{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2015/zad/1","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2015","number":"1","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 1.\nW jaki sposób w utworach literackich bywają przedstawiani intelektualiści? Omów\nzagadnienie, odwołując się do załączonej bajki Ignacego Krasickiego oraz do innych\nutworów literackich.\nIgnacy Krasicki\nFILOZOF\nPo stryju filozofie2 wziął jeden spuściznę,\nNie gotowiznę,\nTam, gdzie duch buja nad ciało,\nTakich sprzętów bywa mało,\nAle były na szafach, w szafach słojków szyki,\nAlembiki3,\nPapierów stósy4,\nGlobusy\nI na stoliku\nSzkiełek bez liku,\nA w końcu ławy\nWorek dziurawy.\nWziął jedno szkiełko, patrzy, aż wór okazały.\nWziął drugie, a woreczek nikczemny5 i mały.\nWestchnął zatem nieborak i rzekł: Wiem, dlaczego\nByły pustki w dziurawym worku stryja mego:\nGdyby był okiem, nie szkłem, na rzeczy poglądał,\nI on by użył, i ja znalazłbym, com żądał.\nIgnacy Krasicki, Bajki, oprac. Z. Goliński, Kraków 1975.\n2 Filozof - chodzi tu o uczonego w ogóle; opisana w bajce pracownia należała, jak można sądzić\nz wyposażenia, do alchemika, astronoma lub przyrodnika.\n3 Alembik - naczynie do destylacji płynów.\n4 Stósy - stosy.\n5 Nikczemny - tu: nędzny, mizerny.\n24 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania ogólne i szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. Uczeń:\n1.1) odczytuje sens całego tekstu […];\n1.2) [ ] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte.\nII. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń:\n1.2) określa problematykę utworu;\n2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera [ ];\n3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu [ ];\n3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich.\nIII. Tworzenie wypowiedzi. Uczeń:\n1.1) tworzy dłuższy tekst […] mówiony […] zgodnie z podstawowymi regułami jego\norganizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej;\n1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki\ni retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,\ndokonuje selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady\nilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie);\n1.4) publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową\nwyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu).\nPrzykładowa realizacja zadania (1)6\n1. WSTĘP\nIntelektualista to człowiek o dużej wiedzy i wybitnych zdolnościach umysłowych, twórczo\nmyślący, kierujący się w postępowaniu rozumem, przedkładający racjonalizm nad inne\nsposoby poznawania rzeczywistości; to także - autorytet intelektualny w społeczeństwie.\n2. TEZA\nIntelektualista w utworach literackich wieku XVIII i XIX bywa przedstawiany w różnoraki\nsposób, z jednej strony - ironiczny, jako osoba wyalienowana, ślepo zapatrzona w naukę jako\njedyne narzędzie poznania rzeczywistości, z drugiej - z podziwem dla jego wiedzy i braku\nprzywiązania do dóbr materialnych oraz dystansu do spraw dotyczących codziennego życia.\nOświeceniowy i pozytywistyczny kult nauki i wiedzy nie pozwalał na ironiczne traktowanie\nuczonych, w romantyzmie zaś odnaleźć można wizerunki krytyczne.\n3. WYWÓD\n Przedstawiony w pośmiertnej charakterystyce filozof Krasickiego to typ całkowicie\npochłonięty pracą naukową, niezaprzątający sobie głowy sprawami materialnymi (w tym\ntakże spadkiem dla rodziny). Pokazuje to jego stan posiadania: słoiki, naczynia\ndo doświadczeń, szkiełka, globusy, papiery, ława, dziurawy worek, bezużyteczne dla jego\nmaterialistycznie nastawionego spadkobiercy.\n W bajce Filozof szkiełko jest symbolem idealistycznego oddanie się nauce, a oko\n- trzeźwego patrzenie na życie z jego doraźnymi potrzebami. Spadkobierca nie jest\nw stanie docenić atrybutów naukowości - używa oka i widzi, że wszystko to, co zostało\npo stryju, nie przekłada się wprost na pieniądze, większość z tych przedmiotów można\nwyrzucić na śmietnik.\n6 Wypowiedź została oceniona pozytywnie. W Informatorze przedstawiono tylko jej konspektowy zapis.\nPodobnie w przypadku pozostałych zadań na egzamin ustny.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna 25\n Krasicki w przewrotny sposób drwi w utworze nie z uczonego, ale z jego pazernego\nbratanka, który naukę ma za nic. Tak poeta propaguje oświeceniowy kult nauki i empirii\njako wartości nadrzędnej.\n Podobne wizerunki naukowców można odnaleźć w dziełach epoki pozytywizmu.\nNa przykład Geist z Lalki Bolesława Prusa to typ uczonego, który jest oddany swojej\nnaukowej idei aż do wyniszczenia materialnego. Prus pokazuje swego bohatera z powagą,\nale i jako ostrzeżenie, że całkowite podporządkowanie wszystkich spraw nauce może\nskutkować poważnym niebezpieczeństwem - nawet dla życia.\n Adam Mickiewicz w balladzie Romantyczność także odnosi się do atrybutu nauk\nempirycznych, czyli „szkiełka”. Dla niego jednak naukowiec, nazwany w tym utworze\nStarcem, nie jest w stanie zobaczyć elementów metafizycznych rzeczywistości\n- dziewczyny rozmawiającej z duchem jej nieżyjącego chłopca. Narrator w balladzie\nMickiewicza opowiada się po stronie prostego ludu, który nie zna nauki, ale rozumie\nrzeczywistość głębiej niż Starzec. To spojrzenie typowe dla epoki romantyzmu.\n4. PODSUMOWANIE\nKrasicki i Prus bardzo podobnie prezentują w swoich utworach postacie uczonych\n- jako osoby żyjące w zagraconych, pełnych tajemniczych akcesoriów pracowniach.\nIch bohaterowie - intelektualiści są zupełnie oddani swoim pasjom. Mickiewicz zaś kreśli\ninny, krytyczny obraz naukowca, kontestując wartość poznania empirycznego jako\nnajskuteczniejszej metody dochodzenia do prawdy.\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\n1. WSTĘP\nWyjaśnienie pojęcia intelektualista - człowiek o wybitnych zdolnościach umysłowych,\ntwórczo myślący, odkrywca, wynalazca, nielękający się stawiać pytań.\n2. TEZA\nIntelektualista w utworach literackich często przedstawiany jest w sposób pozytywny,\njako nadzieja ludzkości.\n3. WYWÓD\n Ignacy Krasicki w bajce Filozof kreśli obraz intelektualisty jako kogoś, kto przez ludzi\nmyślących w kategoriach materialistycznych postrzegany jest negatywnie. Taki ktoś\njedynie ich śmieszy albo denerwuje.\n Dla filozofa z bajki Krasickiego największą wartością była nauka, której wartość są\nw stanie pojąć jedynie ludzie o szerokich horyzontach (takim człowiekiem nie jest\nprzedstawiony w bajce spadkobierca uczonego).\n Filozof poświęca całe swoje życie poszukiwaniu prawdy, a nie gromadzeniu dóbr\nmaterialnych. Jest kimś odmiennym od swojego spadkobiercy, który nie docenia\nspuścizny w postaci pozostawionej przez uczonego wiedzy i wyposażenia laboratorium.\nW jego oczach jest ona nic niewarta.\n Przykładem przedstawienia intelektualisty w literaturze o sto lat późniejszej jest Julian\nOchocki, bohater Lalki Bolesława Prusa. Ten młody idealista wierzy, że wynalazki mogą\nzmienić świat na lepsze, że dzięki rozwojowi wiedzy matematyczno-przyrodniczej uda\nmu się „przypiąć ludzkości skrzydła”.\n Ochocki to człowiek ekscentryczny w swych zachowaniach, nieprzywiązujący do\nswojego sposobu bycia większej wagi. Przez powieściowych reprezentantów arystokracji\ntraktowany pobłażliwie, jako nieszkodliwy oryginał, z odcieniem lekceważenia.\n26 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\n4. PODSUMOWANIE\nIntelektualiści w utworach Krasickiego i Prusa (Filozof i Ochocki) to ludzie oddani nauce,\nniedbający o osobiste sprawy materialne. To łączy obie postacie. Dzieli je sposób traktowania\nprzez otoczenie. Ochocki mimo wszystko wzbudza sympatię. Jego pragnienie podniesienia\npoziomu życia ludzkości otoczenie pobłażliwie docenia. Inaczej jest w wypadku Filozofa\n- bohatera bajki Ignacego Krasickiego. Jego spadkobierca nie jest w stanie docenić niczego\nz odziedziczonej po stryju spuścizny. Ten ironicznie przedstawiony antybohater jest\nuosobieniem ignorancji, z którą próbowali się zmagać oświeceni.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2015/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2015","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Zadanie 1.
W jaki sposób w utworach literackich bywają przedstawiani intelektualiści? Omów
zagadnienie, odwołując się do załączonej bajki Ignacego Krasickiego oraz do innych
utworów literackich.
Ignacy Krasicki
FILOZOF
Po stryju filozofie2 wziął jeden spuściznę,
Nie gotowiznę,
Tam, gdzie duch buja nad ciało,
Takich sprzętów bywa mało,
Ale były na szafach, w szafach słojków szyki,
Alembiki3,
Papierów stósy4,
Globusy
I na stoliku
Szkiełek bez liku,
A w końcu ławy
Worek dziurawy.
Wziął jedno szkiełko, patrzy, aż wór okazały.
Wziął drugie, a woreczek nikczemny5 i mały.
Westchnął zatem nieborak i rzekł: Wiem, dlaczego
Były pustki w dziurawym worku stryja mego:
Gdyby był okiem, nie szkłem, na rzeczy poglądał,
I on by użył, i ja znalazłbym, com żądał.
Ignacy Krasicki, Bajki, oprac. Z. Goliński, Kraków 1975.
2 Filozof - chodzi tu o uczonego w ogóle; opisana w bajce pracownia należała, jak można sądzić
z wyposażenia, do alchemika, astronoma lub przyrodnika.
3 Alembik - naczynie do destylacji płynów.
4 Stósy - stosy.
5 Nikczemny - tu: nędzny, mizerny.
24 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
Wymagania ogólne i szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. Uczeń:
1.1) odczytuje sens całego tekstu […];
1.2) [ ] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte.
II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń:
1.2) określa problematykę utworu;
2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera [ ];
3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu [ ];
3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich.
III. Tworzenie wypowiedzi. Uczeń:
1.1) tworzy dłuższy tekst […] mówiony […] zgodnie z podstawowymi regułami jego
organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej;
1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki
i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,
dokonuje selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady
ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie);
1.4) publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową
wyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu).
Przykładowa realizacja zadania (1)6

\n
  1. WSTĘP
\n

Intelektualista to człowiek o dużej wiedzy i wybitnych zdolnościach umysłowych, twórczo
myślący, kierujący się w postępowaniu rozumem, przedkładający racjonalizm nad inne
sposoby poznawania rzeczywistości; to także - autorytet intelektualny w społeczeństwie.

\n
  1. TEZA
\n

Intelektualista w utworach literackich wieku XVIII i XIX bywa przedstawiany w różnoraki
sposób, z jednej strony - ironiczny, jako osoba wyalienowana, ślepo zapatrzona w naukę jako
jedyne narzędzie poznania rzeczywistości, z drugiej - z podziwem dla jego wiedzy i braku
przywiązania do dóbr materialnych oraz dystansu do spraw dotyczących codziennego życia.
Oświeceniowy i pozytywistyczny kult nauki i wiedzy nie pozwalał na ironiczne traktowanie
uczonych, w romantyzmie zaś odnaleźć można wizerunki krytyczne.

\n
  1. WYWÓD
\n

 Przedstawiony w pośmiertnej charakterystyce filozof Krasickiego to typ całkowicie
pochłonięty pracą naukową, niezaprzątający sobie głowy sprawami materialnymi (w tym
także spadkiem dla rodziny). Pokazuje to jego stan posiadania: słoiki, naczynia
do doświadczeń, szkiełka, globusy, papiery, ława, dziurawy worek, bezużyteczne dla jego
materialistycznie nastawionego spadkobiercy.
 W bajce Filozof szkiełko jest symbolem idealistycznego oddanie się nauce, a oko

\n\n

w stanie docenić atrybutów naukowości - używa oka i widzi, że wszystko to, co zostało
po stryju, nie przekłada się wprost na pieniądze, większość z tych przedmiotów można
wyrzucić na śmietnik.
6 Wypowiedź została oceniona pozytywnie. W Informatorze przedstawiono tylko jej konspektowy zapis.
Podobnie w przypadku pozostałych zadań na egzamin ustny.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna 25
 Krasicki w przewrotny sposób drwi w utworze nie z uczonego, ale z jego pazernego
bratanka, który naukę ma za nic. Tak poeta propaguje oświeceniowy kult nauki i empirii
jako wartości nadrzędnej.
 Podobne wizerunki naukowców można odnaleźć w dziełach epoki pozytywizmu.
Na przykład Geist z Lalki Bolesława Prusa to typ uczonego, który jest oddany swojej
naukowej idei aż do wyniszczenia materialnego. Prus pokazuje swego bohatera z powagą,
ale i jako ostrzeżenie, że całkowite podporządkowanie wszystkich spraw nauce może
skutkować poważnym niebezpieczeństwem - nawet dla życia.
 Adam Mickiewicz w balladzie Romantyczność także odnosi się do atrybutu nauk
empirycznych, czyli „szkiełka”. Dla niego jednak naukowiec, nazwany w tym utworze
Starcem, nie jest w stanie zobaczyć elementów metafizycznych rzeczywistości

\n\n

Mickiewicza opowiada się po stronie prostego ludu, który nie zna nauki, ale rozumie
rzeczywistość głębiej niż Starzec. To spojrzenie typowe dla epoki romantyzmu.

\n
  1. PODSUMOWANIE
\n

Krasicki i Prus bardzo podobnie prezentują w swoich utworach postacie uczonych

\n\n

Ich bohaterowie - intelektualiści są zupełnie oddani swoim pasjom. Mickiewicz zaś kreśli
inny, krytyczny obraz naukowca, kontestując wartość poznania empirycznego jako
najskuteczniejszej metody dochodzenia do prawdy.
Przykładowa realizacja zadania (2)

\n
  1. WSTĘP
\n

Wyjaśnienie pojęcia intelektualista - człowiek o wybitnych zdolnościach umysłowych,
twórczo myślący, odkrywca, wynalazca, nielękający się stawiać pytań.

\n
  1. TEZA
\n

Intelektualista w utworach literackich często przedstawiany jest w sposób pozytywny,
jako nadzieja ludzkości.

\n
  1. WYWÓD
\n

 Ignacy Krasicki w bajce Filozof kreśli obraz intelektualisty jako kogoś, kto przez ludzi
myślących w kategoriach materialistycznych postrzegany jest negatywnie. Taki ktoś
jedynie ich śmieszy albo denerwuje.
 Dla filozofa z bajki Krasickiego największą wartością była nauka, której wartość są
w stanie pojąć jedynie ludzie o szerokich horyzontach (takim człowiekiem nie jest
przedstawiony w bajce spadkobierca uczonego).
 Filozof poświęca całe swoje życie poszukiwaniu prawdy, a nie gromadzeniu dóbr
materialnych. Jest kimś odmiennym od swojego spadkobiercy, który nie docenia
spuścizny w postaci pozostawionej przez uczonego wiedzy i wyposażenia laboratorium.
W jego oczach jest ona nic niewarta.
 Przykładem przedstawienia intelektualisty w literaturze o sto lat późniejszej jest Julian
Ochocki, bohater Lalki Bolesława Prusa. Ten młody idealista wierzy, że wynalazki mogą
zmienić świat na lepsze, że dzięki rozwojowi wiedzy matematyczno-przyrodniczej uda
mu się „przypiąć ludzkości skrzydła”.
 Ochocki to człowiek ekscentryczny w swych zachowaniach, nieprzywiązujący do
swojego sposobu bycia większej wagi. Przez powieściowych reprezentantów arystokracji
traktowany pobłażliwie, jako nieszkodliwy oryginał, z odcieniem lekceważenia.
26 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015

\n
  1. PODSUMOWANIE
\n

Intelektualiści w utworach Krasickiego i Prusa (Filozof i Ochocki) to ludzie oddani nauce,
niedbający o osobiste sprawy materialne. To łączy obie postacie. Dzieli je sposób traktowania
przez otoczenie. Ochocki mimo wszystko wzbudza sympatię. Jego pragnienie podniesienia
poziomu życia ludzkości otoczenie pobłażliwie docenia. Inaczej jest w wypadku Filozofa

\n\n

z odziedziczonej po stryju spuścizny. Ten ironicznie przedstawiony antybohater jest
uosobieniem ignorancji, z którą próbowali się zmagać oświeceni.

","solutions":[]}