Zadanie 2.:
składa się z polecenia i tekstu (w zadaniach stosowane są trzy typy tekstów: nieliterackie,
literackie i ikoniczne), zawierającego zagadnienie w formie twierdzenia lub pytania
odnoszącego się do załączonego tekstu oraz wybranego kontekstu zgodnie
z przedstawionym w TABELI 3. schematem
umożliwia zdającemu wykazanie się dojrzałością intelektualną, orientacją w problemach
kultury, w tym literatury, sztuki lub języka, a także wykazanie się sprawnością językowo-
retoryczną oraz rozumieniem tekstu stanowiącego inspirację do wypowiedzi
odwołuje się do wiadomości i umiejętności z III etapu edukacyjnego.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 13
TABELA 3. SCHEMAT POLECENIA W ZADANIU 2. (LITERATURA/SZTUKA/JĘZYK)
SCHEMAT POLECENIA DO ZAGADNIENIA ZWIĄZANEGO
Z LITERATURĄ
(ZADANIA
ZAWIERAJĄCE
MATERIAŁ LITERACKI)
ZE SZTUKĄ
(ZADANIA ZAWIERAJĄCE
MATERIAŁ IKONICZNY)
Z JĘZYKIEM
(ZADANIA
ZAWIERAJĄCE
MATERIAŁ DO
ANALIZY JĘZYKOWEJ)
ZAGADNIENIE
W FORMIE
TWIERDZENIA
LUB PYTANIA
np.
Kryzys wartości
w świecie skażonym
złem.
np.
Tworzenie -
naśladowanie
rzeczywistości czy jej
wyobrażanie?
np.
Zróżnicowanie
językowe
wypowiedzi jako
sposób wyrażania
emocji.
ELEMENT 1.
POLECENIA:
TEKST
ŹRÓDŁOWY
Omów zagadnienie
na podstawie
zamieszczonego
poniżej materiału
Omów zagadnienie
na podstawie
zamieszczonego
poniżej materiału
Omów zagadnienie
na podstawie
zamieszczonego
poniżej materiału
ELEMENT 2.
POLECENIA:
TEKST 2.
ALBO
WŁASNE
DOŚWIADCZENIA
oraz
wybranego tekstu
kultury albo utworu
literackiego.
oraz
wybranego utworu
literackiego.
oraz
wybranego tekstu
kultury albo utworu
literackiego, albo
własnych
doświadczeń
komunikacyjnych.
Wybrany utwór literacki, będący drugim tekstem, do którego odwołuje się zdający w swojej
wypowiedzi, może być:
lekturą obowiązkową
lekturą uzupełniającą
utworem literackim niebędącym lekturą, w tym utworem poetyckim.
Przebieg egzaminu
Przebieg egzaminu przedstawiono w TABELI 4.
TABELA 4. PRZEBIEG EGZAMINU USTNEGO
PRZEBIEG EGZAMINU
CZAS TRWANIA
CZYNNOŚCI
ORGANIZACYJNE
Zdający losuje zestaw egzaminacyjny zawierający
dwa zadania.
PRZYGOTOWANIE
ZDAJĄCEGO DO
WYPOWIEDZI
MONOLOGOWYCH
Zdający przygotowuje się do wygłoszenia
wypowiedzi monologowych na dwa tematy
zamieszczone w wylosowanym zestawie (może
w tym czasie przygotować ramowy plan
wypowiedzi, konspekt, notatki pomocnicze).
Nie więcej niż
15 minut.
14 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
WYPOWIEDZI
MONOLOGOWE
ZDAJĄCEGO
Zdający wygłasza wypowiedzi monologowe.
Wypowiedzi monologowe zdającego nie mogą być
przerywane przez zespół przedmiotowy
(z wyjątkiem sytuacji, kiedy upłynął czas na nie
przeznaczony). Zdający nie musi realizować zadań
w kolejności, w jakiej zostały zamieszczone
w zestawie zadań egzaminacyjnych - może
rozpocząć wypowiedź od wybranego przez siebie
zadania.
Nie więcej niż
10 minut (może
je wygłosić
w czasie
krótszym niż 10
minut).
ROZMOWA
ZESPOŁU
PRZEDMIOTOWEGO
ZE ZDAJĄCYM
Rozmowa zespołu przedmiotowego ze zdającym
może dotyczyć:
zagadnień określonych w poleceniach do obu
zadań lub do jednego z dwóch zadań
utworu literackiego albo tekstu kultury, w tym
materiału ikonicznego, dołączonego do
polecenia
treści utworów literackich i tekstów kultury
przywołanych przez zdającego
w wypowiedziach.
W trakcie rozmowy zdający odpowiada na pytania,
realizuje polecenia lub odnosi się do zagadnienia
przedstawionego przez zespół przedmiotowy
(łącznie od 1 do 3 pytań/poleceń/zagadnień).
Zadawane pytania nie mogą dotyczyć
faktograficznych detali dotyczących lektury
obowiązkowej / omówionych tekstów kultury.
Co najmniej jedno z pytań/poleceń/zagadnień
w rozmowie do zadania 1. i/lub zadania 2. będzie
dotyczyło refleksji indywidualnej zdającego
związanej z omawianym problemem, tzn. zostanie
sformułowane w taki sposób, aby umożliwić
zdającemu odniesienie się do któregokolwiek
z zadań egzaminacyjnych z własnej perspektywy,
przedstawienie własnego stanowiska, np.
w przypadku tematu: Czym dla człowieka
może być doświadczenie samotności? zdający
może zostać poproszony o odpowiedź np. na
takie pytania:
Czy wyobrażasz sobie swoje życie
w samotności, takie jak Konrada z III cz.
„Dziadów” Adama Mickiewicza? Uzasadnij
odpowiedź.
Czy postawa Konrada z Wielkiej
Improwizacji jest dla ciebie przekonująca?
Uzasadnij odpowiedź.
Nie więcej niż
5 minut.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 15
Czy Twoim zdaniem działania samotnych
indywidualistów takich jak Konrad
z „Dziadów” cz. III mogą być skuteczne we
współczesnym świecie? Uzasadnij
odpowiedź.
Jak sądzisz, czy Konrad z III cz. „Dziadów”
mógłby osiągnąć zamierzony cel w inny
sposób? Uzasadnij odpowiedź.
w przypadku tematu: Tworzenie -
naśladowanie rzeczywistości czy jej
wyobrażanie? zdający może zostać
poproszony o odpowiedź np. na takie pytania:
Którą strategię tworzenia
przyjęłabyś/przyjąłbyś, gdybyś była/był
artystą: klasyczną czy awangardową?
Uzasadnij odpowiedź.
Czy wolisz czytać książki, które bardziej
naśladują rzeczywistość, czy takie, które ją
kreują? Uzasadnij odpowiedź.
Które dzieła są bardziej przydatne młodemu
człowiekowi we współczesnym świecie -
naśladujące rzeczywistość czy kreujące ją?
Uzasadnij odpowiedź.
Wykonanie obu zadań egzaminacyjnych w części ustnej wymaga:
zrozumienia tematów wypowiedzi i sformułowanych w nich zagadnień
wykorzystania znajomości lektury obowiązkowej i umiejętności jej odczytania do
omówienia zagadnienia określonego w zadaniu 1.
odczytania (interpretacji) dołączonego tekstu kultury pod kątem wskazanego w poleceniu
zagadnienia, odwołania się do innych tekstów kultury albo własnych doświadczeń,
wykorzystania wiedzy i umiejętności z zakresu historii i teorii literatury, języka i retoryki do
omówienia zagadnienia określonego w zadaniu 2.
odwołania się do wybranych kontekstów związanych z tematem wypowiedzi
opracowania wypowiedzi pod względem kompozycyjnym i językowo-stylistycznym
wygłoszenia wypowiedzi zgodnie z zasadami retoryki
udziału w rozmowie dotyczącej zagadnienia/zagadnień określonych w poleceniu/
poleceniach oraz wygłoszonych wypowiedzi monologowych.
Przykładowe zadania do części ustnej (bez określania poziomu) wraz
z rozwiązaniami znajdują się na stronach 43-62.
16 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
ZASADY OCENIANIA EGZAMINU USTNEGO
Za egzamin ustny zdający będzie mógł otrzymać maksymalnie 30 punktów. Oceniając
wypowiedzi zdającego, członkowie zespołu przedmiotowego będą przydzielali punkty
w czterech kryteriach, tj.:
4 pkt)
\nrozmowy (od 0 do 4 pkt).
Zdający zda część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego, jeżeli uzyska 30%
możliwych do uzyskania, tj. 9 punktów. Wagi poszczególnych kryteriów przedstawiono na
poniższym schemacie - podano wartości w przybliżeniu.
Aspekt merytoryczny
wypowiedzi
monologowych
[16 pkt]
≈ 53%
Kompozycja
wypowiedzi
monologowych
[4 pkt]
≈ 13%
Aspekt merytoryczny
wypowiedzi podczas
rozmowy
[6 pkt]
≈ 20%
Zakres i poprawność
środków językowych
w wypowiedziach
zdającego
[4 pkt]
≈ 13%
Kryteria oceniania
wypowiedzi ustnej
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 17
Uwaga. Za wypowiedź monologową zdający może otrzymać maksymalnie 16 pkt (zadanie 1.
\nZadanie 1.
Zadanie 2.
Temat + 2
elementy
(zagadnienie +
lektura/tekst
1 ORAZ
zagadnienie +
kontekst
przywołany
przynajmniej
częściowo
funkcjonalnie /
tekst 2 / własne
doświadczenia)
bogata argumentacja; bez poważnych
błędów rzeczowych
8
8
bogata argumentacja z 1-2
poważnymi błędami rzeczowymi ALBO
zadowalająca argumentacja bez
błędów rzeczowych
7
7
zadowalająca argumentacja z 1-2
poważnymi błędami rzeczowymi ALBO
powierzchowna argumentacja bez
błędów rzeczowych
6
6
powierzchowna argumentacja z 1-2
poważnymi błędami rzeczowymi
5
5
Temat + 1 element
(zagadnienie +
lektura/tekst 1 LUB
zagadnienie +
kontekst
przywołany
przynajmniej
częściowo
funkcjonalnie /
tekst 2. / własne
doświadczenia)
bogata argumentacja; bez poważnych
błędów rzeczowych
4
4
bogata argumentacja z 1-2
poważnymi błędami rzeczowymi ALBO
zadowalająca argumentacja bez
błędów rzeczowych
3
3
zadowalająca argumentacja z 1-2
poważnymi błędami rzeczowymi ALBO
powierzchowna argumentacja bez
błędów rzeczowych
2
2
powierzchowna argumentacja z 1-2
poważnymi błędami rzeczowymi
1
1
brak wypowiedzi; wypowiedź nie na temat; wypowiedź zawiera
błąd kardynalny ALBO 3 lub więcej poważnych błędów
rzeczowych; wypowiedź nie odnosi się w ogóle do lektury
wskazanej w poleceniu
0
0
Wyjaśnienia (kryterium 1. - Aspekt merytoryczny wypowiedzi monologowej)
sformułowanego w poleceniu za pomocą argumentów.
\ni szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca - jako całość - wnikliwą analizę
zagadnienia sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego
namysłu nad zagadnieniem.
przykładami.
\n18 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
dokładna, czasami niepoparta przykładami.
wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego
zagadnienia w szerszej perspektywie.
Zdający powinien wykorzystać kontekst przynajmniej częściowo funkcjonalnie, tzn. trafnie
ze względu na omawiane zagadnienie przywołać np. informacje, wydarzenia - kontekst
nie musi pogłębiać ani rozwijać omawianego zagadnienia.
lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie:
a) fabuły, w tym głównych wątków utworu
b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów.
w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach).
\nprogramowej), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku
błędu kardynalnego, tj. np. błąd w przypisaniu autorstwa, w użyciu błędnego
nazwiska/imienia bohatera, dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź
wątków innych niż główne
zdający, innego niż lektura obowiązkowa (każdy błąd merytoryczny)
\nprzywołanie pojęć lub faktów historycznych.
\nbohatera, którego można w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a wypowiedź
zdającego świadczy o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako
jeden błąd.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 19
Zadanie 1.
Zadanie 2.
Kompozycja wypowiedzi spójna (tzn. uporządkowana,
logiczna).
2
2
Kompozycja wypowiedzi częściowo spójna.
1
1
Kompozycja wypowiedzi niespójna.
0
0
Wyjaśnienia (kryterium 2. - Kompozycja wypowiedzi monologowych)
zasadniczą i zakończenie, a elementy te składają się na logiczną i uporządkowaną
całość.
a) nielogiczne połączenia między dwoma z trzech elementów wypowiedzi, tj.
wstępem i częścią zasadniczą ALBO częścią zasadniczą i zakończeniem, ALBO
wstępem i zakończeniem
b) treści nieistotne, zbędne dla omawianego zagadnienia, bez związku / pozostające
w wątpliwym związku z omawianym zagadnieniem.
a) nielogiczne połączenia między trzema elementami wypowiedzi tj. wstępem,
częścią zasadniczą i zakończeniem
b) nieuzasadnione wnioski, sprzeczne stwierdzenia
c) treści nieistotne, zbędne dla omawianego zagadnienia, bez związku / pozostające
w wątpliwym związku z omawianym zagadnieniem.
20 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
(maksymalnie 6 punktów)
Wypowiedzi na
temat (na temat =
adekwatne +
merytorycznie
poprawne)
w zakresie wypowiedzi, które są na temat lub częściowo
na temat: właściwy stopień uszczegółowienia wypowiedzi
względem postawionego pytania / postawionych pytań
6
w zakresie wypowiedzi, które są na temat lub częściowo
na temat: zaburzenia w stopniu uszczegółowienia
wypowiedzi względem postawionego pytania /
postawionych pytań
5
Fragmenty
wypowiedzi na
temat, pozostałe
fragmenty
wypowiedzi -
częściowo na temat
(zaburzenia w
adekwatności lub
zaburzenia
merytoryczne)
w zakresie wypowiedzi, które są na temat lub częściowo
na temat: właściwy stopień uszczegółowienia wypowiedzi
względem postawionego pytania / postawionych pytań
4
w zakresie wypowiedzi, które są na temat lub częściowo
na temat: zaburzenia w stopniu uszczegółowienia
wypowiedzi względem postawionego pytania /
postawionych pytań
3
Wszystkie
wypowiedzi
częściowo na temat
(zaburzenia
w adekwatności lub
zaburzenia
merytoryczne)
w zakresie wypowiedzi, które są częściowo na temat:
właściwy stopień uszczegółowienia wypowiedzi
względem postawionego pytania / postawionych pytań
2
w zakresie wypowiedzi, które są częściowo na temat:
zaburzenia w stopniu uszczegółowienia wypowiedzi
względem postawionego pytania / postawionych pytań
1
Wypowiedzi nie na temat; wszystkie wypowiedzi zdawkowe; błąd kardynalny;
niezachowanie zasad dialogu (np. niezachowanie norm grzecznościowych)
0
Wyjaśnienia (kryterium 3. - Aspekt merytoryczny wypowiedzi podczas
rozmowy)
a) adekwatne do zadawanych pytań
b) poprawne merytorycznie.
ALBO niepoprawne merytorycznie.
\nograniczają się wyłącznie do ogólnikowych stwierdzeń, a zawierają ich rozwinięcie.
\nprzez zdającego w czasie rozmowy, z braku precyzji w wyjaśnianiu omawianych
zagadnień/kwestii/pojęć itp.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 21
(maksymalnie 4 punkty)
Uwaga. Oceniając zakres i poprawność środków językowych, bierze się pod uwagę zarówno
wypowiedzi monologowe zdającego, jak i jego wypowiedzi podczas rozmowy.
Zadowalający zakres
środków językowych,
w szczególności
leksykalnych
w wypowiedziach zachowano właściwą dla języka
mówionego poprawność językową (w zakresie fleksji,
leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność
(dopuszczalne sporadyczne błędy językowe oraz/lub
usterki w płynności)
4
w wypowiedziach częściowo zachowano właściwą dla
języka mówionego poprawność językową (w zakresie
fleksji, leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność
(w wypowiedzi występowały liczne błędy językowe
oraz/lub usterki w płynności)
3
Wąski zakres środków
językowych
w wypowiedziach zachowano właściwą dla języka
mówionego poprawność językową (w zakresie fleksji,
leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność
(dopuszczalne sporadyczne błędy językowe oraz/lub
usterki w płynności)
2
w wypowiedziach częściowo zachowano właściwą dla
języka mówionego poprawność językową (w zakresie
fleksji, leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność
(w wypowiedzi występowały liczne błędy językowe
oraz/lub usterki w płynności)
1
Wypowiedź niekomunikatywna ALBO
W wypowiedzi nie zachowano właściwej dla języka mówionego poprawności
językowej (w zakresie fleksji, leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz
płynności (w wypowiedzi występowały bardzo liczne błędy językowe oraz/lub
usterki w płynności).
0
Wyjaśnienia (kryterium 4. - Zakres i poprawność środków językowych)
językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
językowej.
poprawności środków językowych w wypowiedzi zdającego.
\nśrodki językowe, w szczególności leksykalne, umożliwiają omówienie zagadnienia oraz
ułatwiają odbiór wypowiedzi; zdający stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, używa
precyzyjnego słownictwa, w tym terminologii.
proste/ograniczone, utrudniają omówienie zagadnienia oraz odbiór wypowiedzi.
22 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
CZĘŚĆ PISEMNA EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO.
POZIOM PODSTAWOWY
sprawdza: (a) umiejętność odczytywania, porównywania, analizowania, syntetyzowania,
uogólniania problematyki dwóch tekstów nieliterackich (Część 1. Język polski w użyciu), (b)
znajomość zagadnień z historii literatury i rozumienia procesów w niej zachodzących (Część
Wypracowanie).
CHARAKTERYSTYKA EGZAMINU PISEMNEGO NA POZIOMIE PODSTAWOWYM
Podczas egzaminu zdający otrzymuje dwa arkusze egzaminacyjne, zgodnie z TABELĄ 5.
TABELA 5. ARKUSZE NA EGZAMINIE
Arkusz 1.
Arkusz 2.
Część 1. Język polski w użyciu
Część 2. Test historycznoliteracki
Część 3. Wypracowanie
Na rozwiązanie zadań z obu arkuszy zdający ma 240 minut2 i sam decyduje o kolejności
i rozłożeniu w czasie pracy nad poszczególnymi częściami egzaminu.
Charakterystykę poszczególnych części egzaminu maturalnego z języka polskiego na
poziomie podstawowym prezentuje TABELA 6.
TABELA 6. CHARAKTERYSTYKA POSZCZEGÓLNYCH CZĘŚCI EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA
POLSKIEGO NA POZIOMIE PODSTAWOWYM
CZĘŚĆ 1. JĘZYK POLSKI
W UŻYCIU
CZĘŚĆ 2. TEST
HISTORYCZNOLITERACKI
CZĘŚĆ 3.
SPRAWDZANE
UMIEJĘTNOŚCI
a) Odbiór tekstów
kultury, tj.
wymagania I.2.1)-3)
oraz I.2.5)-7)
b) gramatyka języka
polskiego, tj.
wymagania II.1.1)-
4)
c) zróżnicowanie
języka polskiego, tj.
wymagania II.2.1)-
7)
a) Czytanie utworów
literackich, tj.
wymagania I.1.1)-
b) odbiór tekstów
kultury, tj.
wymagania I.2.1),
I.2.4)-7)
c) kształcenie
językowe, tj.
wymagania II.1.1),
II.1.3), II.1.4),
II.2.1)-II.2.7),
a) Elementy retoryki, tj.
wymagania III.1.1),
III.1.3) oraz III.1.6)
b) pisania, tj.
wymagania III.2.1)-
2), III.2.6)-7) oraz
III.2.9)-12)
c) samokształcenia, tj.
wymagania IV.2),
IV.5)
d) czytania utworów
literackich, tj.
2 Czas trwania egzaminu może zostać wydłużony w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi,
w tym niepełnosprawnych, oraz w przypadku cudzoziemców. Szczegóły są określane w Komunikacie dyrektora
Centralnej Komisji Edukacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form
przeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 23
d) komunikacja
językowa i kultura
języka, tj.
wymagania II.3.1)-
e) ortografia
i interpunkcja, tj.
wymagania II.4.1)-
3)
f)
elementy retoryki, tj.
wymagania III.1.1)-
g) pisanie, tj.
wymagania III.2.1),
III.2.3)-4), III.2.6)-8)
oraz III.2.10)-11)
h) samokształcenie, tj.
wymagania IV.4)-6)
oraz IV.8).
II.3.2)-II.3.5), II.3.8),
II.4.2) oraz II.4.3)
d) elementy retoryki, tj.
wymagania III.1.1)-
e) pisanie, tj.
wymagania III.2.1),
III.2.3)-4), III.2.7)-
f)
samokształcenie, tj.
wymagania IV.4)-6)
oraz IV.8)
g) znajomości lektur
obowiązkowych -
pkt 1)-49) oraz
treny i pieśni Jana
Kochanowskiego,
bajki Ignacego
Krasickiego, Dziady
cz. II i Pan Tadeusz
Adama Mickiewicza,
Zemsta Aleksandra
Fredry, Balladyna
Juliusza
Słowackiego
[wymaganie I.1.12)].
wymagania I.1.1)-
16)
e) gramatyki języka
polskiego, tj.
wymagania II.1)-4)
f)
zróżnicowania
języka, tj.
wymagania II.2.2),
II.2.5)
g) komunikacji
językowej i kultury
języka, tj.
wymagania II.3.4),
II.3.5), II.3.7) oraz
II.3.9)
h) ortografii
i interpunkcji, tj.
wymagania II.4.1)-
2)
i)
znajomości lektur
obowiązkowych -
pkt 1-49 oraz
Dziady cz. II i Pan
Tadeusz Adama
Mickiewicza,
Zemsta Aleksandra
Fredry, Balladyna
Juliusza
Słowackiego
[wymaganie I.1.12)].
PODSTAWOWE
INFORMACJE
Część 1. obejmuje
zestawienie dwóch
tekstów na zbliżony
temat oraz zadań
dotyczących tych
tekstów.
Część 2. zawiera
zadania sprawdzające
wiadomości
i umiejętności z zakresu
historii i teorii literatury
oraz języka.
Część 3. zawiera dwa
tematy wypracowania do
wyboru. Nie jest
określona forma
gatunkowa wypowiedzi.
TEKSTY, DO
KTÓRYCH
ODNOSZĄ SIĘ
ZADANIA
EGZAMINACYJNE
O charakterze
popularnonaukowym
lub publicystycznym
o różnorodnej
tematyce, traktujące
o zagadnieniach
z różnych dziedzin
życia
prezentujące np.
odmienny punkt
widzenia danego
problemu lub
ujmujące temat
z różnych
perspektyw
Zadania mogą
zawierać fragmenty
tekstów literackich
lub nieliterackich
(np. fragmenty prac
krytycznych lub
analiz) oraz teksty
ikonograficzne
łącznie liczą nie
więcej niż 1 500
wyrazów.
Tematy wypracowań
mogą zawierać
wiersz jako tekst
źródłowy.
Każdy temat
wymaga odwołania
się do lektury
obowiązkowej.
24 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
łącznie liczą ok.
1 000 wyrazów.
ZADANIA EGZAMINACYJNE WE WSZYSTKICH CZĘŚCIACH ARKUSZY
Liczbę zadań oraz liczbę punktów możliwych do uzyskania za zadania w poszczególnych
częściach arkuszy przedstawiono w TABELI 7.
TABELA 7. LICZBA ZADAŃ ORAZ LICZBA PUNKTÓW NA EGZAMINIE MATURALNYM Z JĘZYKA POLSKIEGO
Część
Liczba zadań
Liczba punktów
Udział w wyniku
sumarycznym
Część 1. Język
polski w użyciu
6-9
13
19%
Część 2. Test
historycznoliteracki
12-22
22
31%
Część 3.
Wypracowanie
1
35
50%
Razem
19-32
70
100%
W części 1. i w części 2. arkusza egzaminacyjnego znajdą się zarówno zadania zamknięte,
jak i otwarte.
Zadania zamknięte to takie, w których zdający wybiera odpowiedź spośród podanych. Wśród
zadań zamkniętych znajdą się m.in.:
zadania wyboru wielokrotnego
zadania typu prawda-fałsz
zadania na dobieranie.
Zadania otwarte to takie, w których zdający samodzielnie formułuje odpowiedź. Wśród zadań
otwartych znajdzie się takie, które będzie wymagać zredagowania krótkiego tekstu (notatka
syntetyzująca).
Za rozwiązanie zadań otwartych będzie można uzyskać odpowiednio:
w części Język polski w użyciu - co najmniej 50% punktów możliwych do zdobycia w danej
części
w części Test historycznoliteracki - co najmniej 70% punktów możliwych do zdobycia w
danej części.
W części 3. arkusza egzaminacyjnego pojawi się zadanie rozszerzonej odpowiedzi -
wypracowanie.
Zadania w części 1. Język polski w użyciu
Zadania egzaminacyjne w części 1. Język polski w użyciu:
a) dotyczą poszczególnych tekstów zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym, a także
wymagają skonfrontowania tych tekstów
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 25
b) sprawdzają umiejętności z zakresu języka/retoryki (środków językowych)
c) łączą wymagania z różnych obszarów podstawy programowej, np. rozumienie tekstu
i zagadnienia językowe (np. środki retoryczne)
d) mogą zawierać odniesienia do innych utworów (cytaty), wymagające zderzenia
treści/przesłania cytatu z sensami zamieszczonego w arkuszu egzaminacyjnym tekstu lub
tekstów.
Jednym z zadań w części 1. Język polski w użyciu jest notatka syntetyzująca. Notatka
syntetyzująca jest formą zwięzłego przedstawienia informacji istotnych dla danego tekstu lub
tekstów. Odmianą tego typu wypowiedzi jest notatka syntetyzująca ukierunkowana
tematycznie. Aby napisać dobrą notatkę syntetyzującą ukierunkowaną tematycznie, należy:
przeanalizować temat notatki określony w zadaniu egzaminacyjnym
uważnie przeczytać oba teksty zamieszczone w arkuszu egzaminacyjnym, aby wybrać
informacje kluczowe dla realizacji tematu notatki
dokonać syntezy wybranych informacji, tak aby określić stanowisko autora każdego tekstu
względem zagadnienia określonego w temacie notatki
porównać stanowiska autorów obu tekstów pod kątem np. aspektów zagadnienia
określonego w temacie notatki, które porusza każdy z autorów, punktów wspólnych i/lub
rozbieżnych w stanowiskach obu autorów
uporządkować wnioski z powyższych analiz, tak aby notatka:
w syntetyczny sposób przedstawiała stanowiska obu autorów dotyczące zagadnienia
określonego w temacie notatki, wskazując - zgodnie z treścią tekstów - na
podobieństwa i/lub różnice pomiędzy tymi stanowiskami, oraz
zawierała ogólne stwierdzenie na temat tego, w jaki sposób oba teksty
dotyczą/odnoszą się do tematu notatki wskazanego w zadaniu egzaminacyjnym
zredagować notatkę, mając na względzie, że powinna ona być:
rzeczowa: zgodna z treścią obu tekstów
zwięzła: licząca od 60 do 90 wyrazów
spójna: składająca się z logicznie powiązanych ze sobą zdań
sformułowana własnymi słowami: należy stosować m.in. parafrazę, uogólnienie treści,
synonimy
napisana tekstem ciągłym
poprawna językowo, ortograficznie i interpunkcyjnie.
Przykładowe zadania do części 1. Język polski w użyciu wraz z rozwiązaniami
znajdują się na stronach 63-102.
Zadania w części 2. Test historycznoliteracki
W części Test historycznoliteracki znajdą się co najmniej 2 zadania egzaminacyjne dotyczące
każdej z wymienionych poniżej grup okresów literackich:
a) starożytność (antyk i Biblia) - za rozwiązanie wszystkich zadań dotyczących antyku i Biblii
będzie można uzyskać maksymalnie 3 pkt
b) średniowiecze, renesans, barok, oświecenie za rozwiązanie wszystkich zadań
dotyczących tych okresów będzie można uzyskać maksymalnie 4 pkt
26
Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
c) romantyzm, pozytywizm za rozwiązanie wszystkich zadań dotyczących tych okresów
będzie można uzyskać maksymalnie 6 pkt
d) Młoda Polska, 20-lecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji - za rozwiązanie
wszystkich zadań dotyczących tych okresów będzie można uzyskać maksymalnie 6 pkt
e) literatura lat 1945-1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r. - za rozwiązanie
wszystkich zadań dotyczących tych okresów będzie można uzyskać maksymalnie 3 pkt.
Przykładowe zadania do części 2. Test historycznoliteracki wraz z rozwiązaniami
znajdują się na stronach 103-213.
Część 3. Wypracowanie
Zdający samodzielnie tworzy wypracowanie na wybrany przez siebie temat, nie krótsze niż
400 wyrazów.
W każdym temacie są wskazane 4 elementy, które zdający musi uwzględnić w wypracowaniu,
tj.:
a) dwa utwory literackie, w tym jeden wskazany jako obowiązkowy w liście lektur
zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym
b) dwa konteksty pogłębiające rozumienie omawianych utworów do wyboru spośród:
historycznoliterackiego, teoretycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego,
mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego,
politycznego, społecznego.
Możliwości doboru utworów literackich omawianych w wypracowaniu przez zdającego
przedstawiono - w zależności od tekstu wskazanego w temacie wypracowania - w TABELI 8.
TABELA 8. DOBÓR UTWORÓW LITERACKICH W ZALEŻNOŚCI OD TEKSTU WSKAZANEGO W TEMACIE
WYPRACOWANIA
TEKST 1.
(wskazany w temacie wypracowania)
TEKST 2.
(do wyboru przez zdającego)
1.
lektura obowiązkowa (tytuł wskazany
w temacie)
inna lektura obowiązkowa lub
lektura uzupełniająca, lub
utwór literacki niebędący lekturą,
w tym utworem poetyckim
2.
lektura obowiązkowa (do wyboru przez
zdającego)
inna lektura obowiązkowa lub
lektura uzupełniająca, lub
utwór literacki niebędący lekturą,
w tym utworem poetyckim
3.
wiersz podany w całości (dowolny)
lektura obowiązkowa
Każdy temat wymaga odwołania się do obowiązkowej lektury szkolnej, wybranej spośród
lektur obowiązkowych, których lista jest zamieszczona w arkuszu egzaminacyjnym.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 27
Przykładowe tematy wypracowań wraz z ocenionymi rozwiązaniami znajdują się
na stronach 214-277.
ZASADY OCENIANIA ZADAŃ WE WSZYSTKICH CZĘŚCIACH ARKUSZY
Zadania zamknięte są oceniane - w zależności od maksymalnej liczby punktów, jaką można
uzyskać za rozwiązanie danego zadania - zgodnie z następującymi zasadami:
1 pkt - odpowiedź poprawna.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
ALBO
2 pkt - odpowiedź całkowicie poprawna.
1 pkt - odpowiedź częściowo poprawna lub odpowiedź niepełna.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.
Za rozwiązanie zadania otwartego krótkiej odpowiedzi będzie można uzyskać od 0 do
4 punktów. W tych zadaniach nie będzie oceniana poprawność językowa, ortograficzna
i interpunkcyjna, chyba że w poleceniu zostanie określone inaczej. Zasady oceniania będą
opracowywane - oprócz notatki syntetyzującej - do każdego zadania odrębnie.
Za każde poprawne rozwiązanie, inne niż opisane w zasadach oceniania, można przyznać
maksymalną liczbę punktów, o ile rozwiązanie jest merytorycznie poprawne, zgodne
z poleceniem i warunkami zadania.
Zasady oceniania notatki syntetyzującej
Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za
poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.
Treść
3 pkt
2 pkt
1 pkt
0 pkt
notatka spełnia
kryteria A, B i C
określone dla 3
pkt, ALE
przekroczona
została
dozwolona
liczba wyrazów
notatka spełnia
kryteria A, B i C
określone dla 2
pkt, ALE
przekroczona
została
dozwolona
liczba wyrazów
notatka
spełnia
kryteria A i C
określone dla
1 pkt, ALE
przekroczona
została
dozwolona
liczba
wyrazów
ALBO
ALBO
ALBO
A. przedstawienie
stanowiska
każdego
autora
notatka
przedstawia -
oparte na
kluczowych dla
tematu
informacjach -
notatka
przedstawia -
oparte na
kluczowych dla
tematu
informacjach -
notatka
przedstawia
stanowisko
każdego autora
względem
zagadnienia
notatka nie
spełnia
żadnego
z kryteriów
określonego
dla 1 pkt
28 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
stanowisko
każdego autora
względem
zagadnienia
określonego
w temacie
notatki,
odtworzone na
podstawie
informacji
zawartych
w tekście, na
odpowiednim
poziomie
uogólnienia
stanowisko
każdego autora
względem
zagadnienia
określonego
w temacie
notatki,
odtworzone na
podstawie
informacji
zawartych
w tekście, ale
poziom
uogólnienia jest
zaburzony
określonego
w temacie
notatki,
odtworzone na
podstawie
informacji
zawartych
w tekście
B. zestawienie
stanowisk obu
autorów
w notatce
zestawiono
stanowiska obu
autorów;
poprawnie
wskazano np.
punkty wspólne/
rozbieżne albo
różnorodność
aspektów
zagadnienia
określonego w
temacie notatki
ujętych w
tekstach obu
autorów
w notatce
zestawiono
stanowiska obu
autorów;
poprawnie
wskazano np.
punkty wspólne/
rozbieżne albo
różnorodność
aspektów
zagadnienia
określonego w
temacie notatki
ujętych w
tekstach obu
autorów
stanowisk obu
autorów nie
zestawiono albo
zestawiono je
niepoprawnie;
nie wskazano
np. punktów
wspólnych/
rozbieżnych
albo różnych
aspektów
zagadnienia
określonego
w temacie
notatki ujętych
w tekstach obu
autorów
C. spójność
notatka stanowi
logiczną
i zorganizowaną
całość
notatka stanowi
logiczną
i zorganizowaną
całość ALBO
w notatce
występują
usterki
w spójności
notatka stanowi
logiczną
i zorganizowaną
całość ALBO
w notatce
występują
usterki
w spójności
D. długość notatki
60-90 wyrazów
60-90 wyrazów
60-90 wyrazów
Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 29
ZASADY OCENIANIA WYPRACOWANIA
Oceniając wypracowanie, egzaminatorzy będą przydzielali punkty w czterech kryteriach
głównych, tj.:
W ramach 3. kryterium głównego, tj. „kompozycja wypowiedzi”, egzaminatorzy będą
przydzielali punkty w trzech kryteriach składowych, tj.:
3a. struktura wypowiedzi
3b. spójność wypowiedzi (tj. logika i uporządkowanie wypowiedzi)
3c. styl wypowiedzi.
W ramach 4. kryterium głównego, tj. „język wypowiedzi”, egzaminatorzy będą przydzielali
punkty w trzech kryteriach składowych, tj.:
4a. zakres i poprawność środków językowych
4b. poprawność ortograficzna
4c. poprawność interpunkcyjna.
Spełnienie formalnych
warunków polecenia
(SFWP) [1 pkt]
Kompetencje
literackie i kulturowe
(KLiK) [16 pkt]
Kompozycja
wypowiedzi
(KW) [7 pkt]
Język
wypowiedzi
(JW) [11 pkt]
Struktura
wypowiedzi [3 pkt]
Spójność
wypowiedzi [3 pkt]
Styl
wypowiedzi [1 pkt]
Zakres i poprawność
środków językowych
[7 pkt]
Poprawność
ortograficzna [2 pkt]
Poprawność
interpunkcyjna
[2 pkt]
Kryteria oceniania
wypowiedzi pisemnej
30 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
nie występuje w nim błąd kardynalny
w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur
zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym
wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną.
W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny.
ORAZ
W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy
lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym.
ORAZ
Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego
w poleceniu.
ORAZ
Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
1 pkt
Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii
„1 pkt”.
ALBO
Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach.
0 pkt
Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we
wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.
Wyjaśnienia (kryterium 1. - SFWP)
w zakresie:
a) fabuły, w tym głównych wątków utworu;
b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów;
LUB
danego tekstu.
\nobowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia
w całości (nie we fragmentach).
tematu - wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu
egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co
najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie
funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee
pracy organicznej i pracy u podstaw.
b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 31
Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy.
Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie
przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.
w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia
w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie
formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako
kontekst.
a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ
b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem.
jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo
uzasadnienie.
zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.
\nSprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy
w wypracowaniu zdający:
wykorzystał znajomość - odpowiednio - wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury
obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny
funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki,
literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny,
egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem
przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji
wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz
kształcenia językowego
nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów
literackich
oraz
kontekstów,
jak
i
terminologii
historycznoliterackiej
oraz/lub
teoretycznoliterackiej.
32 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Funkcjonalność
wykorzystania
utworów wskazanych
w poleceniu
(lektury obowiązkowej
oraz innego utworu
literackiego).
Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi
Liczba
punktów
Błędy
rzeczowe
Dwa utwory
wykorzystane
w pełni
funkcjonalnie.
Bogata argumentacja.
Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.
Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
16 pkt
Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów
ujemnych).
Zadowalająca argumentacja.
Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
15 pkt
Zadowalająca argumentacja.
W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo
funkcjonalnie.
14 pkt
Powierzchowna argumentacja.
W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
13 pkt
Jeden utwór
wykorzystany
w pełni
funkcjonalnie,
a drugi -
częściowo
funkcjonalnie.
Bogata argumentacja.
Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.
Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
12 pkt
Zadowalająca argumentacja.
Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
11 pkt
Powierzchowna argumentacja.
W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo
funkcjonalnie.
10 pkt
Powierzchowna argumentacja.
W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
9 pkt
Dwa utwory
wykorzystane
częściowo
funkcjonalnie.
Trafna argumentacja.
Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.
Praca zawiera fragmenty erudycyjne.
8 pkt
Zadowalająca argumentacja.
Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
7 pkt
Powierzchowna argumentacja.
W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo
funkcjonalnie.
6 pkt
Powierzchowna argumentacja.
W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
5 pkt
Tylko jeden utwór
wykorzystany
częściowo ALBO
w pełni
funkcjonalnie.
Trafna argumentacja.
Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.
4 pkt
Zadowalająca argumentacja.
Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.
3 pkt
Powierzchowna argumentacja.
W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo
funkcjonalnie.
2 pkt
Powierzchowna argumentacja.
W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.
1 pkt
Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie.
0 pkt
Uwaga: jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie
i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły w pracy),
wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język
wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 33
Wyjaśnienia (kryterium 2. - KLiK)
odczytanych sensów.
\nutworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu
literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie
w wypracowaniu:
które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym
zdający pisze.
Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu
pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów
wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze
stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy - wówczas uwzględnia się
tę niespójność w ocenie spójności.
ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje
żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.
o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym
stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę
dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być
lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki.
zdającego za pomocą argumentów.
Bogata argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi
przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca -
jako całość - wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera
elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość
utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy
o argumentacji trafnej.
Zadowalająca argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta
trafnymi przykładami.
Powierzchowna argumentacja - to argumentacja oparta na uogólnieniach,
niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało
dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający
podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe
typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest
34 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
\nwybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego
utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego,
do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie
kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst
pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego
zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych
kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej
niefunkcjonalnie.
przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko
do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.
wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie
streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie
formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.
i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości
kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to
wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu,
funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową.
wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.
\n
nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej
w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż
w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu
autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie,
nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo
*Rouseau zamiast Rousseau - błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący
losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 35
nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się
zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu
(każdy błąd merytoryczny)
nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,
w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub
całkowitą falsyfikacją danego utworu
nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np.
stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza;
*wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania
takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje
braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne
przywołanie pojęć lub faktów historycznych.
Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu
literackiego, oznaczone cudzysłowem.
bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane
w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony
jako jeden błąd.
„termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu
encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu
w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu
rzeczowego, a jako błąd językowy.
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
\n
kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści
pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
podział wypowiedzi - zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak
i w zakresie struktury akapitów - jest poprawny i funkcjonalny
wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną
całość
w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między
zdaniami i akapitami
w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu,
struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku
rozumowania autora
styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,
wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi - to czy jest to uzasadnione
36 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
(czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując
słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.
3a. Struktura wypowiedzi
Uporządkowanie
elementów treściowych
wypowiedzi
Podział wypowiedzi
Liczba
punktów
Elementy treściowe
wypowiedzi w całości lub
w przeważającej części
pracy są zorganizowane
problemowo.
Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp,
część zasadnicza, zakończenie), jak
i w zakresie struktury akapitów; sposób
podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
3 pkt
A
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
ALBO w zakresie struktury akapitów.
2 pkt
B
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
ORAZ w zakresie struktury akapitów.
1 pkt
C
W pracy podjęta jest
próba organizacji
elementów treściowych
wypowiedzi
problemowo.
Elementy treściowe
wypowiedzi
zorganizowane w pracy
częściowo problemowo,
częściowo wyłącznie
pod względem
formalnym.
Elementy treściowe
wypowiedzi w całości
lub w przeważającej
części pracy
zorganizowane
wyłącznie pod
względem formalnym,
np. wg kolejno
omawianych tekstów
literackich.
Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp,
część zasadnicza, zakończenie), jak
i w zakresie struktury akapitów; sposób
podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez
zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.
2 pkt
D
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
ALBO w zakresie struktury akapitów.
1 pkt
E
Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej
(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
ORAZ w zakresie struktury akapitów.
0 pkt
F
Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi
zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.
0 pkt
G
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 37
Wyjaśnienia (kryterium 3a - Struktura wypowiedzi)
podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp - część zasadnicza
(rozwinięcie) - zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne
„bloki”, tj. akapity).
problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania
omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje
argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem
organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,
„międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy
widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie
wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np.
uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej
wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym
identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie
w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów /
kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana
kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).
i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu - części zasadniczej -
zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np.
nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego)
zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”.
została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.
Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy
występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo
całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,
ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam
w sobie zwartą myślowo całość).
któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów
wskazanych w temacie jako obowiązkowy.
38 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
3b. Spójność wypowiedzi
Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia
w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów
LUB całej wypowiedzi.
3 pkt
W wypowiedzi występuje 3-5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu)
na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
2 pkt
W wypowiedzi występuje 6-8 zaburzeń w spójności (tj. logice,
uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
wypowiedzi.
LUB
Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO
z zakończeniem pracy.
ALBO
Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią
zasadniczą pracy.
1 pkt
W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice,
uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej
wypowiedzi.
LUB
Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ
z zakończeniem pracy.
ALBO
Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią
zasadniczą pracy.
0 pkt
Wyjaśnienia (kryterium 3b - Spójność wypowiedzi)
i uporządkowaną całość.
\nprzestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.
\na) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych
wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego
rozumowania), sprzecznych stwierdzeń
b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie
zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki
poboczne
c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie
pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie
z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem
d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)
e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe
f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku /
pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 39
g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie
h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.
w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.
\nz poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników
zespolenia między akapitami.
językowy, jak i błąd w spójności.
3c. Styl wypowiedzi
Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany
pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie
niejednorodny).
1 pkt
Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”.
0 pkt
Wyjaśnienia (kryterium 3c - Styl wypowiedzi)
pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.
\njaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując
słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje
się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3
pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3
wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych
dla stylu potocznego w odmianie mówionej.
wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style
w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.
pracy zdającego.
40 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
\n
czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.
frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do
najprostszych środków językowych
czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób
swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu
ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy
ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy
ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.
4a. Zakres i poprawność środków językowych
Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych,
a następnie - ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych
aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.
Poprawność środków
Zakres środków
Nie
więcej
niż 3
błędy
jęz.
4-5
błędów
jęz.
6-7
błędów
jęz.
8-9
błędów
jęz.
10-11
błędów
jęz.
12-14
błędów
jęz.
15-17
błędów
jęz.
18 lub
więcej
błędów
jęz.
A
B
C
D
E
F
G
H
1.
Szeroki zakres środków
językowych, tzn.
zróżnicowana
składnia,
zróżnicowana
leksyka, w tym np.
bogata frazeologia,
precyzyjne
słownictwo,
umożliwiających pełną
i swobodną realizację
tematu.
7 pkt
6 pkt
5 pkt
4 pkt
3 pkt
2 pkt
1 pkt
0 pkt
2.
Zadowalający zakres
środków językowych, tzn.
składnia i leksyka
stosowne/odpowiednie do
realizacji tematu.
6 pkt
5 pkt
4 pkt
3 pkt
2 pkt
1 pkt
0 pkt
0 pkt
3.
Wąski zakres środków
językowych, tzn. składnia
i leksyka
proste/ograniczone,
utrudniające realizację
tematu.
5 pkt
4 pkt
3 pkt
2 pkt
1 pkt
0 pkt
0 pkt
0 pkt
Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez
zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna
5 pkt w tym kryterium.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 41
Wyjaśnienia (kryterium 4a - Zakres i poprawność środków językowych)
językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność
językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy
językowej.
poprawności środków językowych w pracy zdającego.
\npoprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie
złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik
zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie
pytające, zdanie wtrącone.
wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego
słownictwa, w tym np. terminologii.
wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów
językowych.
4b. Poprawność ortograficzna
Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny.
2 pkt
Praca zawiera 2-3 błędy ortograficzne.
1 pkt
Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych.
0 pkt
Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,
jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.
4c. Poprawność interpunkcyjna
Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne.
2 pkt
Praca zawiera 5-8 błędów interpunkcyjnych.
1 pkt
Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych.
0 pkt
42 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Uwagi
na 0 pkt.
\negzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
\nSpełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.
W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym
internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka
polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.
postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta
indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl
i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 43
2.1. Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna
W Informatorze dla każdego zadania podano:
najważniejsze wymagania ogólne i szczegółowe, które są sprawdzane w tym zadaniu
przykładowe rozwiązania zadania.
Zadanie 1. Lektura obowiązkowa
Przykład 1.
Obraz sytuacji społecznej po upadku powstania styczniowego. Omów zagadnienie na
podstawie opowiadania Rozdziobią nas kruki, wrony… Stefana Żeromskiego. W swojej
odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Wymagania ogólne
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.
\nII. Kształcenie językowe.
\nw strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich.
III. Tworzenie wypowiedzi.
[…].
Wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
zjawiskami społecznymi, historycznymi […], poddaje ją refleksji.
\nkontekst […] historyczny, polityczny […].
II. Kształcenie językowe.
tworzeniu własnych wypowiedzi.
III. Tworzenie wypowiedzi.
44 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Przykładowa realizacja zadania (1)3
Plan wypowiedzi
Wprowadzenie - osadzenie zagadnienia w kontekście historycznym:
Powstanie styczniowe jest nazywane ostatnim romantycznym zrywem.
Zakończyło się klęską i jego uczestników dotknął tragiczny los.
Dla Polaków, pozostających pod zaborami, nadszedł trudny czas rozliczeń
z wewnętrznymi społecznymi podziałami, a nadzieja na wolność powoli zaczęła gasnąć.
Rozwinięcie zagadnienia w kontekście literacko-kulturowym:
a) Teza:
Upadek powstania styczniowego był konsekwencją podziałów społecznych i braku
społecznej świadomości, do których przyczyniły się zabory.
b) Argumenty:
Utwór Stefana Żeromskiego powstał po upadku powstania styczniowego. Autor
z perspektywy czasu, obserwując współczesne sobie społeczeństwo, sformułował
smutną diagnozę, która mówi o podziałach społecznych, samotności zwolenników
powstania, braku świadomości chłopów.
Sytuacja społeczna po upadku powstania styczniowego była trudna, a polskie
społeczeństwo podzielone, wśród Polaków byli zwolennicy i przeciwnicy walki
zbrojnej.
Utwór przedstawia okrutną poniewierkę głównego bohatera, Szymona Winrycha
(Andrzeja Boryckiego), który próbuje przemycić broń dla swojego oddziału. Nie ma
znikąd pomocy, tuła się głodny i umęczony. To on dokonuje oceny powstania,
analizuje przyczyny klęski. Oskarża całe społeczeństwo, które poddało się zbyt
szybko, nie mając woli walki. Uważa, że odpowiedzialni za taki stan rzeczy są
zwolennicy Wielopolskiego, uznający za słuszne bierność i zgodę na niewolę.
Śmierć powstańca ma wymiar tragiczny, bohater ginie zabity przez oddział carskiej
armii.
Równie tragiczne są kolejne wydarzenia: ciało rozrywają wrony, a wynędzniały polski
chłop bezcześci zwłoki powstańca, rabuje jego ubranie i ściąga skórę z konia.
Ciemny i ubogi chłop nie ma świadomości, że postępuje niegodnie.
Podsumowanie:
Opowiadanie Żeromskiego ukazuje społeczeństwo rozwarstwione, podzielone, niemające
wspólnego celu, przez to bardzo słabe i narażone na skuteczne ataki z zewnątrz.
3 Wypowiedź została oceniona pozytywnie. W Informatorze przedstawiono tylko jej konspektowy zapis. Podobnie
w przypadku pozostałych zadań na egzamin ustny.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 45
Przykładowa realizacja zadania (2)
Plan wypowiedzi
Wstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście historycznoliterackim:
Opis sytuacji społecznej w epoce pozytywizmu był tematem utworów odwołujących się do
naturalizmu. Najważniejsze założenia tego prądu to: tematyka społeczna, ukazywanie
bohaterów z nizin społecznych oraz celowe ograniczanie roli fikcji literackiej. Ponadto ważne
było ukazywanie brutalnych, okrutnych i brzydkich obrazów rzeczywistości w sposób
naturalny, bez upiększeń.
Rozwinięcie
zagadnienia
w
kontekście
literacko-kulturowym
(naturalizm
w pozytywizmie):
a) Teza:
W opowiadaniu Rozdziobią nas kruki, wrony… obraz tragicznej sytuacji społecznej po
upadku powstania styczniowego został ukazany w sposób naturalistyczny.
b) Argumenty:
Upadek powstania styczniowego był dla walczących tragedią, podkreślił też poważne
społeczne różnice w sposobie walki z zaborcą.
Utwór Stefana Żeromskiego powstał 22 lata po upadku powstania styczniowego.
Sytuacja społeczna po upadku powstania styczniowego była trudna, a polskie
społeczeństwo podzielone. Grupa skupiona wokół Wielopolskiego była przeciwna
zbrojnej walce przeciw zaborcy, chłopi żyjący w poniżeniu nie identyfikowali się
z ideą walki o wolność. Byli także zwolennicy walki i oporu, ale porozumienie między
wszystkimi trzema grupami było niemożliwe.
Utwór przedstawia okrutną poniewierkę głównego bohatera, Szymona Winrycha,
który próbuje przemycić broń dla swojego oddziału. Nie ma znikąd pomocy, tuła się
głodny i umęczony. Tułaczka bohatera ma także wymiar symboliczny, a opis przeżyć
bohatera oraz doświadczenie zimna, głodu, wilgoci, zmęczenia są bardzo
sugestywne. Opisy krajobrazów: jesiennych pól, błotnistych dróg i szarego nieba
wzmacniają przekaz.
Śmierć powstańca, która jest głównym tematem utworu, ma wymiar tragiczny,
bohater ginie zabity przez oddział carskiej armii. Ten akt ukazany jest w sposób
dosłowny, pełen brutalności, czytelnik odczuwa cierpienie bohatera niemal fizycznie.
Atak ptactwa na ciało powstańca przedstawiony jest ze szczegółami anatomicznymi
i fizjologicznymi, co podkreśla grozę śmierci.
Równie tragiczne jest kolejne wydarzenie: wynędzniały polski chłop bezcześci zwłoki
polskiego powstańca, rabuje jego ubranie, ściąga skórę z konia. Zachowanie chłopa
wynika z biedy i nieświadomości, nie zdaje sobie on sprawy, jak niegodny czyn
popełnia.
Podsumowanie:
Opowiadanie Żeromskiego wykorzystuje naturalistyczne obrazy, aby podkreślić konflikt
wewnątrz polskiego społeczeństwa i tragiczną sytuację państwa pod zaborami. Okrucieństwo
i brutalizm ukazanych wydarzeń wzmacniają przekaz i oddziałują na emocje czytelnika.
46 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Przykład 2.
Funkcjonowanie jednostki w państwie totalitarnym. Omów zagadnienie na podstawie
powieści Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany
kontekst.
Wymagania ogólne
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.
\nII. Kształcenie językowe.
\nw strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich.
III. Tworzenie wypowiedzi.
[…].
Wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
zjawiskami społecznymi, historycznymi […], poddaje ją refleksji.
\nkontekst […] historyczny, polityczny […].
II. Kształcenie językowe.
tworzeniu własnych wypowiedzi.
III. Tworzenie wypowiedzi.
Przykładowa realizacja zadania (1)
Plan wypowiedzi
Wprowadzenie:
Wyjaśnienie pojęcia państwo totalitarne:
system społeczny, w którym bezwzględną władzę sprawuje grupa reprezentująca
organizację lub partię
społeczeństwo jest poddawane ciągłej kontroli, za każde odstępstwo od
obowiązujących reguł grozi surowa kara
obywatele wyrażający sprzeciw i negację lub obywatele nieprzydatni są eliminowani
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 47
istotą totalitaryzmu jest ograniczanie wolności człowieka i narzucanie odgórnie
ustalanych zasad we wszystkich dziedzinach życia społecznego.
Rozwinięcie zagadnienia w kontekście historycznym:
a) Założenie:
Doświadczenie totalitaryzmów w XX wieku sprawiło, że pogłębiona została wiedza na
temat funkcjonowania jednostki w takim systemie politycznym. Komunizm, faszyzm,
hitlerowski narodowy socjalizm ograniczały wolność jednostki w sposób drastyczny.
Powieść Orwella, wydana w 1949 roku, jest literacką wizją totalitaryzmu, przynależy do
nurtu fantastyki naukowej, jednak istota ograniczenia ludzkiej wolności została tutaj
uchwycona w sugestywny i trafny sposób.
b) Argumenty:
Powieść Orwella Rok 1984 jest wynikiem osobistych obserwacji, bowiem autor na
własne oczy widział wojnę domową w Hiszpanii w 1936 roku.
Jest to utwór z nurtu antyutopii, czyli literackich wizji przyszłości, w której panujące
doktryny polityczne ograniczają wolność jednostki, a człowiek jako jednostka nic nie
znaczy, jest podporządkowany władzy, zależny od niej i zazwyczaj dotkliwie karany za
nieposłuszeństwo.
Orwell kreuje w powieści futurystyczną (w chwili publikacji książki była to odległa
przyszłość) wizję Oceanii. Państwo zorganizowane jest według prostych zasad
dominacji władzy nad społeczeństwem.
Twarde zasady funkcjonowania społecznego są gwarancją utrzymania porządku
i kontroli.
Społeczeństwo podzielone jest na trzy klasy społeczne: Wewnętrzna Partia,
Zewnętrzna Partia i prole - najliczniejsza, choć najniżej postawiona w hierarchii grupa.
Prole mają pewne pole wolności, ale mimo swej potencjalnej siły (ponad 80%
społeczeństwa) nie czują potrzeby buntu.
Funkcjonuje kult Wielkiego Brata jako przywódcy państwa.
Jednostka w państwie totalitarnym nie ma żadnego znaczenia. Jest wciąż pod
obserwacją teleekranów. Jest również inwigilowana przez inne osoby, nawet dzieci są
uczone donoszenia na własnych rodziców.
Państwo dba o dyscyplinę i przestrzeganie reguł. Zabronione są przyjaźń, miłość
i lojalność wobec drugiego człowieka.
Za złamanie reguł grozi surowa kara - więzienie i tortury, których celem jest
pozbawienie jednostki zdolności do samodzielnego myślenia, co zagwarantuje ślepą
miłość do Partii. Takiej kary doświadczają Winston i Julia, bohaterowie powieści.
Buntują się przeciwko Partii: przeżywają romans, zdobywają zakazane produkty
żywnościowe na czarnym rynku, chcą należeć do tajnej organizacji walczącej
z reżimem.
c) Wniosek:
Totalitaryzm jako doktryna polityczna niszczy wolność człowieka. Jednostka nie ma
szans w zderzeniu z polityczną machiną.
Podsumowanie:
W powieści Orwella przedstawiony jest świat pozbawiony wartości wolności. Człowiek w takim
świecie łatwo ulega wpływom i często podporządkowuje się zasadom, które ograniczają jego
48 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
wolność. Totalitaryzm stosuje manipulację na wielką skalę, zaś jednostka nie zawsze znajduje
siłę, aby z nią walczyć i wygrać.
Przykładowa realizacja zadania (2)
Plan wypowiedzi
Wprowadzenie do zagadnienia - kontekst historyczny:
Orwell obserwował na własne oczy wydarzenia, które rozgrywały się podczas wojny domowej
w Hiszpanii w 1936 roku. Widział skutki autorytaryzmu i radykalizmu politycznego w wykonaniu
generała Franco. W powieści Rok 1984 stworzył futurystyczną wizję totalitarnego
społeczeństwa żyjącego w państwie Oceania, którego jednym z miast jest Londyn. Jednak
rzeczywistość często przerastała literackie fabuły. Jedną z doktryn w XX wieku był komunizm,
w założeniach bardzo atrakcyjny, szczególnie jeśli chodzi o hasło zniesienia ucisku i wyzysku
oraz pragnienie budowy społeczeństwa bezklasowego, które funkcjonuje w oparciu o zasady
równości społecznej i wspólnoty gospodarczej. Jednak idee komunizmu, tak przekonujące w
kwestiach gospodarczych, nie zostawiały człowiekowi wolności.
Rozwinięcie zagadnienia w kontekście literackim (Przedwiośnie Stefana Żeromskiego):
a) Teza:
Literatura rozważa słuszność różnych ideologii i podejmuje dyskusję, która czytelnika
prowokuje do zajęcia własnego stanowiska. Orwell i Żeromski w swoich utworach
w odmienny sposób ukazują doświadczenie totalitaryzmu, choćby ze względu na
przyjęte założenia gatunkowe obu powieści.
b) Argumenty:
Orwell ukazuje świat jednoznacznie oceniany jako zdehumanizowany, gdzie rządzą
twarde zasady, którym ludzie muszą się bezwzględnie podporządkować.
Człowiek jako jednostka nic nie znaczy, jest zależny od władzy i zazwyczaj dotkliwie
karany za nieposłuszeństwo. Takiej kary doświadczają Winston i Julia, bohaterowie
powieści. Buntują się przeciwko Partii: przeżywają romans, co jest nielegalne,
zdobywają zakazane produkty żywnościowe na czarnym rynku, chcą należeć do
tajnej organizacji walczącej z reżimem. Za te zbrodnie zostają uwięzieni i torturowani.
Celem tortur jest pozbawienie jednostki zdolności do samodzielnego myślenia.
Powieść Przedwiośnie Stefana Żeromskiego reprezentuje nurt polityczny, istotny jest
wątek społeczno-obyczajowy i historyczny. Główny bohater - Cezary Baryka -
zmienia swój stosunek do poglądów i działania komunistów. W przeszłości był
świadkiem krwawej rewolucji w Baku. W powieści mamy spór między różnymi
doktrynami politycznymi, jednak ostatecznie żadna z nich nie zwycięża.
Wstrząsające są obrazy rewolucji w Baku - była to siła, która zmieniła ludzi w bestie.
Baryka uległ fascynacji rewolucyjnym hasłom, ale szczególne wydarzenie zmieniło
jego ocenę: był to pogrzeb matki.
Rewolucja jest w ujęciu Żeromskiego siłą niszczącą, wobec której jednostka nie ma
szans. Zaś ludzie zachłyśnięci swoją bezkarnością, nadużywają władzy.
Zakończenie:
W obu powieściach pojawiają się wątki ukazujące funkcjonowanie jednostki w państwie
totalitarnym. Każda z nich, ze względu na specyficzne cechy gatunkowe, przedstawia problem
totalitaryzmu inaczej. Powieść Orwella jest futurystyczną antyutopią, więc świat przedstawiony
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 49
ma cechy fantastyczne, zaś powieść Żeromskiego należy do nurtu politycznego i przedstawia
zmienione wydarzenia, bliskie rzeczywistości. W obu utworach jednak totalitaryzm pokazany
jest jako wielkie zagrożenie dla wolności człowieka.
Zadanie 2. Kultura: literatura, sztuka, język
Przykład 1.
Jakie funkcje w tekstach kultury mogą pełnić symbole i alegorie? Omów zagadnienie
na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.
Jacek Malczewski
Do sławy
Zbiory prywatne, 1903.
50 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Wymagania ogólne
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
poziomach: […] metaforycznym, symbolicznym […].
II. Kształcenie językowe.
w strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich.
III. Tworzenie wypowiedzi.
[…].
Wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
II. Kształcenie językowe.
\ntworzeniu własnych wypowiedzi.
III. Tworzenie wypowiedzi.
Przykładowa realizacja zadania (1)
Plan wypowiedzi
Symbol i alegoria to środki wyrazu artystycznego, które spełniają istotną funkcję
w tekście kultury.
Alegoria może za pomocą obrazu plastycznego, tekstu lub pojęcia przedstawiać
znaczenie dosłowne i przenośne (np. grecka bogini Temida była przedstawiana jako
kobieta z zawiązanymi oczyma i wagą - to alegoria sprawiedliwości).
Symbol ma wiele znaczeń ukrytych, może być odczytywany w kontekście tradycji
kulturowej lub treści danego utworu.
Przedstawiona scena może być rozumiana jako symboliczna podróż maleńkiego
dziecka do przyszłej sławy, jako otwarta karta losu. Nie wiadomo, co będzie powodem
sławy dziecka: talent, twórczość, a może bohaterski czyn?
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 51
Przedstawiona scena ukazuje baśniowy obraz: anioł w zielonej sukni pomaga dziecku
dosiąść swych skrzydeł. Nic nie mąci spokoju wsi, jednak odbiorca obrazu może
doświadczać niepokoju, ponieważ nie wie, co stanie się z dzieckiem.
Anioł nosi zieloną suknię, co symbolizuje wolność i nadzieję, dziecko - białą - ten kolor
symbolizuje niewinność i nowy początek.
Symbolami posłużył się Stanisław Wyspiański, konstruując dramat Wesele.
Wykorzystał symbolikę zjaw (np. Wernyhora, Stańczyk, Rycerz), przedmiotów (np.
złoty róg, czapka z piór, złota podkowa) i scen (np. chocholi taniec), aby przedstawić
diagnozę polskiego społeczeństwa przełomu XIX i XX w. oraz wskazać przyczyny
niepowodzenia idei niepodległościowych.
W tradycji kulturowej ukształtował się wizerunek kościotrupa lub kostuchy z kosą jako
średniowiecznej alegorii śmierci. Tak przedstawiano śmierć na obrazach, ale też
w średniowiecznej literaturze, choćby w utworze Rozmowa Mistrza Polikarpa ze
Śmiercią.
Dzięki mowie symboli i alegorii teksty kultury przedstawiają tematy i myśli, które wymagają
głębszej analizy, są związane z tradycją kulturową, z pojęciami i problemami uniwersalnymi.
Symbol i alegoria spełniają w tekstach kultury funkcję nośnika znaczeń ukrytych. Pozwalają
także pokazać poprzez obrazy - plastyczne lub słowne - myśli, które trudno wyrazić, lub
kluczowe treści, które chciał przekazać autor.
Przykładowa realizacja zadania (2)
Plan wypowiedzi
Teksty kultury powstają dzięki wykorzystaniu różnych tworzyw twórczych. Może to być język
lub obraz. Symbole i alegorie jako środki wyrazu artystycznego spełniają bardzo ważną
funkcję, ponieważ są nośnikami treści dosłownych i niedosłownych. Alegoria ma stałe
znaczenie przenośne, natomiast symbol jest zawsze wieloznaczny.
Obraz Jacka Malczewskiego przedstawia scenę z aniołem i małym dzieckiem. Anioł, o krótkich
włosach, w zielonym odzieniu, pomaga wejść na swoje skrzydła małemu dziecku, ubranemu
w białą koszulkę. Jedną dłonią podtrzymuje wchodzące na skrzydło dziecko, drugą pociąga je
ku górze. Obie postaci są w centrum obrazu, którego kompozycja jest dynamiczna, otwarta
i ma kilka planów. W oddali widzimy pasące się krowy i linię horyzontu. Obraz utrzymany jest
w jasnej kolorystyce. Budzi skojarzenia z wizerunkami Aniołów Stróżów z popularnych
obrazków.
52 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Każdy tekst kultury wyraża treści abstrakcyjne i/lub dosłowne. Alegorie i symbole są
nośnikami tych znaczeń. Obraz Jacka Malczewskiego poprzez swoją dynamikę, temat
i artystyczny zamysł pokazuje, jak poprzez symboliczną wizję przedstawić problem lęku
o przyszłość. Ten obraz jest idealistycznym wyobrażeniem losów ubogiego wiejskiego
dziecka, które pod opiekuńczymi skrzydłami anioła stróża podąża ku sławie.
Alegoria prezentuje zazwyczaj treści moralizatorskie i dydaktyczne. Rozumienie
alegorii opiera się na znajomości konwencji literackiej lub artystycznej. Znane
przykłady literackich alegorii to np. ujęcie motywu ojczyzny jako okrętu w satyrze
Ignacego Krasickiego Świat zepsuty oraz w utworze Juliusza Słowackiego Testament
mój.
Symbol nie wymaga od odbiorcy znajomości konwencji. Symboliczne znaczenie ma
ostatnia scena dramatu Wesele Stanisława Wyspiańskiego. Taniec gości weselnych
do muzyki Chochoła oznacza, że społeczeństwo polskie z pogranicza XIX i XX w.
pogrążone jest w marazmie, przez co niezdolne do walki o odzyskanie niepodległości.
Użycie takiego symbolu sugeruje, że za narodową stagnację odpowiedzialna jest
inteligencja, dla której od idei niepodległościowych ważniejsza jest możliwość
realizowania się intelektualnie i artystycznie.
Funkcje alegorii i symboli w tekstach kultury są uzależnione od celów, jakie stawiali sobie
twórcy różnych epok.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 53
Przykład 2.
W jaki sposób nowe technologie wpływają na formy i sposoby komunikowania się
między ludźmi? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału
oraz wybranego tekstu kultury albo własnych doświadczeń komunikacyjnych.
Materiał 1. SMS-y
54 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Materiał 2. Zapis wypowiedzi internauty komentującego przebieg gry komputerowej
Wymagania ogólne
II. Kształcenie językowe.
sytuacjach komunikacyjnych.
III. Tworzenie wypowiedzi.
[…].
Wymagania szczegółowe
II. Kształcenie językowe.
tworzeniu własnych wypowiedzi.
\nkomunikacji internetowej).
III. Tworzenie wypowiedzi.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 55
Przykładowa realizacja zadania (1)
Plan wypowiedzi
Wprowadzenie i określenie problemu:
Współczesny język polski jest zupełnie inny niż ten, którym posługiwali się moi rodzice
lub dziadkowie.
Język jest żywym tworem, który reaguje na różne bodźce, na pewno można stwierdzić,
że takim bodźcem zmiany był w XX wieku i jest nadal internet.
Zmiana najbardziej widoczna jest w tym, że zrozumienie języka, który jest prezentowany
na przykładach w tym zadaniu, dla osoby powyżej 50, 60 roku życia - byłaby utrudniona.
Jest to język, który ma wyraźnie widoczne cechy, które omówię w dalszej części
wypowiedzi.
Internet wpłynął na powstanie nowych form i sposobów komunikowania się między
ludźmi.
Rozwinięcie wypowiedzi:
We współczesnym systemie komunikacji dominuje internet i od razu można stwierdzić,
że ta nowa technologia zmieniła formy komunikacji w trwały sposób. Myślę, że powrotu
do języka sprzed ery internetu już nie ma.
Cechy współczesnego języka internetowego: jest to język pisany, który przypomina
mówiony (czaty, komentarze), w niektórych przypadkach respektuje wzorce tradycyjne,
np. w korespondencji e-mailowej.
Zasady pisowni traktowane są w sposób dowolny: nie przestrzega się zasad pisowni
małymi i wielkimi literami, popularne jest nieużywanie znaków diakrytycznych,
interpunkcyjnych, błędy w zapisach słów, dopuszczalne są błędy ortograficzne.
Skrótowość, która polega na stosowaniu w nadmiarze skrótowców (akronimów), często
zapożyczonych z języka angielskiego (LOL - głośny śmiech; IMHO - moim skromnym
zdaniem; THX - dziękuję). Mamy już w zasobach językowych też polskie skrótowce,
jeden został ujęty w materiale ilustracyjnym do zadania: CR - co robisz?
Mamy też „pzdr”, „nara”, „Wro”.
Słownictwo: fejs, fejm, biforek, afterek - tutaj obserwujemy tendencję stosowania
skrótów oraz tworzenia spolszczonych wariantów angielskich słów.
Stosowanie równoważników zdań i komunikatów obrazkowych - czyli emotikonów, które
zastępują słowa lub frazy.
Wymienione powyżej cechy widoczne są w materiale zamieszczonym w zadaniu. SMS-
y oraz komentarz internauty ilustrują wymienione cechy.
Zjawiska takie jak: memy, gify, virale, flash mob, patostreamy. Wszystkie te internetowe
komunikacyjne mody są symbolem zmiany w obyczajach komunikacyjnych.
Współczesna kultura obserwuje zachodzące zjawiska i komentuje sensowność takich
komunikacyjnych zachowań. Jako przykład chcę podać tekst polskiego rapera Łona,
który w utworze Ą, ę z albumu Absurd i nonsens ośmiesza nowe językowe obyczaje, w
tym nieużywanie polskich znaków. Pisze tak: „wiec mam do Ciebie malutenka prosba, /
badz czlowiekiem laskawym tak, / i od czasu do czasu wcisnij prawy alt.” Ironia, która
wybrzmiewa w cytowanym fragmencie, na pewno daje do myślenia. Język pozwala nam
się komunikować i rozumieć, dlatego warto czasem wracać do tego, co tworzy naszą
kulturę. Warto też dbać o taki przekaz, który będzie zrozumiały dla każdego odbiorcy.
56 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Wnioski końcowe:
Uważam, że nowe technologie zmieniły nieodwracalnie zwyczaje komunikacyjne. Na pewno
internet spowodował, że możemy szybko kontaktować się ze światem, pozwala też rozwijać
kreatywność. Niestety, chęć szybkiego skomunikowania się, przekazania informacji sprawiła,
że coraz rzadziej dbamy o jakość komunikatów - jak najwięcej treści chcemy wyrazić za
pomocą jak najmniejszej liczby znaków.
Przykładowa realizacja zadania (2)
Plan wypowiedzi
Wprowadzenie:
Rozwój nowych technologii zmodyfikował współczesne formy i sposoby komunikowania się
między ludźmi. Zmieniają się obyczaje językowe, powstają nowe gatunki wypowiedzi i tworzą
się także nowe kanały komunikacji. Moim zdaniem nie można jednoznacznie wartościować
tych zmian, można je obserwować i badać. Współczesną komunikację zmieniają dwa media:
internet i telefonia komórkowa.
Teza:
Nowe technologie przekształcają formy komunikowania się ludzi, powodują modyfikacje
tradycyjnych form komunikacji.
Argumentacja:
Nie zmienił się tradycyjny schemat aktu komunikacji Romana Jakobsona (nadawca,
odbiorca, komunikat, kontekst, kod). Jednak w procesie komunikacji z wykorzystaniem
internetu rolę nadawcy spełnia komputer. Elementy działające w akcie komunikacji są
stałe. Dodatkową cechą takiego przekazu jest interaktywność i nowe narzędzia wymiany
informacji.
Sieć stała się współczesnym najpopularniejszym kanałem komunikacji. W internecie
realizuje się większość kontaktów - tych osobistych i zawodowych, jest to także źródło
rozrywki, „bycie w internecie” jest formą spędzania czasu dla osób reprezentujących
różne pokolenia. Internet dokonał globalizacji komunikacji.
Internet jest medium masowym, pozwala na szybkie kontakty międzyludzkie,
przyśpiesza procesy komunikacji, ale może też stanowić zagrożenie.
Podobnie działa telefonia komórkowa: upraszcza i przyśpiesza kontakty międzyludzkie.
Popularne są nowe rodzaje współczesnej komunikacji w sieci: portale społecznościowe,
komunikatory internetowe, blogi, fora dyskusyjne.
Na
przykładzie
własnych
doświadczeń
i
analizy
zamieszczonego
materiału
ilustracyjnego mogę stwierdzić, że zmiany, jakie dokonują się w języku na skutek
oddziaływania mód, kształtowanych przez komunikację internetową i telefoniczną
dotyczą:
słownictwa (zapożyczenia z języka angielskiego, np. „fejm”, „skille” -
z zamieszczonego materiału)
zasad pisowni, które są traktowane w sposób dowolny: nie respektuje się zasad
pisowni małymi i wielkimi literami, popularne jest nieużywanie znaków
diakrytycznych, interpunkcyjnych, błędy w zapisach słów, dopuszczalne są błędy
ortograficzne.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 57
Ponadto obowiązuje skrótowość, która polega na stosowaniu w nadmiarze skrótowców
(akronimów), często zapożyczonych z języka angielskiego (LOL - głośny śmiech; IMHO
polskie skrótowce, dwa zostały ujęte w materiale ilustracyjnym do zadania: CR - „co
robisz?”, nwm - „nie wiem”. Powszechne w komunikacji sms-owej i internetowej jest
stosowanie równoważników zdań i komunikatów obrazkowych - czyli emotikonów, które
zastępują słowa lub frazy.
Zakończenie:
Moim zdaniem internet zmodyfikował formy i sposoby komunikowania się między ludźmi.
Wprowadził nowe rozwiązania, ale przede wszystkim, co podkreślam - zmienił te, które już
istniały. Można krótko ująć zjawiska, które cały czas trwają, zmieniając współczesną
komunikację. Są to: stały kontakt przez sieć, który zastępuje kontakt osobisty; zmiany
zwyczajów komunikacyjnych - jestem ciągle online; przemiany języka - upraszczanie,
potoczność, wulgaryzacja, zanik norm poprawnościowych. Ponadto pojawiły się nowe
gatunki w komunikacji elektronicznej: blog, e-mail, strona internetowa. Są to formy, które
wykształciły się z istniejących gatunków.
Przykład 3.
Kryzys wartości w świecie skażonym złem. Omów zagadnienie na podstawie
zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury.
Krzysztof Kamil Baczyński
Pokolenie
Wiatr drzewa spienia. Ziemia dojrzała.
Kłosy brzuch ciężki w górę unoszą
i tylko chmury - palcom czy włosom
podobne - suną drapieżnie w mrok.
Ziemia owoców pełna po brzegi
kipi sytością jak wielka misa.
Tylko ze świerków na polu zwisa
głowa obcięta strasząc jak krzyk.
Kwiaty to krople miodu - tryskają
ściśnięte ziemią, co tak nabrzmiała,
pod tym jak korzeń skręcone ciała,
żywcem wtłoczone pod ciemny strop.
Ogromne nieba suną z warkotem.
Ludzie w snach ciężkich jak w klatkach krzyczą.
Usta ściśnięte mamy, twarz wilczą,
czuwając w dzień, słuchając w noc.
58 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Pod ziemią drążą strumyki - słychać -
krew jak nabiera w żyłach milczenia,
ciągną korzenie krew, z liści pada
rosa czerwona. I przestrzeń wzdycha.
Nas nauczono. Nie ma litości.
Po nocach śni się brat, który zginął,
któremu oczy żywcem wykłuto,
któremu kości kijem złamano,
i drąży ciężko bolesne dłuto,
nadyma oczy jak bąble - krew.
Nas nauczono. Nie ma sumienia.
W jamach żyjemy strachem zaryci,
w grozie drążymy mroczne miłości,
własne posągi - źli troglodyci4.
Nas nauczono. Nie ma miłości.
Jakże nam jeszcze uciekać w mrok
przed żaglem nozdrzy węszących nas,
przed siecią wzdętą kijów i rąk,
kiedy nie wrócą matki ni dzieci
w pustego serca rozpruty strąk.
Nas nauczono. Trzeba zapomnieć,
żeby nie umrzeć rojąc to wszystko.
Wstajemy nocą. Ciemno jest, ślisko.
Szukamy serca - bierzemy w rękę,
nasłuchujemy: wygaśnie męka,
ale zostanie kamień - tak - głaz.
I tak staniemy na wozach, czołgach,
na samolotach, na rumowisku,
gdzie po nas wąż się ciszy przeczołga,
gdzie zimny potop omyje nas,
nie wiedząc: stoi czy płynie czas.
Jak obce miasta z głębin kopane,
popielejące ludzkie pokłady
na wznak leżące, stojące wzwyż,
nie wiedząc, czy my karty iliady
rzeźbione ogniem w błyszczącym złocie,
czy nam postawią, z litości chociaż,
nad grobem krzyż.
22 VII 1943 r.
Krzysztof Kamil Baczyński, Pokolenie, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1989.
4 Troglodyta - człowiek jaskiniowy.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 59
Wymagania ogólne
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.
II. Kształcenie językowe.
w strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich.
III. Tworzenie wypowiedzi.
[…].
Wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi […];
poddaje ją refleksji.
kontekst […] historyczny, polityczny […].
II. Kształcenie językowe.
tworzeniu własnych wypowiedzi.
III. Tworzenie wypowiedzi.
Przykładowa realizacja zadania (1)
Plan wypowiedzi
Wprowadzenie - osadzenie zagadnienia w kontekście historyczno-biograficznym:
Krzysztof Kamil Baczyński jest reprezentantem tzw. „pokolenia Kolumbów”, generacji Polaków
urodzonych około roku 1920. Zginął w czwartym dniu powstania warszawskiego. Kolumbowie
byli pokoleniem, które urodziło się i dorastało w wolnej Polsce, odbudowywanej po 123 latach
zaborów i zniszczeniach I wojny światowej. Wybuch kolejnej wojny stał się tragedią dla narodu
polskiego i dla młodych, wchodzących dopiero w dorosłe życie ludzi.
Rozwinięcie zagadnienia:
a) Teza:
II wojna światowa była aktem okrutnej agresji Niemców wymierzonym w polski naród
i wywołała kryzys wiary w wartości uznawane za uniwersalne. Spowodowała konieczność
weryfikacji prawd etycznych i religijnych oraz kwestii rozumienia patriotyzmu.
60 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
b) Argumenty:
Wiersz Baczyńskiego jest manifestem pokolenia, któremu odebrano wiarę w sens
istnienia świata i we wszystkie zasady, które porządkują ludzkie życie.
W pierwszych czterech strofach utworu przedstawione są niezwykłe obrazy,
ukazujące bogate życie „dojrzałej ziemi”, w której intensywnie tętni życie: „Kłosy
brzuch ciężki w górę unoszą”, „ziemia owoców pełna po brzegi”, „kwiaty to krople
miodu”, „pod ziemią drążą strumyki”.
Kontrastem dla takich wizji tętniącej życiem ziemi są pojawiające się jak migawki,
w tych samych strofach, obrazy cierpienia człowieka: „tylko ze świerków w polu zwisa
// głowa obcięta strasząc jak krzyk”, „ludzie w snach ciężkich jak w klatkach krzyczą”.
Są to obrazy, które nawiązują do „Apokalipsy św. Jana”, ostatniej księgi Biblii, która
przedstawia symboliczny koniec świata.
Kolejne trzy strofy rozpoczynają się anaforą: „nas nauczono” - i kolejno wyliczane
są okropności wojny i ludzkie tragedie - a to, czego „nauczono”, to brak litości,
sumienia, brak miłości, niepamięć. Człowiek, doświadczony wojną, traci według
Baczyńskiego wrażliwość, zamienia się na skutek tragicznych doznań w kamień,
niczego nie czuje. Czyli - nie potrafi odróżnić dobra od zła, nie ma innych celów, jak
tylko walka, w której wcale nie chodzi o przetrwanie.
Wiersz kończą dramatyczne słowa, które brzmią jak pytanie: „czy nam postawią,
z litości chociaż, // nad grobem krzyż.” Wojenna apokalipsa zniszczyła ludzkie
uczucia, wartości i zmieniła świadomość pokolenia, które jej doświadczyło.
Podobny obraz upadku człowieka i kryzysu wartości znajdziemy w poezji Tadeusza
Różewicza - w wierszu Ocalony.
Różewicz przedstawia dramatyczną wizję pustki, jaka zostaje w człowieku, kiedy
zobaczy na własne oczy tragedię, która niszczy wszystkie wyobrażenia o porządku
świata.
Podmiot liryczny wiersza Różewicza mówi o sobie: „ocalałem // prowadzony na rzeź”.
Podmiot liryczny szuka „nauczyciela i mistrza”, żeby przywrócił mu „wzrok słuch
i mowę” i ponownie nauczył rozumieć życie i świat.
Podsumowanie:
W omawianych utworach Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Tadeusza Różewicza pojawia się
dylemat moralny i rozdźwięk między systemem wartości ludzi z pokolenia Kolumbów
a wojenną rzeczywistością.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 61
Przykładowa realizacja zadania (2)
Plan wypowiedzi
Wstęp:
Doświadczenie wojny jest jednym z podstawowych tematów poezji Krzysztofa Kamila
Baczyńskiego. Poeta należy do pokolenia Kolumbów, pierwszego po 1918 roku dorastającego
w wolnej Polsce. Utwór Pokolenie jest zapisem refleksji nad smutnym losem człowieka
uwikłanego w historię, w tragiczne wydarzenia, na które nie ma wpływu.
Rozwinięcie zagadnienia:
a) Założenie:
Człowiek nie ma wpływu na swój los. Doświadczenie wojny i widocznego kryzysu
wartości w sposób nieodwracalny zmienia sposób postrzegania świata.
b) Argumenty:
Utwór Baczyńskiego przedstawia dramat egzystencjalny człowieka oraz ukazuje
historię jako sekwencję powtarzających się dramatów: „czy my karty iliady rzeźbione
ogniem w błyszczącym złocie”. Powtarzalność wydarzeń, obrazowana przez
symboliczne „koło historii”, jest znanym poglądem, który tłumaczy to, że te same
kryzysy powracają w różnych momentach dziejowych.
W pierwszej części wiersza przedstawione są apokaliptyczne obrazy natury, piękne
i zarazem straszne: „ogromne nieba suną z warkotem. Ludzie w snach ciężkich jak
w klatkach krzyczą”, „ciągną korzenie drzew, z liści pada rosa czerwona”.
W drugiej części utworu wszystkie strofy rozpoczyna anafora „nas nauczono” - ta
„nauka” podaje w wątpliwość zasady dekalogu, etyki. Zapomnienie, brak litości, brak
sumienia, brak miłości - to postawy, które przypominają założenia nihilizmu
i kwestionują tradycyjne systemy wartości. Trwanie w sytuacji zagrożenia uczy
człowieka poświęcenia, ale też innych zachowań, łamiących normy moralne.
Ostatnia strofa przedstawia pokolenie wojenne, doświadczone wojną, jako jedno
z wielu w historii, które nie miało wpływu na swój los: ”czy nam postawią, z litości
chociaż, // nad grobem krzyż”.
Podobna refleksja o filozofii historii pojawia się w książce Gustawa Herlinga-
Grudzińskiego Inny świat. Zapiski sowieckie. Jest ona autobiograficznym zapisem
doświadczeń pisarza z pobytu w sowieckim łagrze.
Tytuł książki nawiązuje do Zapisków z martwego domu Fiodora Dostojewskiego,
w których opisał swoje tragiczne doświadczenia z syberyjskiej katorgi. Ta
rzeczywistość była bardzo bliska obserwacjom Grudzińskiego, trafnie określała
„inność” tamtego, łagrowego świata, w którym żadne znane wartości nie istniały.
Normy etyczne, godność człowieka, wartości humanistyczne w świecie łagrów uległy
zupełnej degradacji - widać to na przykład w dramatycznej historii Kostylewa,
Rosjanina, który systematycznie opala sobie rękę, a gdy to się wydało, oblewa się
wrzątkiem, by uniknąć zsyłki na Kołymę. Umiera w straszliwych męczarniach.
Przedstawione w obu tekstach obrazy okrucieństwa i degradacji świata znanych
wartości są sugestywne, budzą sprzeciw i refleksję na temat niestabilności
humanistycznych wartości.
62 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Zakończenie:
Wniosek, który pojawia się po lekturze „Pokolenia” Baczyńskiego i „Innego świata” Herlinga-
Grudzińskiego jest pesymistyczny, ponieważ człowiek jest częścią historii, świata skażonego
złem. Musi walczyć w obronie tego, w co wierzy.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 63
2.2.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami.5
Część pisemna na poziomie podstawowym
W Informatorze dla każdego zadania podano:
liczbę punktów możliwych do uzyskania za jego rozwiązanie (po numerze zadania)
najważniejsze wymagania ogólne i szczegółowe, które są sprawdzane w tym zadaniu
zasady oceniania rozwiązań zadań
poprawne rozwiązanie każdego zadania zamkniętego oraz przykładowe rozwiązania
każdego zadania otwartego.
Część 1. Język polski w użyciu
Wiązka 1.
Przeczytaj uważnie teksty, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nimi. Odpowiadaj
tylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono
inaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.
Tekst 1.
Aleksandra Stanisławska
Niebezpieczna sztuczna inteligencja
Brązowy olbrzym Talos z Krety1. Gliniany golem2 z Pragi. Komputer HAL z Odysei
kosmicznej3. Każdy z tych fikcyjnych tworów miał być zaprojektowany przez człowieka
i obdarzony inteligencją podobną do naszej. Ten mit ma się do dziś znakomicie. […] Opowieści
o AI [sztucznej inteligencji] są zadziwiająco podobne. Maszyny czy komputery są w nich
kopiami człowieka. Myślą według ludzkich schematów, rozmawiają, odczuwają emocje.
Jednak takie podejście do inteligentnych maszyn to poważny błąd.
Ludzki mózg to efekt milionów lat ewolucji, która dopasowywała jego działanie do
warunków, w jakich żyli nasi praprzodkowie. Aby bezbronne, stopniowo łysiejące małpy mogły
przetrwać, potrzebna była współpraca w grupie. To ona doprowadziła do wykształcenia mowy,
mimiki i mnóstwa zachowań, które dziś leżą u podstaw działania społeczeństwa. Ale sztuczna
inteligencja ma nas przerastać możliwościami i szybkością myślenia. Jej celem nie powinno
więc być skopiowanie ludzkiego mózgu wraz z jego ograniczeniami, lecz zbudowanie czegoś
szybszego i sprawniejszego. […]
Wyobraźmy sobie coś, co może w każdym momencie dowolnie modyfikować dane
przesyłane przez internet. Taka AI miałaby potężny wpływ na dużą część świata, a zarazem
byłaby niemal niewykrywalna. Moglibyśmy się pocieszać, że to nadal tylko fikcja - gdyby nie
algorytmy. To programy działające w internecie, na komputerach czy urządzeniach mobilnych,
analizujące nasze zachowania. Wyszukiwarka Google uczy się tego, co nas interesuje,
i wyświetla nam reklamy na tej podstawie. Tak samo działają algorytmy Facebooka, sklepów
internetowych
podsuwających
nam
rekomendacje
czy
serwisów
randkowych,
5 Prezentowane w Informatorze przykładowe rozwiązania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi oraz
wypracowania są pracami uczniowskimi pozyskanymi z próbnego zastosowania i ocenionymi przez
egzaminatorów.
64 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
dopasowujących ludzi na podstawie mnóstwa różnych parametrów. Skomputeryzowanych
systemów do analizy danych coraz częściej używają banki, ubezpieczalnie czy szpitale.
Oczywiście trudno nazwać to sztuczną inteligencją, ale równie trudno byłoby uznać, że nie ma
to na nas żadnego wpływu. Programy komputerowe zaczynają decydować o tym, co
kupujemy, z kim się spotkamy albo czy dostaniemy kredyt. […]
Nic dziwnego, że coraz częściej pojawiają się apele, aby AI podlegała ludzkiej kontroli.
Mówił o tym chociażby wybitny fizyk i wizjoner prof. Stephen Hawking. Jego zdaniem nie
istnieją fizyczne ograniczenia rozwoju sztucznej inteligencji. „Można wyobrazić sobie taką
technologię, która przechytrzy rynki finansowe, prześcignie badaczy i zmanipuluje
przywódców oraz opracuje broń, której zasad działania nawet nie będziemy mogli zrozumieć.
Krótkoterminowy wpływ sztucznej inteligencji zależy od tego, kto ją kontroluje, długoterminowy
Tylko czy to w ogóle możliwe? AI może przerastać nas tak bardzo i rozwijać się tak
szybko, że zapanowanie nad nią będzie całkowicie niemożliwe. Bo ograniczenia, które
możemy jej narzucić, mogą być tylko takie, jakie zdołamy wymyślić. Tymczasem sztuczna
inteligencja ma - z definicji - być od nas lepsza w myśleniu.
Co gorsza, jej rozwój może sprawić, że ludzie, którzy myśleniem zarabiają dziś na życie,
stracą pracę, a więc i wpływ na dalsze losy świata. […] Dziś mówi się o tym, że automatyzacja
i roboty pozbawiają ludzi pracy fizycznej. Co się stanie, jeśli komputerowe myślenie okaże się
lepsze od ludzkiego wszędzie tam, gdzie potrzebne są zdolności analityczne i kreatywność?
[…] Piszmy więc o sztucznej inteligencji, debatujmy i twórzmy jej wizje - póki jeszcze
możemy
Na podstawie: Aleksandra Stanisławska, Niebezpieczna sztuczna inteligencja, www.focus.pl
1 Talos - w mitologii greckiej olbrzym wykonany z brązu przez Hefajstosa.
2 Golem - istota utworzona z gliny na kształt człowieka, ale pozbawiona duszy i zdolności mowy.
3 Komputer HAL - fikcyjny komputer przedstawiony w książce Odyseja kosmiczna oraz w filmie o tym samym tytule.
Tekst 2.
Łukasz Lamża
Sztuczna przeciętność
Gdy czyta się i ogląda science fiction sprzed 50-100 lat, sztuczna inteligencja (AI) pojawia
się głównie w roli potężnej, budzącej respekt siły - czasem nam sprzyjającej, zwykle jednak
stanowiącej mniej czy bardziej zawoalowane zagrożenie. […]
To w tych latach powstał też słynny filozoficzny problem „silnej sztucznej inteligencji” -
czyli takiej, która jest samodzielnym, wszechstronnie rozwiniętym „umysłem” wyposażonym
w „świadomość”, cokolwiek te terminy znaczą - przeciwstawianej „słabej” AI, która miałaby
„tylko” wykonywać polecenia, realizując zadany program o ściśle określonej funkcji.
Dziś problemy te, jak i sam język, którym zostały wyrażone, po prostu trącą myszką. Wielu
filozofów umysłu i kognitywistów1 na słowa „świadomość” i „umysł” reaguje alergicznie,
ponieważ te abstrakcyjne terminy po prostu niepotrzebnie zatruwają ich konkretne,
pożyteczne badania nad przetwarzaniem obrazu w korze wzrokowej, pamięcią przestrzenną
albo neurochemią lęku. Również AI przestało być teorią i są na świecie tysiące programistów,
dla których tworzenie inteligentnych algorytmów to chleb powszedni. O czym tu filozofować?!
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 65
Sztuczna inteligencja to dziś produkt, i to cenny. AI usuwa szum ze zdjęć w twoim
smartfonie, dobiera czas prania w twojej pralce i wybiera najszybszą trasę w twoim GPS-ie,
a także podpowiada Facebookowi, co wyświetlić na twojej stronie głównej. […]
To właśnie skrajnie abstrakcyjne, roszczeniowe podejście do sztucznej inteligencji
odpowiada za tzw. AI effect, który Douglas Hofstadter2 wyraził w postaci złośliwego
powiedzonka: „AI to wszystko, czego jeszcze nie ma”. W praktyce „efekt AI” polega na tym, że
każdy kolejny przejaw inteligencji maszynowej jest kwitowany stwierdzeniem: „Phi, to jeszcze
nie jest inteligencja”. W rozmowie z poszukiwaczami „prawdziwej AI” możemy też usłyszeć, że
„prawdziwa” sztuczna inteligencja powinna nas zaskakiwać - bo przecież co to za inteligencja,
która potulnie wykonuje polecenia. Nic więc dziwnego, że rozwiązanie każdego kolejnego
zadania dla AI oznacza zawsze tylko podnoszenie poprzeczki - skoro twórca algorytmu
rozumie, jak to zadanie rozwiązać, to znika element zaskoczenia z faktu, że algorytm odnalazł
owo rozwiązanie. […]
Drugim, bliźniaczym aspektem „problemu z AI” są równie nierealistyczne przekonania
dotyczące poziomu inteligencji i kreatywności ludzi. Zauważmy, że w starym, dobrym science
fiction na polu bitwy między sztuczną i ludzką inteligencją również i my zawsze jesteśmy
reprezentowani przez crème de la crème3. Ponieważ autorami SF są zwykle jajogłowe
naukoluby, bohaterami ich opowieści są też - niespodzianka - jajogłowe naukoluby: genialni
inżynierowie, fizycy, doświadczeni nawigatorzy statków kosmicznych z uprawnieniami
IV poziomu. […]
Trudno nam więc pogodzić się z faktem, że większość naszych decyzji - o czym pisze
choćby ekonomista Daniel Kahneman w „Pułapkach myślenia” - podejmowana jest zbyt
szybko i zbyt automatycznie, aby można je było uznać za racjonalne, a nasze interakcje
z bliźnimi można w dużym stopniu sprowadzić do scenariusza mieszczącego się na kilku
kartkach A4, co pięknie zdemaskował Erving Goffman w „Człowieku w teatrze życia
codziennego”. „Ja-kupujący-rano-chleb” i „ja-jadący-metrem” to wcale nie ów wyidealizowany
Człowiek, do którego miałaby rzekomo dążyć sztuczna inteligencja - samoświadomy,
kreatywny, rozprawiający o Sztuce, Matematyce i Abstrakcji. Dzisiejsza AI jest zaś wynikiem
zderzenia wzniosłej teorii z rzeczywistością ludzką - z faktycznym codziennym życiem
miliardów homo sapiens. AI naśladuje więc rzeczywistą ludzką inteligencję, a nie tę będącą
romantycznym ideałem zrodzonym w głowach filozofów.
Na podstawie: Łukasz Lamża, Sztuczna przeciętność, www.tygodnikpowszechny.pl
1 Kognitywistyka - dziedzina nauki zajmująca się badaniem procesów poznawczych; bada, czym jest poznanie, do
czego służy i jak działa.
2 Douglas Hofstadter - pisarz amerykański.
3 Crème de la crème (z fr.) - śmietanka towarzyska, coś najlepszego.
66 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Zadanie 1. (0-2)
Jakie znaczenie dla rozumienia każdego z tekstów ma użycie słownictwa
wartościującego w ich tytułach? Uzasadnij swoją odpowiedź.
Wymagania ogólne
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
a także ich wzajemnej korespondencji.
\nII. Kształcenie językowe.
\nWymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
II. Kształcenie językowe.
\nZasady oceniania
2 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym uzasadnieniem odwołującym się do obu tekstów.
1 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym uzasadnieniem odwołującym się do jednego tekstu.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt
Użycie słownictwa wartościującego ujawnia stosunek autorów do omawianego zjawiska.
W pierwszym tekście określenie sztucznej inteligencji przymiotnikiem niebezpieczna sugeruje
zagrożenie ze strony sztucznej inteligencji, która zdominuje cywilizację człowieka. Tytuł
drugiego tekstu - Sztuczna przeciętność - niesie informację, że sztucznej inteligencji nie
należy się obawiać, ponieważ naśladuje ona przeciętną inteligencję człowieka.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 67
Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt
Słownictwo wartościujące użyte w tytułach ma za zadanie przekazać nam, jakie podejście do
sztucznej inteligencji mają autorzy tekstów. Aleksandra Stanisławska w swoim artykule
przybliża nam niebezpieczeństwa, jakie czekają na nas, gdy za bardzo zaufamy sztucznej
inteligencji.
Zadanie 2. (0-2)
Czy to, co Łukasz Lamża w swoim tekście opisuje jako „słabą sztuczną inteligencję”,
Aleksandra Stanisławska w swoim wywodzie uznaje za sztuczną inteligencję?
Uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do obu tekstów.
Wymagania ogólne
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
[…].
\n[…].
II. Kształcenie językowe.
Wymaganie szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
i
hierarchizuje
informacje
z
tekstów,
np.
publicystycznych,
popularnonaukowych, naukowych.
Zasady oceniania
2 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym uzasadnieniem odwołującym się do obu tekstów.
1 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym uzasadnieniem odwołującym się do jednego tekstu.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt
Łukasz Lamża słabą sztuczną inteligencją nazywa taką, która zaprogramowana jest na
wykonywanie pewnych konkretnych zadań, niemyślącą samodzielnie, natomiast Aleksandra
Stanisławska pisze, iż to (m.in. programy internetowe) trudno nazwać AI. Autorka pierwszego
tekstu za sztuczną inteligencję uważa jedynie tę mającą działać samodzielnie.
68 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt
Nie. Łukasz Lamża, przywołując podział na „silną” i „słabą” sztuczną inteligencję, przedstawia
„słabą” sztuczną inteligencję jako tę, która wykonuje polecenia człowieka.