{"id":"informator-maturalny-informatyka-2015/zad/19","paper_id":"informator-maturalny-informatyka-2015","number":"19","points":null,"ptype":"open","subject":"informatyka","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 19. Korek (0-11)\nW plikach sprzedaz.txt, produkt.txt i kategoria.txt znajdują się informacje\no sprzedaży produktów z korka w sklepie Koreczek. Pierwszy wiersz każdego z plików jest\nwierszem nagłówkowym, a dane w wierszach rozdzielone są znakami tabulacji.\nW pliku sprzedaz.txt znajduje się 2200 wierszy z informacjami o sprzedanych\nproduktach w ciągu całego roku 2012: Id_zakupu, Id_produktu, Data_zakupu, Ilosc (liczba\nsprzedanych jednostek danego produktu).\nPrzykład:\nId_zakupu Id_produktu\nData_zakupu\nIlosc\n1\np34\n2012-08-09\n9\n2\np87\n2012-08-07\n12\n3\np86\n2012-08-03\n26\n4\np20\n2012-01-05\n2\nW pliku produkt.txt znajduje się 99 wierszy z informacjami o produktach: Id_produktu,\nNazwa, Cena, Jednostka, Id_kategoria.\nPrzykład:\nId_produkt\nNazwa\nCena\nJednostka Id_kategoria\np1\nEspecial_Big\n24,99\nm2\nk1\np2\nToledo_Natural 23,99\nm2\nk1\np3\nToledo_Red\n23,99\nm2\nk1\nW pliku kategoria.txt znajduje się 21 wierszy z opisem kategorii sprzedawanych\nproduktów: Id_kategoria, Nazwa (nazwa kategorii do której należy grupa produktów).\nPrzykład:\nId_kategoria\nNazwa\nk1\nkorek_scienny\nk2\npodklad_korkowy\nk3\ngranulat_korkowy\nWykorzystując dane zawarte w tych plikach i dostępne narzędzia informatyczne, wykonaj\nponiższe polecenia. Odpowiedzi do poszczególnych podpunktów zapisz w pliku tekstowym\no nazwie wyniki_korek.txt. Odpowiedź do każdego podpunktu poprzedź literą\noznaczającą ten podpunkt.\na) Podaj zestawienie zawierające informacje o liczbie dokonanych zakupów w każdym\nmiesiącu. Zestawienie posortuj rosnąco ze względu na liczbę zakupów.\nb) Dla każdej kategorii oblicz łączną wartość sprzedanych produktów. Utwórz zestawienie\no kolumnach: nazwa kategorii, łączna wartość sprzedanych produktów w danej kategorii.\nZestawienie uporządkuj alfabetycznie według nazw.\nc) Podaj nazwę produktu z kategorii wyroby_korkowe, którego sprzedano najwięcej oraz\nwielkość jego sprzedaży.\nd) Podaj zestawienie zawierające dla każdego produktu z kategorii parkiet_korkowy\ni panele_korkowe informacje o łącznej liczbie m2 sprzedanego produktu.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 55\nDo oceny oddajesz plik(i) o nazwie , zawierający\ntu wpisz nazwę pliku(ów)\nkomputerową realizację Twoich obliczeń oraz plik tekstowy wyniki_korek.txt,\nzawierający odpowiedzi do wszystkich podpunktów zadania. Odpowiedź do każdego\npodpunktu w pliku wyniki_korek.txt powinna być poprzedzona nazwą podpunktu.\nWymagania ogólne\nII. Wyszukiwanie, gromadzenie i przetwarzanie\ninformacji z różnych źródeł; opracowywanie\nza pomocą komputera: rysunków, tekstów danych\nliczbowych, motywów, animacji, prezentacji\nmultimedialnych.\nWymagania szczegółowe\n2. Wyszukiwanie, gromadzenie, selekcjonowanie,\nprzetwarzanie i wykorzystywanie informacji,\nkorzystanie z różnych źródeł i sposobów zdobywania\ninformacji.\nZdający:\n1) projektuje relacyjną bazę danych z zapewnieniem\nintegralności danych,\n2) stosuje metody wyszukiwania i przetwarzania\ninformacji w relacyjnej bazie danych,\n3) tworzy aplikację bazodanową, wykorzystującą\njęzyk zapytań, kwerendy, raporty; zapewnia\nintegralność danych na poziomie pól, tabel, relacji.\nSchemat punktowania\nPodpunkt\nCzynność\nLiczba\npunktów\nza\npodpunkt\nLiczba\npunktów\nza\nzadanie\na\nZa podanie poprawnego zestawienia zawierającego\ninformacje o liczbie zakupów w każdym miesiącu -\n1 punkt.\nZa posortowanie otrzymanego zestawienia ze względu\nna liczbę zakupów - 1 punkt.\n2\n10\nb\nZa podanie poprawnego zestawienia zawierającego\nnazwy kategorii i łączną wartość sprzedanego towaru dla\nkażdej kategorii - 2 punkty.\nZa podanie zestawienia zawierającego poprawne\nwartości dla co najmniej 10 kategorii - 1 punkt.\nZa posortowanie otrzymanego zestawienia\nalfabetycznie - 1 punkt.\n3\nc\nZa podanie poprawnej nazwy produktu - 1 punkt.\nZa podanie poprawnej liczby sprzedanego produktu -\n1 punkt.\n2\nd\nZa poprawne zestawienie zawierające łączną liczbę\nsprzedanych produktów w każdej z podanych kategorii\n- 3 punkty.\nZa zestawienie zawierające błędny jeden wiersz albo\njedną kolumnę - 1 punkt.\n3\n56 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015\nZadanie 19. Korek (0-11) - rozwiązanie\nPliki zawierające rozwiązania znajdują się w folderze KOREK.\nKomentarz\nCechą wyróżniającą zadanie „Korek” spośród pozostałych zadań jest konieczność\npowiązania ze sobą danych rozmieszczonych w trzech różnych plikach. Każdy z tych plików\nmoże odpowiadać innej tabeli relacyjnej bazy danych, w której mamy następujące powiązania\ntypu „jeden do wielu”:\n tabele produkt.txt i sprzedaz.txt wiąże pole ID_produkt w produkt.txt\ni pole Id_produktu w sprzedaz.txt;\n tabele kategoria.txt i produkt.txt wiąże pole Id_kategoria z obu tabel.\nNaturalnym narzędziem do analizy takich danych jest aplikacja służąca do zarządzania bazą\ndanych, np. MS Access. Poniżej zaprezentujemy rozwiązanie z użyciem tego narzędzia.\nAplikacja bazodanowa wymaga dość dużego „wstępnego” nakładu pracy związanego\nz zakładaniem tabel, ustalaniem typów i rozmiarów pól, powiązań (relacji między tabelami).\nDlatego warto czasem spróbować alternatywnych rozwiązań, na przykład w arkuszu\nkalkulacyjnym. Zaprezentujemy taką próbę na przykładzie zadania „Korek”, pozostawiając\nczytelnikom ocenę, które narzędzie jest lepiej dopasowane do specyfiki zadania.\nRozwiązanie 1: baza danych (MS Access)\nPrzed przystąpieniem do rozwiązania podpunktów a) - d) zadania, musimy założyć tabele\nodpowiadające trzem plikom z danymi. Wygodnym rozwiązaniem jest utworzenie ich poprzez\nimport danych (Plik  Pobierz dane zewnętrzne  Importuj w MS Office 2003 lub Dane\nZewnętrzne  Importowanie  Plik tekstowy w MS Office 2007) i skorzystanie z kreatora\nimportu tekstu. Przyjmijmy, że po zakończeniu tego procesu mamy tabele Sprzedaz,\nProdukt i Kategoria, a pola tych tabel mają takie nazwy, jak podano w przykładach\nw treści zadania.\nNastępnie ustalimy relacje między tabelami i w efekcie uzyskujemy następujący schemat bazy\ndanych4:\n4 Rysunki w niniejszym opisie pochodzą z MS Office 2003 i MS Office 2007.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 57\nTeraz możemy przystąpić do rozwiązania podpunktów a) - d) zadania, tworząc odpowiednie\nkwerendy\nPodpunkt a\nWszystkie dane do podpunktu a znajdują się w tabeli Sprzedaz, brakuje w niej jednak pola\nidentyfikującego miesiąc każdej sprzedaży. Dodajemy więc pole wyliczane, w którym\nwyznaczamy miesiąc sprzedaży w oparciu o wartość pola Data_zakupu. Co prawda\nskładnia wyrażeń definiujących pola wyliczane jest dość skomplikowana, jednak w MS Access\nmożemy tworzyć takie pola za pomocą konstruktora wyrażeń, w którym wybieramy\nposzczególne elementy wyrażenia z odpowiednich list.\nAby wyznaczyć liczbę transakcji w każdym miesiącu, grupujemy dane według nowo\nutworzonego pola identyfikującego miesiąc sprzedaży, zliczamy liczbę wierszy w każdej\ngrupie (funkcja Policz) oraz sortujemy wynikowe zestawienie wg tych wyliczonych\nwartości. Szczegóły prezentujemy na załączonym obrazie okna projektu kwerendy:\n58 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015\nPodpunkt b\nZanim będziemy mogli sumować wartości sprzedaży w obrębie kategorii produktów, musimy\nwyznaczyć wartość każdej sprzedaży, co wymaga dostępu do tabel Sprzedaz i Produkt.\nW tym celu tworzymy pomocniczą kwerendę, w której korzystamy z powiązania obu tabel\ni tworzymy pole wyliczane, w którym wartość Ilosc z każdej sprzedaży mnożymy przez\nwartość Cena z tabeli Produkt:\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 59\nNastępnie wystarczy zsumować wartości poszczególnych sprzedaży w obrębie kategorii\nproduktów, co możemy zrobić tworząc sprzężenie między tabelą Kategoria i nowo\nzałożoną kwerendą poprzez pole Id_kategoria. Wynikową kwerendę prezentujemy\nponiżej.\nPodpunkt c\nAby ustalić ilość jednostek sprzedaży każdego produktu, wystarczyłoby pogrupować tabelę\nSprzedaz wg pola Id_produktu i wyznaczyć sumę wartości pola Ilosc w każdej\ngrupie. Moglibyśmy też posortować zestawienie wg wyliczonych sum.\nTakie rozwiązanie nie daje jednak dostępu do nazw produktów, nie pozwala też wydzielić\nproduktów z kategorii wyroby_korkowe. Dlatego do rozwiązania punktu c) wykorzystamy\nwszystkie trzy tabele wraz z łączącymi je relacjami. Aby w wyniku uzyskać tylko produkty\nz kategorii wyroby_korkowe, zastosujemy filtrowanie wpisując frazę „wyroby_korkowe”\nw wierszu kryteriów dla nazwy kategorii. Przykładowy projekt kwerendy załączamy poniżej.\n60 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015\nPodpunkt d\nChcielibyśmy uzyskać zestawienie, w którego wierszach znajdują się nazwy kategorii,\nw kolumnach nazwy produktów, a na przecięciach wierszy i kolumn wielkości sprzedaży\nodpowiednich produktów. Zastosujemy w tym celu kwerendę krzyżową, której funkcjonalność\njest podobna do tabel przestawnych w MS Excel. Poniżej prezentujemy nasze rozwiązanie dla\npunktu d), w którym chcielibyśmy zwrócić uwagę na następujące elementy:\n w wierszu o nazwie „Krzyżowe” wskazujemy rolę poszczególnych pól w kwerendzie\nkrzyżowej: nagłówków kolumn, nagłówków wierszy, wartości uwzględnianych\nw obliczeniach,\n w wierszach „Kryteria” kolumny Kategoria wpisane zostały kategorie, do których\nograniczone miały być wyniki punktu d) zadania.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 61\nRozwiązanie 2: arkusz kalkulacyjny (MS Excel)\nRozwiązanie zadania w arkuszu kalkulacyjnym rozpoczniemy od wczytania zawartości plików\nsprzedaz.txt, produkt.txt i kategoria.txt do trzech różnych arkuszy\no nazwach sprzedaz, produkt i kategoria z takimi nagłówkami kolumn, jak podane\nw treści zadania. Możemy to zrobić, importując odpowiednie pliki tekstowe w MS Excel\n(Dane  Importuj dane zewnętrzne  Importuj dane w MS Office 2003 lub Dane  Dane\nzewnętrzne  Z tekstu w MS Office 2007), każdy do innego arkusza.\nRozwiązując kolejne podpunkty zadania, tworzyć będziemy tabele przestawne w oparciu\no dane z zaimportowanych tabel. Aby utworzyć tabelę przestawną, wskazujemy:\n1. kolumny względem których grupowane będą dane,\n2. kolumnę, z której brane będą wartości do obliczeń,\n3. funkcję, którą stosować będziemy na wartościach z kolumny podanej w 2.\nPowyższe parametry ustalamy w projekcie tabeli przestawnej, ustalając wartości obszarów\nEtykiety wierszy, Etykiety kolumn i Wartości (terminy takie stosowane są w MS Office 2007;\nich odpowiednikami w MS Office 2003 są obszary Wiersz, Kolumna i Dane). Obszary Etykiety\nwierszy i Etykiety kolumn odpowiadają kryteriom grupowania (jeśli stosujemy tylko jedno\nkryterium, obszar Etykiety wierszy lub Etykiety kolumn pozostaje pusty). W obszarze Wartości\numieszczamy pole do obliczeń, wybieramy również odpowiednią funkcję (np. suma, średnia,\nlicznik).\n62 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015\nPodpunkt a\nAby rozwiązać podpunkt a), dodamy do zestawienia kolumnę Miesiąc, w której wyznaczymy\nmiesiąc każdej sprzedaży, korzystając z funkcji wbudowanej (=MIESIĄC(C2)). Następnie\ntworzymy i sortujemy tabelę przestawną dla tabeli sprzedaz, grupującą dane wg miesięcy\ni sumującą liczbę zakupów w każdym miesiącu. Poniżej prezentujemy projekt układu dla\ntworzonej tabeli:\nPodpunkty b - d\nPonieważ podpunkty b - d zadania wymagają powiązań między poszczególnymi tabelami,\nspróbujemy zbudować jedną tabelę kumulującą wszystkie te powiązania. W tym celu\ntworzymy kopię tabeli sprzedaz w nowym arkuszu (B) i dodajemy do niej kolumny:\nProdukt_nazwa, Id_kategorii, Cena, Kategoria_nazwa, Wartość.\nPoszczególne pola uzupełniamy korzystając z następujących zależności:\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 63\n wartości Produkt_nazwa, Kategoria i Cena można odczytać z tabeli produkt,\nw oparciu o Id_produktu,\n wartość Kategoria_nazwa można odczytać z tabeli kategoria, po wyznaczeniu\nId_kategorii,\n pole Wartość jest równe iloczynowi pól Ilosc i Cena.\nDocelowo chcielibyśmy uzyskać poniższy efekt:\nAby możliwe było utworzenia opisanej powyżej tabeli, potrzebna jest nam metoda na\nwyszukiwanie w tabeli wierszy z ustaloną wartością pewnego pola i wybieranie z takich\nwierszy wartości innych pól. Wykorzystaliśmy do tego funkcję WYSZUKAJ.PIONOWO\no czterech parametrach:\n pierwszy określa wyszukiwaną wartość,\n drugi definiuje obszar przeszukiwania (wartość szukana jest w pierwszej kolumnie\nobszaru),\n trzeci parametr wskazuje, z której kolumny obszaru należy pobrać wynikową wartość,\n czwarty parametr określa czy wyszukiwanie ma być dokładne czy też przedziałowe\n(w naszym przypadku wpisujemy wartość FAŁSZ oznaczającą dokładne wyszukiwanie).\nDziałanie funkcji zilustrujemy na przykładzie. Załóżmy, że w kolumnie B znajdują się wartości\nId_produktu z kolejnych wierszy tabeli sprzedaz. Aby w kolumnie C uzyskać nazwę\nproduktu, wpisujemy następujące parametry funkcji WYSZUKAJ.PIONOWO (w wierszu 2):\n B2 jako wyszukiwaną wartość;\n obszar zajmowany przez tabelę produktów (w naszym przykładzie\nprodukt!$A$2:$E$100); stosujemy adresowanie bezpośrednie, aby obszar nie\nzmieniał się przy kopiowaniu;\n liczbę 2 jako trzeci parametr, gdyż nazwy produktów znajdują się w drugiej kolumnie\ntabeli produkt.\nPoniżej załączamy ilustrację tego przykładu:\n64 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015\nMając dostęp do tabeli, w której wiersze z tabeli sprzedaz uzupełnione są o powiązane\nz nimi informacje z tabel produkt i kategoria, punkty b), c) i d), możemy rozwiązać,\nstosując tabele przestawne w powiązaniu z sortowaniem i filtrowaniem danych.\nPodpunkt b\nStosujemy grupowanie wg nazwy kategorii przeciągając Kategoria_nazwa jako pole\nwierszy.\nW obszarze wartości umieszczamy sumę pola Wartość (przeciągamy nazwę pola do\nodpowiedniego obszaru).\nPodpunkt c\nSortujemy dane malejąco względem nazwy kategorii, co spowoduje, że „wyroby_korkowe”\npojawią się w początkowym bloku tabeli. Tabelę przestawną tworzymy tylko dla tego\nfragmentu tabeli. Wybieramy Produkt_nazwa jako pole wierszy, a w obszarze wartości\numieszczamy sumę pola Ilość (i wg niej sortujemy).\nPodpunkt d\nAby ograniczyć analizę do podanych kategorii, najpierw sortujemy dane wg nazwy kategorii\ni usuwamy wiersze z innych kategorii niż parkiet_korkowy i panele_korkowe. Za pole wierszy\nprzyjmujemy Produkt_nazwa, pole kolumn to Kategoria_nazwa, a w obszarze\nwartości umieszczamy sumę pola Ilość.\nZapalonym programistom zalecić warto lepsze poznanie języka SQL, w którym można\nsamodzielnie formułować zapytania do bazy danych lub modyfikować zapytania utworzone za\npomocą interaktywnych narzędzi do tworzenia kwerend. Pozwoli to rozwiązywać zadania\ntego typu z wykorzystaniem bardzo elastycznego języka, unikając ograniczeń bądź\nniedogodności interaktywnego tworzenia kwerend w MS Access.\nRozwiązania bazodanowe dla podpunktów a) - c) uzyskać można, tworząc dość standardowe\nkwerendy wybierające z zastosowaniem grupowania. Po utworzeniu relacji łączących\nwszystkie trzy tabele, punkty te nie powinny nastręczać większych trudności wprawnym\nużytkownikom MS Access lub innych systemów bazodanowych. W rozwiązaniu podpunktu d)\nzaprezentowaliśmy potencjał kwerend krzyżowych, choć punkt ten można również rozwiązać\nw sposób bardziej standardowy, korzystając z faktu, że wynik należy uzyskać tylko dla dwóch\nkategorii produktów (można na przykład utworzyć dwie kwerendy - jedną dla kategorii\nparkiet_korkowy, a drugą dla kategorii panele_korkowe).\nOdnośnie zaprezentowanego rozwiązania zadania w arkuszu kalkulacyjnym należy zaznaczyć,\nże wiązanie tabel poprzez funkcję WYSZUKAJ.PIONOWO jest nieefektywne dla dużych\nzbiorów danych oraz niewygodne przy aktualizacji danych. Zaprezentowaliśmy to\nrozwiązanie, aby podkreślić uniwersalność różnych narzędzi i zwrócić uwagę, że maturzysta\nsamodzielnie podejmuje decyzję o wyborze narzędzia do rozwiązania zadania (uwzględniając\nczas dostępny w trakcie egzaminu maturalnego).\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 65","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-informatyka-2015/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":54,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Informatyka · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Informatyka","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Zadanie 19. Korek (0-11)
W plikach sprzedaz.txt, produkt.txt i kategoria.txt znajdują się informacje
o sprzedaży produktów z korka w sklepie Koreczek. Pierwszy wiersz każdego z plików jest
wierszem nagłówkowym, a dane w wierszach rozdzielone są znakami tabulacji.
W pliku sprzedaz.txt znajduje się 2200 wierszy z informacjami o sprzedanych
produktach w ciągu całego roku 2012: Id_zakupu, Id_produktu, Data_zakupu, Ilosc (liczba
sprzedanych jednostek danego produktu).
Przykład:
Id_zakupu Id_produktu
Data_zakupu
Ilosc
1
p34
2012-08-09
9
2
p87
2012-08-07
12
3
p86
2012-08-03
26
4
p20
2012-01-05
2
W pliku produkt.txt znajduje się 99 wierszy z informacjami o produktach: Id_produktu,
Nazwa, Cena, Jednostka, Id_kategoria.
Przykład:
Id_produkt
Nazwa
Cena
Jednostka Id_kategoria
p1
Especial_Big
24,99
m2
k1
p2
Toledo_Natural 23,99
m2
k1
p3
Toledo_Red
23,99
m2
k1
W pliku kategoria.txt znajduje się 21 wierszy z opisem kategorii sprzedawanych
produktów: Id_kategoria, Nazwa (nazwa kategorii do której należy grupa produktów).
Przykład:
Id_kategoria
Nazwa
k1
korek_scienny
k2
podklad_korkowy
k3
granulat_korkowy
Wykorzystując dane zawarte w tych plikach i dostępne narzędzia informatyczne, wykonaj
poniższe polecenia. Odpowiedzi do poszczególnych podpunktów zapisz w pliku tekstowym
o nazwie wyniki_korek.txt. Odpowiedź do każdego podpunktu poprzedź literą
oznaczającą ten podpunkt.
a) Podaj zestawienie zawierające informacje o liczbie dokonanych zakupów w każdym
miesiącu. Zestawienie posortuj rosnąco ze względu na liczbę zakupów.
b) Dla każdej kategorii oblicz łączną wartość sprzedanych produktów. Utwórz zestawienie
o kolumnach: nazwa kategorii, łączna wartość sprzedanych produktów w danej kategorii.
Zestawienie uporządkuj alfabetycznie według nazw.
c) Podaj nazwę produktu z kategorii wyroby_korkowe, którego sprzedano najwięcej oraz
wielkość jego sprzedaży.
d) Podaj zestawienie zawierające dla każdego produktu z kategorii parkiet_korkowy
i panele_korkowe informacje o łącznej liczbie m2 sprzedanego produktu.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 55
Do oceny oddajesz plik(i) o nazwie , zawierający
tu wpisz nazwę pliku(ów)
komputerową realizację Twoich obliczeń oraz plik tekstowy wyniki_korek.txt,
zawierający odpowiedzi do wszystkich podpunktów zadania. Odpowiedź do każdego
podpunktu w pliku wyniki_korek.txt powinna być poprzedzona nazwą podpunktu.
Wymagania ogólne
II. Wyszukiwanie, gromadzenie i przetwarzanie
informacji z różnych źródeł; opracowywanie
za pomocą komputera: rysunków, tekstów danych
liczbowych, motywów, animacji, prezentacji
multimedialnych.
Wymagania szczegółowe

\n
  1. Wyszukiwanie, gromadzenie, selekcjonowanie,
\n

przetwarzanie i wykorzystywanie informacji,
korzystanie z różnych źródeł i sposobów zdobywania
informacji.
Zdający:

\n
  1. projektuje relacyjną bazę danych z zapewnieniem
\n

integralności danych,

\n
  1. stosuje metody wyszukiwania i przetwarzania
\n

informacji w relacyjnej bazie danych,

\n
  1. tworzy aplikację bazodanową, wykorzystującą
\n

język zapytań, kwerendy, raporty; zapewnia
integralność danych na poziomie pól, tabel, relacji.
Schemat punktowania
Podpunkt
Czynność
Liczba
punktów
za
podpunkt
Liczba
punktów
za
zadanie
a
Za podanie poprawnego zestawienia zawierającego
informacje o liczbie zakupów w każdym miesiącu -
1 punkt.
Za posortowanie otrzymanego zestawienia ze względu
na liczbę zakupów - 1 punkt.
2
10
b
Za podanie poprawnego zestawienia zawierającego
nazwy kategorii i łączną wartość sprzedanego towaru dla
każdej kategorii - 2 punkty.
Za podanie zestawienia zawierającego poprawne
wartości dla co najmniej 10 kategorii - 1 punkt.
Za posortowanie otrzymanego zestawienia
alfabetycznie - 1 punkt.
3
c
Za podanie poprawnej nazwy produktu - 1 punkt.
Za podanie poprawnej liczby sprzedanego produktu -
1 punkt.
2
d
Za poprawne zestawienie zawierające łączną liczbę
sprzedanych produktów w każdej z podanych kategorii

\n\n

Za zestawienie zawierające błędny jeden wiersz albo
jedną kolumnę - 1 punkt.
3
56 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015
Zadanie 19. Korek (0-11) - rozwiązanie
Pliki zawierające rozwiązania znajdują się w folderze KOREK.
Komentarz
Cechą wyróżniającą zadanie „Korek” spośród pozostałych zadań jest konieczność
powiązania ze sobą danych rozmieszczonych w trzech różnych plikach. Każdy z tych plików
może odpowiadać innej tabeli relacyjnej bazy danych, w której mamy następujące powiązania
typu „jeden do wielu”:
 tabele produkt.txt i sprzedaz.txt wiąże pole ID_produkt w produkt.txt
i pole Id_produktu w sprzedaz.txt;
 tabele kategoria.txt i produkt.txt wiąże pole Id_kategoria z obu tabel.
Naturalnym narzędziem do analizy takich danych jest aplikacja służąca do zarządzania bazą
danych, np. MS Access. Poniżej zaprezentujemy rozwiązanie z użyciem tego narzędzia.
Aplikacja bazodanowa wymaga dość dużego „wstępnego” nakładu pracy związanego
z zakładaniem tabel, ustalaniem typów i rozmiarów pól, powiązań (relacji między tabelami).
Dlatego warto czasem spróbować alternatywnych rozwiązań, na przykład w arkuszu
kalkulacyjnym. Zaprezentujemy taką próbę na przykładzie zadania „Korek”, pozostawiając
czytelnikom ocenę, które narzędzie jest lepiej dopasowane do specyfiki zadania.
Rozwiązanie 1: baza danych (MS Access)
Przed przystąpieniem do rozwiązania podpunktów a) - d) zadania, musimy założyć tabele
odpowiadające trzem plikom z danymi. Wygodnym rozwiązaniem jest utworzenie ich poprzez
import danych (Plik  Pobierz dane zewnętrzne  Importuj w MS Office 2003 lub Dane
Zewnętrzne  Importowanie  Plik tekstowy w MS Office 2007) i skorzystanie z kreatora
importu tekstu. Przyjmijmy, że po zakończeniu tego procesu mamy tabele Sprzedaz,
Produkt i Kategoria, a pola tych tabel mają takie nazwy, jak podano w przykładach
w treści zadania.
Następnie ustalimy relacje między tabelami i w efekcie uzyskujemy następujący schemat bazy
danych4:
4 Rysunki w niniejszym opisie pochodzą z MS Office 2003 i MS Office 2007.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 57
Teraz możemy przystąpić do rozwiązania podpunktów a) - d) zadania, tworząc odpowiednie
kwerendy
Podpunkt a
Wszystkie dane do podpunktu a znajdują się w tabeli Sprzedaz, brakuje w niej jednak pola
identyfikującego miesiąc każdej sprzedaży. Dodajemy więc pole wyliczane, w którym
wyznaczamy miesiąc sprzedaży w oparciu o wartość pola Data_zakupu. Co prawda
składnia wyrażeń definiujących pola wyliczane jest dość skomplikowana, jednak w MS Access
możemy tworzyć takie pola za pomocą konstruktora wyrażeń, w którym wybieramy
poszczególne elementy wyrażenia z odpowiednich list.
Aby wyznaczyć liczbę transakcji w każdym miesiącu, grupujemy dane według nowo
utworzonego pola identyfikującego miesiąc sprzedaży, zliczamy liczbę wierszy w każdej
grupie (funkcja Policz) oraz sortujemy wynikowe zestawienie wg tych wyliczonych
wartości. Szczegóły prezentujemy na załączonym obrazie okna projektu kwerendy:
58 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015
Podpunkt b
Zanim będziemy mogli sumować wartości sprzedaży w obrębie kategorii produktów, musimy
wyznaczyć wartość każdej sprzedaży, co wymaga dostępu do tabel Sprzedaz i Produkt.
W tym celu tworzymy pomocniczą kwerendę, w której korzystamy z powiązania obu tabel
i tworzymy pole wyliczane, w którym wartość Ilosc z każdej sprzedaży mnożymy przez
wartość Cena z tabeli Produkt:
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 59
Następnie wystarczy zsumować wartości poszczególnych sprzedaży w obrębie kategorii
produktów, co możemy zrobić tworząc sprzężenie między tabelą Kategoria i nowo
założoną kwerendą poprzez pole Id_kategoria. Wynikową kwerendę prezentujemy
poniżej.
Podpunkt c
Aby ustalić ilość jednostek sprzedaży każdego produktu, wystarczyłoby pogrupować tabelę
Sprzedaz wg pola Id_produktu i wyznaczyć sumę wartości pola Ilosc w każdej
grupie. Moglibyśmy też posortować zestawienie wg wyliczonych sum.
Takie rozwiązanie nie daje jednak dostępu do nazw produktów, nie pozwala też wydzielić
produktów z kategorii wyroby_korkowe. Dlatego do rozwiązania punktu c) wykorzystamy
wszystkie trzy tabele wraz z łączącymi je relacjami. Aby w wyniku uzyskać tylko produkty
z kategorii wyroby_korkowe, zastosujemy filtrowanie wpisując frazę „wyroby_korkowe”
w wierszu kryteriów dla nazwy kategorii. Przykładowy projekt kwerendy załączamy poniżej.
60 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015
Podpunkt d
Chcielibyśmy uzyskać zestawienie, w którego wierszach znajdują się nazwy kategorii,
w kolumnach nazwy produktów, a na przecięciach wierszy i kolumn wielkości sprzedaży
odpowiednich produktów. Zastosujemy w tym celu kwerendę krzyżową, której funkcjonalność
jest podobna do tabel przestawnych w MS Excel. Poniżej prezentujemy nasze rozwiązanie dla
punktu d), w którym chcielibyśmy zwrócić uwagę na następujące elementy:
 w wierszu o nazwie „Krzyżowe” wskazujemy rolę poszczególnych pól w kwerendzie
krzyżowej: nagłówków kolumn, nagłówków wierszy, wartości uwzględnianych
w obliczeniach,
 w wierszach „Kryteria” kolumny Kategoria wpisane zostały kategorie, do których
ograniczone miały być wyniki punktu d) zadania.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 61
Rozwiązanie 2: arkusz kalkulacyjny (MS Excel)
Rozwiązanie zadania w arkuszu kalkulacyjnym rozpoczniemy od wczytania zawartości plików
sprzedaz.txt, produkt.txt i kategoria.txt do trzech różnych arkuszy
o nazwach sprzedaz, produkt i kategoria z takimi nagłówkami kolumn, jak podane
w treści zadania. Możemy to zrobić, importując odpowiednie pliki tekstowe w MS Excel
(Dane  Importuj dane zewnętrzne  Importuj dane w MS Office 2003 lub Dane  Dane
zewnętrzne  Z tekstu w MS Office 2007), każdy do innego arkusza.
Rozwiązując kolejne podpunkty zadania, tworzyć będziemy tabele przestawne w oparciu
o dane z zaimportowanych tabel. Aby utworzyć tabelę przestawną, wskazujemy:

\n
  1. kolumny względem których grupowane będą dane,
  2. kolumnę, z której brane będą wartości do obliczeń,
  3. funkcję, którą stosować będziemy na wartościach z kolumny podanej w 2.
\n

Powyższe parametry ustalamy w projekcie tabeli przestawnej, ustalając wartości obszarów
Etykiety wierszy, Etykiety kolumn i Wartości (terminy takie stosowane są w MS Office 2007;
ich odpowiednikami w MS Office 2003 są obszary Wiersz, Kolumna i Dane). Obszary Etykiety
wierszy i Etykiety kolumn odpowiadają kryteriom grupowania (jeśli stosujemy tylko jedno
kryterium, obszar Etykiety wierszy lub Etykiety kolumn pozostaje pusty). W obszarze Wartości
umieszczamy pole do obliczeń, wybieramy również odpowiednią funkcję (np. suma, średnia,
licznik).
62 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015
Podpunkt a
Aby rozwiązać podpunkt a), dodamy do zestawienia kolumnę Miesiąc, w której wyznaczymy
miesiąc każdej sprzedaży, korzystając z funkcji wbudowanej (=MIESIĄC(C2)). Następnie
tworzymy i sortujemy tabelę przestawną dla tabeli sprzedaz, grupującą dane wg miesięcy
i sumującą liczbę zakupów w każdym miesiącu. Poniżej prezentujemy projekt układu dla
tworzonej tabeli:
Podpunkty b - d
Ponieważ podpunkty b - d zadania wymagają powiązań między poszczególnymi tabelami,
spróbujemy zbudować jedną tabelę kumulującą wszystkie te powiązania. W tym celu
tworzymy kopię tabeli sprzedaz w nowym arkuszu (B) i dodajemy do niej kolumny:
Produkt_nazwa, Id_kategorii, Cena, Kategoria_nazwa, Wartość.
Poszczególne pola uzupełniamy korzystając z następujących zależności:
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 63
 wartości Produkt_nazwa, Kategoria i Cena można odczytać z tabeli produkt,
w oparciu o Id_produktu,
 wartość Kategoria_nazwa można odczytać z tabeli kategoria, po wyznaczeniu
Id_kategorii,
 pole Wartość jest równe iloczynowi pól Ilosc i Cena.
Docelowo chcielibyśmy uzyskać poniższy efekt:
Aby możliwe było utworzenia opisanej powyżej tabeli, potrzebna jest nam metoda na
wyszukiwanie w tabeli wierszy z ustaloną wartością pewnego pola i wybieranie z takich
wierszy wartości innych pól. Wykorzystaliśmy do tego funkcję WYSZUKAJ.PIONOWO
o czterech parametrach:
 pierwszy określa wyszukiwaną wartość,
 drugi definiuje obszar przeszukiwania (wartość szukana jest w pierwszej kolumnie
obszaru),
 trzeci parametr wskazuje, z której kolumny obszaru należy pobrać wynikową wartość,
 czwarty parametr określa czy wyszukiwanie ma być dokładne czy też przedziałowe
(w naszym przypadku wpisujemy wartość FAŁSZ oznaczającą dokładne wyszukiwanie).
Działanie funkcji zilustrujemy na przykładzie. Załóżmy, że w kolumnie B znajdują się wartości
Id_produktu z kolejnych wierszy tabeli sprzedaz. Aby w kolumnie C uzyskać nazwę
produktu, wpisujemy następujące parametry funkcji WYSZUKAJ.PIONOWO (w wierszu 2):
 B2 jako wyszukiwaną wartość;
 obszar zajmowany przez tabelę produktów (w naszym przykładzie
produkt!A2:E100); stosujemy adresowanie bezpośrednie, aby obszar nie
zmieniał się przy kopiowaniu;
 liczbę 2 jako trzeci parametr, gdyż nazwy produktów znajdują się w drugiej kolumnie
tabeli produkt.
Poniżej załączamy ilustrację tego przykładu:
64 Informator o egzaminie maturalnym z informatyki od roku szkolnego 2014/2015
Mając dostęp do tabeli, w której wiersze z tabeli sprzedaz uzupełnione są o powiązane
z nimi informacje z tabel produkt i kategoria, punkty b), c) i d), możemy rozwiązać,
stosując tabele przestawne w powiązaniu z sortowaniem i filtrowaniem danych.
Podpunkt b
Stosujemy grupowanie wg nazwy kategorii przeciągając Kategoria_nazwa jako pole
wierszy.
W obszarze wartości umieszczamy sumę pola Wartość (przeciągamy nazwę pola do
odpowiedniego obszaru).
Podpunkt c
Sortujemy dane malejąco względem nazwy kategorii, co spowoduje, że „wyroby_korkowe”
pojawią się w początkowym bloku tabeli. Tabelę przestawną tworzymy tylko dla tego
fragmentu tabeli. Wybieramy Produkt_nazwa jako pole wierszy, a w obszarze wartości
umieszczamy sumę pola Ilość (i wg niej sortujemy).
Podpunkt d
Aby ograniczyć analizę do podanych kategorii, najpierw sortujemy dane wg nazwy kategorii
i usuwamy wiersze z innych kategorii niż parkiet_korkowy i panele_korkowe. Za pole wierszy
przyjmujemy Produkt_nazwa, pole kolumn to Kategoria_nazwa, a w obszarze
wartości umieszczamy sumę pola Ilość.
Zapalonym programistom zalecić warto lepsze poznanie języka SQL, w którym można
samodzielnie formułować zapytania do bazy danych lub modyfikować zapytania utworzone za
pomocą interaktywnych narzędzi do tworzenia kwerend. Pozwoli to rozwiązywać zadania
tego typu z wykorzystaniem bardzo elastycznego języka, unikając ograniczeń bądź
niedogodności interaktywnego tworzenia kwerend w MS Access.
Rozwiązania bazodanowe dla podpunktów a) - c) uzyskać można, tworząc dość standardowe
kwerendy wybierające z zastosowaniem grupowania. Po utworzeniu relacji łączących
wszystkie trzy tabele, punkty te nie powinny nastręczać większych trudności wprawnym
użytkownikom MS Access lub innych systemów bazodanowych. W rozwiązaniu podpunktu d)
zaprezentowaliśmy potencjał kwerend krzyżowych, choć punkt ten można również rozwiązać
w sposób bardziej standardowy, korzystając z faktu, że wynik należy uzyskać tylko dla dwóch
kategorii produktów (można na przykład utworzyć dwie kwerendy - jedną dla kategorii
parkiet_korkowy, a drugą dla kategorii panele_korkowe).
Odnośnie zaprezentowanego rozwiązania zadania w arkuszu kalkulacyjnym należy zaznaczyć,
że wiązanie tabel poprzez funkcję WYSZUKAJ.PIONOWO jest nieefektywne dla dużych
zbiorów danych oraz niewygodne przy aktualizacji danych. Zaprezentowaliśmy to
rozwiązanie, aby podkreślić uniwersalność różnych narzędzi i zwrócić uwagę, że maturzysta
samodzielnie podejmuje decyzję o wyborze narzędzia do rozwiązania zadania (uwzględniając
czas dostępny w trakcie egzaminu maturalnego).
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 65

","solutions":[]}