{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2015/zad/5","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2015","number":"5","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 5.\nW jaki sposób twórcy późniejszych epok nawiązują do starożytnych mitów? Odpowiedz\nna podstawie interpretacji obrazu Pietera Bruegla Pejzaż z upadkiem Ikara i wybranego\ntekstu literackiego.\nPieter Bruegel (starszy), Pejzaż z upadkiem Ikara, ok. 1558, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych w Brukseli.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. Uczeń:\n1.1) odczytuje sens całego tekstu […];\n1.2) [ ] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte.\nII. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń:\n2.11) identyfikuje: […] mit […] (szkoła podstawowa);\n2.1) uwzględnia w analizie specyfikę tekstów kultury przynależnych do następujących\nrodzajów sztuki: […] sztuki plastyczne (gimnazjum);\n1.2) określa problematykę utworu;\n3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu [ ];\n3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich.\nIII. Tworzenie wypowiedzi. Uczeń:\n1.1) tworzy spójne wypowiedzi ustne […] opis dzieł sztuki […] (gimnazjum).\n1.1) tworzy dłuższy tekst […] mówiony […] zgodnie z podstawowymi regułami jego\norganizacji, przestrzegając zasady spójności znaczeniowej i logicznej;\n1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki\ni retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,\ndokonuje selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady\nilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie);\n1.4) publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową\nwyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu).\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna 35\nPrzykładowa realizacja zadania (1)\nPytania wprowadzające w kontekst omawianego problemu:\n Czym jest mit starożytny? Mit to pochodząca z antyku opowieść o bogach, ludziach\ni otaczającej człowieka rzeczywistości.\n Czy mit jest utworem literackim? Mit nie jest utworem literackim. Od literatury odróżnia\ngo forma (początkowo wyłącznie mówiona) i funkcja (starożytnym wyjaśniał istotę\nludzkiego istnienia, tłumaczył świat, np. umożliwiał racjonalizowanie tajemniczych\nzjawisk przyrody).\nPytanie umożliwiające określenie problemu:\n Jak i dlaczego twórcy nawiązują do starożytnych mitów? Istnieje wiele form\nnawiązywania do mitów; charakter nawiązań zależy m.in. od dziedziny sztuki i stopnia\nprzetworzenia mitu; mity są źródłem inspiracji, punktem odniesienia, przedmiotem\npolemiki.\nPróba rozwiązania problemu:\n Co przedstawia obraz Bruegla? Obraz ten przedstawia pochylonego i odwróconego tyłem\ndo widza człowieka, który orze pole, co sugeruje, że jego życie to codzienna praca,\nzmęczenie, zamknięcie we własnym świecie. Scena ta jest metaforą ludzkiego losu.\nNiewielkie, niewyraźne postaci na drugim planie (pasterz i rybak) - wyrażają\nanonimowość człowieka, podobieństwo losu wszystkich ludzi.\n Dlaczego tytułowy Ikar nie jest postacią centralną na obrazie? Ikar - prawie niewidoczny\n(z wody wystają tylko nogi bohatera mitu) jest postacią drugoplanową. Jego czyn (lot\nw przestworzach) i śmierć nie mają wielkiego znaczenia - pozostałe postaci nie zwracają\nna niego uwagi.\n Jak wygląda tło? Tło to zatoka morska, po której płyną żaglowce, będące, podobnie jak\ngóry, metaforą dalekiego, nieznanego, niedostępnego świata. Głębia perspektywy\ni kompozycja otwarta mogą wpływać na odczuwalne przez odbiorcę poczucie kontrastu\nmiędzy losem Ikara a zachowaniem ludzi na brzegu.\n Jakie barwy dominują na obrazie? Na obrazie dominują barwy jasne, nasycone.\n Co o obrazie Bruegla mówi jego tytuł nadany przez artystę? Określenie „pejzaż”\npodkreśla charakter obrazu, którego sedna nie stanowi czyn bohaterski; wyrażenie\n„upadek Ikara” wskazuje na związek obrazu ze starożytnym mitem - obraz ten jest\nilustracją do niego.\n W jaki sposób autor obrazu nawiązuje do mitu? Autor przetwarza mit: z opowieści\nsłownej na obraz; Bruegel pomija postać Dedala, w ten sposób zmieniając wymowę mitu.\nPytanie dotyczące interpretacji wybranego utworu literackiego:\n W jaki sposób Ernest Bryll w wierszu Wciąż o Ikarach głoszą nawiązuje do mitu\no Dedalu i Ikarze? Wiersz nawiązuje bezpośrednio do tego mitu, parafrazując go.\nAluzyjnie przywołany jest też obraz Bruegla (to pokazuje wewnętrzną spójność tradycji\nkulturowej). Poeta pokazuje sposób odbioru mitu o Dedalu i Ikarze we współczesnej\nkulturze; utwór jest reinterpretacją mitu i jego kulturowych przetworzeń: zawiera\nprzesłanie związane z postawami, które wobec życia może przyjąć człowiek.\nZamknięcie problemu:\nNawiązania do starożytnych mitów przez twórców wielu epok mają zróżnicowany charakter.\nWielość istniejących nawiązań do mitów umożliwia tworzenie swoistego dialogu\nkulturowego: pomiędzy artystami (np. Bruegel - Bryll), epokami, pokoleniami.\n36 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nWstęp: Mity jako starożytne opowieści objaśniające funkcjonowanie świata i człowieka. Rola\nmitów w kulturze europejskiej - mity jako inspiracje dla artystów.\nTeza: Starożytne mity są wykorzystywane w celu przedstawienia odwiecznych problemów\nczłowieka.\n1. Interpretacja mitu o Ikarze i Dedalu: charakterystyka postawy Dedala (rozsądek,\npragmatyzm, trzeźwe myślenie) i Ikara (idealizm, maksymalizm, lekkomyślność,\nnieumiejętność przewidywania konsekwencji własnych czynów).\n2. Obraz Bruegla jako przykład wykorzystania mitu do ukazania relacji między wybitną\njednostką a społeczeństwem.\nOpis obrazu:\n Plan I - chłop orzący pole, pasterz wypasający owce, rybak zarzucający sieci; ludzie\nzajmują się swoimi codziennymi sprawami, nie zwracają uwagi na tonącego człowieka.\n Plan II - portowe miasto, płynące statki, wystające z wody nogi człowieka tonącego\nw morzu, w oddali góry.\nInterpretacja:\nMalarz ukazuje problem samotności jednostek wybitnych w społeczeństwie; trzeba bardzo\nuważnie przyjrzeć się dziełu, żeby zobaczyć mitycznego bohatera, na pierwszym planie\nznajdują się inni ludzie.\nInna interpretacja: obraz zwraca uwagę na to, że ważniejsze jest zwyczajne, ludzkie życie\nniż „wielkie wzloty”. Poprzez umieszczenie na pierwszym planie ludzi wykonujących\ncodzienne obowiązki, na drugim zaś ledwo widocznego Ikara, malarz dramatyzuje\nprzedstawioną sytuację i wydobywa jej wieloznaczność.\nPrzykłady z literatury:\nIII część Dziadów jako przykład nawiązania do mitu o Prometeuszu. Interpretacja Wielkiej\nImprowizacji - Konrad, tak jak Prometeusz, w imię miłości do narodu buntuje się przeciwko\nsiłom wyższym (Bogu), przyjmuje na siebie cierpienie Polaków. Jest osamotniony w swoim\ndziałaniu i skazany na niepowodzenie. Konrad, podobnie jak Ikar, jest niedoceniony przez\nwspółczesnych.\nWnioski:\nOdwołując się do mitu prometejskiego, Mickiewicz podkreśla rolę wybitnej jednostki\npoświęcającej się dla dobra społeczeństwa. Zwraca uwagę na konsekwencje takiej postawy\ni jej bezskuteczność.\nPodsumowanie:\nTwórcy późniejszych epok często nawiązują do mitów i różnie je wykorzystują - stają się one\ninspiracją do wieloznacznych odczytań. Zarówno Bruegel, odwołując się do mitu o Ikarze,\njak i Mickiewicz poprzez odwołanie do mitu o Prometeuszu, podejmują problem jednostek\nwybitnych i ich relacji ze społeczeństwem.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna 37","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2015/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":34,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2015","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Zadanie 5.
W jaki sposób twórcy późniejszych epok nawiązują do starożytnych mitów? Odpowiedz
na podstawie interpretacji obrazu Pietera Bruegla Pejzaż z upadkiem Ikara i wybranego
tekstu literackiego.
Pieter Bruegel (starszy), Pejzaż z upadkiem Ikara, ok. 1558, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych w Brukseli.
Wymagania ogólne i szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. Uczeń:
1.1) odczytuje sens całego tekstu […];
1.2) [ ] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte.
II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń:
2.11) identyfikuje: […] mit […] (szkoła podstawowa);
2.1) uwzględnia w analizie specyfikę tekstów kultury przynależnych do następujących
rodzajów sztuki: […] sztuki plastyczne (gimnazjum);
1.2) określa problematykę utworu;
3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu [ ];
3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich.
III. Tworzenie wypowiedzi. Uczeń:
1.1) tworzy spójne wypowiedzi ustne […] opis dzieł sztuki […] (gimnazjum).
1.1) tworzy dłuższy tekst […] mówiony […] zgodnie z podstawowymi regułami jego
organizacji, przestrzegając zasady spójności znaczeniowej i logicznej;
1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki
i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,
dokonuje selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady
ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie);
1.4) publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową
wyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu).
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna 35
Przykładowa realizacja zadania (1)
Pytania wprowadzające w kontekst omawianego problemu:
 Czym jest mit starożytny? Mit to pochodząca z antyku opowieść o bogach, ludziach
i otaczającej człowieka rzeczywistości.
 Czy mit jest utworem literackim? Mit nie jest utworem literackim. Od literatury odróżnia
go forma (początkowo wyłącznie mówiona) i funkcja (starożytnym wyjaśniał istotę
ludzkiego istnienia, tłumaczył świat, np. umożliwiał racjonalizowanie tajemniczych
zjawisk przyrody).
Pytanie umożliwiające określenie problemu:
 Jak i dlaczego twórcy nawiązują do starożytnych mitów? Istnieje wiele form
nawiązywania do mitów; charakter nawiązań zależy m.in. od dziedziny sztuki i stopnia
przetworzenia mitu; mity są źródłem inspiracji, punktem odniesienia, przedmiotem
polemiki.
Próba rozwiązania problemu:
 Co przedstawia obraz Bruegla? Obraz ten przedstawia pochylonego i odwróconego tyłem
do widza człowieka, który orze pole, co sugeruje, że jego życie to codzienna praca,
zmęczenie, zamknięcie we własnym świecie. Scena ta jest metaforą ludzkiego losu.
Niewielkie, niewyraźne postaci na drugim planie (pasterz i rybak) - wyrażają
anonimowość człowieka, podobieństwo losu wszystkich ludzi.
 Dlaczego tytułowy Ikar nie jest postacią centralną na obrazie? Ikar - prawie niewidoczny
(z wody wystają tylko nogi bohatera mitu) jest postacią drugoplanową. Jego czyn (lot
w przestworzach) i śmierć nie mają wielkiego znaczenia - pozostałe postaci nie zwracają
na niego uwagi.
 Jak wygląda tło? Tło to zatoka morska, po której płyną żaglowce, będące, podobnie jak
góry, metaforą dalekiego, nieznanego, niedostępnego świata. Głębia perspektywy
i kompozycja otwarta mogą wpływać na odczuwalne przez odbiorcę poczucie kontrastu
między losem Ikara a zachowaniem ludzi na brzegu.
 Jakie barwy dominują na obrazie? Na obrazie dominują barwy jasne, nasycone.
 Co o obrazie Bruegla mówi jego tytuł nadany przez artystę? Określenie „pejzaż”
podkreśla charakter obrazu, którego sedna nie stanowi czyn bohaterski; wyrażenie
„upadek Ikara” wskazuje na związek obrazu ze starożytnym mitem - obraz ten jest
ilustracją do niego.
 W jaki sposób autor obrazu nawiązuje do mitu? Autor przetwarza mit: z opowieści
słownej na obraz; Bruegel pomija postać Dedala, w ten sposób zmieniając wymowę mitu.
Pytanie dotyczące interpretacji wybranego utworu literackiego:
 W jaki sposób Ernest Bryll w wierszu Wciąż o Ikarach głoszą nawiązuje do mitu
o Dedalu i Ikarze? Wiersz nawiązuje bezpośrednio do tego mitu, parafrazując go.
Aluzyjnie przywołany jest też obraz Bruegla (to pokazuje wewnętrzną spójność tradycji
kulturowej). Poeta pokazuje sposób odbioru mitu o Dedalu i Ikarze we współczesnej
kulturze; utwór jest reinterpretacją mitu i jego kulturowych przetworzeń: zawiera
przesłanie związane z postawami, które wobec życia może przyjąć człowiek.
Zamknięcie problemu:
Nawiązania do starożytnych mitów przez twórców wielu epok mają zróżnicowany charakter.
Wielość istniejących nawiązań do mitów umożliwia tworzenie swoistego dialogu
kulturowego: pomiędzy artystami (np. Bruegel - Bryll), epokami, pokoleniami.
36 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
Przykładowa realizacja zadania (2)
Wstęp: Mity jako starożytne opowieści objaśniające funkcjonowanie świata i człowieka. Rola
mitów w kulturze europejskiej - mity jako inspiracje dla artystów.
Teza: Starożytne mity są wykorzystywane w celu przedstawienia odwiecznych problemów
człowieka.

\n
  1. Interpretacja mitu o Ikarze i Dedalu: charakterystyka postawy Dedala (rozsądek,
\n

pragmatyzm, trzeźwe myślenie) i Ikara (idealizm, maksymalizm, lekkomyślność,
nieumiejętność przewidywania konsekwencji własnych czynów).

\n
  1. Obraz Bruegla jako przykład wykorzystania mitu do ukazania relacji między wybitną
\n

jednostką a społeczeństwem.
Opis obrazu:
 Plan I - chłop orzący pole, pasterz wypasający owce, rybak zarzucający sieci; ludzie
zajmują się swoimi codziennymi sprawami, nie zwracają uwagi na tonącego człowieka.
 Plan II - portowe miasto, płynące statki, wystające z wody nogi człowieka tonącego
w morzu, w oddali góry.
Interpretacja:
Malarz ukazuje problem samotności jednostek wybitnych w społeczeństwie; trzeba bardzo
uważnie przyjrzeć się dziełu, żeby zobaczyć mitycznego bohatera, na pierwszym planie
znajdują się inni ludzie.
Inna interpretacja: obraz zwraca uwagę na to, że ważniejsze jest zwyczajne, ludzkie życie
niż „wielkie wzloty”. Poprzez umieszczenie na pierwszym planie ludzi wykonujących
codzienne obowiązki, na drugim zaś ledwo widocznego Ikara, malarz dramatyzuje
przedstawioną sytuację i wydobywa jej wieloznaczność.
Przykłady z literatury:
III część Dziadów jako przykład nawiązania do mitu o Prometeuszu. Interpretacja Wielkiej
Improwizacji - Konrad, tak jak Prometeusz, w imię miłości do narodu buntuje się przeciwko
siłom wyższym (Bogu), przyjmuje na siebie cierpienie Polaków. Jest osamotniony w swoim
działaniu i skazany na niepowodzenie. Konrad, podobnie jak Ikar, jest niedoceniony przez
współczesnych.
Wnioski:
Odwołując się do mitu prometejskiego, Mickiewicz podkreśla rolę wybitnej jednostki
poświęcającej się dla dobra społeczeństwa. Zwraca uwagę na konsekwencje takiej postawy
i jej bezskuteczność.
Podsumowanie:
Twórcy późniejszych epok często nawiązują do mitów i różnie je wykorzystują - stają się one
inspiracją do wieloznacznych odczytań. Zarówno Bruegel, odwołując się do mitu o Ikarze,
jak i Mickiewicz poprzez odwołanie do mitu o Prometeuszu, podejmują problem jednostek
wybitnych i ich relacji ze społeczeństwem.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna 37

","solutions":[]}