacja w odniesieniu do jednego elementu oraz zadowalająca<br>wobec drugiego elementu tematu,<br>brak błędów merytorycznych.<br>B. Spójność wypowiedzi: 3 pkt<br>wypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie<br>uporządkowana)<br>Łącznie<br>10 punktów<br>92 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Przykład 3<br>To reformację - w dużo większym stopniu niż odkrycia geograficzne - należy uznać za<br>prawdziwy przełom pomiędzy średniowieczem a nowożytnością. Odnieś się do<br>przytoczonej tezy, uwzględniając aspekt kulturowy, polityczny i ekonomiczny.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej […];</li><li>dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów</li></ol>\n<p>historycznych i cywilizacyjnych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok</li></ol>\n<p>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;</p>\n<ol><li>dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii</li></ol>\n<p>i ich przyczyny;</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych</li></ol>\n<p>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>III. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:</p>\n<ol><li>tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym;</li><li>dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu</li></ol>\n<p>historycznego;</p>\n<ol><li>dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje informacje pozyskane z różnych</li></ol>\n<p>źródeł wiedzy.<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom podstawowy<br>XIV. Odkrycia geograficzne i europejski kolonializm doby nowożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia wpływ wielkich odkryć geograficznych na społeczeństwo, gospodarkę</li></ol>\n<p>i kulturę Europy oraz obszarów pozaeuropejskich.<br>XVI. Reformacja i jej skutki. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia religijne, polityczne, gospodarcze, społeczne, kulturowe uwarunkowania</li></ol>\n<p>i następstwa reformacji, opisując jej główne nurty i postaci;</p>\n<ol><li>wyjaśnia rolę soboru trydenckiego i opisuje różne aspekty reformy Kościoła</li></ol>\n<p>katolickiego;</p>\n<ol><li>opisuje mapę wyznaniową Europy w XVI w. […].</li></ol>\n<p>Poziom rozszerzony<br>XVI. Reformacja i jej skutki. Zdający:</p>\n<ol><li>porównuje główne zasady luteranizmu, kalwinizmu i anglikanizmu;</li><li>ocenia reformę katolicką oraz kontrreformacyjne działania Kościoła katolickiego</li></ol>\n<p>[…];</p>\n<ol><li>wyjaśnia wpływ reformacji i kontrreformacji na kulturę;</li><li>charakteryzuje najważniejsze wojny religijne.</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się<br>na s. 9-13 Informatora.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 93<br>Realizacja 1<br>Przełom XV i XVI wieku obfitował w wiele wydarzeń znacząco zmieniających układ sił<br>politycznych i gospodarczych ówczesnej Europy. To właśnie wtedy europejscy żeglarze, tacy<br>jak Krzysztof Kolumb, Vasco Da Gama czy Bartłomiej Dias, dokonali jednych z pierwszych<br>odkryć geograficznych. W tym samym czasie znacząca rewolucja zaszła także w aspekcie<br>religijno-społecznym. W 1517 roku niemiecki augustianin Marcin Luter ogłosił swoich 95 tez,<br>co dało początek reformacji, którą definiuje się jako ruch religijno-polityczno-społeczny<br>mający na celu odnowę chrześcijaństwa. Wynikał on z licznych patologii występujących<br>w Kościele katolickim, takich jak: symonia, nepotyzm, nikolaizm, wszechobecny fiskalizm<br>papiestwa, spadek wykształcenia i niemoralne prowadzenie się części duchownych.<br>Zarówno wielkie odkrycia geograficzne, jaki i reformacja niewątpliwie przyczyniły się do<br>przełomu pomiędzy epoką średniowiecza a nowożytną. Jednak po dokładnej analizie tezy<br>podanej w temacie wypracowania nie można oprzeć się wrażeniu, iż to reformacja odegrała<br>znacznie ważniejszą rolę w przemianach kulturowych, politycznych oraz ekonomicznych XVI<br>Europy.<br>Jednym z najważniejszych skutków reformacji był podział Europy na kraje katolickie<br>i protestanckie. Razem z nim zanikł także uniwersalizm religijny, który od początków<br>średniowiecza jednoczył kraje europejskie. W krajach takich jak Francja czy Rzeczpospolita<br>katolicyzm nadal pozostawał religią panującą, podczas gdy np. w Niemczech czy Holandii<br>dominowały różne odłamy protestantyzmu. Takie różnice religijne były często bezpośrednią<br>przyczyną wojen, której przykładami zdecydowanie mogą być wojna domowa w Niemczech<br>między katolickim cesarzem Karolem V a książętami protestanckimi, zakończona pokojem<br>augsburskim w roku 1555, czy późniejsza wojna trzydziestoletnia. Przyczyniły się one do<br>osłabienia władzy kościelnej, bardzo silnej w średniowieczu, na rzecz coraz silniejszej<br>władzy świeckiej, jak również osłabiły gospodarkę krajów zachodnich.<br>Reformacja przyczyniła się również do intensywnego rozwoju kultury europejskiej.<br>Języki narodowe zaczęły odgrywać coraz większą rolę, zarówno w piśmiennictwie religijnym,<br>jaki i świeckim. Marcin Luter przetłumaczył Biblię na język niemiecki, natomiast wielcy poeci<br>np. Wiliam Shakespeare czy Mikołaj Rej, tworzyli swoje dzieła w językach narodowych.<br>W znacznym stopniu rozwinęła się też sztuka niderlandzka, która tematyką znacznie odeszła<br>od religijności i skupiła się na motywie martwych natur oraz przedstawienia codziennych<br>czynności mieszkańców, co we wcześniejszych wiekach było rzadkością, gdyż sztuka<br>zasadniczo miała wielbić Boga i tworzona była pro gloria Dei. Co więcej, Kościół katolicki<br>w odpowiedzi na reformację, aby zachęcić wiernych do katolicyzmu, propagował pełen<br>przepych i bogactwo kościołów i sztuki sakralnej, co dało początek baroku. Kolejni papieże<br>oraz wysoko postawieni hierarchowie kościelni stali się mecenasami sztuki i dzięki temu<br>pozwalali zaistnieć wielu znakomitym artystom, takim jak Giovani Lorenzo Bernini, objęty<br>mecenatem kardynała Scypiona Borghese.<br>Istotnym skutkiem reformacji była także zmiana światopoglądu społeczeństwa<br>europejskiego, które odeszło od ślepej wiary. Pozwoliło to na rozwój podstawowych założeń<br>renesansu, w tym humanizmu, którego wybitnym przestawiłem był Erazm z Rotterdamu.<br>Głosił on miedzy innymi poglądy mówiące o radości, ruchu i aktywności ludzi oraz o rozumie,<br>jako kluczu do osiągnięcia każdego celu. Ponadto humaniści powrócili do filozoficznych<br>dokonań myślicieli starożytności: propagowali stoicyzm oraz epikureizm. Takie poglądy bez<br>procesu reformacji zdecydowanie nie znalazłyby uznania wśród ludności kontynentu<br>europejskiego.<br>94 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Ważnym aspektem reformacji były również przejawy demokratyzacji kościelnych<br>struktur wśród kalwinów, którzy przywódcę swojego zboru wybierali w wyniku głosowania<br>zarówno osób świeckich, jak i duchownych. Rozdzielono także sprawy świeckie, które<br>pozostawiono władzy świeckiej, oraz sprawy kościelne, natomiast wszystkie postanowienia<br>dotyczące gminy podejmowano na zgromadzeniu pastorów i seniorów, co było decyzją<br>przełomową i znacznie odbiegająca od feudalistycznego modelu dominującego<br>w średniowieczu.<br>Protestantów, w odróżnieniu od katolików, wyróżniała także większa<br>przedsiębiorczość oraz aktywność polityczna, co pozytywnie wpływało na gospodarkę<br>państw przez nich zamieszkałych. Etyka protestancka wplotła w problemy religijne również<br>aspekty ekonomiczne, dzięki czemu pozwalała swoim wyznawcom bogacić się i gromadzić<br>kapitał bez obawy narażania się na popełnienie grzechu. Zezwalała tez na pożyczanie<br>pieniędzy na procent i na każdego nakładała obowiązek uczciwej pracy. Warto wspomnieć<br>też o zbieżności ideologii protestantyzmu i teorii ekonomicznej merkantylizmu.<br>Występowanie obydwóch ideologii w jednym czasie pozwoliło na liczne przeobrażenia<br>gospodarcze, w wyniku których rozwinęły się podstawy gospodarki kapitalistycznej<br>i w szybkim tempie dokonywała się pierwotna akumulacja kapitału. Dzięki licznym<br>inwestycjom protestantów państwa, jak np. Holandia, przeżywały swój złoty wiek.<br>Podsumowując, reformacja w znacznym stopniu przyczyniła się do przełomu<br>pomiędzy dwoma następującymi po sobie epokami. W mojej ocenie reformacja była bardziej<br>znacząca, pomimo wielu znaczących skutków odkryć geograficznych, w tym zmiany układu<br>stref handlowych, powstania nowych potęg kolonialnych oraz dualizmu agrarnego czy<br>intensywnego rozwoju handlu. Wielkie odkrycia geograficznej, w aspekcie społecznym,<br>poszerzyły jedynie znajomość geograficzną ówczesnego świata, natomiast reformacja<br>zmieniła sposób myślenia całego europejskiego społeczeństwa, a jej skutki widoczne są po<br>dziś dzień.<br>ok. 720 słów<br>A. Narracja historyczna: 12 pkt<br>wiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do trzech<br>elementów tematu,<br>bogata argumentacja w odniesieniu do trzech elementów tematu,<br>brak błędów merytorycznych.<br>B. Spójność wypowiedzi: 3 pkt<br>wypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie<br>uporządkowana)<br>Łącznie 15 punktów<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 95<br>Realizacja 2<br>Reformacją nazywamy ruch społeczny i polityczny w Europie, który miał na celu<br>reformę chrześcijaństwa. Jako początek tego ruchu uznaje się wystąpienie Marcina Lutra<br>w 1517 roku. Pierwsze odkrycia geograficzne miały miejsce pod koniec XV wieku. To<br>właśnie wtedy z portugalskich i hiszpańskich portów wypływały statki, by odkrywać nowe<br>ziemie poza granicami Europy. Oba te wydarzenia miały ogromny wpływ na czasy<br>nowożytne. Uważam jednak, że to reformacja była prawdziwym przełomem między<br>średniowieczem a nowożytnością.<br>Istotnym elementem reformacji jest jej aspekt kulturowy. Zapoczątkowała ona takie<br>wyznania jak luteranizm, kalwinizm i anglikanizm. Luteranizm został stworzony przez już<br>wcześniej wspomnianego Marcina Lutra w 1517 roku w Niemczech. Głosił on zasadę, że<br>tylko Pismo Święte jest źródłem wiary, odrzucił celibat i przetłumaczył Pismo Święte na język<br>niemiecki. To pozwoliło przeciętnemu odbiory w zrozumieniu czytanego przez niego tekstu.<br>Następnym wyznaniem stworzonym w czasach reformacji jest kalwinizm. Zasady tego<br>wyznania sformułował Szwajcar Jan Kalwin. Głosił zasadę przeznaczenia, czyli osądzenie<br>człowieka do piekła lub nieba już od urodzenia. Uznawał on tylko dwa sakramenty, chrzest<br>i komunię. Wyznawał również zasadę życia pozbawionego rozrywek, lecz dostatniego<br>i pełnego pracy. Kolejnym i ostatnim omawianym wyznaniem jest anglikanizm. Stworzony<br>przez króla Anglii Henryka VIII Tudora, był bardziej personalnym wytworem niż ideą. Król,<br>ponieważ nie otrzymał zgody od papieża na rozwód, ogłosił się głową Kościoła<br>anglikańskiego, niezależnego od Rzymu. Zniesiono celibat, udzielano komunii pod dwiema<br>postaciami oraz czytano liturgię w języku narodowym. Wyznania powstałe podczas<br>reformacji miały jedną wspólną cechę, jaką jest bunt przeciwko duchowieństwu katolickiemu.<br>Dlatego od tych wydarzeń wyznawców rozłamów chrześcijaństwa nazywa się protestantami.<br>Kolejnym ważnym czynnikiem kulturowym było wynalezienie druku przez Jana Gutenberga<br>w XV wieku. Nie ma wątpliwości, że gdyby nie szybkie rozpowszechnianie się wiadomości,<br>reformacja mogłaby nie dotknąć tylu ludzi. Druk pozwalał na dotarcie większej ilości<br>społeczeństwa do informacji i sprzyjał otwarciu się na inne wyznania.<br>Ogromne okazują się są skutki polityczne działań reformacji. Pierwsze bunty<br>związane z tym ruchem miały miejsce w Niemczech kilka lat po ogłoszeniu 95 tez Lutra. Była<br>to wojna chłopska, podczas której chłopi buntowali się przeciwko bogatemu Kościołowi.<br>Postulowali oni zniesienie dziesięcin i opłat na rzecz Kościoła katolickiego. Doprowadziło to<br>do podziału Niemiec. Wojny religijne pomiędzy protestantami a katolikami trwały jeszcze<br>wiele lat, do czasu, gdy wybuchła wojna trzydziestoletnia między katolickimi Habsburgami,<br>pragnącymi wzmocnienia swojej władzy cesarskiej, a protestantami niemieckimi,<br>wspieranymi przez kraje europejskie. Zapoczątkowana została wyrzuceniem przez okno<br>katolików za sprawą czeskich protestantów w 1618 roku. Skutkowało to późniejszymi<br>walkami Czechów z Habsburgami, które Czesi przegrali i poddani zostali okrutnym<br>represjom. Następnie do wojny włączyła się Dania, która pomagała niemieckim<br>protestantom, niestety nieskutecznie. Za namową Francji, która skorzystałaby na klęsce<br>Habsburgów, do wojny dołączyła Szwecja pod panowaniem Gustawa II Adolfa. Władca<br>zaliczył liczne sukcesy w bitwach, zajął wiele ziem, lecz ostatecznie poległ w wygranej bitwie<br>w 1632 roku. Ostatnim etapem wojny trzydziestoletniej była wojna europejska, podczas<br>której wojnę Habsburgom wypowiedziała Francja. W tym czasie wojna objęła prawie całą<br>Europę. Skutkiem tego były wyniszczające kraje walki i bitwy, co zmusiło obie strony do<br>zawarcia pokoju westfalskiego w 1648 roku. Na jego mocy Habsburgowie osłabili swoją<br>pozycję na rzecz Francji. Wojna trzydziestoletnia była tragiczna w skutkach, Niemcy ponieśli<br>96 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>ogromne straty w ludziach i majątku. Do dziś można zaobserwować niechęć między<br>protestantami a katolikami.<br>Ostatnim przeze mnie omawianym aspektem będzie aspekt ekonomiczny. W czasach<br>reformacji powstały pierwsze zalążki kapitalizmu, głoszone przez Kalwina. To on pierwszy<br>głosił hasła aktywności gospodarczej, uczciwej pracy oraz oszczędzania. Kilka lat później,<br>podczas przemian gospodarczych, ten system był już powszechnie znany. Do rozwoju<br>gospodarki w wyniku reformacji przyczynił się również spadek prestiżu Rzymu. Poprzez<br>odwrócenie się protestantów od papieża Rzym stracił na znaczeniu gospodarczym, co<br>wykorzystały inne państwa europejskie. Uważam, że pozwoliło to na rozwój gospodarczy i na<br>zwrócenie uwagi innych miast. Innym ważnym elementem ekonomicznym reformacji jest<br>podział Europy na kraje katolickie i protestanckie, zauważalny do dzisiaj. Kraje katolickie, po<br>kontrreformacji, zaczęły się bardziej rozwijać gospodarczo i kulturowo, podczas gdy kraje<br>protestanckie stały w miejscu i były daleko w tyle.<br>To właśnie reformacja w większym stopniu wywarła wpływ na nową epokę, czyli<br>nowożytność. Przyczyniła się ona do rozwoju kultury, otworzyła ludziom oczy i nowe<br>horyzonty. W końcu uświadomiła społeczeństwo o wierze i jej prawdziwym znaczeniu.<br>Reformacja i jej skutki są widoczne do dzisiaj. Rozłam pomiędzy protestantami a katolikami<br>jest bardzo zauważalny. Według mnie, wprowadziła w życie społeczeństwa tolerancję<br>i zrozumienie.<br>ok. 705 słów<br>A. Narracja historyczna: 8 pkt<br>wiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch<br>elementów tematu (trzeci element zrealizowany częściowo funkcjonalnie),<br>bogata argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu oraz<br>powierzchowna w odniesieniu do trzeciego,<br>brak błędów merytorycznych.<br>B. Spójność wypowiedzi: 3 pkt<br>wypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie<br>uporządkowana)<br>Łącznie<br>11 punków<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 97<br>Przykład 4<br>Dyktatorskie formy władzy są prawidłowością w okresach porewolucyjnych. Odnieś<br>się do postawionej tezy oraz uzasadnij swoje stanowisko uwzględniając<br>w argumentacji konsekwencje trzech różnych rewolucji z okresu od XVII do XX wieku.<br>Wymagania ogólne<br>I. Chronologia historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów</li></ol>\n<p>ojczystych;</p>\n<ol><li>dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów</li></ol>\n<p>historycznych i cywilizacyjnych.<br>II. Analiza i interpretacja historyczna. Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epok</li></ol>\n<p>i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego;</p>\n<ol><li>dostrzega mnogość perspektyw badawczych oraz różnorakie interpretacje historii</li></ol>\n<p>i ich przyczyny;</p>\n<ol><li>ugruntowuje potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia współczesnych</li></ol>\n<p>mechanizmów społecznych i kulturowych.<br>III. Tworzenie narracji historycznej. Zdający:</p>\n<ol><li>tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym, jak i problemowym;</li><li>dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu</li></ol>\n<p>historycznego.<br>Wymagania szczegółowe<br>Poziom podstawowy<br>XVII. Europa w XVI-XVII w. Zdający:</p>\n<ol><li>porównuje ewolucję ustroju Francji i Anglii w XVII w.</li></ol>\n<p>XXV. Rewolucje XVIII w. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia genezę i skutki rewolucji amerykańskiej;</li><li>wyjaśnia przyczyny i opisuje skutki rewolucji francuskiej;</li></ol>\n<p>XXXVII. I wojna światowa. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia przyczyny i skutki rewolucji lutowej i październikowej w Rosji.</li></ol>\n<p>Poziom rozszerzony<br>XXV. Rewolucje XVIII w. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia etapy rewolucji francuskiej […];</li><li>ocenia znaczenie amerykańskiej wojny o niepodległość i rewolucji francuskiej</li></ol>\n<p>z perspektywy politycznej, gospodarczej i społecznej.<br>XXX. Europa i świat po kongresie wiedeńskim. Zdający:</p>\n<ol><li>charakteryzuje przebieg Wiosny Ludów w Europie […].</li></ol>\n<p>LIV. Świat na przełomie tysiącleci. Zdający:</p>\n<ol><li>porównuje proces obalania komunizmu w krajach Europy […].</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się<br>na s. 9-13 Informatora.<br>98 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Realizacja 1<br>Rewolucja to gwałtowna, mająca często masowy charakter przemiana lub próba<br>przemiany istniejącego porządku. Bardzo często hasła towarzyszące zrywom rewolucyjnym<br>ulegają w trakcie rewolucji radykalizacji i usprawiedliwieniem dla ich realizacji stają się<br>dyktatura i terror. Takie dyktatorskie etapy można dostrzec w rewolucji angielskiej czy<br>francuskiej. Nie jest to jednak regułą. Przeanalizuję trzy przykłady rewolucji, które będą<br>świadczyć o niesłuszności tezy postawionej w temacie wypracowania.<br>Rozpoczęta w 1774 roku wojna o niepodległość kolonii angielskich w Ameryce<br>Północnej może być uznana za pierwszy przykład nowożytnej rewolucji, która doprowadziła<br>do urzeczywistnienia się haseł oświeceniowych. Jej geneza miała charakter dosyć typowy -<br>konflikt ekonomiczny wynikający z zależności kolonii od angielskiej metropolii. Sam wybuch<br>wojny jeszcze nie zapowiadał rewolucyjnego charakteru konfliktu. O rewolucji można zacząć<br>mówić od momentu ogłoszenia przez zjednoczone stany Deklaracji Niepodległości, czyli od<br>4 lipca 1776 roku. W tym momencie jasne stało się, że celem wojny jest wyzwolenie<br>trzynastu stanów spod angielskiej dominacji, walka o wolność i suwerenność. Narodziła się<br>amerykańska tożsamość, oparta na demokratycznych wartościach wynikających ze<br>społeczno-religijnej różnorodności mieszkańców tej części świata. Po stronie walczących<br>o niezależność opowiedziało się wielu ochotników z Europy: Kościuszko, La Fayette, von<br>Steuben. Zwycięstwo w wojnie stworzyło warunki do dyskusji na temat przyszłości Stanów<br>Zjednoczonych, której efektem było uchwalenie konstytucji w 1783 roku. Wprowadzała ona<br>zasadę suwerenności narodu oraz zasadę trójpodziału władzy, w myśl której władzę<br>ustawodawczą powierzono dwuizbowemu Kongresowi, władzę wykonawczą - prezydentowi<br>wybieranemu w wyborach, a władzę sądowniczą - niezależnemu Sądowi Najwyższemu. To<br>były przemiany o charakterze rewolucyjnym ze względu na swoją skalę. Ich oddziaływanie<br>na ówczesną Europę okazało się bardzo silne, gdyż znalazły naśladowców (Francja,<br>Rzeczpospolita).<br>XIX wiek jest nazywany również wiekiem rewolucji. Mówiąc o nim, nie sposób nie<br>wspomnieć o Wiośnie Ludów. Chciałbym omówić jedną z jej składowych, a mianowicie<br>rewolucję węgierską. Na fali zrywów narodowo-wyzwoleńczych również Węgrzy zapragnęli<br>niepodległości. Pogłębiający się kryzys ekonomiczny oraz walka o równość wobec prawa<br>doprowadziły do pewnych przemian. Początkowo Habsburgowie szli Węgrom na ustępstwa,<br>lecz robili to w sposób politycznie nieudolny i połowiczny, co ostatecznie jeszcze bardziej<br>pogłębiło nastroje antycesarskie. Wynikiem tych działań był wybuch powstania, na którego<br>czele stanął Lajos Kossuth. Pod węgierską flagą walczyli również Polacy, m.in. Józef Bem.<br>W 1848 roku tron cesarski objął Franciszek Józef, który zaczął czynić przygotowania do<br>pacyfikacji buntu. W odpowiedzi Kossuth powołał Komitet Obrony Narodowej. Z czasem<br>jednak zaczął on prezentować politykę lojalizmu wobec korony austriackiej, co budziło<br>powszechny sprzeciw wśród najniższych warstw węgierskiego społeczeństwa. W 1849 roku<br>Austriacy rozpoczęli ofensywę, w wyniku której zajęli Budę i Peszt, co zmusiło parlament<br>węgierski do wycofania się do Debreczyna. Tam proklamowano detronizację Habsburgów<br>i utworzenie republiki. Wtedy cesarz zwrócił się o pomoc do cara Mikołaja I, który wysłał na<br>Węgry armię pod dowództwem Iwana Paskiewicza. Tym sposobem stłumiono powstanie,<br>a węgierską generalicję zmuszono do podpisania aktu kapitulacji. Ten przykład pokazuje, że<br>czasami zrywy rewolucyjne nie osiągają swoich celów lub nie są w stanie ich utrzymać.<br>Wiosna Ludów i powstanie węgierskie są przykładem tego, że nieudane lub niedokończone<br>rewolucje przynoszą zwykle nikłą poprawę rzeczywistości, ale częściej - represje lub powrót<br>do stanu poprzedzającego rewolucję.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 99<br>Ostatnimi omawianymi ruchami rewolucyjnymi są wydarzenia w krajach tzw.<br>demokracji ludowej z 1989 roku, które zbiorczo nazywane są Jesienią Narodów. W każdym<br>z państw bloku wschodniego demonstracje polityczne cechowały się różną dynamiką, jednak<br>wszędzie doprowadziły do odsunięcia od władzy partii komunistycznych sprawujących<br>władzę w tych krajach od końca II wojny światowej. Kraje objęte Jesienią Narodów w różnym<br>tempie odchodziły od komunizmu do demokracji parlamentarnej, jednak we wszystkich<br>z nich proces ten ukazał się trwały, a kraje te obecnie z powodzeniem uczestniczą<br>w strukturach Unii Europejskiej i NATO.<br>Zestawienie tych trzech wystąpień o charakterze rewolucyjnym nie pozwala<br>stwierdzić, że dyktatorskie formy władzy nie zawsze są prawidłowością w okresach<br>porewolucyjnych. Przedstawione rewolucje wywoływały zupełnie odmienne konsekwencje<br>polityczne: w Stanach Zjednoczonych po rewolucji ustanowiono nowy i trwały ustrój<br>polityczny, który przetrwał z nielicznymi modyfikacjami do dziś; Wiosna Ludów, choć była<br>rewolucją o europejskim zasięgu, nie przyniosła oczekiwanych rezultatów; natomiast<br>w Europie Środkowo-Wschodniej po Jesieni Narodów nastąpiło trwałe odejście od systemu<br>dyktatury partii komunistycznych i rozpoczął się proces demokratyzacyjny tych krajów.<br>ok. 660 słów<br>A. Narracja historyczna: 9 pkt<br>wiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch<br>elementów tematu (trzeci element zrealizowany częściowo funkcjonalnie),<br>bogata argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu oraz<br>powierzchowna w odniesieniu do trzeciego,<br>brak błędów merytorycznych.<br>B. Spójność wypowiedzi: 3 pkt<br>wypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie<br>uporządkowana)<br>Łącznie 12 punktów<br>100 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Realizacja 2<br>Rozważania wokół tezy zaproponowanej w temacie warto zacząć od zdefiniowania<br>dwóch kluczowych pojęć. Pierwsze z nich - rewolucja - bywa rozumiane jako proces<br>gwałtownych przemian w jakiejś sferze albo społeczny bunt przeciwko istniejącej władzy,<br>mający na celu zmianę ustroju w państwie. Do cech rewolucji należą zatem jej gwałtowność,<br>masowość i bunt przeciwko władzy bądź systemowi. Dyktaturą z kolei nazywamy formę<br>sprawowania nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób, mających poparcie<br>wojska i policji. W mojej pracy, na podstawie trzech różnych przykładów (rewolucji<br>angielskiej, rewolucji francuskiej i rewolucji bolszewickiej), postaram się uargumentować<br>stanowisko, że dyktatorskie formy władzy są prawidłowością w okresach porewolucyjnych.<br>Pierwszym przykładem, którym się posłużę dla uzasadnienia mojego stanowiska,<br>będzie rewolucja angielska z XVII wieku. Jej źródłem był konflikt między dążącymi do<br>absolutyzmu władcami z dynastii Stuartów a parlamentem broniącym przywilejów szlachty,<br>zapisanych m.in. w Wielkiej Karcie Swobód. Dodatkowym polem konfliktu były kwestie<br>religijne (antymonarchiczne nastawienie purytanów) oraz społeczno-ekonomiczne (dążenia<br>nowej szlachty „gentry”). Jakub I Stuart, a później - Karol I Stuart prowadzili politykę<br>ignorowania parlamentu, od czasu do czasu godząc się na doraźną współpracę z tym<br>przedstawicielstwem stanowym. Ucisk podatkowy doprowadził do niezadowolenia<br>społecznego, które król chciał uspokoić, zwołując po długiej przerwie parlament. Nie<br>przyniosło to efektu, konflikt się zaostrzył i przerodził w antykrólewskie powstanie, a później -<br>w wojnę domową. Przywódcą antykrólewskiej opozycji został Oliver Cromwell, który rozbił<br>w bitwie pod Naseby w 1642 roku armię królewską i uwięził króla Karola I. Kolejnym krokiem<br>było ścięcie króla i ustanowienie Anglii republiką. Na czele republiki stanął Cromwell, który<br>jako lord protektor został faktycznym dyktatorem. Prowadził zdecydowaną politykę wobec<br>swoich przeciwników - pacyfikował rewolucyjne ruchy w Szkocji i Irlandii. Ogłosił także<br>w połowie lat pięćdziesiątych tzw. akty nawigacyjne, które eliminowały z handlu z Anglią<br>wszelkich pośredników. Władzę swoją opierał na posłusznej mu armii, a parlament<br>sprowadził do marginalnej roli. Udało mu się także wprowadzić dziedziczność funkcji<br>dyktatorskiej. Dyktatura Cromwella jest więc dobrym przykładem na potwierdzenie tezy<br>zawartej w temacie.<br>Kolejną ważną w kontekście tematu wypracowania rewolucją jest trwająca w latach<br>1789-1799 rewolucja francuska. Jej geneza wynikała - z jednej strony - z ustroju monarchii<br>absolutnej, a z drugiej - z niesprawiedliwego podziału społecznego. We Francji bowiem<br>istniał feudalny w swym charakterze podział na stany, z których dwa (duchowieństwo<br>i szlachta) były uprzywilejowane, a trzeci (ponad 95% społeczeństwa), choć ponosił<br>największe koszty utrzymania państwa, nie miał wpływu na jego politykę. Podobnie jak<br>w Anglii, król, aby wprowadzić nowe podatki, musiał zwołać Stany Generalne, co uczynił<br>w 1789 roku. Stan trzeci, ograniczany w swych prawach, obwołał się Konstytuantą<br>i postanowił obradować aż do uchwalenia konstytucji. Na przestrzeni kolejnych miesięcy<br>wybuchły rozruchy społeczne, na początku w Paryżu i innych miastach (zdobycie Bastylii 14<br>lipca) a później na prowincji. Efektem tych wydarzeń były reformy zmieniające ustrój<br>polityczny i społeczny państwa. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela wprowadzała prawa<br>równościowe w społeczeństwie, a konstytucja z 1791 roku - ustrój monarchii konstytucyjnej<br>opartej na zasadzie trójpodziału władzy. W kolejnych etapach rewolucji (tak jak w Anglii)<br>ścięto króla Ludwika XVI jako symbol starego porządku i ogłoszono Francję republiką. Kiedy<br>zawiązała się antyfrancuska koalicja, dążąca do zdławienia rewolucji, do władzy we Francji<br>doszli radykalnie nastawieni jakobini z Robespierre’em na czele. Ich rządy od poł. 1793 do<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 101<br>poł. 1794 roku cechował terror i radykalizm. Uwięziono i stracono przeciwników politycznych<br>Robespierre’a, np. Dantona. Utworzono Trybunał Rewolucyjny, który eliminował na masową<br>skalę rzeczywistych i domniemanych przeciwników jakobinów. Zawieszono działanie nowej<br>konstytucji, konfiskowano majątki, walczono z Kościołem, wprowadzono nowy kalendarz<br>rewolucyjny itd. Jakobini stali się przykładem zradykalizowanej rewolucji, która w dyktatorski<br>sposób dążyła do całkowitej przebudowy istniejącego porządku.<br>Trzecią, a tym samym ostatnią, w mojej pracy europejską rewolucją, na której chcę<br>się skupić, jest rewolucja bolszewicka. Był to w zasadzie przewrót zbrojny w Rosji, dokonany<br>w listopadzie 1917 roku, którego efektem stało się utworzenie Rosji sowieckiej - pierwszego<br>państwa komunistycznego na świecie. Geneza tej rewolucji ma bardzo złożony charakter, bo<br>składają się na nią zarówno kwestie ideologiczne (hasła komunizmu), społeczne (kwestia<br>robotnicza) jak i polityczne (I wojna światowa). Dość powiedzieć, że w imię pokoju<br>i sprawiedliwości społecznej na świecie Lenin i jego współpracownicy stworzyli wzorzec<br>państwa totalitarnego, który w kolejnych dekadach będzie skutecznie naśladowany przez<br>innych. Dyktatura komunistyczna w odróżnieniu do omawianych przeze mnie wcześniejszych<br>porewolucyjnych dyktatur nie była krótkookresowa, okazała się bardzo trwała.<br>Przywołane przeze mnie przykłady obrazują kolejne, ogromne rewolucje, jakie miały<br>miejsce w Europie między XVII a XX wiekiem. Warto jednak zauważyć, że każdy z nich<br>rozpoczynał się od wspaniałych idei i dobrych intencji rewolucjonistów, a kończył na<br>nieograniczonym terrorze wprowadzonym raz przez opozycję, a innym razem przez samych<br>rewolucjonistów, którzy po drodze zapędzali się w swych działaniach i gubili ich pierwotny<br>cel. Wracając bowiem do definicji, rewolucja jest gwałtowna - wymaga zdecydowanych<br>działań i charyzmatycznych przywódców, gotowych je podjąć. Historia, szczególnie ta<br>burzliwa i układająca się w niespodziewane sploty wydarzeń, udowadnia nam wieloma<br>przykładami, że dyktatorskie formy władzy są prawidłowością i bezpośrednią lub nieco<br>dalszą konsekwencją obecnych przed nimi okresów rewolucyjnych.<br>ok. 800 słów<br>A. Narracja historyczna: 8 pkt<br>wiedza historyczna wykorzystana w pełni funkcjonalnie w odniesieniu do dwóch<br>elementów tematu (trzeci element zrealizowany częściowo funkcjonalnie),<br>bogata argumentacja w odniesieniu do dwóch elementów tematu oraz<br>powierzchowna w odniesieniu do trzeciego,<br>2 błędy merytoryczne.<br>B. Spójność wypowiedzi: 3 pkt<br>wypowiedź spełnia kryterium minimalnej liczby 300 słów oraz jest spójna (logicznie<br>uporządkowana)<br>Łącznie 11 punktów<br>102 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 103<br>3.<br>Informacja o egzaminie maturalnym z historii dla<br>absolwentów niesłyszących<br>Informacje o egzaminie maturalnym z historii przedstawione w rozdziale 1. Opis egzaminu<br>maturalnego z historii dotyczą również egzaminu dla absolwentów niesłyszących. Ponadto,<br>zdający niesłyszący przystępują do egzaminu maturalnego w warunkach i formie<br>dostosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.<br>Dostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów<br>niesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Dostosowanie formy egzaminu<br>maturalnego z historii dla absolwentów niesłyszących polega na przygotowaniu<br>odpowiednich arkuszy, w których uwzględnia się zmianę sposobu formułowania treści<br>niektórych zadań i poleceń. Zmiany te dotyczą zamiany pojedynczych słów, zwrotów lub<br>całych zdań - jeśli mogłyby one być niezrozumiałe lub błędnie zrozumiane przez osoby<br>niesłyszące. Jednak takie zmiany nie mogą wpływać na merytoryczną treść zadania oraz nie<br>mogą dotyczyć terminów typowych dla danej dziedziny wiedzy.<br>Szczegółowe informacje z tym związane określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej<br>Komisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form<br>przeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.<br>W dalszej części tego rozdziału zostały przedstawione przykładowe zadania, które ilustrują<br>sposób dostosowania niektórych zadań wybranych z rozdziału 2. Przykładowe zadania<br>z rozwiązaniami. Zachowano tę samą numerację zadań.<br>104 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Zadanie 2. (0-1)<br>Źródło 1. Fragmenty Starego Testamentu<br>W piątym […] miesiącu [rządów] króla […], Nabuchodonozora - [napadł na Jerozolimę]<br>Nebuzaradan, dowódca straży przybocznej […]. Spalił świątynię Pańską, pałac królewski<br>i wszystkie domy Jerozolimy - wszystkie wielkie domy spalił ogniem. Całe zaś wojsko […],<br>które było z dowódcą straży przybocznej, zburzyło cały mur dokoła Jerozolimy. Resztę zaś<br>ludu, która pozostała w mieście, zbiegów […] dowódca straży przybocznej, przesiedlił na<br>wygnanie.<br>Na podstawie: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, Warszawa 1987, s. 365.<br>Źródło 2. Ilustracja źródła z epoki<br>whatshotlondon.co.uk<br>Zdecyduj, czy opis i ilustracja dotyczą wojowników tej samej cywilizacji. Odpowiedź<br>uzasadnij.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 105<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź zawierająca poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem<br>zawierającym odwołanie do obu źródeł.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Rozstrzygnięcie: Nie<br>Przykładowe uzasadnienie:<br>W źródle 1. opisano zdobycie Jerozolimy przez wojska babilońskie (Nabuchodonozor był<br>władcą Babilonii), natomiast ilustracja przedstawia walczących ze sobą hoplitów, czyli<br>wojowników greckich.<br>Zadanie 5. (0-1)<br>Dwie strony antycznej monety<br>http://www.thehistoryblog.com<br>Napis na pierwszej stronie: Brutus imperator (L Plaetorius Cestianus - informacje o mincerzu)<br>Napis na drugiej stronie: idy marcowe<br>Podaj nazwę wydarzenia, do którego nawiązuje moneta przedstawiona na fotografii.<br>Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do symboliki monety.<br>Nazwa wydarzenia:<br>Uzasadnienie:<br>106 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podanie poprawnej nazwy wydarzenia wraz z uzasadnieniem zawierającym<br>odwołanie do symboliki monety.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Nazwa wydarzenia: Zabójstwo Juliusza Cezara<br>Przykładowe uzasadnienie:<br>Moneta zawiera szereg informacji związanych z tym wydarzeniem: napis „idy marcowe”<br>nawiązuje do daty zabójstwa Cezara, dwa sztylety do szczegółów tego mordu politycznego,<br>a na awersie widnieje podobizna jednego z zabójców - Brutusa.<br>Zadanie 8. (0-1)<br>Fotografia kościoła<br>www.commons/wikipedia.org/wiki<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 107<br>Podaj nazwę stylu architektonicznego, w którym został zbudowany kościół<br>przedstawiony na fotografii. Odpowiedź uzasadnij, charakteryzując dwie widoczne<br>cechy tego stylu.<br>Nazwa stylu:<br>Uzasadnienie:<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - zapodanie prawidłowej nazwy wraz z uzasadnieniem zawierającym dwie cechy stylu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Nazwa: styl romański<br>Przykładowe uzasadnienie: Na fotografii została przedstawiona świątynia zbudowana w stylu<br>romańskim, o czym świadczą masywny charakter budowli oraz półokrągłe łuki w oknach<br>i portalu.<br>108 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Zadanie 10. (0-2)<br>Mapa Królestwa Polskiego<br>Na podstawie: https://epodreczniki.pl<br>Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych, a następnie<br>uzasadnij swój wybór, podając dwa argumenty.<br>Mapa przedstawia obszar Królestwa Polskiego w roku<br>A. koronacji Bolesława Chrobrego.<br>B. koronacji Władysław Łokietka.<br>C. śmierci Kazimierza Wielkiego.<br>D. śmierci Kazimierza Jagiellończyka.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 109<br>Uzasadnienie:<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za poprawną odpowiedź wraz z uzasadnieniem zawierającym dwa argumenty.<br>1 pkt - za poprawną odpowiedź wraz z uzasadnieniem zawierającym jeden argument.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>C<br>Przykładowe uzasadnienie:<br>Argument 1: Mapa przedstawia obszar Królestwa Polskiego w roku śmierci Kazimierza<br>Wielkiego, o czym świadczy przynależność do Polski Rusi Halickiej i Włodzimierskiej oraz<br>Podola, opanowanych przez tego władcę.<br>Argument 2: Na północy w granicach Polski znajdują się Kujawy i Ziemia Dobrzyńska,<br>natomiast Pomorze stanowi część państwa zakonu krzyżackiego - było efektem<br>kompromisowego pokoju polsko-krzyżackiego, który utrzymał się do końca panowania<br>Kazimierza Wielkiego.<br>110 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Zadanie 13. (0-2)<br>Fotografia pomnika odsłoniętego w Krakowie w 1886 roku<br>Tłumaczenie napisu: Jadwiga królowa Polski Jagiełło wielki książę Litwy<br>http://www.polskaniezwykla.pl<br>Wymień dwa postanowienia unii w Krewie, do których nawiązał twórca pomnika.<br>Odpowiedzi uzasadnij, odwołując się do odpowiednich elementów rzeźby.<br>Postanowienie 1:<br>Uzasadnienie:<br>Postanowienie 2:<br>Uzasadnienie:<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za dwa postanowienia wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do pomnika.<br>1 pkt - za jedno postanowienie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do pomnika<br>ALBO za dwa postanowienia bez uzasadnienia.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 111<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Postanowienie 1: chrystianizacja / chrzest Litwy<br>Uzasadnienie: Jadwiga unosi przed Jagiełłą krzyż, co jest symbolem przyjęcia chrztu przez<br>władcę Litwy oraz chrystianizacji Litwy.<br>Postanowienie 2: połączenie Polski z Litwą<br>Uzasadnienie: Jadwiga i Jagiełło podają sobie dłonie (symbol małżeństwa) nad godłami<br>Polski (orzeł) i Litwy (Pogoń).<br>Zadanie 21. (0-2)<br>Na podstawie źródeł oraz własnej wiedzy uzupełnij tabelę - wpisz obok fragmentów<br>biografii odpowiadające im nazwiska.<br>Fragment biografii<br>Nazwisko<br>A.<br>Walczył w czasie konfederacji barskiej na Ukrainie, w Małopolsce<br>i na Litwie. Po upadku konfederacji wyemigrował z kraju.<br>W 1777 r. wstąpił do amerykańskiej Armii Kontynentalnej, gdzie<br>dowodził brygadą kawalerii. Sławę przyniosła mu kampania<br>prowadzona w 1779 r., w której pokonał Anglików w bitwie pod<br>Charleston. W słynnej bitwie pod Savannah został ranny i wkrótce<br>potem zmarł.<br>B.<br>Był wychowankiem Szkoły Rycerskiej w Warszawie, którą<br>ukończył w 1769 r. Walczył w wojnie o niepodległość Stanów<br>Zjednoczonych. Jako inżynier wojskowy wyróżnił się przy<br>oblężeniu Saratogi (1777) oraz przy budowie umocnień wokół<br>West Point (1778-1780). W 1815 r. zamieszkał w Solurze<br>w Szwajcarii, gdzie zmarł.<br>C.<br>Ten wybitny francuski polityk w wojnie w Ameryce uczestniczył<br>w latach 1777-1778 oraz 1780-1781. Po wybuchu Wielkiej<br>Rewolucji Francuskiej w 1789 r. dowodził Gwardią Narodową; był<br>też deputowanym do Stanów Generalnych. Był jednym z twórców<br>Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela. W latach 1792-1800<br>przebywał na emigracji. Do czynnej działalności politycznej<br>powrócił po 1815 r. i był m.in. posłem do parlamentu.<br>Na podstawie: Wielka historia świata. Świat w XVIII wieku, t. 8, red. P. Franaszek, Warszawa 2006, s. 483.<br>112 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - odpowiedź zawierająca cztery prawidłowe nazwiska.<br>1 pkt - odpowiedź zawierająca trzy lub dwa prawidłowe nazwiska.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Prawidłowe rozwiązanie<br>A - [Kazimierz] Pułaski<br>B - [Tadeusz] Kościuszko<br>C - [Marie Joseph] de La Fayette<br>Zadanie 22. (0-1)<br>Tablica upamiętniająca osoby, które otrzymały Order Virtuti Militari [Placu Marszałka<br>Józefa Piłsudskiego w Warszawie]<br>https://pl.wikipedia.org<br>Wyjaśnij okoliczności ustanowienia Orderu Virtuti Militari, do których nawiązuje<br>tablica pamiątkowa. W odpowiedzi wykorzystaj treści, które zawiera tablica.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 113<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie okoliczności z odwołaniem do treści tablicy.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Order został ustanowiony przez króla Stanisława Augusta w trakcie wojny z Rosją w roku<br>1792, czyli tzw. wojny w obronie Konstytucji 3 maja (po bitwie pod Zieleńcami). Na tablicy,<br>obok daty, widnieje inicjał ostatniego króla Polski.<br>Zadanie 24. (0-2)<br>Obraz Eugène’a Delacroix<br>https://www.louvre.fr<br>Podaj dwa argumenty na potwierdzenie tezy, że zaprezentowany obraz przedstawia<br>idee romantyzmu. W odpowiedzi odwołaj się do jego treści.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - odpowiedź zawierająca dwa prawidłowe argumenty z odwołaniem do treści obrazu.<br>1 pkt - odpowiedź zawierająca jeden prawidłowy argument z odwołaniem do treści obrazu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>114 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Przykładowe rozwiązania<br>Obraz odwołuje się do idei buntu wobec monarchicznego porządku, o czy świadczą m.in.<br>upersonifikowana wolność, scena walki na barykadach, trójkolorowa flaga będąca<br>nawiązaniem do rewolucji francuskiej i jej haseł.<br>Na obrazie można odnaleźć nawiązania do idei wolnościowych i demokratycznych:<br>wśród walczących znajdują się przedstawiciele różnych warstw społecznych, główna<br>postać ma na sobie czapkę frygijską, symbolizującą wolność.<br>Zadanie 26. (0-1)<br>Źródło 1. Fragment opracowania historycznego<br>W 1845 roku odbyły się w Poznaniu oraz w Krakowie narady dotyczące terminu wybuchu<br>powstania. Przyspieszyć powstanie chciała grupa młodszych konspiratorów z Dembowskim<br>na czele. Przeważył głos Ludwika Mierosławskiego, który w spotkaniach brał udział jako<br>ekspert wojskowy. Zdecydowano, ze powstanie wybuchnie w lutym 1846 na terenie<br>wszystkich trzech zaborów.<br>Na podstawie: M. Zgórniak, Polska w czasach walk o niepodległość […], Kraków 2001, s. 191.<br>Źródło 2. Mapa<br>Na podstawie: H. Tomalska, Historia […], Warszawa 1999, s. 125.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 115<br>Zdecyduj, czy działania przedstawione na mapie dotyczą powstania, którego termin<br>wyznaczył Ludwik Mierosławski (źródło 1.). Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do<br>źródeł 1. i 2.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do obu<br>źródeł.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Rozstrzygnięcie: Nie<br>Przykładowe uzasadnienie:<br>Źródło 1. dotyczy okoliczności wybuchu powstania krakowskiego w lutym 1846 roku, które<br>nie przerodziło się w trójzaborowe powstanie i szybko upadło. Natomiast na mapie<br>przedstawiono walki w Wielkopolsce z okresu Wiosny Ludów z 1848 roku, w których wziął<br>udział Mierosławski.<br>Zadanie 28. (0-1)<br>Artykuł prasowy z przełomu XIX i XX wieku [fragment]<br>Za czasów niewoli Kraków był długi czas źródłem narodowego pokrzepienia1. Przy<br>wzmożeniu2 ucisku udawały się3 do niego ze Śląska pielgrzymki pobożnych, z Poznańskiego</p>\n<ul><li>wycieczki inteligencji. Na Wawelu i na Kopcu Kościuszki ogrzewały się4 serca przeszłością;</li></ul>\n<p>była ona im ostoją5 i bodźcem. […] Królowie i bohaterzy nasi byli zawsze z nami. […]<br>To słońce naszej przeszłości, świecące tak jasno w Krakowie, łączyło swoje promienie<br>ciepłotą ogniska naszej kultury, rozwijającej się tam bądź co bądź swobodniej.<br>Galicja w dobie […], oprac. S. Kieniewicz, Wrocław 1952, s. 313.<br>Słowniczek:<br>1 pokrzepienie - pocieszenie, wzmocnienie<br>2 wzmożenie - zwiększenie<br>3 udawać się - tu: iść, jechać<br>4 ogrzewać się - tu: pocieszać się<br>5 ostoja - tu: wzmocnienie<br>116 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Wyjaśnij, odwołując się do faktografii, z czego wynikała wyjątkowa sytuacja Polaków<br>w Krakowie, opisana w artykule.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź zawierająca prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do faktografii.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Wyjątkowość położenia Polaków w Krakowie wynikała z odmiennej polityki władz<br>zaborczych. O ile w zaborze rosyjskim i pruskim nasiliły się represje wymierzone w polski<br>żywioł narodowy, to w zaborze austriackim - na skutek reformy wewnętrznej tego państwa<br>(powstanie monarchii dualistycznej, wprowadzenie autonomii na niektórych obszarach, np.<br>Galicji) istniały większe swobody.<br>Zadanie 31. (0-1)<br>Plakaty z okresu I wojny światowej<br>https://www.iwm.org.uk<br>A<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 117<br>https://quadri.wordpress.com<br>Zdecyduj, czy plakaty A i B zostały opublikowane przez tę samą stronę konfliktu.<br>Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do elementów graficznych każdego z nich.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do<br>elementów graficznych obu plakatów.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Rozstrzygnięcie: Nie<br>Przykładowe uzasadnienie:<br>Plakat A ma negatywne przesłanie, ukazuje krwiożerczą bestię w charakterystycznym dla<br>armii niemieckiej hełmie na głowie, wyciągającą zakrwawione ręce wyciąga w kierunku globu<br>ziemskiego. Plakat B z kolei przedstawia wizję pozytywną - niemiecki cesarz (świadczy o<br>tym flaga) jako zwycięzca i wybawca w otoczeniu żołnierzy i personifikacji Niemiec.<br>B<br>118 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Zadanie 36.<br>Źródło 1. Fragment przemówienia<br>Sto lat temu, wielki Amerykanin, pod którego cieniem dziś stoimy, podpisał Proklamację<br>Emancypacji. Ten ważny dekret stał się światłem nadziei milionów murzyńskich niewolników<br>[…]. Stał się radosnym świtem kończącym długą noc ich niewoli.<br>Na podstawie: Wielkie mowy historii, oprac. T. Zawadzki, Warszawa 2006, s. 40-41.<br>Źródło 2. Fotografia z epoki<br>https://www.allposters.com<br>Zadanie 36.1. (0-1)<br>Napisz, jakie były okoliczności wydania dokumentu wspomnianego w źródle 1.<br>W odpowiedzi odwołaj się do faktografii.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 119<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź zawierająca prawidłowe wyjaśnienie z odwołaniem do faktografii.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Toczyła się w USA wojna domowa (secesyjna), ogłoszona proklamacja znosiła niewolnictwo,<br>aby osłabić Konfederatów.<br>Zadanie 36.2. (0-1)<br>Podaj nazwisko autora cytowanego przemówienia oraz nazwisko wspomnianego w<br>tym przemówieniu wielkiego Amerykanina.<br>Autor przemówienia:<br>Wielki Amerykanin:<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź zawierająca dwa prawidłowe nazwiska.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Autor przemówienia: [Martin Luther] King<br>Wielki Amerykanin: [Abraham] Lincoln<br>Zadanie 38. (0-3)<br>Ulotka z epoki<br>http://www.dlibra.karta.org.pl<br>120 Informator o egzaminie maturalnym z historii: w liceum ogólnokształcącym od roku szkolnego 2025/2026<br>oraz w technikum od roku szkolnego 2026/2027<br>Wyjaśnij główne przesłanie ulotki, interpretując jej elementy graficzne i uwzględniając<br>kontekst historyczny.<br>Zasady oceniania<br>3 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, poparte interpretacją dwóch<br>elementów graficznych, i uwzględniająca kontekst historyczny.<br>2 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, poparte interpretacją dwóch<br>elementów graficznych, bez uwzględnienia kontekstu historycznego.<br>1 pkt - odpowiedź zawierająca wyjaśnienie przesłania ulotki, niepoparte interpretacją dwóch<br>elementów graficznych, i nieuwzględniająca kontekstu historycznego.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Głównym przesłaniem ulotki jest ukazanie analogii między utworzeniem Polskiego Komitetu<br>Wyzwolenia Narodowego oraz Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. W obu przypadkach<br>było to, zdaniem autora rysunku, efektem sowieckiej polityki zniewolenia. Świadczą o tym<br>symbole ZSRS (czerwona pięcioramienna gwiazda oraz sierp i młot) a także drut kolczasty<br>oplatający całość i podpisany „ciągłość tradycji”. Ulotka powstał w okresie stanu wojennego,<br>o czym świadczą data 13 XII 1981 oraz znak obozu dla internowanych.<br>HISTORIA<br>Poziom rozszerzony<br>HISTORIA<br>Poziom rozszerzony<br>HISTORIA<br>Poziom rozszerzony</p>","solutions":[{"source":"ai","label":"AI","kind":"text","html":"<p>Głównym przesłaniem ulotki jest ukazanie analogii między utworzeniem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (1944) a powołaniem Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (1981). W obu przypadkach było to, zdaniem autora ulotki, efektem sowieckiej polityki zniewolenia Polski. Świadczą o tym symbole ZSRS (czerwona pięcioramienna gwiazda oraz sierp i młot) oraz drut kolczasty oplatający całość, podpisany „ciągłość tradycji”. Ulotka powstała w okresie stanu wojennego, o czym świadczą data 13 XII 1981 oraz symbol/znak obozu dla internowanych - wpisuje się to w kontekst historyczny wprowadzenia stanu wojennego przez WRON jako - zdaniem opozycji - kolejnej odsłony narzucania Polsce władzy zależnej od Moskwy, analogicznej do sytuacji z 1944 roku.</p>"}]}