{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2015/zad/7","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2015","number":"7","points":null,"ptype":"closed","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 7.\nWyjaśnij, odwołując się do podanego fragmentu powieści Andrzeja Sapkowskiego\ni do innego utworu literackiego, jaką funkcję może pełnić stylizacja w utworze\nliterackim.\n- [ ] Weźmiesz tedy tego konia, com ci go użyczył, i pojedziesz do Małej Oleśnicy,\ndo komandorii joannickiej. Rzekniesz komandorowi Dytmarowi de Alzey, żem cię przysłał\nna pokutę. Tam cicho posiedzisz, aż cię nie wezwę. Jasne? Musi być jasne. A na drogę naści\ntu sakiewkę. Wiem, że mała. Dałbym więcej, ale mój komornik odradził. Ta karczma nadto\nnadszarpnęła mój fundusz reprezentacyjny.\n- Wielce dziękuję - mruknął Reynevan, choć waga sakieweczki bynajmniej na dzięki\nnie zasługiwała. - Wielkie dzięki waszej łaskawości. To jeno tylko, że…\n- Sterczów się nie lękaj - przerwał książę. - W joannickim domie cię nie najdą, a w drodze\ntamój nie będziesz sam. Tak się składa, że w tamtym kierunku, bo ku Morawie, zmierza mój\ngość. Widziałeś go pewnie za stołem. Zgodził się, byś mu towarzyszył. Szczerze mówiąc,\nnie od razu. Ale przekonałem go. Chcesz wiedzieć, jak?\nReynevan pokiwał głową na znak, że chce.\n- Powiedziałem mu, że twój ojciec zginął w chorągwi mego brata pod Tannenbergiem.\nA on też tam był. Tyle, że on mawia: pod Grunwaldem. Bo był po przeciwnej stronie.\n- Tak tedy, bywaj w zdrowiu. I rozchmurz się chłopczyno, rozchmurz. Wyrzekać na moją\nłaskę nie możesz. Konia masz, grosz masz. A i bezpieczeństwo w podróży zapewnione.\n- Jak zapewnione? - odważył się bąknąć Reynevan. - Mości książę… Wolfher Stercza jeździ\nsamoszóst… A ja… Z jednym rycerzem? Nawet jeśli z giermkiem… Wasza łaskawość…\nTo przecie tylko jeden rycerz!\nRudiger Haugwitz parsknął. Konrad Kantner protekcjonalnie wydął wargi.\n- Oj, głupiś ty, Bielau. Niby uczony bakałarz, a sławnego człeka nie rozpoznał. Dla tego\nrycerza, kapcanie, sześciu to fraszka.\nA widząc, że Reynevan nadal nie rozumie, wyjaśnił.\n- To jest Zawisza Czarny z Garbowa.\nAndrzej Sapkowski, Narrenturm, Warszawa 2005.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. Uczeń:\n1.1) odczytuje sens całego tekstu […];\n1.2) [ ] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje [ ] jawne;\n1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu danego tekstu, rozpoznaje zastosowane w nim\nśrodki językowe i ich funkcje w tekście;\n3.6) rozpoznaje w czytanych tekstach oraz wypowiedziach mówionych stylizację, rozróżnia\njej rodzaje (archaizację, […]) i określa funkcje.\nII. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń:\n2.2) analizując teksty dawne, dostrzega różnice językowe (fonetyczne, leksykalne) wynikające\nze zmian historycznych;\n2.5) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty (dostrzega cechy wspólne i różne).\nIII. Tworzenie wypowiedzi. Uczeń:\n1.1) tworzy dłuższy tekst […] mówiony […] zgodnie z podstawowymi regułami jego\norganizacji, przestrzegając zasady spójności znaczeniowej i logicznej;\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna 41\n1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki\ni retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,\ndokonuje selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady\nilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie);\n1.4) publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową\nwyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu).\nPrzykładowa realizacja (1)\nWPROWADZENIE\nKrótkie przedstawienie lektur do realizacji tematu:\n fragment utworu Andrzeja Sapkowskiego (czas akcji: późne średniowiecze, miejsce akcji:\nokolice Dolnego Śląska, postaci: historyczne i fikcyjne, gatunek: fantasy);\n Trylogia Henryka Sienkiewicza (jako przykład powieści historycznej).\nRodzaj stylizacji: archaizacja (wprowadzenie do tekstu form językowych przestarzałych,\ncharakterystycznych dla polszczyzny dawnych epok, często w tej funkcji występują gwary,\nktóre zachowały wiele archaicznych form językowych).\nROZWINIĘCIE\nŚrodki językowe wykorzystane przez Sapkowskiego do nadania Narrenturm cech powieści\nhistorycznej:\n przywołanie w tekście miejsc i postaci historycznych (np. Grunwald, Tannenberg,\nZawisza Czarny z Garbowa);\n wprowadzenie, przede wszystkim do dialogów, słownictwa archaicznego i przestarzałego\n(np. giermek, bakałarz, sakiewka, człek, rzekniesz, najdą, naści, jeno, tedy, tamój,\nsamoszóst), niektóre z tych wyrazów zachowały się jeszcze w gwarach;\n wykorzystanie przestarzałych form fleksyjnych (żem, com);\n stosowanie dawnych zwrotów i tytułów grzecznościowych (mości książę, wasza\nłaskawość).\nJednocześnie pojawia się kontrastowo słownictwo współczesne („nadszarpnęła mój fundusz\nreprezentacyjny”).\nMożna podsumować, że stylizacja na powieść historyczną w utworze Sapkowskiego\nuprawdopodabnia fabułę, nadaje jej wymiar realistyczny, mimo że nie jest konsekwentna.\nPodobny zabieg zastosował w Trylogii Sienkiewicz, z tą różnicą, że:\n stylizacja w jego utworach jest konsekwentna,\n językowi swoich powieści historycznych nadał cechy polszczyzny XVII-wiecznej\n(naśladował styl dokumentów i literatury barokowej, głównie Paska);\n jego bohaterowie często używali łaciny (bo wtedy była znana).\nZAKOŃCZENIE\nZarówno we fragmencie Narrenturm Sapkowskiego, jak i w Trylogii Sienkiewicza\narchaizacja przybliża czytelnikowi świat przedstawiony. Pomimo różnic w sposobach\nstylizowania tekstu na język dawnych epok u obu autorów stylizacja pełni podobne funkcje:\n pobudza wyobraźnię czytelnika;\n zwiększa jego zaangażowanie emocjonalne;\n zachęca do przeczytania (powieści obu autorów osiągnęły rekordy poczytności).\n42 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE\n Wyjaśnienie, na czym polega stylizacja;\n wymienienie rodzajów stylizacji i ich omówienie (archaizacja, dialektyzacja,\nkolokwializacja).\nROZWINIĘCIE TEMATU\nStylizacja wprowadza czytelnika w fabułę dzieła, pomaga odtworzyć ducha epoki, w której\numieszczona została akcja powieści.\nUwiarygodnienie czasu i przestrzeni w powieści Andrzeja Sapkowskiego:\n konkretne miejsca (Grunwald, Morawa);\n postaci historyczne (Zawisza Czarny z Garbowa);\n nazwy średniowiecznych instytucji (komandoria joannicka).\nArchaizacja:\n słowa znane, dziś nieużywane (giermek, bakałarz);\n przywołanie dawnych wyrazów i form kolokwialnych (głupiś, kapcan);\n składnia zdań nawiązująca do języka staropolskiego (wzorowana na łacinie);\n krótkie zdania z archaicznymi formami zaimków i przyimków, jak tedy (wtedy)\nczy ku (do) zwiększają ekspresję, nie utrudniają zrozumienia tekstu.\nW Weselu Stanisława Wyspiańskiego ważnym środkiem artystycznym jest dialektyzacja:\n charakteryzuje chłopów, odróżnia ich od inteligencji;\n zwiększa ekspresję, oryginalność poszczególnych bohaterów (Czepiec).\nWNIOSKI PODSUMOWUJĄCE\nStylizacja:\n uwiarygodnia miejsce i czas akcji;\n konkretyzuje tło akcji i realia;\n indywidualizuje język bohaterów i wskazuje na ich pochodzenie społeczne,\ncharakteryzuje postać, jej wykształcenie, temperament, status;\n urozmaica język utworu.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 43\n2.2.\nPrzykładowe zadania z języka polskiego z rozwiązaniami.\nCzęść pisemna na poziomie podstawowym\n2.2.1. TESTY\nZestaw 1.\nJanusz Głowacki\nKONIEC PSEUDOTRADYCJI\nAdam Hanuszkiewicz pokazał w Teatrze Małym dzieło pt. Dziadów część III. To samo,\nco je nasz współrodak Adam Mickiewicz napisał, a jakby i dużo więcej.\nMoże tylko z początku, po pierwszym występie chóru z bukietem przyśpiewek, aktorzy\nw celi cokolwiek stracili orientację, gdzie są i jak mają przedstawiać gołe słowo. Ale zaraz\nKrzysztof Kolberger ma piękną solówkę z towarzyszeniem chóru więźniów i dalej już bardzo\ndobrze recytuje wiersze pod akompaniament zapudłowanych. Ci ostatni, niby pilnowani, mają\nprzez cały czas przedstawienia dużą aktywność, a pod koniec z nieprzypadkowym\nnachalstwem wkręcają się na przyjęcie u senatora.\nBardzo dobrym chwytem jest powieszenie Kolbergera. Następnie podciągnięcie go\nna szelkach pod sam sufit w scenie egzorcyzmów przez przebraną na czarno obsługę. Dopiero\nten ciekawy element na długo ożywia salę, która roztrząsała, czy rozhuśtany wysoko artysta\nprzyłoży głową w kandelabr i czy kandelabr to wytrzyma. Te nadzwyczaj ciekawe dociekania\nnad zagadką bytu, znaczy się, czy kandelabr to nasza prawdziwa rzeczywistość, czy\nartystyczna atrapa, wniosły ożywcze tchnienie i napięcie. Wcale przez to nie chcę powiedzieć,\nże tchnienie to nie jednoczyło nas integracyjnie w poprzednich i następnych kawałkach.\nBardzo się także podobało posunięcie, jakim była jednoczesna emisja Widzenia księdza\nPiotra oraz Snu senatora, czyli tak zwane zagłuszanie. Sam chwyt jest nienowy, ale dobrze\ndobrany, gdyż łączy niedaleką tradycję z duchem postępu - tu się dobrze pamięta, co wieszcz\nmówi w znanym porzekadle o Arce Przymierza. Jak się weźmie z tego przykład, będzie\nmożna dać widzowi zupełny przegląd myśli romantycznej i za jednym zamachem odegrać\nna tej samej scenie Kordiana, Nieboską i Noc listopadową.\nW całym przedstawieniu, o czym zresztą już wspominałem, bardzo pięknie ustawiona\njest cała strona muzyczna. Melodie są przyjemne, niejednemu wpadną w ucho i znajdą odzew\nna mieście. Już następnego wieczoru natknąłem się na takich, co szli do SPATiF-u z arią\nRegestratora …Ale tu znajdziemy parę dam na ustach.\nMożna by jeszcze dużo pisać, ale najlepiej samemu się wybrać. Na zakończenie jeden\nciekawy chwyt, który jest bliżej początku. Kolberger namalował pędzlem na ścianie jakiś\nnapis, który o ile na świeżo niewidoczny, to pod koniec dawał się przeczytać. Przez całe\nprzedstawienie zagadka dawała widzom napięcie. Litery wyskakiwały, jak chciały, lewa\nstrona myślała, że to jakieś hasła, a prawa, że może słowa podziękowania. Nie powiem, co się\nw końcu pokazało, bo po co zdradzać zakończenie.\nNa koniec muszę dorzucić, że na naszych oczach mamy koniec pseudotradycji. Nie taka\nto znowu ponura tragedia, jak się niektórym wydawało.\nNa podstawie: Janusz Głowacki, Jak być kochanym, Warszawa 2005.\n44 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nZadanie 1. (0-1)\nWstaw X w wierszu, w którym zamieszczono definicję członu pseudo-.\nPierwszy człon wyrazów złożonych, wyrażający podobieństwo do tego,\nco jest określane drugą częścią złożenia\nPierwszy człon wyrazów złożonych będących nazwami i określeniami osób, rzeczy\nlub zjawisk, które nie są tym, co udają lub naśladują\nZadanie 2. (0-2)\na) Kogo w przedstawieniu grał Krzysztof Kolberger?\nA. Konrada B. Senatora C. Mickiewicza D. Księdza Piotra\nb) Uzasadnij wybór, odwołując się do treści recenzji i Dziadów części III Adama\nMickiewicza.\nZadanie 3. (0-1)\nJaką treść - w kontekście Dziadów części III Adama Mickiewicza - powinien mieć napis,\no którym autor recenzji pisze w przedostatnim akapicie?\nA. Śmierć carowi. Śmierć!\nB. Razem młodzi przyjaciele!\nC. Nowosilcow to sługa piekieł.\nD. Umarł Gustaw, narodził się Konrad.\nZadanie 4. (0-2)\na)\nWypisz\nz\nakapitu\n2.\ntrzy\nprzykłady\nwyrazów/wyrażeń\nśrodowiskowych\nlub wyrazów/wyrażeń potocznych i zamień je na wyrazy/wyrażenia neutralne.\nb) Wyjaśnij, czemu służy nagromadzenie wyrazów i wyrażeń środowiskowych\noraz potocznych w tekście.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 45\nZadanie 5. (0-1)\nWskaż zdanie zawierające formę językową świadczącą o tym, że autor recenzji pozornie\nutożsamia się z widzami obecnymi na spektaklu.\nA. Wcale przez to nie chcę powiedzieć, że tchnienie to nie jednoczyło nas integracyjnie\nw poprzednich i następnych kawałkach.\nB. Bardzo się także podobało posunięcie, jakim była jednoczesna emisja Widzenia księdza\nPiotra oraz Snu senatora, czyli tak zwane zagłuszanie.\nC. W całym przedstawieniu, o czym zresztą już wspominałem, bardzo pięknie ustawiona jest\ncała strona muzyczna.\nD. Można by jeszcze dużo pisać, ale najlepiej samemu się wybrać.\nZadanie 6. (0-2)\nSformułuj główną tezę recenzji.\nZadanie 7. (0-2)\nPodaj dwie cechy gatunkowe tekstu Koniec pseudotradycji, które pozwalają stwierdzić,\nże jest on recenzją. Każdą cechę zilustruj przykładem z tekstu.\nCecha gatunkowa\nPrzykład z tekstu\n1.\n2.\nPunktowanie zadań w zestawie 1.\nNr\nzad.\nWymagania\nKryteria punktowania\n1.\nUczeń:\nI.3.1) analizuje\ni definiuje znaczenia\nsłów;\nI.3.8) odróżnia\nsłownictwo neutralne\nod emocjonalnego\ni wartościującego.\n(0-1)\n1 pkt - wskazanie poprawnej definicji: Pierwszy człon\nwyrazów złożonych będących nazwami i określeniami osób,\nrzeczy lub zjawisk, które nie są tym, co udają lub naśladują.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n46 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\n2.\nUczeń:\nI.1.1) odczytuje sens\ncałego tekstu oraz\nwydzielonych przez\nsiebie fragmentów;\npotrafi objaśnić\nich sens oraz funkcję\nna tle całości;\nII.3.2) wykorzystuje\nw interpretacji\nkonteksty.\n(0-1-2)\n2 pkt - odpowiedź A ORAZ poprawne uzasadnienie\nz odwołaniem do treści recenzji.\n1 pkt - odpowiedź A bez poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - wybranie odpowiedzi innej niż A.\nPrzykłady poprawnego uzasadnienia:\n Autor pisze o pięknej solówce Kolbergera - ma na myśli\nWielką Improwizację wygłoszoną przez Konrada.\n Autor wspomina o napisie namalowanym przez\nKolbergera na ścianie - ma na myśli napis wskazujący na\nprzemianę Gustawa w Konrada.\n Głowacki pisze o egzorcyzmach z udziałem Kolbergera\n- w dramacie Mickiewicza egzorcyzmom poddany był\nKonrad.\n3.\nUczeń:\nI.1.2) odczytuje\nzawarte\nw odbieranych\ntekstach informacje\nzarówno jawne,\njak i ukryte;\nII.3.2) wykorzystuje\nw interpretacji\nkonteksty.\n(0-1)\n1 pkt - odpowiedź D.\n0 pkt - odpowiedź inna niż D.\n4.\nUczeń:\nI.1.4) wskazuje\ncharakterystyczne\ncechy stylu danego\ntekstu, rozpoznaje\nzastosowane w nim\nśrodki językowe\ni ich funkcje\nw tekście;\nI.3.8) odróżnia\nsłownictwo\n[ ] oficjalne\nod swobodnego.\n(0-1-2)\n2 pkt - poprawne wypisanie dwóch wyrazów lub wyrażeń\nśrodowiskowych/potocznych i zamienienie ich na wyrazy lub\nwyrażenia neutralne ORAZ określenie, czemu służy\nnagromadzenie w tekście wyrazów lub wyrażeń\nśrodowiskowych/potocznych.\n1 pkt - poprawne wypisanie dwóch wyrazów lub wyrażeń\nśrodowiskowych/potocznych i zamienienie ich na wyrazy lub\nwyrażenia neutralne, ALE bez określenia, czemu służy\nnagromadzenie wyrazów lub wyrażeń\nśrodowiskowych/potocznych w tekście LUB tylko określenie,\nczemu służy nagromadzenie w tekście wyrazów lub wyrażeń\nśrodowiskowych/potocznych bez wypisania przykładów i ich\nzamiany na słowa neutralne.\n0 pkt - inna odpowiedź.\nPrzykłady poprawnych odpowiedzi:\na)\n solówka - występ solowy\nzapudłowani - więźniowie\n bukiet przyśpiewek - zbiór/kilka piosenek LUB\nzbiór/kilka przyśpiewek\nwkręcić się- wejść bez zaproszenia\nb)\nNagromadzenie tego typu wyrazów i wyrażeń w tekście\nsłuży podkreśleniu skutku pomieszania w spektaklu\ntradycji z nowoczesnością, wyrażeniu\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 47\nironicznego/negatywnego stosunku Głowackiego do\nspektaklu, w którym pomieszano tradycję\nz nowoczesnością.\n5.\nUczeń:\nI.1.4) rozpoznaje\nzastosowane [ ]\nśrodki językowe i ich\nfunkcje w tekście.\n(0-1)\n1 pkt - odpowiedź A\n0 pkt - odpowiedź inna niż A\n6.\nUczeń:\nI.1.9) wskazuje tezę\n(gimnazjum);\nI.1.1) odczytuje sens\ncałego tekstu.\n(0-2)\n2 pkt - poprawne sformułowanie tezy recenzji.\n0 pkt - inna odpowiedź.\nPrzykłady poprawnych odpowiedzi:\n Dziady w reżyserii Adama Hanuszkiewicza nie są udanym\nprzedstawieniem.\n Hanuszkiewicz przesadził w scenicznym unowocześnianiu\nDziadów.\n Reżyser w sposób trudny do zaakceptowania zmienił\nklimat dzieła Mickiewicza, czyniąc spektakl serią\nfajerwerków inscenizacyjnych.\n7.\nUczeń:\nI.1.2) rozpoznaje\nspecyfikę tekstów\npublicystycznych [ ];\nwśród tekstów\nprasowych rozróżnia\nwiadomość\ni komentarz;\nI.1.1) odczytuje sens\nfragmentów.\n(0-1-2)\n2 pkt - podanie 2 cech gatunkowych recenzji\nwraz z poprawnymi przykładami.\n1 pkt - podanie 1 cechy gatunkowej recenzji\nwraz z poprawnym przykładem.\n0 pkt - inna odpowiedź.\nPrzykłady odpowiedzi za 2 pkt:\nCecha gatunkowa\nPrzykład z tekstu\n1.\nPodanie\nnajważniejszych\ninformacji o spektaklu\nTytuł spektaklu, nazwisko\nreżysera, miejsce\nwystawienia\n2.\nOcenienie spektaklu\nOcena reżyserii, gry\naktorów, strony muzycznej\nCecha gatunkowa\nPrzykład z tekstu\n1.\nPodanie\nnajważniejszych\ninformacji o spektaklu\nTytuł (Dziadów część III),\nnazwisko reżysera\n(Hanuszkiewicz), aktora\ngrającego główną rolę\n(Kolberger)\n2.\nOpisanie reakcji\nodbiorców\nDopiero ten ciekawy element\nna długo ożywia salę…\nUwaga: przykład z tekstu należy rozumieć jako cytat\nlub omówienie.\n48 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nZestaw 2.\nJan Miodek\nNAJKI Z SAMOTRAKI\nKiedy rok temu zabierałem się do recenzowania słownika gwary studentów\nUniwersytetu Gdańskiego, moją uwagę zwróciło już pierwsze zdanie: „Stary, przyjdź dziś\ndo mnie wieczorem, rzucimy pena na kompa, potem impra, a potem pomyślimy o jakimś\nafterku ”.\nW tym jednym zdaniu kumulują się wszystkie cechy polszczyzny najmłodszych\npokoleń.\nAle po kolei.\nMożna powiedzieć, że zaczęło się przed laty od Owsiakowego „siema”. I dziś to już\nnie jest tylko pen i komp. Nawet SMS, skądinąd wersja skrócona całego wyrażenia, ma już\ndziś swoją skróconą wersję: „es”. Krótkie „cześć” ma jeszcze krótszy wariant w postaci\n„cze”. A mój Wrocław jest nie tylko Wrockiem, ale też jedynie „Wro”. Jest „do zo”, „nara”\n(a nawet „narazka”!) i „spoko”.\nOwe skróty często abstrahują od granic morfologicznych wyrazów7. „Dziękuję” to jest\noczywiście „dzięki”, ale też w wersji zanglizowanej „dzienks”, albo „spoks” zamiast\n„spokojnie”. „Piwo”, czyli „browar”, to jest „bro”, ale też „bronks”. W tych skrótach mamy\nzabieg słowotwórczy anglizujący brzmienia.\nMłodzi mówią dziś „sory”, ale urobili już od tego swojskie8 derywaty9, bo mówi się\ntakże „sorka”, „sorki”, jest też jednak i „sorewicz”.\nMożemy więc powiedzieć, że język młodych to język pełen skrótów, ucięć, skrzy się\nhumorem, a w jego tle jest angielszczyzna.\nW tej sprawie napływa do mnie korespondencja i jest ona zdecydowanie kasandryczno-\nrejtanowsko-piotrowoskargowa: co to będzie, jeszcze trochę i polszczyzna zaniknie,\nbędziemy żyć w świecie marketów, leasingów, monitoringów i shopów.\nRozumiejąc te lęki, uspokajam rodaków, mówię im o języku praindoeuropejskim\n- języku matce nas wszystkich, o tym, że historia polskiego języka jest historią nieustannie\nnapływających do niego z różnych języków słów i że polszczyzna zawsze z tymi złożami\nleksykalnymi sobie radziła w nieustających procesach adaptacji i przyswajania sobie tych\nsłów.\nFaktem jest, że angielszczyzna jest dziś w polszczyźnie dominująca. Anglizuje się\nwszystko, co się da i gdzie się da. A już w kategoriach wypadnięcia z kodu kulturowego\ntraktuję takie odkształcenia językowe, jak walka „Dejwida” z Goliatem czy - co działa\nna mnie zupełnie wysypkowo - „akłaparki”.\nNa podstawie: Jan Miodek, Najki z Samotraki, „Gazeta. Opole” 2012, nr 76.\n7 Granice morfologiczne wyrazu to granice między tematem fleksyjnym a końcówką oraz między tematem\nsłowotwórczym a formantem.\n8 Swojskie w znaczeniu ‘typowe dla języka polskiego’.\n9 Derywat to inaczej wyraz słowotwórczo pochodny utworzony od innego wyrazu.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 49\nZadanie 1. (0-1)\nPrzepisz zdanie, w którym Jan Miodek zawarł główną tezę swojej wypowiedzi.\nZadanie 2. (0-2)\nZnajdź w tekście i wpisz do odpowiednich rubryk tabeli po 3 przykłady skrótów\nz języka współczesnej młodzieży.\nRodzaje skrótów\nPrzykłady z tekstu\nSkróty wyrazów i wyrażeń polskich\nzachowujące polskie brzmienie\nSkróty wyrazów i wyrażeń polskich mające\nzanglizowane brzmienie\nZadanie 3. (0-1)\n„Swojskim derywatem” utworzonym od wyrazu obcego, analogicznym do przykładów\npodanych przez Jana Miodka, jest wyraz:\nA. bronks.\nB. afterek.\nC. dzienks.\nD. monitoring.\nZadanie 4. (0-2)\na) Poprawna wymowa wyrazu aquapark w języku polskim to\nA. „akłapark”.\nB. „agłapark”.\nC. „akfapark”.\nD. „akwapark”.\nb) Co, zdaniem prof. Miodka, jest przyczyną błędu popełnianego przez młodych\nPolaków w wymowie wyrazu aquapark?\n50 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nZadanie 5. (0-1)\nDo każdego z przykładów użycia czasownika dobierz sytuację, w której ten czasownik\nzostał użyty. Odpowiedzi wpisz do tabelki.\n1) „zabierałem się do recenzowania”\na) gdy mowa o wszystkich ludziach\n2) „kumulują się wszystkie cechy polszczyzny”\nb) gdy mowa o młodzieży\n3) „urobili już od tego swojskie derywaty”\nc) gdy prof. Miodek mówi o sobie\nd) gdy mowa o przedmiocie wykładu\n1)\n2)\n3)\nZadanie 6. (0-3)\na) Od jakich wyrazów podstawowych utworzony został przymiotnik kasandryczno-\nrejtanowsko-piotrowoskargowa?\nb) Co znaczy ten przymiotnik w tekście Jana Miodka?\nc) Jaki efekt wywołuje jego użycie w tekście Jana Miodka?\nZadanie 7. (0-1)\nJaka jest opinia autora artykułu o procesie anglizowania współczesnej polszczyzny?\nZakreśl właściwe odpowiedzi w zacienionych częściach tabeli.\nAutor podziela lęki rodaków\nzaniepokojonych ekspansją\nangielszczyzny,\nAutor nie podziela lęków\nrodaków zaniepokojonych\nekspansją angielszczyzny,\nponieważ\njęzyk polski już wielokrotnie obronił się\nprzed nadmiernym wpływem języków\nobcych.\nobecnie młode pokolenie Polaków\nbezkrytycznie ulega wpływom języka\nangielskiego.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 51\nPunktowanie zadań w zestawie 2.\nNr\nzad.\nWymagania\nKryteria punktowania\n1.\nUczeń:\nI.1.9) wskazuje\ntezę (gimnazjum).\n(0-1)\n1 pkt - za właściwy cytat.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź:\nMożemy więc powiedzieć, że język młodych to język pełen skrótów,\nucięć, skrzy się humorem, a w jego tle jest angielszczyzna.\n2.\nUczeń:\nI.1.2) odczytuje\nw odbieranym\ntekście informacje\njawne.\n(0-1-2)\n2 pkt - za poprawne podanie 3 skrótów wyrazów i wyrażeń\npolskich zachowujących polskie brzmienie ORAZ 3 skrótów\nwyrazów i wyrażeń polskich mających zanglizowane brzmienie.\n1 pkt - za poprawne podanie 3 skrótów wyrazów i wyrażeń\npolskich zachowujących polskie brzmienie LUB 3 skrótów\nwyrazów i wyrażeń polskich mających zanglizowane brzmienie.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykład poprawnej odpowiedzi:\nSkróty wyrazów i wyrażeń polskich zachowujące polskie\nbrzmienie: siema, cze, Wrocek, Wro, do zo, nara, spoko, dzięki,\nbro, impra, komp - 1 pkt\nSkróty wyrazów i wyrażeń polskich mające zanglizowane\nbrzmienie: dzienks, spoks, bronks - 1 pkt\nUwaga: w obu przypadkach obok poprawnych przykładów\nnie mogą być podane błędne przykłady.\n3.\nUczeń:\nI.3.9) rozpoznaje\nformant\nw wyrazach\npochodnych.\n(0-1)\n1 pkt - za poprawną odpowiedź.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź:\nB\n4.\nUczeń:\nI.3.7) rozpoznaje\ni poprawia różne\ntypy błędów\njęzykowych.\n(0-1-2)\n2 pkt - za odpowiedź C ORAZ poprawne wskazanie przyczyny\nbłędu.\n1 pkt - za odpowiedź C, ALE bez poprawnego wskazania\nprzyczyny błędu.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawne odpowiedzi:\nc) C - 1 pkt\nb) Naśladowanie zasad wymowy typowych dla języka angielskiego\n- 1 pkt\n5.\nUczeń:\nI.1.4) rozpoznaje\nfunkcję\nzastosowanych\nw tekście środków\njęzykowych.\n(0-1)\n1 pkt - za wszystkie poprawne połączenia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź:\n1. c\n2. d\n3. b\n52 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\n6.\nUczeń:\nI.3.1) analizuje\nznaczenie słów;\nI.1.4) rozpoznaje\nfunkcję\nzastosowanych\nw tekście środków\njęzykowych.\n(0-1-2-3)\n3 pkt - za poprawne podanie co najmniej dwóch wyrazów\npodstawowych ORAZ poprawne określenie znaczenia,\nORAZ efektu.\n2 pkt - za poprawne podanie co najmniej dwóch wyrazów\npodstawowych ORAZ poprawne określenie znaczenia\nLUB efektu.\n1 pkt - za poprawne podanie co najmniej dwóch wyrazów\npodstawowych LUB poprawne określenie znaczenia, LUB celu\nALBO za poprawne określenie tylko znaczenia LUB efektu.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawne odpowiedzi:\na) kasandryczno - od: Kasandra; rejtanowsko - od: Rejtan;\npiotrowoskargowa - od: Piotr Skarga - 1 pkt (co najmniej\ndwa poprawnie podane).\nb) Znaczenie: np. pesymistyczna, katastroficzna, ostrzegająca\nprzed zagrożeniami, nawołująca do podjęcia działań\nobronnych - 1 pkt.\nc) Efekt: zwielokrotnienie natężenia pesymistycznego tonu\ncharakterystycznego dla korespondencji, o której w tekście\nmowa LUB wywołanie efektu humorystycznego, LUB\nhiperbolizacja sensu, LUB uplastycznienia wypowiedzi,\nLUB ujawnienie erudycji autora - 1 pkt.\n7.\nUczeń:\nI.1.2) odczytuje\nw odbieranym\ntekście informacje\njawne.\n(0-1)\n1 pkt - za poprawne zakreślenie w obu kolumnach.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź:\nAutor nie podziela lęków rodaków zaniepokojonych ekspansją\nangielszczyzny, ponieważ język polski już wielokrotnie obronił się\nprzed nadmiernym wpływem języków obcych.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 53\nZestaw 3.\nGrażyna Stachówna\nMELODRAMAT NA WAKACJE\nMelodramat filmowy to gatunek wysoce skonwencjalizowany i z tego punktu widzenia\nList w butelce Luisa Mandoki jest najbardziej melodramatycznym melodramatem, jaki tylko\nmożna sobie wyobrazić. Struktura gatunkowa powtarza się w każdym porządnym\nmelodramacie, ma charakter stały i niezmienny, co ciekawe, nigdy się nie nudzi, gdyż\nza każdym razem kolejny narrator zawiesza na niej historię „inną taką samą”: pociągającą\nnowym układem fabularnym, ale przestrzegającą reguł gatunkowych i spełniającą\noczekiwania widzów, czyli dającą im przyjemność panowania nad fikcyjnym światem\nopowiadania.\nTeresa Osborne znajduje na plaży butelkę z listem w środku. Napisał go Garrett do swej\nzmarłej żony, Catherine. W stechnicyzowanym systemie światowej komunikacji, tak szybko\ni bezbłędnie przenoszącym informacje, list Garretta jest symbolem zupełnej aberracji:\nzamknięty w butelce, pozbawiony adresu dryfuje po morzu, niosąc informacje niezwykle\nważne dla jego autora. Teresa Osborne jest rozwódką, mąż przestał ją kochać, zostawił\npo kilku latach małżeństwa poranioną i nieszczęśliwą, sfrustrowaną i niepogodzoną z losem\nkobiety niechcianej i niepotrzebnej. Nic więc dziwnego, że Teresa rozpoczyna poszukiwania\nGarretta kierowana skomplikowanymi motywacjami, w których mieści się i ciekawość,\ni zazdrość, i chęć zajęcia miejsca Catherine, i pragnienie zdobycia miłości jej męża. Teresa\ni Garrett spotykają się, poznają, zawiązuje się między nimi miłość i nawet przez pewien czas\nwydaje się, że Catherine może być zapomniana, że wierność wobec niej przestanie Garretta\nobowiązywać. Rodzi się nadzieja na „happy end”. Ale, jak wiadomo, w melodramacie mogą\nbyć dwa zakończenia: szczęśliwe i nieszczęśliwe. „Happy end” z pewnością krzepiłby\nwidzów, dawał nadzieję na odrodzenie w nowym związku i przekonywał o łatwym\nzwycięstwie uczuć pozytywnych nad destrukcyjnymi. Jednak narrator filmu wybrał to drugie\nzakończenie, nieszczęśliwe - niechętnie stosowane w filmach hollywoodzkich, bo sprzeczne\nz optymistyczną wizją świata lansowaną w nich z uporem przez niemal dziewięćdziesiąt lat\nistnienia „fabryki snów”. „Unhappy ending” Listu w butelce zwraca uwagę na perwersyjność\ndziałań Teresy, która - zazdroszcząc zmarłej - próbuje zabrać jej miłość i wierność męża,\nna neurotyczne skłonności Garretta, który nie potrafi zapomnieć Catherine i wypowiedzieć\nuzależniającej go od niej lojalności.\nKategorie „film dla kobiet” i „film dla mężczyzn” ciągle z wielkim trudem przebijają\nsię do świadomości widzów i krytyków. Ale może inaczej: „film dla mężczyzn” jest\nobojętnym emocjonalnie określeniem dzieł ekranowych, w których się goni, strzela i zabija.\n„Film dla kobiet” - jak prasa dla kobiet - ciągle oznacza degradujące dzieła, w których się\nkocha, plotkuje i zmyśla. W 1921 roku, po premierze „Szejka” z Rudolfem Valentino,\nszefowie Hollywoodu zrozumieli nagle, że widzowie kobiety mogą stanowić osobną, ważną\ngrupę ekonomiczną, która będzie masowo przychodzić do kin, często wiele razy na ten sam\nfilm, pod warunkiem, że dostanie to, czego pragnie: opowieść o miłości, nastrojowy klimat\ni niezwykłego mężczyznę. „List w butelce” zaspokaja wszystkie te potrzeby: jest miłość, jest\nnastrój i jest mężczyzna.\nNa podstawie: Grażyna Stachówna, Melodramat na wakacje, „Dekada Literacka” 1999, nr 7/8.\n54 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nZadanie 1. (0-1)\nWyjaśnij na podstawie tekstu sens użytego w nim sformułowania: „melodramat\nto gatunek wysoce skonwencjonalizowany”.\nZadanie 2. (0-1)\nUżyte w pierwszym akapicie wyrażenie „najbardziej melodramatyczny melodramat,\njaki tylko można sobie wyobrazić”, oznacza w kontekście całego akapitu, że film List\nw butelce to\nA. najwybitniejszy melodramat w historii kina.\nB. niezwykle wzruszający film.\nC. film zrealizowany w sposób typowy dla gatunku.\nD. film spełniający wszystkie oczekiwania widzów.\nZadanie 3. (0-2)\na) Wyrażenie melodramatyczny melodramat to\nA. hiperbola.\nB. oksymoron.\nC. antonim.\nD. synekdocha.\nb) Jaką funkcję pełni ten środek stylistyczny w tekście Grażyny Stachówny?\nZadanie 4. (0-2)\na) Przepisz z tekstu Grażyny Stachówny zdanie zawierające opinię o filmach dla kobiet\ni określ, czy jest to opinia pozytywna, czy negatywna.\nb) Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do słownictwa użytego w zacytowanym zdaniu.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 55\nZadanie 5. (0-1)\nZnajdź w drugim akapicie recenzji trzy przymiotniki pochodzenia obcego, które mają\nznaczenia opisane w tabeli. Wpisz każdy z tych wyrazów obok odpowiadających\nim definicji. Jedno znaczenie nie odpowiada żadnemu z wyrazów.\nLp.\nOpis znaczenia\nWyraz obcy\n1.\n‘odbiegający od normy, wynaturzony’\n2.\n‘powodujący zniszczenie, rozpad’\n3.\n‘przygnębiony, zniechęcony próbami bezskutecznego\nosiągnięcia jakiegoś celu’\n4.\n‘typowy dla osób niestabilnych emocjonalnie,\nnadpobudliwych’\nZadanie 6. (0-1)\nRecenzja Grażyny Stachówny jest nietypowa, ponieważ\nA. zawiera ocenę filmu.\nB. zachęca do obejrzenia filmu.\nC. porównuje film z innymi melodramatami.\nD. ujawnia zakończenie filmu.\nPunktowanie zadań w zestawie 3.\nNr\nzad.\nWymagania\nKryteria punktowania\n1.\nUczeń:\nI.3.1) analizuje\ni definiuje\nznaczenia słów;\nI.1.1) odczytuje\nsens fragmentów.\n(0-1)\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, co to znaczy, że melodramat\nto gatunek skonwencjonalizowany.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykłady poprawnych odpowiedzi:\nMelodramat to gatunek wysoce skonwencjonalizowany,\nco oznacza, że każdy film, który można zaliczyć do tego gatunku,\nma charakterystyczne cechy, które są stałe i niezmienne.\nLUB\nGatunek wysoce skonwencjonalizowany - tu: melodramat\n- to taki gatunek, którego realizacje podlegają ścisłym regułom,\nktórego cechy charakterystyczne są wyraźnie określone\ni ustalone, a więc melodramat jako gatunek wysoce\nskonwencjonalizowany jest rodzajem bardzo dobrze utrwalonego,\npowtarzalnego schematu itp.\n2.\nUczeń:\nI.1.1) odczytuje\nsens fragmentów.\n(0-1)\n1 pkt - za poprawną odpowiedź.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź:\nC\n3.\nUczeń:\nI.3.1) analizuje\ni definiuje\nznaczenia słów;\n(0-1-2)\n2 pkt - za poprawne podanie odpowiedzi A ORAZ poprawne\nwyjaśnienie, jaką funkcję pełni ten środek stylistyczny w tekście\nGrażyny Stachówny.\n56 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nI.1.4) rozpoznaje\nfunkcję\nzastosowanych\nw tekście środków\njęzykowych.\n1 pkt - za poprawne podanie odpowiedzi A BEZ wyjaśnienia,\njaką funkcję pełni ten środek stylistyczny w tekście Grażyny\nStachówny.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykład poprawnej odpowiedzi:\na) A\nb) Podkreśla skonwencjonalizowanie filmu / Podkreśla, że jest to\nfilm zrealizowany w sposób typowy dla gatunku - i inne\nbliskoznaczne odpowiedzi.\n4.\nUczeń:\nI.1.7) rozpoznaje\nintencję wypowiedzi\n(aprobatę,\ndezaprobatę,\nnegację,\nprowokację)\n(gimnazjum);\nI.1.1) odczytuje\nsens fragmentów;\nI.1.4) rozpoznaje\nfunkcję\nzastosowanych\nw tekście środków\njęzykowych;\nI.1.2) wyszukuje\nw wypowiedzi\npotrzebne\ninformacje oraz\ncytuje odpowiednie\nfragmenty tekstu\n(gimnazjum).\n(0-1-2)\n2 pkt - poprawne wypisanie zdania zawierającego opinię\no „filmach dla kobiet” ORAZ ocena opinii (czy jest pozytywna,\nczy negatywna) wraz z uzasadnieniem odwołującym się\ndo słownictwa użytego w zdaniu.\n1 pkt - poprawne wypisanie zdania zawierającego opinię\no „filmach dla kobiet” BEZ oceny tej opinii (czy jest pozytywna,\nczy negatywna) LUB BEZ uzasadnienia odwołującego się\ndo słownictwa użytego w zdaniu.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykłady poprawnych odpowiedzi:\n„Film dla kobiet ( ) ciągle oznacza degradujące dzieła,\nw których się kocha, plotkuje i zmyśla”.\nJest to opinia negatywna, na co wskazują zastosowane środki\nleksykalne, takie jak: degradujące, plotkuje, zmyśla - wyrazy\nnacechowane ujemnie.\nLUB\n„Film dla kobiet ( ) ciągle oznacza degradujące dzieła,\nw których się kocha, plotkuje i zmyśla”.\nW zdaniu tym jest mowa o utrwalonym negatywnym\nwartościowaniu „filmów dla kobiet”, o czym świadczy użycie\nczasowników: degradować, plotkować i zmyślać, w których\nznaczeniach zawiera się ocena ujemna - obiektu, czynności\ni wytworów działań.\n5.\nUczeń:\nI.1.1) odczytuje\nznaczenia wyrazów\nw tekście;\nI.3.1) analizuje\nznaczenia słów;\nI.3.3) rozpoznaje\nwyrazy zapożyczone\n(obce) - rozumie\nich funkcję w tekście\n(gimnazjum).\n(0-1)\n1 pkt - za poprawne połączenie wszystkich wyrazów\nze znaczeniami.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź:\n1. -\n2. destrukcyjny\n3. sfrustrowany\n4. neurotyczny\n6.\nUczeń:\nI.1.2) rozpoznaje\nspecyfikę tekstów\npublicystycznych.\n(0-1)\n1 pkt - za poprawną odpowiedź.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź:\nD\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 57\nZestaw 4.\nTEKST 1.\nRoman Ingarden\nCZŁOWIEK I JEGO RZECZYWISTOŚĆ\nCzłowiek tym się odróżnia od zwierząt, że nie tylko opanowuje przyrodę w granicach\nbez porównania szerszych, ale nadto, że wytwarza sobie pewną zupełnie nową rzeczywistość,\nzwaną kulturą. Raz wytworzona, stanowi ona potem znamienny składnik otaczającego\ngo świata.\nCzłowiek uprawia ziemię i hoduje rośliny, stawia domy, buduje drogi itd. Robią to\njednak na swój sposób i w swoich wymiarach także niektóre przynajmniej zwierzęta - bobry,\nmrówki, termity - choć na pewno w stopniu znacznie mniej doskonałym i powszechnym.\nAle człowiek stwarza nadto tego rodzaju przedmioty, jak dzieła sztuki, teorie naukowe, języki\njako różne sposoby utrwalania i przekazywania innym tego, co raz zostało pomyślane,\npaństwa, instytucje publiczne (jak np. uniwersytety) lub prywatne (np. banki, towarzystwa\nitp.), systemy prawne, pieniądz itp. Wszystkie one są niejako potomkami człowieka.\nNie tylko jednak dzieła nasze są naszymi potomkami, ale w pewnej mierze i my\nstajemy się jakby potomkami naszych dzieł i - raz je stworzywszy i obcując z nimi - już nie\numiemy tak żyć i być takimi, jacy byliśmy, gdy ich jeszcze nie było. Bo zmieniamy się\ncieleśnie i duchowo pod wpływem wytworzonego przez nas świata naszych dzieł.\nMając koleje i aeroplany, nie umiemy już tak chodzić, jak to czynili nasi pradziadowie.\nI gdy słyszeliśmy już dzieła Beethovena lub Szopena, nie chcemy już słuchać katarynki,\na gdy olśnił nas swymi pięknościami Pan Tadeusz lub Król Duch, nudnym się dla nas staje\nniejeden utwór dawniej ceniony, bo inna już jest nasza wrażliwość artystyczna i inne wymogi\npoetyckiego piękna. I jeżeli dzieła nasze są wysoko wartościowe (dobre), piękne, duchowo\nbogate, szlachetne i mądre, my sami przez nie dobrzejemy, a jeżeli niosą w sobie ślady zła,\nszpetoty, duchowej niemocy, choroby lub obłędu, stajemy się pod ich wpływem gorsi, ubożsi,\nsłabsi lub chorzy.\nNa podstawie: Roman Ingarden, Człowiek i jego rzeczywistość, [w:] tenże, Szkice z filozofii literatury,\nKraków 2000.\nTEKST 2.\nJan Paweł II\nPAMIĘĆ I TOŻSAMOŚĆ\nW kulturę człowieka od samego początku wpisany jest bardzo głęboko element\npiękna. Piękno wszechświata jest jak gdyby odbite w oczach Boga, o którym powiedziano:\n„A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre” (Rdz 1, 31). Za „bardzo dobre”\nzostało uznane przede wszystkim pojawienie się pierwszej pary, stworzonej na obraz\ni podobieństwo Boga, w całej pierwotnej niewinności i w tej nagości, jaka była udziałem\nczłowieka przed grzechem pierworodnym. To wszystko leży u podstaw kultury wyrażającej\nsię w dziełach sztuki, czy to będą dzieła malarstwa, rzeźby, architektury, czy dzieła\nmuzyczne, czy inne rezultaty twórczej wyobraźni i myśli. Człowiek żyje prawdziwym\nludzkim życiem dzięki kulturze. Kultura jest właściwym sposobem istnienia i bytowania\nczłowieka. Kultura jest tym, przez co człowiek jako człowiek staje się bardziej człowiekiem:\nbardziej „jest”.\nNa postawie: Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci, Kraków 2005.\n58 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nZadanie 1. (0-2)\nSformułuj trzy pytania, na które w kolejnych akapitach odpowiada autor tekstu 1.\nKażde pytanie musi odnosić się do całego akapitu.\n1\n2\n3\nZadanie 2. (0-2)\nKtóre z podanych w tabeli sądów są zgodne z twierdzeniami autora wyrażonymi\nw tekście 1., a które nie? Wstaw X w odpowiednią rubrykę.\nLp.\nStwierdzenie\nZgodne\nNiezgodne\n1.\nDzieła Beethovena i Szopena to wspaniałe wytwory ludzkiej\nmyśli.\n2.\nObcując z dziełami kultury, człowiek zawsze staje się\nlepszy.\n3.\nCzłowiek jest wyjątkiem w świecie przyrody, ponieważ jako\njedyna istota potrafi przekształcać otoczenie, w którym żyje.\n4.\nWskutek poznawania dzieł sztuki człowiek kształtuje swój\ngust artystyczny.\nZadanie 3. (0-3)\nZnajdź w akapicie trzecim i wpisz do tabeli po jednym spójniku pełniącym w tekście 1.\nwskazaną funkcję. Podaj przykłady zdań złożonych, w których wystąpiły takie spójniki.\nFunkcja\nSpójnik\nPrzykład zdania z tekstu\nWprowadzenie zdania\npodrzędnego, które\nokreśla warunek\nWprowadzenie zdania\nwspółrzędnego łącznego\nWprowadzenie zdania\npodrzędnego, które\nzawiera uzasadnienie\nsądu\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 59\nZadanie 4. (0-1)\nKtóre cechy stylu naukowego charakteryzują tekst 1.? Podkreśl TAK, jeśli wskazaną\nw tabeli cechę można temu tekstowi przypisać, a NIE - jeśli cecha w tekście\nnie występuje.\nNasycenie terminologią naukową\nTAK\nNIE\nNagromadzenie wyrazów o znaczeniu abstrakcyjnym\nTAK\nNIE\nWystępowanie rozbudowanych składniowo zdań\nTAK\nNIE\nPozbawiony emocji, rzeczowy wywód\nTAK\nNIE\nZadanie 5. (0-2)\na) Co w kontekście tekstu 2. oznacza wyrażenie „prawdziwe ludzkie życie”?\nb) Wyjaśnij, jak w odniesieniu do tekstu 1. i 2. powinno się rozumieć sens zdania:\n„Kultura jest tym, przez co człowiek jako człowiek staje się bardziej człowiekiem:\nbardziej «jest»”.\nZadanie 6. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego Jan Paweł II w drugim zdaniu posłużył się formą czasownika\nzakończoną na -no: powiedziano.\n60 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015\nZadanie 7. (0-2)\na) Dlaczego piękno jest kategorią ważną dla autora tekstu 1.?\nb) Dlaczego piękno jest kategorią ważną dla autora tekstu 2.?","answer":"A","answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2015/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":40,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2015","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Zadanie 7.
Wyjaśnij, odwołując się do podanego fragmentu powieści Andrzeja Sapkowskiego
i do innego utworu literackiego, jaką funkcję może pełnić stylizacja w utworze
literackim.

\n\n

do komandorii joannickiej. Rzekniesz komandorowi Dytmarowi de Alzey, żem cię przysłał
na pokutę. Tam cicho posiedzisz, aż cię nie wezwę. Jasne? Musi być jasne. A na drogę naści
tu sakiewkę. Wiem, że mała. Dałbym więcej, ale mój komornik odradził. Ta karczma nadto
nadszarpnęła mój fundusz reprezentacyjny.

\n\n

nie zasługiwała. - Wielkie dzięki waszej łaskawości. To jeno tylko, że…

\n\n

tamój nie będziesz sam. Tak się składa, że w tamtym kierunku, bo ku Morawie, zmierza mój
gość. Widziałeś go pewnie za stołem. Zgodził się, byś mu towarzyszył. Szczerze mówiąc,
nie od razu. Ale przekonałem go. Chcesz wiedzieć, jak?
Reynevan pokiwał głową na znak, że chce.

\n\n

A on też tam był. Tyle, że on mawia: pod Grunwaldem. Bo był po przeciwnej stronie.

\n\n

łaskę nie możesz. Konia masz, grosz masz. A i bezpieczeństwo w podróży zapewnione.

\n\n

samoszóst… A ja… Z jednym rycerzem? Nawet jeśli z giermkiem… Wasza łaskawość…
To przecie tylko jeden rycerz!
Rudiger Haugwitz parsknął. Konrad Kantner protekcjonalnie wydął wargi.

\n\n

rycerza, kapcanie, sześciu to fraszka.
A widząc, że Reynevan nadal nie rozumie, wyjaśnił.

\n\n

Andrzej Sapkowski, Narrenturm, Warszawa 2005.
Wymagania ogólne i szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji. Uczeń:
1.1) odczytuje sens całego tekstu […];
1.2) [ ] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje [ ] jawne;
1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu danego tekstu, rozpoznaje zastosowane w nim
środki językowe i ich funkcje w tekście;
3.6) rozpoznaje w czytanych tekstach oraz wypowiedziach mówionych stylizację, rozróżnia
jej rodzaje (archaizację, […]) i określa funkcje.
II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. Uczeń:
2.2) analizując teksty dawne, dostrzega różnice językowe (fonetyczne, leksykalne) wynikające
ze zmian historycznych;
2.5) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty (dostrzega cechy wspólne i różne).
III. Tworzenie wypowiedzi. Uczeń:
1.1) tworzy dłuższy tekst […] mówiony […] zgodnie z podstawowymi regułami jego
organizacji, przestrzegając zasady spójności znaczeniowej i logicznej;
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna 41
1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki
i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje,
dokonuje selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady
ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie);
1.4) publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową
wyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu).
Przykładowa realizacja (1)
WPROWADZENIE
Krótkie przedstawienie lektur do realizacji tematu:
 fragment utworu Andrzeja Sapkowskiego (czas akcji: późne średniowiecze, miejsce akcji:
okolice Dolnego Śląska, postaci: historyczne i fikcyjne, gatunek: fantasy);
 Trylogia Henryka Sienkiewicza (jako przykład powieści historycznej).
Rodzaj stylizacji: archaizacja (wprowadzenie do tekstu form językowych przestarzałych,
charakterystycznych dla polszczyzny dawnych epok, często w tej funkcji występują gwary,
które zachowały wiele archaicznych form językowych).
ROZWINIĘCIE
Środki językowe wykorzystane przez Sapkowskiego do nadania Narrenturm cech powieści
historycznej:
 przywołanie w tekście miejsc i postaci historycznych (np. Grunwald, Tannenberg,
Zawisza Czarny z Garbowa);
 wprowadzenie, przede wszystkim do dialogów, słownictwa archaicznego i przestarzałego
(np. giermek, bakałarz, sakiewka, człek, rzekniesz, najdą, naści, jeno, tedy, tamój,
samoszóst), niektóre z tych wyrazów zachowały się jeszcze w gwarach;
 wykorzystanie przestarzałych form fleksyjnych (żem, com);
 stosowanie dawnych zwrotów i tytułów grzecznościowych (mości książę, wasza
łaskawość).
Jednocześnie pojawia się kontrastowo słownictwo współczesne („nadszarpnęła mój fundusz
reprezentacyjny”).
Można podsumować, że stylizacja na powieść historyczną w utworze Sapkowskiego
uprawdopodabnia fabułę, nadaje jej wymiar realistyczny, mimo że nie jest konsekwentna.
Podobny zabieg zastosował w Trylogii Sienkiewicz, z tą różnicą, że:
 stylizacja w jego utworach jest konsekwentna,
 językowi swoich powieści historycznych nadał cechy polszczyzny XVII-wiecznej
(naśladował styl dokumentów i literatury barokowej, głównie Paska);
 jego bohaterowie często używali łaciny (bo wtedy była znana).
ZAKOŃCZENIE
Zarówno we fragmencie Narrenturm Sapkowskiego, jak i w Trylogii Sienkiewicza
archaizacja przybliża czytelnikowi świat przedstawiony. Pomimo różnic w sposobach
stylizowania tekstu na język dawnych epok u obu autorów stylizacja pełni podobne funkcje:
 pobudza wyobraźnię czytelnika;
 zwiększa jego zaangażowanie emocjonalne;
 zachęca do przeczytania (powieści obu autorów osiągnęły rekordy poczytności).
42 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
Przykładowa realizacja zadania (2)
ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE
 Wyjaśnienie, na czym polega stylizacja;
 wymienienie rodzajów stylizacji i ich omówienie (archaizacja, dialektyzacja,
kolokwializacja).
ROZWINIĘCIE TEMATU
Stylizacja wprowadza czytelnika w fabułę dzieła, pomaga odtworzyć ducha epoki, w której
umieszczona została akcja powieści.
Uwiarygodnienie czasu i przestrzeni w powieści Andrzeja Sapkowskiego:
 konkretne miejsca (Grunwald, Morawa);
 postaci historyczne (Zawisza Czarny z Garbowa);
 nazwy średniowiecznych instytucji (komandoria joannicka).
Archaizacja:
 słowa znane, dziś nieużywane (giermek, bakałarz);
 przywołanie dawnych wyrazów i form kolokwialnych (głupiś, kapcan);
 składnia zdań nawiązująca do języka staropolskiego (wzorowana na łacinie);
 krótkie zdania z archaicznymi formami zaimków i przyimków, jak tedy (wtedy)
czy ku (do) zwiększają ekspresję, nie utrudniają zrozumienia tekstu.
W Weselu Stanisława Wyspiańskiego ważnym środkiem artystycznym jest dialektyzacja:
 charakteryzuje chłopów, odróżnia ich od inteligencji;
 zwiększa ekspresję, oryginalność poszczególnych bohaterów (Czepiec).
WNIOSKI PODSUMOWUJĄCE
Stylizacja:
 uwiarygodnia miejsce i czas akcji;
 konkretyzuje tło akcji i realia;
 indywidualizuje język bohaterów i wskazuje na ich pochodzenie społeczne,
charakteryzuje postać, jej wykształcenie, temperament, status;
 urozmaica język utworu.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 43
2.2.
Przykładowe zadania z języka polskiego z rozwiązaniami.
Część pisemna na poziomie podstawowym
2.2.1. TESTY
Zestaw 1.
Janusz Głowacki
KONIEC PSEUDOTRADYCJI
Adam Hanuszkiewicz pokazał w Teatrze Małym dzieło pt. Dziadów część III. To samo,
co je nasz współrodak Adam Mickiewicz napisał, a jakby i dużo więcej.
Może tylko z początku, po pierwszym występie chóru z bukietem przyśpiewek, aktorzy
w celi cokolwiek stracili orientację, gdzie są i jak mają przedstawiać gołe słowo. Ale zaraz
Krzysztof Kolberger ma piękną solówkę z towarzyszeniem chóru więźniów i dalej już bardzo
dobrze recytuje wiersze pod akompaniament zapudłowanych. Ci ostatni, niby pilnowani, mają
przez cały czas przedstawienia dużą aktywność, a pod koniec z nieprzypadkowym
nachalstwem wkręcają się na przyjęcie u senatora.
Bardzo dobrym chwytem jest powieszenie Kolbergera. Następnie podciągnięcie go
na szelkach pod sam sufit w scenie egzorcyzmów przez przebraną na czarno obsługę. Dopiero
ten ciekawy element na długo ożywia salę, która roztrząsała, czy rozhuśtany wysoko artysta
przyłoży głową w kandelabr i czy kandelabr to wytrzyma. Te nadzwyczaj ciekawe dociekania
nad zagadką bytu, znaczy się, czy kandelabr to nasza prawdziwa rzeczywistość, czy
artystyczna atrapa, wniosły ożywcze tchnienie i napięcie. Wcale przez to nie chcę powiedzieć,
że tchnienie to nie jednoczyło nas integracyjnie w poprzednich i następnych kawałkach.
Bardzo się także podobało posunięcie, jakim była jednoczesna emisja Widzenia księdza
Piotra oraz Snu senatora, czyli tak zwane zagłuszanie. Sam chwyt jest nienowy, ale dobrze
dobrany, gdyż łączy niedaleką tradycję z duchem postępu - tu się dobrze pamięta, co wieszcz
mówi w znanym porzekadle o Arce Przymierza. Jak się weźmie z tego przykład, będzie
można dać widzowi zupełny przegląd myśli romantycznej i za jednym zamachem odegrać
na tej samej scenie Kordiana, Nieboską i Noc listopadową.
W całym przedstawieniu, o czym zresztą już wspominałem, bardzo pięknie ustawiona
jest cała strona muzyczna. Melodie są przyjemne, niejednemu wpadną w ucho i znajdą odzew
na mieście. Już następnego wieczoru natknąłem się na takich, co szli do SPATiF-u z arią
Regestratora …Ale tu znajdziemy parę dam na ustach.
Można by jeszcze dużo pisać, ale najlepiej samemu się wybrać. Na zakończenie jeden
ciekawy chwyt, który jest bliżej początku. Kolberger namalował pędzlem na ścianie jakiś
napis, który o ile na świeżo niewidoczny, to pod koniec dawał się przeczytać. Przez całe
przedstawienie zagadka dawała widzom napięcie. Litery wyskakiwały, jak chciały, lewa
strona myślała, że to jakieś hasła, a prawa, że może słowa podziękowania. Nie powiem, co się
w końcu pokazało, bo po co zdradzać zakończenie.
Na koniec muszę dorzucić, że na naszych oczach mamy koniec pseudotradycji. Nie taka
to znowu ponura tragedia, jak się niektórym wydawało.
Na podstawie: Janusz Głowacki, Jak być kochanym, Warszawa 2005.
44 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
Zadanie 1. (0-1)
Wstaw X w wierszu, w którym zamieszczono definicję członu pseudo-.
Pierwszy człon wyrazów złożonych, wyrażający podobieństwo do tego,
co jest określane drugą częścią złożenia
Pierwszy człon wyrazów złożonych będących nazwami i określeniami osób, rzeczy
lub zjawisk, które nie są tym, co udają lub naśladują
Zadanie 2. (0-2)
a) Kogo w przedstawieniu grał Krzysztof Kolberger?
A. Konrada B. Senatora C. Mickiewicza D. Księdza Piotra
b) Uzasadnij wybór, odwołując się do treści recenzji i Dziadów części III Adama
Mickiewicza.
Zadanie 3. (0-1)
Jaką treść - w kontekście Dziadów części III Adama Mickiewicza - powinien mieć napis,
o którym autor recenzji pisze w przedostatnim akapicie?
A. Śmierć carowi. Śmierć!
B. Razem młodzi przyjaciele!
C. Nowosilcow to sługa piekieł.
D. Umarł Gustaw, narodził się Konrad.
Zadanie 4. (0-2)
a)
Wypisz
z
akapitu
2.
trzy
przykłady
wyrazów/wyrażeń
środowiskowych
lub wyrazów/wyrażeń potocznych i zamień je na wyrazy/wyrażenia neutralne.
b) Wyjaśnij, czemu służy nagromadzenie wyrazów i wyrażeń środowiskowych
oraz potocznych w tekście.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 45
Zadanie 5. (0-1)
Wskaż zdanie zawierające formę językową świadczącą o tym, że autor recenzji pozornie
utożsamia się z widzami obecnymi na spektaklu.
A. Wcale przez to nie chcę powiedzieć, że tchnienie to nie jednoczyło nas integracyjnie
w poprzednich i następnych kawałkach.
B. Bardzo się także podobało posunięcie, jakim była jednoczesna emisja Widzenia księdza
Piotra oraz Snu senatora, czyli tak zwane zagłuszanie.
C. W całym przedstawieniu, o czym zresztą już wspominałem, bardzo pięknie ustawiona jest
cała strona muzyczna.
D. Można by jeszcze dużo pisać, ale najlepiej samemu się wybrać.
Zadanie 6. (0-2)
Sformułuj główną tezę recenzji.
Zadanie 7. (0-2)
Podaj dwie cechy gatunkowe tekstu Koniec pseudotradycji, które pozwalają stwierdzić,
że jest on recenzją. Każdą cechę zilustruj przykładem z tekstu.
Cecha gatunkowa
Przykład z tekstu
1.
2.
Punktowanie zadań w zestawie 1.
Nr
zad.
Wymagania
Kryteria punktowania
1.
Uczeń:
I.3.1) analizuje
i definiuje znaczenia
słów;
I.3.8) odróżnia
słownictwo neutralne
od emocjonalnego
i wartościującego.
(0-1)
1 pkt - wskazanie poprawnej definicji: Pierwszy człon
wyrazów złożonych będących nazwami i określeniami osób,
rzeczy lub zjawisk, które nie są tym, co udają lub naśladują.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
46 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
2.
Uczeń:
I.1.1) odczytuje sens
całego tekstu oraz
wydzielonych przez
siebie fragmentów;
potrafi objaśnić
ich sens oraz funkcję
na tle całości;
II.3.2) wykorzystuje
w interpretacji
konteksty.
(0-1-2)
2 pkt - odpowiedź A ORAZ poprawne uzasadnienie
z odwołaniem do treści recenzji.
1 pkt - odpowiedź A bez poprawnego uzasadnienia.
0 pkt - wybranie odpowiedzi innej niż A.
Przykłady poprawnego uzasadnienia:
 Autor pisze o pięknej solówce Kolbergera - ma na myśli
Wielką Improwizację wygłoszoną przez Konrada.
 Autor wspomina o napisie namalowanym przez
Kolbergera na ścianie - ma na myśli napis wskazujący na
przemianę Gustawa w Konrada.
 Głowacki pisze o egzorcyzmach z udziałem Kolbergera

\n\n

Konrad.
3.
Uczeń:
I.1.2) odczytuje
zawarte
w odbieranych
tekstach informacje
zarówno jawne,
jak i ukryte;
II.3.2) wykorzystuje
w interpretacji
konteksty.
(0-1)
1 pkt - odpowiedź D.
0 pkt - odpowiedź inna niż D.
4.
Uczeń:
I.1.4) wskazuje
charakterystyczne
cechy stylu danego
tekstu, rozpoznaje
zastosowane w nim
środki językowe
i ich funkcje
w tekście;
I.3.8) odróżnia
słownictwo
[ ] oficjalne
od swobodnego.
(0-1-2)
2 pkt - poprawne wypisanie dwóch wyrazów lub wyrażeń
środowiskowych/potocznych i zamienienie ich na wyrazy lub
wyrażenia neutralne ORAZ określenie, czemu służy
nagromadzenie w tekście wyrazów lub wyrażeń
środowiskowych/potocznych.
1 pkt - poprawne wypisanie dwóch wyrazów lub wyrażeń
środowiskowych/potocznych i zamienienie ich na wyrazy lub
wyrażenia neutralne, ALE bez określenia, czemu służy
nagromadzenie wyrazów lub wyrażeń
środowiskowych/potocznych w tekście LUB tylko określenie,
czemu służy nagromadzenie w tekście wyrazów lub wyrażeń
środowiskowych/potocznych bez wypisania przykładów i ich
zamiany na słowa neutralne.
0 pkt - inna odpowiedź.
Przykłady poprawnych odpowiedzi:
a)
 solówka - występ solowy
zapudłowani - więźniowie
 bukiet przyśpiewek - zbiór/kilka piosenek LUB
zbiór/kilka przyśpiewek
wkręcić się- wejść bez zaproszenia
b)
Nagromadzenie tego typu wyrazów i wyrażeń w tekście
służy podkreśleniu skutku pomieszania w spektaklu
tradycji z nowoczesnością, wyrażeniu
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 47
ironicznego/negatywnego stosunku Głowackiego do
spektaklu, w którym pomieszano tradycję
z nowoczesnością.
5.
Uczeń:
I.1.4) rozpoznaje
zastosowane [ ]
środki językowe i ich
funkcje w tekście.
(0-1)
1 pkt - odpowiedź A
0 pkt - odpowiedź inna niż A
6.
Uczeń:
I.1.9) wskazuje tezę
(gimnazjum);
I.1.1) odczytuje sens
całego tekstu.
(0-2)
2 pkt - poprawne sformułowanie tezy recenzji.
0 pkt - inna odpowiedź.
Przykłady poprawnych odpowiedzi:
 Dziady w reżyserii Adama Hanuszkiewicza nie są udanym
przedstawieniem.
 Hanuszkiewicz przesadził w scenicznym unowocześnianiu
Dziadów.
 Reżyser w sposób trudny do zaakceptowania zmienił
klimat dzieła Mickiewicza, czyniąc spektakl serią
fajerwerków inscenizacyjnych.
7.
Uczeń:
I.1.2) rozpoznaje
specyfikę tekstów
publicystycznych [ ];
wśród tekstów
prasowych rozróżnia
wiadomość
i komentarz;
I.1.1) odczytuje sens
fragmentów.
(0-1-2)
2 pkt - podanie 2 cech gatunkowych recenzji
wraz z poprawnymi przykładami.
1 pkt - podanie 1 cechy gatunkowej recenzji
wraz z poprawnym przykładem.
0 pkt - inna odpowiedź.
Przykłady odpowiedzi za 2 pkt:
Cecha gatunkowa
Przykład z tekstu
1.
Podanie
najważniejszych
informacji o spektaklu
Tytuł spektaklu, nazwisko
reżysera, miejsce
wystawienia
2.
Ocenienie spektaklu
Ocena reżyserii, gry
aktorów, strony muzycznej
Cecha gatunkowa
Przykład z tekstu
1.
Podanie
najważniejszych
informacji o spektaklu
Tytuł (Dziadów część III),
nazwisko reżysera
(Hanuszkiewicz), aktora
grającego główną rolę
(Kolberger)
2.
Opisanie reakcji
odbiorców
Dopiero ten ciekawy element
na długo ożywia salę…
Uwaga: przykład z tekstu należy rozumieć jako cytat
lub omówienie.
48 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
Zestaw 2.
Jan Miodek
NAJKI Z SAMOTRAKI
Kiedy rok temu zabierałem się do recenzowania słownika gwary studentów
Uniwersytetu Gdańskiego, moją uwagę zwróciło już pierwsze zdanie: „Stary, przyjdź dziś
do mnie wieczorem, rzucimy pena na kompa, potem impra, a potem pomyślimy o jakimś
afterku ”.
W tym jednym zdaniu kumulują się wszystkie cechy polszczyzny najmłodszych
pokoleń.
Ale po kolei.
Można powiedzieć, że zaczęło się przed laty od Owsiakowego „siema”. I dziś to już
nie jest tylko pen i komp. Nawet SMS, skądinąd wersja skrócona całego wyrażenia, ma już
dziś swoją skróconą wersję: „es”. Krótkie „cześć” ma jeszcze krótszy wariant w postaci
„cze”. A mój Wrocław jest nie tylko Wrockiem, ale też jedynie „Wro”. Jest „do zo”, „nara”
(a nawet „narazka”!) i „spoko”.
Owe skróty często abstrahują od granic morfologicznych wyrazów7. „Dziękuję” to jest
oczywiście „dzięki”, ale też w wersji zanglizowanej „dzienks”, albo „spoks” zamiast
„spokojnie”. „Piwo”, czyli „browar”, to jest „bro”, ale też „bronks”. W tych skrótach mamy
zabieg słowotwórczy anglizujący brzmienia.
Młodzi mówią dziś „sory”, ale urobili już od tego swojskie8 derywaty9, bo mówi się
także „sorka”, „sorki”, jest też jednak i „sorewicz”.
Możemy więc powiedzieć, że język młodych to język pełen skrótów, ucięć, skrzy się
humorem, a w jego tle jest angielszczyzna.
W tej sprawie napływa do mnie korespondencja i jest ona zdecydowanie kasandryczno-
rejtanowsko-piotrowoskargowa: co to będzie, jeszcze trochę i polszczyzna zaniknie,
będziemy żyć w świecie marketów, leasingów, monitoringów i shopów.
Rozumiejąc te lęki, uspokajam rodaków, mówię im o języku praindoeuropejskim

\n\n

napływających do niego z różnych języków słów i że polszczyzna zawsze z tymi złożami
leksykalnymi sobie radziła w nieustających procesach adaptacji i przyswajania sobie tych
słów.
Faktem jest, że angielszczyzna jest dziś w polszczyźnie dominująca. Anglizuje się
wszystko, co się da i gdzie się da. A już w kategoriach wypadnięcia z kodu kulturowego
traktuję takie odkształcenia językowe, jak walka „Dejwida” z Goliatem czy - co działa
na mnie zupełnie wysypkowo - „akłaparki”.
Na podstawie: Jan Miodek, Najki z Samotraki, „Gazeta. Opole” 2012, nr 76.
7 Granice morfologiczne wyrazu to granice między tematem fleksyjnym a końcówką oraz między tematem
słowotwórczym a formantem.
8 Swojskie w znaczeniu ‘typowe dla języka polskiego’.
9 Derywat to inaczej wyraz słowotwórczo pochodny utworzony od innego wyrazu.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 49
Zadanie 1. (0-1)
Przepisz zdanie, w którym Jan Miodek zawarł główną tezę swojej wypowiedzi.
Zadanie 2. (0-2)
Znajdź w tekście i wpisz do odpowiednich rubryk tabeli po 3 przykłady skrótów
z języka współczesnej młodzieży.
Rodzaje skrótów
Przykłady z tekstu
Skróty wyrazów i wyrażeń polskich
zachowujące polskie brzmienie
Skróty wyrazów i wyrażeń polskich mające
zanglizowane brzmienie
Zadanie 3. (0-1)
„Swojskim derywatem” utworzonym od wyrazu obcego, analogicznym do przykładów
podanych przez Jana Miodka, jest wyraz:
A. bronks.
B. afterek.
C. dzienks.
D. monitoring.
Zadanie 4. (0-2)
a) Poprawna wymowa wyrazu aquapark w języku polskim to
A. „akłapark”.
B. „agłapark”.
C. „akfapark”.
D. „akwapark”.
b) Co, zdaniem prof. Miodka, jest przyczyną błędu popełnianego przez młodych
Polaków w wymowie wyrazu aquapark?
50 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
Zadanie 5. (0-1)
Do każdego z przykładów użycia czasownika dobierz sytuację, w której ten czasownik
został użyty. Odpowiedzi wpisz do tabelki.

\n
  1. „zabierałem się do recenzowania”
\n

a) gdy mowa o wszystkich ludziach

\n
  1. „kumulują się wszystkie cechy polszczyzny”
\n

b) gdy mowa o młodzieży

\n
  1. „urobili już od tego swojskie derywaty”
\n

c) gdy prof. Miodek mówi o sobie
d) gdy mowa o przedmiocie wykładu
1)
2)
3)
Zadanie 6. (0-3)
a) Od jakich wyrazów podstawowych utworzony został przymiotnik kasandryczno-
rejtanowsko-piotrowoskargowa?
b) Co znaczy ten przymiotnik w tekście Jana Miodka?
c) Jaki efekt wywołuje jego użycie w tekście Jana Miodka?
Zadanie 7. (0-1)
Jaka jest opinia autora artykułu o procesie anglizowania współczesnej polszczyzny?
Zakreśl właściwe odpowiedzi w zacienionych częściach tabeli.
Autor podziela lęki rodaków
zaniepokojonych ekspansją
angielszczyzny,
Autor nie podziela lęków
rodaków zaniepokojonych
ekspansją angielszczyzny,
ponieważ
język polski już wielokrotnie obronił się
przed nadmiernym wpływem języków
obcych.
obecnie młode pokolenie Polaków
bezkrytycznie ulega wpływom języka
angielskiego.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 51
Punktowanie zadań w zestawie 2.
Nr
zad.
Wymagania
Kryteria punktowania
1.
Uczeń:
I.1.9) wskazuje
tezę (gimnazjum).
(0-1)
1 pkt - za właściwy cytat.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź:
Możemy więc powiedzieć, że język młodych to język pełen skrótów,
ucięć, skrzy się humorem, a w jego tle jest angielszczyzna.
2.
Uczeń:
I.1.2) odczytuje
w odbieranym
tekście informacje
jawne.
(0-1-2)
2 pkt - za poprawne podanie 3 skrótów wyrazów i wyrażeń
polskich zachowujących polskie brzmienie ORAZ 3 skrótów
wyrazów i wyrażeń polskich mających zanglizowane brzmienie.
1 pkt - za poprawne podanie 3 skrótów wyrazów i wyrażeń
polskich zachowujących polskie brzmienie LUB 3 skrótów
wyrazów i wyrażeń polskich mających zanglizowane brzmienie.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykład poprawnej odpowiedzi:
Skróty wyrazów i wyrażeń polskich zachowujące polskie
brzmienie: siema, cze, Wrocek, Wro, do zo, nara, spoko, dzięki,
bro, impra, komp - 1 pkt
Skróty wyrazów i wyrażeń polskich mające zanglizowane
brzmienie: dzienks, spoks, bronks - 1 pkt
Uwaga: w obu przypadkach obok poprawnych przykładów
nie mogą być podane błędne przykłady.
3.
Uczeń:
I.3.9) rozpoznaje
formant
w wyrazach
pochodnych.
(0-1)
1 pkt - za poprawną odpowiedź.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź:
B
4.
Uczeń:
I.3.7) rozpoznaje
i poprawia różne
typy błędów
językowych.
(0-1-2)
2 pkt - za odpowiedź C ORAZ poprawne wskazanie przyczyny
błędu.
1 pkt - za odpowiedź C, ALE bez poprawnego wskazania
przyczyny błędu.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawne odpowiedzi:
c) C - 1 pkt
b) Naśladowanie zasad wymowy typowych dla języka angielskiego

\n\n

5.
Uczeń:
I.1.4) rozpoznaje
funkcję
zastosowanych
w tekście środków
językowych.
(0-1)
1 pkt - za wszystkie poprawne połączenia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź:

\n
  1. c
  2. d
  3. b
\n

52 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
6.
Uczeń:
I.3.1) analizuje
znaczenie słów;
I.1.4) rozpoznaje
funkcję
zastosowanych
w tekście środków
językowych.
(0-1-2-3)
3 pkt - za poprawne podanie co najmniej dwóch wyrazów
podstawowych ORAZ poprawne określenie znaczenia,
ORAZ efektu.
2 pkt - za poprawne podanie co najmniej dwóch wyrazów
podstawowych ORAZ poprawne określenie znaczenia
LUB efektu.
1 pkt - za poprawne podanie co najmniej dwóch wyrazów
podstawowych LUB poprawne określenie znaczenia, LUB celu
ALBO za poprawne określenie tylko znaczenia LUB efektu.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawne odpowiedzi:
a) kasandryczno - od: Kasandra; rejtanowsko - od: Rejtan;
piotrowoskargowa - od: Piotr Skarga - 1 pkt (co najmniej
dwa poprawnie podane).
b) Znaczenie: np. pesymistyczna, katastroficzna, ostrzegająca
przed zagrożeniami, nawołująca do podjęcia działań
obronnych - 1 pkt.
c) Efekt: zwielokrotnienie natężenia pesymistycznego tonu
charakterystycznego dla korespondencji, o której w tekście
mowa LUB wywołanie efektu humorystycznego, LUB
hiperbolizacja sensu, LUB uplastycznienia wypowiedzi,
LUB ujawnienie erudycji autora - 1 pkt.
7.
Uczeń:
I.1.2) odczytuje
w odbieranym
tekście informacje
jawne.
(0-1)
1 pkt - za poprawne zakreślenie w obu kolumnach.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź:
Autor nie podziela lęków rodaków zaniepokojonych ekspansją
angielszczyzny, ponieważ język polski już wielokrotnie obronił się
przed nadmiernym wpływem języków obcych.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 53
Zestaw 3.
Grażyna Stachówna
MELODRAMAT NA WAKACJE
Melodramat filmowy to gatunek wysoce skonwencjalizowany i z tego punktu widzenia
List w butelce Luisa Mandoki jest najbardziej melodramatycznym melodramatem, jaki tylko
można sobie wyobrazić. Struktura gatunkowa powtarza się w każdym porządnym
melodramacie, ma charakter stały i niezmienny, co ciekawe, nigdy się nie nudzi, gdyż
za każdym razem kolejny narrator zawiesza na niej historię „inną taką samą”: pociągającą
nowym układem fabularnym, ale przestrzegającą reguł gatunkowych i spełniającą
oczekiwania widzów, czyli dającą im przyjemność panowania nad fikcyjnym światem
opowiadania.
Teresa Osborne znajduje na plaży butelkę z listem w środku. Napisał go Garrett do swej
zmarłej żony, Catherine. W stechnicyzowanym systemie światowej komunikacji, tak szybko
i bezbłędnie przenoszącym informacje, list Garretta jest symbolem zupełnej aberracji:
zamknięty w butelce, pozbawiony adresu dryfuje po morzu, niosąc informacje niezwykle
ważne dla jego autora. Teresa Osborne jest rozwódką, mąż przestał ją kochać, zostawił
po kilku latach małżeństwa poranioną i nieszczęśliwą, sfrustrowaną i niepogodzoną z losem
kobiety niechcianej i niepotrzebnej. Nic więc dziwnego, że Teresa rozpoczyna poszukiwania
Garretta kierowana skomplikowanymi motywacjami, w których mieści się i ciekawość,
i zazdrość, i chęć zajęcia miejsca Catherine, i pragnienie zdobycia miłości jej męża. Teresa
i Garrett spotykają się, poznają, zawiązuje się między nimi miłość i nawet przez pewien czas
wydaje się, że Catherine może być zapomniana, że wierność wobec niej przestanie Garretta
obowiązywać. Rodzi się nadzieja na „happy end”. Ale, jak wiadomo, w melodramacie mogą
być dwa zakończenia: szczęśliwe i nieszczęśliwe. „Happy end” z pewnością krzepiłby
widzów, dawał nadzieję na odrodzenie w nowym związku i przekonywał o łatwym
zwycięstwie uczuć pozytywnych nad destrukcyjnymi. Jednak narrator filmu wybrał to drugie
zakończenie, nieszczęśliwe - niechętnie stosowane w filmach hollywoodzkich, bo sprzeczne
z optymistyczną wizją świata lansowaną w nich z uporem przez niemal dziewięćdziesiąt lat
istnienia „fabryki snów”. „Unhappy ending” Listu w butelce zwraca uwagę na perwersyjność
działań Teresy, która - zazdroszcząc zmarłej - próbuje zabrać jej miłość i wierność męża,
na neurotyczne skłonności Garretta, który nie potrafi zapomnieć Catherine i wypowiedzieć
uzależniającej go od niej lojalności.
Kategorie „film dla kobiet” i „film dla mężczyzn” ciągle z wielkim trudem przebijają
się do świadomości widzów i krytyków. Ale może inaczej: „film dla mężczyzn” jest
obojętnym emocjonalnie określeniem dzieł ekranowych, w których się goni, strzela i zabija.
„Film dla kobiet” - jak prasa dla kobiet - ciągle oznacza degradujące dzieła, w których się
kocha, plotkuje i zmyśla. W 1921 roku, po premierze „Szejka” z Rudolfem Valentino,
szefowie Hollywoodu zrozumieli nagle, że widzowie kobiety mogą stanowić osobną, ważną
grupę ekonomiczną, która będzie masowo przychodzić do kin, często wiele razy na ten sam
film, pod warunkiem, że dostanie to, czego pragnie: opowieść o miłości, nastrojowy klimat
i niezwykłego mężczyznę. „List w butelce” zaspokaja wszystkie te potrzeby: jest miłość, jest
nastrój i jest mężczyzna.
Na podstawie: Grażyna Stachówna, Melodramat na wakacje, „Dekada Literacka” 1999, nr 7/8.
54 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
Zadanie 1. (0-1)
Wyjaśnij na podstawie tekstu sens użytego w nim sformułowania: „melodramat
to gatunek wysoce skonwencjonalizowany”.
Zadanie 2. (0-1)
Użyte w pierwszym akapicie wyrażenie „najbardziej melodramatyczny melodramat,
jaki tylko można sobie wyobrazić”, oznacza w kontekście całego akapitu, że film List
w butelce to
A. najwybitniejszy melodramat w historii kina.
B. niezwykle wzruszający film.
C. film zrealizowany w sposób typowy dla gatunku.
D. film spełniający wszystkie oczekiwania widzów.
Zadanie 3. (0-2)
a) Wyrażenie melodramatyczny melodramat to
A. hiperbola.
B. oksymoron.
C. antonim.
D. synekdocha.
b) Jaką funkcję pełni ten środek stylistyczny w tekście Grażyny Stachówny?
Zadanie 4. (0-2)
a) Przepisz z tekstu Grażyny Stachówny zdanie zawierające opinię o filmach dla kobiet
i określ, czy jest to opinia pozytywna, czy negatywna.
b) Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do słownictwa użytego w zacytowanym zdaniu.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 55
Zadanie 5. (0-1)
Znajdź w drugim akapicie recenzji trzy przymiotniki pochodzenia obcego, które mają
znaczenia opisane w tabeli. Wpisz każdy z tych wyrazów obok odpowiadających
im definicji. Jedno znaczenie nie odpowiada żadnemu z wyrazów.
Lp.
Opis znaczenia
Wyraz obcy
1.
‘odbiegający od normy, wynaturzony’
2.
‘powodujący zniszczenie, rozpad’
3.
‘przygnębiony, zniechęcony próbami bezskutecznego
osiągnięcia jakiegoś celu’
4.
‘typowy dla osób niestabilnych emocjonalnie,
nadpobudliwych’
Zadanie 6. (0-1)
Recenzja Grażyny Stachówny jest nietypowa, ponieważ
A. zawiera ocenę filmu.
B. zachęca do obejrzenia filmu.
C. porównuje film z innymi melodramatami.
D. ujawnia zakończenie filmu.
Punktowanie zadań w zestawie 3.
Nr
zad.
Wymagania
Kryteria punktowania
1.
Uczeń:
I.3.1) analizuje
i definiuje
znaczenia słów;
I.1.1) odczytuje
sens fragmentów.
(0-1)
1 pkt - poprawne wyjaśnienie, co to znaczy, że melodramat
to gatunek skonwencjonalizowany.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykłady poprawnych odpowiedzi:
Melodramat to gatunek wysoce skonwencjonalizowany,
co oznacza, że każdy film, który można zaliczyć do tego gatunku,
ma charakterystyczne cechy, które są stałe i niezmienne.
LUB
Gatunek wysoce skonwencjonalizowany - tu: melodramat

\n\n

którego cechy charakterystyczne są wyraźnie określone
i ustalone, a więc melodramat jako gatunek wysoce
skonwencjonalizowany jest rodzajem bardzo dobrze utrwalonego,
powtarzalnego schematu itp.
2.
Uczeń:
I.1.1) odczytuje
sens fragmentów.
(0-1)
1 pkt - za poprawną odpowiedź.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź:
C
3.
Uczeń:
I.3.1) analizuje
i definiuje
znaczenia słów;
(0-1-2)
2 pkt - za poprawne podanie odpowiedzi A ORAZ poprawne
wyjaśnienie, jaką funkcję pełni ten środek stylistyczny w tekście
Grażyny Stachówny.
56 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
I.1.4) rozpoznaje
funkcję
zastosowanych
w tekście środków
językowych.
1 pkt - za poprawne podanie odpowiedzi A BEZ wyjaśnienia,
jaką funkcję pełni ten środek stylistyczny w tekście Grażyny
Stachówny.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykład poprawnej odpowiedzi:
a) A
b) Podkreśla skonwencjonalizowanie filmu / Podkreśla, że jest to
film zrealizowany w sposób typowy dla gatunku - i inne
bliskoznaczne odpowiedzi.
4.
Uczeń:
I.1.7) rozpoznaje
intencję wypowiedzi
(aprobatę,
dezaprobatę,
negację,
prowokację)
(gimnazjum);
I.1.1) odczytuje
sens fragmentów;
I.1.4) rozpoznaje
funkcję
zastosowanych
w tekście środków
językowych;
I.1.2) wyszukuje
w wypowiedzi
potrzebne
informacje oraz
cytuje odpowiednie
fragmenty tekstu
(gimnazjum).
(0-1-2)
2 pkt - poprawne wypisanie zdania zawierającego opinię
o „filmach dla kobiet” ORAZ ocena opinii (czy jest pozytywna,
czy negatywna) wraz z uzasadnieniem odwołującym się
do słownictwa użytego w zdaniu.
1 pkt - poprawne wypisanie zdania zawierającego opinię
o „filmach dla kobiet” BEZ oceny tej opinii (czy jest pozytywna,
czy negatywna) LUB BEZ uzasadnienia odwołującego się
do słownictwa użytego w zdaniu.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykłady poprawnych odpowiedzi:
„Film dla kobiet ( ) ciągle oznacza degradujące dzieła,
w których się kocha, plotkuje i zmyśla”.
Jest to opinia negatywna, na co wskazują zastosowane środki
leksykalne, takie jak: degradujące, plotkuje, zmyśla - wyrazy
nacechowane ujemnie.
LUB
„Film dla kobiet ( ) ciągle oznacza degradujące dzieła,
w których się kocha, plotkuje i zmyśla”.
W zdaniu tym jest mowa o utrwalonym negatywnym
wartościowaniu „filmów dla kobiet”, o czym świadczy użycie
czasowników: degradować, plotkować i zmyślać, w których
znaczeniach zawiera się ocena ujemna - obiektu, czynności
i wytworów działań.
5.
Uczeń:
I.1.1) odczytuje
znaczenia wyrazów
w tekście;
I.3.1) analizuje
znaczenia słów;
I.3.3) rozpoznaje
wyrazy zapożyczone
(obce) - rozumie
ich funkcję w tekście
(gimnazjum).
(0-1)
1 pkt - za poprawne połączenie wszystkich wyrazów
ze znaczeniami.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź:

\n
  1. -
  2. destrukcyjny
  3. sfrustrowany
  4. neurotyczny
\n

6.
Uczeń:
I.1.2) rozpoznaje
specyfikę tekstów
publicystycznych.
(0-1)
1 pkt - za poprawną odpowiedź.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź:
D
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 57
Zestaw 4.
TEKST 1.
Roman Ingarden
CZŁOWIEK I JEGO RZECZYWISTOŚĆ
Człowiek tym się odróżnia od zwierząt, że nie tylko opanowuje przyrodę w granicach
bez porównania szerszych, ale nadto, że wytwarza sobie pewną zupełnie nową rzeczywistość,
zwaną kulturą. Raz wytworzona, stanowi ona potem znamienny składnik otaczającego
go świata.
Człowiek uprawia ziemię i hoduje rośliny, stawia domy, buduje drogi itd. Robią to
jednak na swój sposób i w swoich wymiarach także niektóre przynajmniej zwierzęta - bobry,
mrówki, termity - choć na pewno w stopniu znacznie mniej doskonałym i powszechnym.
Ale człowiek stwarza nadto tego rodzaju przedmioty, jak dzieła sztuki, teorie naukowe, języki
jako różne sposoby utrwalania i przekazywania innym tego, co raz zostało pomyślane,
państwa, instytucje publiczne (jak np. uniwersytety) lub prywatne (np. banki, towarzystwa
itp.), systemy prawne, pieniądz itp. Wszystkie one są niejako potomkami człowieka.
Nie tylko jednak dzieła nasze są naszymi potomkami, ale w pewnej mierze i my
stajemy się jakby potomkami naszych dzieł i - raz je stworzywszy i obcując z nimi - już nie
umiemy tak żyć i być takimi, jacy byliśmy, gdy ich jeszcze nie było. Bo zmieniamy się
cieleśnie i duchowo pod wpływem wytworzonego przez nas świata naszych dzieł.
Mając koleje i aeroplany, nie umiemy już tak chodzić, jak to czynili nasi pradziadowie.
I gdy słyszeliśmy już dzieła Beethovena lub Szopena, nie chcemy już słuchać katarynki,
a gdy olśnił nas swymi pięknościami Pan Tadeusz lub Król Duch, nudnym się dla nas staje
niejeden utwór dawniej ceniony, bo inna już jest nasza wrażliwość artystyczna i inne wymogi
poetyckiego piękna. I jeżeli dzieła nasze są wysoko wartościowe (dobre), piękne, duchowo
bogate, szlachetne i mądre, my sami przez nie dobrzejemy, a jeżeli niosą w sobie ślady zła,
szpetoty, duchowej niemocy, choroby lub obłędu, stajemy się pod ich wpływem gorsi, ubożsi,
słabsi lub chorzy.
Na podstawie: Roman Ingarden, Człowiek i jego rzeczywistość, [w:] tenże, Szkice z filozofii literatury,
Kraków 2000.
TEKST 2.
Jan Paweł II
PAMIĘĆ I TOŻSAMOŚĆ
W kulturę człowieka od samego początku wpisany jest bardzo głęboko element
piękna. Piękno wszechświata jest jak gdyby odbite w oczach Boga, o którym powiedziano:
„A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre” (Rdz 1, 31). Za „bardzo dobre”
zostało uznane przede wszystkim pojawienie się pierwszej pary, stworzonej na obraz
i podobieństwo Boga, w całej pierwotnej niewinności i w tej nagości, jaka była udziałem
człowieka przed grzechem pierworodnym. To wszystko leży u podstaw kultury wyrażającej
się w dziełach sztuki, czy to będą dzieła malarstwa, rzeźby, architektury, czy dzieła
muzyczne, czy inne rezultaty twórczej wyobraźni i myśli. Człowiek żyje prawdziwym
ludzkim życiem dzięki kulturze. Kultura jest właściwym sposobem istnienia i bytowania
człowieka. Kultura jest tym, przez co człowiek jako człowiek staje się bardziej człowiekiem:
bardziej „jest”.
Na postawie: Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci, Kraków 2005.
58 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
Zadanie 1. (0-2)
Sformułuj trzy pytania, na które w kolejnych akapitach odpowiada autor tekstu 1.
Każde pytanie musi odnosić się do całego akapitu.
1
2
3
Zadanie 2. (0-2)
Które z podanych w tabeli sądów są zgodne z twierdzeniami autora wyrażonymi
w tekście 1., a które nie? Wstaw X w odpowiednią rubrykę.
Lp.
Stwierdzenie
Zgodne
Niezgodne
1.
Dzieła Beethovena i Szopena to wspaniałe wytwory ludzkiej
myśli.
2.
Obcując z dziełami kultury, człowiek zawsze staje się
lepszy.
3.
Człowiek jest wyjątkiem w świecie przyrody, ponieważ jako
jedyna istota potrafi przekształcać otoczenie, w którym żyje.
4.
Wskutek poznawania dzieł sztuki człowiek kształtuje swój
gust artystyczny.
Zadanie 3. (0-3)
Znajdź w akapicie trzecim i wpisz do tabeli po jednym spójniku pełniącym w tekście 1.
wskazaną funkcję. Podaj przykłady zdań złożonych, w których wystąpiły takie spójniki.
Funkcja
Spójnik
Przykład zdania z tekstu
Wprowadzenie zdania
podrzędnego, które
określa warunek
Wprowadzenie zdania
współrzędnego łącznego
Wprowadzenie zdania
podrzędnego, które
zawiera uzasadnienie
sądu
Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część pisemna na poziomie podstawowym 59
Zadanie 4. (0-1)
Które cechy stylu naukowego charakteryzują tekst 1.? Podkreśl TAK, jeśli wskazaną
w tabeli cechę można temu tekstowi przypisać, a NIE - jeśli cecha w tekście
nie występuje.
Nasycenie terminologią naukową
TAK
NIE
Nagromadzenie wyrazów o znaczeniu abstrakcyjnym
TAK
NIE
Występowanie rozbudowanych składniowo zdań
TAK
NIE
Pozbawiony emocji, rzeczowy wywód
TAK
NIE
Zadanie 5. (0-2)
a) Co w kontekście tekstu 2. oznacza wyrażenie „prawdziwe ludzkie życie”?
b) Wyjaśnij, jak w odniesieniu do tekstu 1. i 2. powinno się rozumieć sens zdania:
„Kultura jest tym, przez co człowiek jako człowiek staje się bardziej człowiekiem:
bardziej «jest»”.
Zadanie 6. (0-1)
Wyjaśnij, dlaczego Jan Paweł II w drugim zdaniu posłużył się formą czasownika
zakończoną na -no: powiedziano.
60 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2014/2015
Zadanie 7. (0-2)
a) Dlaczego piękno jest kategorią ważną dla autora tekstu 1.?
b) Dlaczego piękno jest kategorią ważną dla autora tekstu 2.?

","solutions":[]}