{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-podstawowy/zad/Temat 6","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-podstawowy","number":"Temat 6","points":null,"ptype":"closed","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2023,"month":null,"level":null,"text":"Temat 6. (0-35)\nMelancholia - choroba duszy, motywacja do działania? Różne oblicza nudy\nw literaturze.\nW pracy odwołaj się do:\n\nwybranej lektury obowiązkowej\n\ninnego utworu literackiego\n\nwybranych kontekstów.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 22.-23. Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 29.-42. Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\nNuda towarzyszy nam niemal codziennie: w szkole, kiedy lekcja nie\njest interesująca, podczas rodzinnego spotkania, kiedy ciotki i wujkowie\nopowiadają stare, wielokrotnie słyszane historie, w domu. Wyzwala w\nnas często trudne do opisania emocje. Sprawia nawet, że pogrążamy\nsię w smutku i znużeniu. Nuda często prowadzi do melancholii, czasem\nrównież do choroby duszy. Nie motywuje do działania. Literatura\nprzedstawia różne jej oblicza: od apatii, bierności, aż do depresji.\nCiągłe powtarzanie tych samych czynności sprawia, że stają się\nzwyczajnie nudne. Pojawia się rutyna. Taki właśnie efekt znudzenia\ncodziennością obserwujemy w zachowaniu ludowej bohaterki, Zosi,\njednego z duchów przywołanych w II części „Dziadów” Adama\nMickiewicza. Zosia cierpi z powodu braku nowych doświadczeń, o czym\nświadczą słowa: „Przecież nie wiem, skąd ta nuda: \\ Wyglądam kogoś\nza każdym szelestem, \\ Ach, i zawsze sama jestem!”. Dziewczynie po\nśmierci brakuje chłopców, którzy ją kiedyś adorowali. Teraz jest\npogrążona w melancholii, samotności. Nikt się o nią nie troszczy. Tę\nrutynę trudno jest jej przełamać bez pomocy z zewnątrz.\n268 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\nPodobna sytuacja zachodzi w przypadku dzieci - Józia i Rózi. Mają\ndość nużącej beztroski:\n„Zbytkiem słodyczy na ziemi \\ Jesteśmy nieszczęśliwemi.”\nPrzyczyną nudy może więc być zarówno niedostatek, jak i nadmiar\nczegoś. Mimo że czas „Aniołków” jest urozmaicony, wszystko wydaje\nsię przewidywalne, a co za tym idzie - nieciekawe:\n„Lecz choć wszystkiego dostatek, \\ Dręczy nas nuda i trwoga.”\nZarówno dzieci, jak i Zosia, chociaż z różnych etycznych powodów,\nznajdują się w zawieszeniu między światami, gdzie panują nuda i\nmelancholia, będące konsekwencjami postaw i okoliczności, jakie miały\nmiejsce za życia bohaterów: niezaznania cierpienia, lekceważenia\nmiłości. Myślenie to, wywiedzione z ludowej moralności, pokazuje nudę\njako stan sprzeczny z pełnią człowieczeństwa.\nDo pewnego stopnia podobnych przyczyn znudzenia możemy\ndoszukiwać się w sytuacji Izabeli Łęckiej, bohaterki „Lalki” Bolesława\nPrusa. Dochodzą do nich powody wynikające z uwarunkowań\nspołecznych.\nPrzygnębienie\nIzabeli\nzwiązane\njest\nz\nrutyną\ncodzienności panny z wyższych sfer (krytycznie przedstawionych w\npowieści), niedocenianiem pracy jako lekarstwa na nudę, wreszcie\nnieprzystawaniem marzeń (jak tego o miłości Apollina) zepsutej\narystokratki do rzeczywistości. Jej apatia ma swoje źródło w miałkiej,\negocentrycznej, pozbawionej głębszego sensu egzystencji, typowej, wg\nPrusa, dla wielu ludzi z tej sfery. Wartość życia panny Łęckiej zdaje się\nzależeć od ilości adoratorów i pozycji w salonach arystokracji. Jest jak\nporcelanowa lalka bez uczuć, a melancholia w końcu staje się chorobą\njej duszy, z czego sama nie zdaje sobie sprawy, ale zatruwała nią\notoczenie. Takie postawy znudzonych życiem arystokratów możemy\nobserwować także w innych powieściach pozytywistycznych. To na\nprzykład Zygmunt Korczyński i Teofil Różyc w „Nad Niemnem” Elizy\nOrzeszkowej, kontestujący wszystko, co ich otacza, ze wszystkiego\nniezadowoleni. Tak wykreowani bohaterowie stanowią przeciwieństwo\nrzutkich, hołdujących pracy i obowiązkom bohaterów tych powieści\n(Stanisława Wokulskiego, Heleny Stawskiej w „Lalce”,x czy Jana\nBohatyrowicza w „Nad Niemnem”). Ich znudzenie życiem w takim\nzestawieniu uświadamia czytelnikowi destrukcyjny wpływ melancholii\nna człowieka i jego stosunek do świata.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nx int.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 269\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\nMarazm,\npoczucie\nbezsensu\nżycia\nmiewały\nteż\nźródła\nświatopoglądowe (schopenhaueryzm) i towarzyszyły na przykład\nmłodopolskim\ndekadentom.\nW\npołączeniu\nz\nkońcem\nwieku,\nniepewnością jutra wywoływały stan przygnębienia. Widać to między\ninnymi w wierszu „Deszcz jesienny” Leopolda Staffa. Nastrój budowany\njest w tekście poprzez powtarzający się motyw jesiennego deszczu.\nJednostajność,\ndekadencka\nnastrojowość\npogłębiają\npoczucie\nbezsensu życia i ilustrują chorobę duszy. Brak miłości i przygnębienie\nrysują przed oczami bohatera lirycznego świat w czarnych barwach.\nMelancholia jest wszechogarniająca; ze stanu nudy, beznadziejności\nistnienia nie ma ucieczki. Choroba duszy człowieka końca XIX wieku\npowoduje, że jest samotny:\n„Ktoś dziś mnie opuścił w ten chmurny dzień słotny\nKto? Nie wiem Ktoś odszedł i jestem samotny ”\nBohater liryczny wiersza stanowi jedność z otaczającą go\nrzeczywistością. Nuda w wierszu „Deszcz jesienny” obezwładnia,\nzabiera nadzieję, zamyka w marazmie.\nPodsumowując, nuda potrafi przybierać różne formy: od\nniegroźnego, chwilowego rozdrażnienia, przez melancholię, aż po\npoważną chorobę duszy. Okazuje się, że nudę wywołują różne\nprzyczyny, wydawałoby się, że nie ma między nimi niczego zbieżnego.\nStan ten może dotykać zarówno tych, którzy żyją w dostatku\ni komforcie, jak i tych, którym brakuje wszystkiego.\n/645 wyrazów/\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\n\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Lalki Bolesława Prusa,\nDziadów cz. II Adama Mickiewicza)\n\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\n\njest wypowiedzią argumentacyjną\n\nnie zawiera błędu kardynalnego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\n\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Lalkę Bolesława Prusa\n(funkcjonalna analiza postawy Izabeli Łęckiej, określenie przyczyn nudy, która\npanuje w jej życiu, wnioskowanie argumentacyjne dotyczące postawy i stanu\nemocjonalnego bohaterki powieści Prusa), również w pełni funkcjonalnie\n270 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nwykorzystano odniesienie do Dziadów cz. II (funkcjonalna analiza przyczyn nudy\nu wybranych postaci dramatu)\n\nfunkcjonalnie wykorzystany kontekst literacki (problematyka wiersza Leopolda\nStaffa Deszcz jesienny) oraz historycznoliteracki - odniesienie do dekadentyzmu\njako postawy towarzyszącej człowiekowi końca wieku XIX);\n\nbogata argumentacja\n\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich oraz kontekstu interpretacyjnego\nświadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n6 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.\nŁącznie\n33 punkty\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\nW świecie sztuki każdy okres życia ma swoją wartość. Artyści,\nbędąc ludźmi mentalnie kreatywnymi, potrafią odnaleźć sens każdego\noblicza życia, a następnie tę wartość przedstawić odbiorcy. Literatura,\njako dziedzina sztuki często naznaczona doświadczeniami z różnych\netapów życia twórcy, doskonale przekazuje skrajnie różne spojrzenia\nna stan, w jakim może znaleźć się człowiek. Niezależnie, o jaki stan\nchodzi, czy jest to dzieciństwo, czy może starość, wojna polityczna,\na może mentalna - zawsze w literaturze spojrzenie na ten czy inny\nstan jest zależne od wielu czynników (m.in. życie i charakter twórcy).\nCzy możemy wyodrębnić pewne uniwersalne punkty, wokół których\nspotykają się opisy etapów życia bohaterów? Swoiste archetypy? Nie.\nKażdy z bohaterów nie tylko został stworzony przez konkretnego\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 271\nrzecz.\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\ntwórcę literackiego, o własnym i niepowtarzalnym charakterze, ale\ntakże, a może przede wszystkim, został stworzony w konkretnym\nmomencie historii życia tegoż twórcy!\nWróćmy do tezy z początku tekstu. Podejmując rozważania nad\nwartością i znaczeniem etapów życia człowieka, i tych wielko-\ni małoskalowych√ zazwyczaj brane są pod lupę te etapy, w których\nczłowiek znajduje się w trudnej sytuacji - fizycznie i mentalnie. Często\nw kontekście powyższych twierdzeń zapominamy o tym, że życie\nczłowieka jest pełne momentów, które pozornie nie są warte analizy.\nWeźmy na przykład nudę. Największą bolączką w interpretowaniu\ntekstów literackich pod kątem nudy jest problematyka jej definicji. To,\nczym nuda jest, zdaje się niemal niemożliwym do sprecyzowania.\nDoszukiwać można się jej epifenomenu w postawach bohaterów,\nktóre\nokreślilibyśmy\nmianem\nmelancholii,\nprzygnębienia,\nzniechęcenia, a sięgając do preromantyzmu, była ona ważnym\nelementem Weltschmerzu. Oniryczny wręcz charakter nudy postuluje\nwiele epok, często pomiędzy wierszami określając ją jako chorobę\nduszy.\nPamiętając o wartości i sensie każdego, nawet najmniejszego\nokresu życia, zadać można całkowicie racjonalne pytania: Czy nuda\nmoże stać się motywacją do działania? Czy te zjawiska,\ncharakterystyczne dla nudy w każdej epoce i z nią sprzężone, mogą\npopchnąć człowieka do działania?\nZnając rozumienie nudy w ujęciu mentalnym i pytanie\no motywację, spójrzmy na konkretne przykłady bohaterów, którzy\nswoją nudą udowadniają, że nawet ona jest warta dostrzeżenia.\nOfelia. Jedna z czołowych bohaterek „Hamleta” Williama Szekspira.\nCzym jest nuda w jej przypadku? Ofelia to bohaterka oderwana od\nświata, żyjąca w ciągłym kryzysie tożsamości i wartości. Jej\nmelancholia powoduje, że jako młoda dziewczyna odrywa się od\nświata ludzi, wokół których toczy się jej życie. Drętwieje mentalnie\ni fizycznie, jej duchowa egzystencja ogranicza się do chwilowych\npowrotów świadomości, związanych głównie z Hamletem - jej\nzachowanie jednak nawet w takich chwilach świadczy o głębokiej\nmelancholii. Ofelia zanurzona jest w etap życia√ w którym nie ma\njęz.\njęz.\n√int. jęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz. √int.\n272 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nsp. rzecz.\nsp.\nsp.\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\nwsparcia w odnajdywaniu siebie, a kryzys wartości z dnia na dzień\nrozbija ją wewnętrznie coraz bardziej.\nJak widać, w trakcie nudy całkiem sporo może się dziać. Nuda to\nbowiem stan, w który człowiek wchodzi już z pewnym bagażem\nemocjonalnym - to właśnie permanentna nuda Ofelii powoduje, że\nwszystkie konflikty duchowe√ z jakimi się mierzy, zaczynają prowadzić\nją do swoistego obłędu. Brak działania fizycznego, zawód miłością\ni brak możliwości skonfrontowania się z samą sobą√ spowodowany\nmelancholią - czy to mogło skończyć się dobrze? Dochodzimy więc\ndo pierwszego pytania. Do czego prowadzi Ofelię ten nieprzerwany\nkonflikt, z którym nie potrafi sobie poradzić, ten duchowy obłęd,\nz którego wyjścia nie ma? Do jedynej drogi, jaką w tej sytuacji może\nnadać życiu bohaterki autor. Skończyć je. Samobójstwo Ofelii jest\nwielowymiarowe - nie może ona przestać żyć w melancholii i nie może\njuż wrócić do normalności ze stanu, w jakim się znalazła. Nuda\ndoprowadziła ją do przepaści, w którą wpadła niemal niezauważenie\n- bo czymże jest nuda dla kogoś tak sponiewieranego życiem.\nTo właśnie jest wspomniana na początku tekstu oniryczna\nchoroba duszy, jaką nuda tworzy nad bohaterem. Szekspir, żyjąc\nw XVII wieku, dokładnie znał pojęcie nudy jako mentalnego łańcucha\n‿- oświecenie nie przyniosło leku na życiowe konflikty podyktowane\nemocjami, czuciem i wartościami.\nSkoro o czuciu mowa - wspomniany Weltscherz jako podstawa\npreromantyzmu kształtował się z postaw wynikających wprost z nudy\nżycia pierwszych romantyków, którzy znużeni oświeceniowym\nnihilizmem mentalnym i brakiem mocnych odczuć psychofizycznych,\nposzukiwali swojej tożsamości w uczuciach.\nAby zobrazować√ jak takie postawy życiowe wyglądają w\npraktyce, spójrzmy na pierwszego przedstawiciela preromantyzmu,\ncierpiącego (o ironio!) na zabójczy Weltschmerz - młodego Wertera\n(„Cierpienia młodego Wertera√ J.W. Goethe)√ Jedną z podstaw\nrozumienia stanowisk Wertera jest zauważenie jego wieku,\npodkreślonego aż w tytule dzieła - Werter jest młodym człowiekiem.\n‿Dość charakterystyczne jest ze względu na to postrzeganie siebie\njako jednostki nieprzeciętnej, która widzi, wie i czuje więcej niż inni.\n‿Lekceważący stosunek do reszty był ważnym aspektem jego nudy\njęz.\n√int.\njęz.\n√int.\njęz.\njęz.\njęz. jęz.\nort.\njęz.\n√int.\n√√int. jęz.\njęz. jęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 273\nsp.\nsp.\nsp.\nsp.\nsp.\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n- ‿Werter nie widzi zrozumienia, nie widzi oparcia i nie widzi\nposzanowania jego miłości. Pesymizm, który Werter posunął do\ngranic absurdu, powoduje, że staje się oderwany od świata innych\n(w znaczeniu mentalnym). Miłość do Lotty, tak irracjonalna, tak\nromantyczna, tylko potęguje to wrażenie. Można więc zadać pytanie -\nczy melancholia Ofelii i melancholia Wertera są podobne? Odpowiedź\nnie jest oczywista.\nWeltschmerz młodego Wertera wynika przede wszystkim ze\nstosunku do rzeczywistości√ jaki ten obiera. Werter sam decyduje się\nna samotność, bacznie obserwuje nędzę i kontempluje naturę. Bunt -\nto odpowiednie słowo na postawę Wertera. Niczym narrator\nMickiewiczowskiej „Romantyczności\" buntuje się wobec zastanego\nświata\nwartości\ni\npostuluje\nwłasny,\noparty\nna\nskrajnych\nprzeciwieństwach. U Ofelii cały ten proces nie zachodzi. Ofelia\nszamocze się między decyzjami innych ludzi, nie potrafi sama o\nniczym zdecydować, cierpi przez permanentny stan oderwania.\nWerter jest inny (bo też „xpowstał”x znacznie później, na przełomie\nepok).\n‿Działania Wertera, które prowadzą do powstawania tego stanu bólu\nświata√ są spowodowane nudą. Nie podoba mu się etap√ na którym\nznalazło się jego życie. Kiedy decyduje się odejść ze służby\ndyplomatycznej, bo rozumie, że nie pogodzi się ze światem, jego nuda\nprzechodzi na kolejny wymiar. Powoli tracąc nadzieję na znalezienie\noparcia dla swojego modelu świata (inna sprawa, czy znalezienie\ntakiego byłoby w ogóle wobec Wertera możliwe), zapada się coraz\ngłębiej w melancholiczny obraz rzeczywistości - a postulowane przez\nniego poznanie czuciem i emocjami uderza coraz mocniej.\n‿Cóż - uznanie świata za wroga może skończyć się tylko w jeden\nsposób. ‿Znowu - Ofelia nie konkretyzuje swoich uczuć w ten\nsposób, powody jej samobójstwa są zgoła inne. Samobójstwo\nWertera, kończące dzieło, jest wyrazem bezpośredniego konfliktu\nbądź ucieczki. Droga Ofelii kończy się w sposób naturalnie konieczny\nzasadami etycznymi wpisanymi w świat dzieła (samobójstwo jest też\nkonieczne fabularnie), ‿droga Wertera kończy się, bo Werter nie\nwytrzymuje już we własnym Weltschmerzu, zabija go choroba duszy,\nktórej przebieg jest zawsze inny.\njęz. jęz.\njęz.\n√int jęz.\njęz.\njęz. x x int.\n√int √int\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n274 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nsp.\n121\n122\n123\n124\n125\n126\n127\n128\n129\n130\n131\n132\n133\n134\n135\n‿Nuda to melancholia, to mentalne wyjście poza schemat√ w którym\nbrak działania oznacza rozwój wewnętrznego konfliktu. Czy nuda\nmoże stać się motywacją? Jak widać powyżej, bezpośrednio nie.\nNuda wyzwala jednak pewne mechanizmy, które w połączeniu\nz charakterem bohatera (epoką√ w której żyje, epoką√ w której żyje\nautor itd.) mogą doprowadzić go do różnych działań. W opisanych\nprzypadkach była to śmierć. Czy wartość nudy w życiu obu bohaterów\nzostała określona podobnie? Nie, choć można odnieść takie wrażenie.\nIch nuda była przede wszystkim podyktowana epoką (sama nuda nie\nbyła kluczowa z punktu widzenia fabuły), a to właśnie w niej wartość\ntego stanu jest zawarta. Nuda dla Ofelii to życie we dworze jako młoda\ndziewczyna poszukująca własnej wartości, nuda dla Wertera to życie\nw pełnym natury świecie, wobec którego młodzieniec się buntuje.\nGdzie i czy w tym wszystkim chowa się obiektywne pojęcie nudy - to\nnajmniej ważna sprawa.\n/1170 wyrazów/\n√int\njęz.\n√int √int\njęz.\njęz. jęz.\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\n\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Hamleta Williama\nSzekspira)\n\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\n\njest wypowiedzią argumentacyjną\n\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 14 pkt\n\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Hamleta Williama Szekspira\n(funkcjonalna analiza postawy Ofelii, określenie przyczyn jej pełnego melancholii\nusposobienia, prowadzącego do śmierci bohaterki; wnioskowanie argumentacyjne\ndotyczące postawy i stanu emocjonalnego Ofelii); również w pełni funkcjonalnie\nwykorzystano odniesienie do Cierpień młodego Wertera J.W. Goethego\n(funkcjonalna analiza przyczyn nudy i melancholii, która prowadzi bohatera do\nsamobójczej śmierci)\n\nfunkcjonalnie wykorzystany kontekst historycznoliteracki (funkcjonalna analiza\nWeltschmerzu jako zespołu nastrojów charakterystycznych dla bohaterów\nsentymentalnych i kreacji preromantycznych) oraz psychologicznego (analiza\nuwarunkowań psychicznych towarzyszących nastrojom bohaterów); w analizie\nwszystkich utworów literackich\n\nbogata argumentacja\n\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich oraz kontekstów interpretacyjnych\nświadczą o erudycji zdającego\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 275\n\n2 błędy rzeczowe: pierwszy wynika z przypisania nudzie w sposób nieuzasadniony\ncharakteru onirycznego, drugi z niewłaściwej interpretacji cech oświecenia.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w przeważającej części\npracy zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi został zaburzony w skali\nogólnej (częściowo niefunkcjonalny wstęp).\n3b. Spójność wypowiedzi: 0 pkt - w wypowiedzi występuje 9 zaburzeń spójności\nmiędzy- i wewnątrzakapitowej, które wprowadzają do wywodu chaos myślowy.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n47 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 15 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n20 punktów\nPrzykład 3.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\nWszystkie emocje√ targające bohaterem od wewnątrz, stanowią\nuzasadnione źródło pobudek do podejmowanych działań. Jednak czym\njest dla niego melancholia, która wprawia w stan zawieszenia? Czy\nmoże być również motywacją, czy wręcz przeciwnie - podjęcie się\nczynów może zachodzić tylko i wyłącznie po wyrwaniu się z impasu?\nLiteratura przedstawia sentymentalność niejednoznacznie, wszakże\njedno nie wyklucza drugiego, natomiast, jeśli melancholia już skłania do\ndziałania, nie są to czyny, które miałyby zmienić bieg spraw na lepsze.\nPowszechny obraz nostalgii skłania się ku definicji choroby duszy.\nCzłowiek oceniony na podstawie zachowania, który nie daje po sobie\nznać chęci do życia, słusznie uważany jest za chorego, aczkolwiek\nniewątpliwie uzasadniony jest wzajemny wpływ na siebie ciała i duszy.\nNa tej podstawie można wywnioskować, że wszelkie boleści duszy,x\npowodują negatywne skutki zachodzące w ciele, ale równie ważne jest\nto, że skutki mogą przekładać się na działania.\nDowodem tego w literaturze jest Raskolnikow ze „Zbrodni i kary”\nFiodora Dostojewskiego. Procesy zachodzące w jego umyśle skłoniły\n√int. jęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nx int.\njęz.\njęz.\njęz.\n276 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nsp.\nsp.\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\ngo do wdrożenia w rzeczywistość określonego celu. Miało to odbicie\nrównież na jego zdrowiu. Raskolnikow całymi dniami spał, nie\nopuszczał pokoju i dolegała mu gorączka. Jego melancholia√\ntowarzysząca mu przed zabójstwem lichwiarki, była swoistą motywacją\ndo działania. Bohater pogrążający się w apatii, snujący się całymi\ngodzinami po nabrzeżach Newy, nieznajdujący dla siebie miejsca,\nzaczyna popadać w swoisty obłęd, a ten stan sprzyja podejmowaniu\ndecyzji o zabójstwie i wcieleniu w życie poglądów o wyższości jednych\ni niższości innych ludzi. Prześladujące myśli nie pozwoliły mu\nkontynuować dotychczasowego życia bez rozstrzygnięcia targającego\nnim dylematu. Niezaprzeczalnie jego stan był nade wszystko chorobą\nduszy, do której doprowadziła melancholia.\n‿Niewątpliwie melancholia w kontekście słabości doskwiera Werterowi\nz „Cierpień młodego Wertera” Johanna Wolfganga von Goethego.\nPodobnie jak Raskolnikow, Werter jest zmuszony do podjęcia\nnieodwracalnych decyzji, natomiast w przeciwieństwie do „Zbrodni\ni kary” Werter przez długi czas pozostaje bierny, więc stan jego duszy\nnie stanowił motywacji do żadnego działania, które mogłoby przynieść\npozytywne konsekwencje.\n‿Frustracja była nieodłącznym elementem życia tytułowej „Pani\nBovary”\nGustawa\nFlauberta.\nGłówna\nbohaterka\ntrwała\nw nieszczęśliwym związku, popadała w romanse, które stanowiły dla\nniej iluzję szczęścia, lecz płomień fascynacji wypalał się tak szybko, jak\npowstawał. Pełna sprzeczności Pani Bovary była nieustannie\nobciążona poczuciem niespełnienia i brakowało jej choć iskry nadziei\nna szczęśliwy obrót spraw. Życie w ciągłym letargu wykańczało ją od\nśrodka i miało swoje odbicie na jej najbliższych.\nRozważając wszystkie argumenty, melancholia nie bezpodstawnie\njest przedstawiona w literaturze jako choroba duszy. W żadnym\nz przypadków nie przyniosła pozytywnych skutków. Nie pchnęła do\ndziałania żadnego z bohaterów, lecz tylko pogłębiała ich problemową\nsytuację. Melancholia doprowadziła do zgubnych działań, więc nie\nmoże stanowić źródła motywacji, która jest zachęceniem do\nrozwijających czynów.\n/431 wyrazów/\njęz.\njęz.\n√int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz. ort.\njęz.\njęz.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 277\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie spełnia\nformalne warunki:\n\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Zbrodni i kary Fiodora\nDostojewskiego)\n\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\n\nw przeważającej części jest wypowiedzią argumentacyjną\n\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 11 pkt\n\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Zbrodnię i karę Fiodora\nDostojewskiego\n(funkcjonalna\nanaliza\npostawy\nRaskolnikowa,\nwskazanie\ni uzasadnienie skutków melancholii bohatera; wnioskowanie argumentacyjne\ndotyczące postawy i stanu emocjonalnego Raskolnikowa); częściowo funkcjonalnie\nwykorzystano odniesienie do Cierpień młodego Wertera J.W. Goethego\n(powierzchowna analiza postawy Wertera, brak spójnej argumentacji)\n\nfunkcjonalnie wykorzystano jeden kontekst (kontekst literacki stanowi odwołanie do\npostawy Emmy, bohaterki Pani Bovary Gustawa Flauberta)\n\nzadowalająca argumentacja.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane\nczęściowo problemowo, częściowo wyłącznie pod względem formalnym, linearnie\nz zachowaniem następstwa omawianych utworów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wypowiedź w całości jest spójna, 2 zaburzenia\nspójności w połączeniach zewnątrzakapitowych.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 0 pkt - zadowalający zakres środków językowych\n(składnia i leksyka odpowiednie do realizacji tematu); 23 błędy językowe obniżają\nostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n22 punkty\n278 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami\n279\n3.\nInformacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego\ndla absolwentów niesłyszących\nInformacje o egzaminie maturalnym z języka polskiego przedstawione w rozdziale 1. Opis\negzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego w części ustnej\nbez określania poziomu oraz w części pisemnej na poziomie podstawowym dotyczą również\negzaminu dla absolwentów niesłyszących. Ponadto zdający niesłyszący przystępują do\negzaminu maturalnego w warunkach i formie dostosowanych do potrzeb wynikających z ich\nniepełnosprawności.\nDostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów\nniesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Z kolei dostosowanie dla tej grupy\nzdających formy egzaminu maturalnego z języka polskiego w części ustnej oraz w części\npisemnej na poziomie podstawowym polega przede wszystkim na ułatwieniu rozumienia\nzamieszczonych w zestawach/arkuszach egzaminacyjnych:\na) tekstów nieliterackich i poleceń poprzez:\n\nzastępowanie właściwymi odpowiednikami takich wyrazów, związków wyrazowych lub\ncałych zdań, które mogłyby być niezrozumiałe dla osób niesłyszących lub zrozumiane\nniewłaściwie\n\nwyjaśnianie przypisem ww. wyrazów, związków wyrazowych lub zdań;\nb) tekstów literackich poprzez wyjaśnianie przypisem archaizmów.\nZastosowane zmiany nie będą dotyczyły terminów z zakresu kształcenia kulturowego\ni literackiego oraz językowego.\nSzczegółowe informacje dotyczące egzaminu dla zdających ze specjalnymi potrzebami\nedukacyjnymi, w tym niesłyszących, określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej Komisji\nEgzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form\nprzeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.\nW dalszej części tego rozdziału przedstawiono dostosowane dla osób niesłyszących\nprzykładowe zadania z rozwiązaniami na egzamin ustny (3.1) oraz przykładowe zadania\nz rozwiązaniami na egzamin pisemny na poziomie podstawowym (3.2). Zadania zostały\nwybrane z części 2.1 oraz 2.2 informatora, dlatego nie podaje się pod nimi ponownie wymagań\nogólnych i szczegółowych z podstawy programowej. Zachowano również numerację zadań.\n280 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n3.1. Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna dla\nabsolwentów niesłyszących\nZadanie 1. Lektura obowiązkowa\nPrzykład 1.\nObraz sytuacji społecznej po upadku powstania styczniowego. Omów zagadnienie na\npodstawie opowiadania Rozdziobią nas kruki, wrony… Stefana Żeromskiego. W swojej\nodpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.\nPrzykładowa realizacja zadania (1)7\nPlan wypowiedzi\nWprowadzenie - osadzenie zagadnienia w kontekście historycznym:\n\nPowstanie styczniowe jest nazywane ostatnim romantycznym zrywem.\n\nZakończyło się klęską i jego uczestników dotknął tragiczny los.\n\nDla Polaków, pozostających pod zaborami, nadszedł trudny czas rozliczeń\nz wewnętrznymi społecznymi podziałami, a nadzieja na wolność powoli zaczęła gasnąć.\nRozwinięcie zagadnienia w kontekście literacko-kulturowym:\na) Teza:\nUpadek powstania styczniowego był konsekwencją podziałów społecznych i braku\nspołecznej świadomości, do których przyczyniły się zabory.\nb) Argumenty:\n\nUtwór Stefana Żeromskiego powstał 22 lata po upadku powstania styczniowego.\nAutor z perspektywy czasu, obserwując współczesne sobie społeczeństwo,\nsformułował smutną diagnozę, która mówi o podziałach społecznych, samotności\nzwolenników powstania, braku świadomości chłopów, której przyczyną była izolacja\ntej grupy.\n\nSytuacja społeczna po upadku powstania styczniowego była trudna, a polskie\nspołeczeństwo podzielone. Grupa skupiona wokół Wielopolskiego była przeciwna\nzbrojnej walce przeciw zaborcy, chłopstwo żyjące w ciemnocie i poniżeniu nie znało\npojęcia tożsamości narodowej. Byli także zwolennicy walki i oporu, ale porozumienie\nmiędzy wszystkimi trzema grupami było niemożliwe.\n\nUtwór przedstawia okrutną poniewierkę głównego bohatera, Szymona Winrycha\n(czyli Andrzeja Boryckiego), który próbuje przemycić broń dla swojego oddziału. Nie\nma znikąd pomocy, tuła się głodny i umęczony. To on dokonuje także w monologu\nwewnętrznym oceny powstania, analizuje przyczyny klęski. Oskarża całe\nspołeczeństwo, które poddało się zbyt szybko, nie mając woli walki. Uważa, że\nodpowiedzialni za taki stan rzeczy są zwolennicy Wielopolskiego, uznający za\nsłuszne bierność i zgodę na niewolę.\n7 Wypowiedź została oceniona pozytywnie. W Informatorze przedstawiono tylko jej konspektowy zapis. Podobnie\nw przypadku pozostałych zadań na egzamin ustny.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 281\n\nŚmierć powstańca ma wymiar tragiczny, bohater ginie zabity przez oddział carskiej\narmii.\n\nRównie tragiczne są kolejne wydarzenia: ciało rozrywają wrony, a wynędzniały polski\nchłop bezcześci zwłoki powstańca, rabuje jego ubranie i ściąga skórę z konia.\nCiemny i ubogi chłop nie ma świadomości, że postępuje niegodnie.\nPodsumowanie:\nOpowiadanie Żeromskiego ukazuje społeczeństwo rozwarstwione, podzielone, niemające\nwspólnego celu, przez to bardzo słabe i narażone na skuteczne ataki z zewnątrz.\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nPlan wypowiedzi\nWstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście historycznoliterackim:\nObraz sytuacji społecznej w epoce pozytywizmu funkcjonował jako temat utworów\nzwiązanych z prądem naturalizmu. Najważniejsze założenia tego prądu to: tematyka\nspołeczna, ukazywanie bohaterów z nizin społecznych oraz celowe ograniczanie roli fikcji\nliterackiej. Ponadto ważne było ukazywanie brutalnych, okrutnych i brzydkich obrazów\nrzeczywistości w sposób naturalny, bez upiększeń.\nRozwinięcie\nzagadnienia\nw\nkontekście\nliteracko-kulturowym\n(naturalizm\nw pozytywizmie):\na) Teza:\nW opowiadaniu Rozdziobią nas kruki, wrony… obraz tragicznej sytuacji społecznej po\nupadku powstania styczniowego został ukazany w sposób naturalistyczny.\nb) Argumenty:\n\nUpadek powstania styczniowego był dla walczących tragedią, podkreślił też poważne\nspołeczne różnice w sposobie walki z zaborcą.\n\nUtwór Stefana Żeromskiego powstał 22 lata po upadku powstania styczniowego.\nSytuacja społeczna po upadku powstania styczniowego była trudna, a polskie\nspołeczeństwo podzielone. Grupa skupiona wokół Wielopolskiego była przeciwna\nzbrojnej walce przeciw zaborcy, chłopstwo żyjące w ciemnocie i poniżeniu nie znało\npojęcia tożsamości narodowej. Byli także zwolennicy walki i oporu, ale porozumienie\nmiędzy wszystkimi trzema grupami było niemożliwe.\n\nUtwór przedstawia okrutną poniewierkę głównego bohatera, Szymona Winrycha,\nktóry próbuje przemycić broń dla swojego oddziału. Nie ma znikąd pomocy, tuła się\ngłodny i umęczony. Tułaczka bohatera ma wymiar symboliczny, a opis przeżyć\nbohatera oraz doświadczenie zimna, głodu, wilgoci, zmęczenia są bardzo\nsugestywne. Opisy krajobrazów: jesiennych pól, błotnistych dróg i szarego nieba\nwzmacniają przekaz.\n\nŚmierć powstańca, która jest głównym tematem utworu, ma wymiar tragiczny,\nbohater ginie zabity przez oddział carskiej armii. Ten akt ukazany jest w sposób\ndosłowny, pełen brutalności, czytelnik odczuwa cierpienie bohatera niemal fizycznie.\n\nAtak kruków i wron na ciało powstańca przedstawiony jest ze szczegółami\nanatomicznymi i fizjologicznymi, co podkreśla grozę śmierci.\n\nRównie tragiczne jest kolejne wydarzenie: wynędzniały polski chłop bezcześci zwłoki\npolskiego powstańca, rabuje jego ubranie, ściąga skórę z konia. Zachowanie chłopa\n282 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nwynika z biedy i nieświadomości, nie zdaje sobie sprawy, jak podły i niegodny czyn\npopełnia.\nPodsumowanie:\nOpowiadanie Żeromskiego wykorzystuje naturalistyczne obrazy, aby podkreślić konflikt\nwewnątrz polskiego społeczeństwa i tragiczną sytuację państwa pod zaborami. Okrucieństwo\ni brutalizm ukazanych wydarzeń wzmacniają przekaz i oddziałują na emocje czytelnika.\nZadanie 2. Kultura: literatura, sztuka, język\nPrzykład 1.\nJakie funkcje w tekstach kultury mogą pełnić symbole i alegorie? Omów zagadnienie\nna podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.\nJacek Malczewski\nDo sławy\nZbiory prywatne, 1903.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 283\nPrzykładowa realizacja zadania (1)\nPlan wypowiedzi\n1. Wprowadzenie:\n\nSymbol i alegoria to środki wyrazu artystycznego, które spełniają istotną funkcję\nw tekście kultury.\n\nAlegoria może za pomocą obrazu plastycznego, tekstu lub pojęcia przedstawiać\nznaczenie dosłowne i przenośne (np. grecka bogini Temida była przedstawiana jako\nkobieta z zawiązanymi oczyma i wagą - to alegoria sprawiedliwości).\n\nSymbol ma wiele znaczeń ukrytych, może być odczytywany w kontekście tradycji\nkulturowej lub treści danego utworu.\n2. Opis obrazu:\n\nObraz Jacka Malczewskiego przedstawia anioła, który zabiera na swoje skrzydła\nmałego chłopca.\n\nKształt pola obrazowego to prostokąt, jest to kompozycja kilkuplanowa, dynamiczna -\nna pierwszym planie znajduje się anioł z dzieckiem, drugi plan stanowi krajobraz wsi\nz pasącymi się krowami i linią horyzontu zamykającą pola.\n\nKolorystyka obrazu zachowuje równowagę barw ciepłych i zimnych, widać też\nkontrasty barwne.\n3. Interpretacja:\n\nPrzedstawiona scena może być rozumiana jako symboliczna podróż maleńkiego\ndziecka do przyszłej sławy, jako otwarta karta losu. Nie wiadomo, co będzie powodem\nsławy dziecka: talent, twórczość, a może bohaterski czyn?\n\nPrzedstawiona scena ukazuje baśniowy obraz: anioł w zielonej sukni pomaga dziecku\ndosiąść swych skrzydeł, nie wiadomo, co wydarzy się dalej. Nic nie mąci spokoju wsi,\njednak odbiorca obrazu może doświadczać niepokoju, ponieważ nie wie, co stanie się\nz dzieckiem.\n\nAnioł nosi zieloną suknię, co symbolizuje wolność i nadzieję, dziecko - białą - ten kolor\nsymbolizuje niewinność i nowy początek.\n4. Przykłady z literatury:\n\nSymbolami posłużył się Stanisława Wyspiański, konstruując dramat Wesele.\nWykorzystał symbolikę zjaw (np. Wernyhora, Stańczyk, Rycerz), przedmiotów (np.\nzłoty róg, czapka z piór, złota podkowa) i scen (np. chocholi taniec), aby przedstawić\ndiagnozę polskiego społeczeństwa przełomu XIX i XX w. oraz wskazać przyczyny\nniepowodzenia idei niepodległościowych.\n\nW tradycji kulturowej ukształtował się wizerunek kościotrupa lub kostuchy z kosą jako\nśredniowiecznej alegorii śmierci. Tak przedstawiano śmierć na obrazach, ale też w\nśredniowiecznej literaturze, choćby w utworze Rozmowa Mistrza Polikarpa ze\nŚmiercią.\n284 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n5. Wniosek:\nDzięki mowie symboli i alegorii teksty kultury przedstawiają tematy i myśli, które wymagają\ngłębszej analizy, są związane z tradycją kulturową, z pojęciami i problemami\nuniwersalnymi.\n6. Zakończenie:\nSymbol i alegoria spełniają w tekstach kultury funkcję nośnika znaczeń ukrytych.\nPozwalają także pokazać poprzez obrazy - plastyczne lub słowne - myśli, które trudno\nwyrazić lub kluczowe treści, które chciał przekazać autor.\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nPlan wypowiedzi\n1. Wstęp:\nTeksty kultury powstają dzięki wykorzystaniu różnych tworzyw twórczych. Może to być\njęzyk lub obraz. Symbole i alegorie jako środki wyrazu artystycznego spełniają bardzo\nważną funkcję, ponieważ są nośnikami treści dosłownych i niedosłownych. Alegoria może\nmieć znaczenie dosłowne i jednoznaczne przenośne, natomiast symbol jest zawsze\nwieloznaczny.\n2. Opis dzieła:\nObraz Jacka Malczewskiego przedstawia scenę z aniołem i małym dzieckiem. Anioł,\no krótkich włosach, w zielonym odzieniu, pomaga wejść na swoje skrzydła małemu\ndziecku, ubranemu w białą koszulkę. Jedną dłonią podtrzymuje wchodzące na skrzydło\ndziecko, drugą pociąga je ku górze. Obie postaci są w centrum obrazu, którego\nkompozycja jest dynamiczna, otwarta i ma kilka planów. W oddali widzimy pasące się\nkrowy i linię horyzontu. Obraz utrzymany jest w jasnej kolorystyce. Budzi skojarzenia\nz wizerunkami Aniołów Stróżów z popularnych obrazków.\n3. Sproblematyzowanie:\nKażdy tekst kultury wyraża treści abstrakcyjne i/lub dosłowne. Alegorie i symbole są\nnośnikami tych znaczeń. Obraz Jacka Malczewskiego poprzez swoją dynamikę, temat i\nartystyczny zamysł pokazuje jak poprzez symboliczną wizję przedstawić problem lęku o\nprzyszłość. Ten obraz jest idealistycznym wyobrażeniem losów ubogiego wiejskiego\ndziecka, które pod opiekuńczymi skrzydłami anioła stróża podąża ku sławie. Obserwując\nobraz, widzimy jak wiele zależy od zastosowanych środków wyrazu.\n4. Przykłady z literatury:\n\nAlegoria prezentuje zazwyczaj treści moralizatorskie i dydaktyczne. Rozumienie\nalegorii opiera się na znajomości konwencji literackiej lub artystycznej. Znane\nprzykłady literackich alegorii to np. ujęcie motywu ojczyzny jako miotanego przez fale\nokrętu w satyrze Ignacego Krasickiego Świat zepsuty oraz w utworze Juliusza\nSłowackiego Testament mój.\n\nSymbol nie wymaga od odbiorcy znajomości konwencji, oddziałuje na wyobraźnię i\nemocje. Symboliczne znaczenie ma ostatnia scena dramatu Wesele Stanisława\nWyspiańskiego. Taniec gości weselnych do muzyki Chochoła oznacza, że\nspołeczeństwo polskie z pogranicza XIX i XX w. pogrążone jest w marazmie, przez co\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 285\nniezdolne do walki o odzyskanie niepodległości. Wyspiański chciał podkreślić w\ndramacie, że za narodową stagnację odpowiedzialna jest inteligencja, dla której od idei\nniepodległościowych ważniejsza jest możliwość realizowania się intelektualnie i\nartystycznie.\n5. Podsumowanie:\nFunkcje alegorii i symboli w tekstach kultury są uzależnione od celów, jakie stawiali sobie\ntwórcy różnych epok. Funkcja alegorii sprowadza się do wymiaru dydaktycznego.\nNatomiast symbol zachęca odbiorcę do poszukiwań kierunków i wariantów interpretacji -\ntaki też jest obraz Jacka Malczewskiego.\n286 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n3.2.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami.\nCzęść pisemna na poziomie podstawowym dla\nabsolwentów niesłyszących\nW Informatorze dla każdego zadania podano:\n\nliczbę punktów możliwych do uzyskania za jego rozwiązanie (po numerze zadania)\n\nzasady oceniania rozwiązań zadań\n\npoprawne rozwiązanie każdego zadania zamkniętego oraz przykładowe rozwiązania\nkażdego zadania otwartego.\nCzęść 1. Język polski w użyciu\nWiązka 3.\nPrzeczytaj uważnie teksty, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nimi. Odpowiadaj\ntylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono\ninaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.\nTekst 1.\nColin A. Ronan\nEpoka lodowcowa\nW okresie poprzedzającym ostatnie 50 milionów lat epoki lodowcowe nie pojawiały się\nregularnie, lecz gdy już się zdarzały, to na ogół w bardzo dużej skali. Potężne zlodowacenie\nzdarzyło się około 2,2 miliarda lat temu, po nim przyszedł ciepły okres trwający około miliarda\nlat, a później znowu nastąpiło zlodowacenie, jeszcze większe niż uprzednio - tak duże, że\nniektórzy naukowcy nazywają je erą kriogeniczną lub erą superlodowcową. W popularnych\nopracowaniach używa się określenia „Ziemia-śnieżka”.\nSłowo „śnieżka” nie w pełni oddaje mordercze warunki, jakie wówczas panowały na Ziemi.\nTeoria mówi, że na skutek spadku promieniowania słonecznego o około 6 procent oraz\nzmniejszenia produkcji (lub akumulacji8) gazów cieplarnianych planeta w zasadzie straciła\nzdolność utrzymywania ciepła. Powierzchnia Ziemi stała się jedną wielką Antarktydą.\nTemperatury spadły aż o 45 stopni Celsjusza. Prawdopodobnie cała powierzchnia planety\nzamarzła, grubość skorupy lodu na oceanach sięgała 800 metrów na dużych szerokościach\ngeograficznych i dziesiątków metrów w tropikach.\nIstnieje dość duża rozbieżność między dowodami geologicznymi, które wskazują, że lód\nbył wszędzie, także na równiku, a dowodami biologicznymi, które równie przekonująco\nsugerują, że gdzieś musiała istnieć otwarta powierzchnia wody. Główny argument stanowią\ncyjanobakterie, które nie tylko przeżyły to doświadczenie, lecz także kontynuowały\nfotosyntezę, a do tego potrzebne jest światło słoneczne. Każdy, kto kiedykolwiek próbował coś\nzobaczyć przez warstwę lodu, doskonale wie, że lód bardzo szybko staje się nieprzezroczysty\ni już przy kilku metrach grubości w ogóle nie przepuszcza światła. Wysunięto dwa możliwe\nrozwiązania. Być może istniał jakiś niewielki obszar odkrytego oceanu (na przykład wokół\n8 Akumulacja - geologiczny proces gromadzenia się osadów (okruchów mineralnych, skał, cząstek\nroślin i zwierząt, lodu) na dnie zagłębień terenu.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 287\njakiegoś zlokalizowanego źródła ciepła). Druga możliwość jest taka, że lód mógł się tworzyć\nw taki sposób, iż pozostał przezroczysty - to się czasem zdarza w naturalnych warunkach.\nJeżeli Ziemia rzeczywiście zamarzła w całości, to powstaje bardzo trudne pytanie, w jaki\nsposób zdołała później rozmarznąć. Pokryta lodem planeta odbija tak dużą część ciepła, że\npowinna na zawsze pozostać zamarznięta. Okazuje się, że ratunek mógł nadejść ze strony\nstopionego wnętrza Ziemi. Być może raz jeszcze zawdzięczamy nasze istnienie tektonice.\nZgodnie z tą hipotezą ocieplenie nastąpiło za sprawą wulkanów, które przebiły się przez\nwarstwę lodu, emitując9 ciepło i wyrzucając na zewnątrz gazy, które stopiły śnieg i przywróciły\natmosferę. Zapewne nie jest dziełem przypadku, że koniec tego superzlodowacenia zbiegł się\nw czasie w eksplozją kambryjską - wiosną w historii życia na Ziemi, aczkolwiek panujące\nwówczas warunki zapewne nie przypominały współczesnej wiosny. W miarę ocieplenia się\nZiemia\nprzechodziła\nprawdopodobnie\nfazę\nnajburzliwszej\npogody,\nz\nhuraganami\nwywołującymi fale wysokie jak drapacze chmur i deszczami o nieopisanej intensywności.\nW tym czasie robaki, mięczaki i inne istoty, których środowiskiem były otwory w dnie\noceanu, zapewne nawet nie zauważyły, że na powierzchni coś się dzieje, lecz pozostałe formy\nżycia na Ziemi najprawdopodobniej stanęły na krawędzi całkowitej zagłady. Nasza obecna\nwiedza na temat tych odległych zdarzeń jest jednak zbyt nikła, aby można cokolwiek stwierdzić\nz całkowitą pewnością.\nColin A. Ronan, Dzieje Wszechświata. Od Wielkiego Wybuchu do końca czasu, Warszawa 1996.\nTekst 2.\nImmanuel Velikovsky\nEpoki zlodowacenia\nJak nas uczą, niewiele tysięcy lat temu wielkie obszary Europy i Północnej Ameryki pokrywały\nlodowce. Wieczny lód pokrywał nie tylko zbocza wysokich gór, ale wielką masą rozłożył się na\nkontynentach, nawet na szerokościach geograficznych o umiarkowanym klimacie. […]\nZaproponowano wiele idei i domysłów, aby wyjaśnić, jak powstawały epoki zlodowacenia\ni dlaczego się zakończyły. Niektórzy przypuszczali, że słońce w różnych okresach emituje\nwięcej lub mniej ciepła, co powoduje na Ziemi okresy gorąca i chłodu; ale brak dowodów, że\nsłońce jest taką „zmienną gwiazdą”, co by potwierdziło tę hipotezę.\nInni wysnuli przypuszczenia, że przestrzeń kosmiczna ma cieplejsze i zimniejsze obszary,\ni kiedy nasz układ słoneczny wędruje przez obszary zimniejsze, lód przesuwa się w stronę\nszerokości geograficznych bliższych tropikom. Jednak nie znaleziono żadnych fizycznych\nczynników, które byłyby odpowiedzialne za obecność takich ciepłych i zimnych obszarów\nprzestrzeni.\nNiektórzy zastanawiali się, czy procesja obszarów zrównania dnia z nocą albo powolna\nzmiana kierunku ziemskiej osi może powodować okresowe zmiany klimatu. Wykazano jednak,\nże różnice w nasłonecznieniu nie mogą być dostatecznie duże, aby stanowiły przyczynę epok\nzlodowacenia. […]\nNiektórzy\nz\nnaukowców\nupatrywali\nprzyczyny\nzlodowacenia\nw\nzmniejszeniu\npoczątkowego ciepła planety; okresy cieplejsze, między epokami zlodowacenia, przypisywano\nciepłu uwalnianemu przez hipotetyczny rozkład organizmów w warstwach bliskich powierzchni\nZiemi. Rozważano także wzrost i spadek aktywności gorących źródeł.\n9 Emitować - przewodzić, przesyłać.\n288 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nInni przypuszczali, że to pył pochodzenia wulkanicznego wypełnił atmosferę ziemską\ni powstrzymał nasłonecznienie, albo że przeciwnie - zwiększona zawartość dwutlenku węgla\nw atmosferze spowodowałaby spadek temperatur […].\nWszystkie wyżej wymienione teorie i hipotezy zawodzą, gdy nie mogą spełnić\nnajważniejszego warunku: po to, aby mogły się uformować masy lodu, musiały mieć miejsce\nznaczne opady. To wymaga obecności większych ilości pary wodnej w atmosferze, co jest\nwynikiem zwiększonego parowania powierzchni oceanów; ale to może być spowodowane\ntylko przez ciepło. Wielu naukowców zwracało uwagę na ten fakt i nawet wyliczyli, że dla\nwytworzenia pokrywy lodowej takiej jak w epoce zlodowacenia poziom powierzchni oceanu\npowinien w skutek parowania obniżyć się wiele stóp. Takie parowanie oceanów, po którym\nnastąpiłby szybki proces zamarzania, nawet w obszarach o klimacie umiarkowanym, mógłby\nwytworzyć epoki zlodowacenia. Problem jest następujący: co mogłoby spowodować\nparowanie i następnie szybkie zamarznięcie? Ponieważ nie jest znana przyczyna takich\nszybkich zmian rozgrzania i zamrożenia dużych obszarów planety, przyznano więc, że\n„obecnie przyczyna nadmiernego tworzenia się lodu na lądach stanowi zaskakującą\ntajemnicę, główny temat dla przyszłych badaczy zagadek Ziemi”.\nNieznane są nie tylko przyczyny pojawienia się i późniejszego znikania pokrywy lodowej,\nale problemem jest również to, jaki kształt geograficzny miał obszar pokryty lodem. Dlaczego\npokrywa lodowa na półkuli południowej poruszała się z terenów tropikalnych Afryki w stronę\npołudniowych obszarów polarnych, a nie w przeciwnym kierunku, i podobnie, dlaczego\nz półkuli północnej lód w Indiach poruszał się od równika w stronę Himalajów i większych\nszerokości geograficznych? Dlaczego lodowce w epoce zlodowacenia pokrywały większą\ncześć Północnej Ameryki i Europy, podczas gdy północna część Azji była od nich wolna? […]\nLodowce powstają na obszarach wiecznego śniegu; dlatego pozostają na zboczach\nwysokich gór. Północ Syberii jest najzimniejszy miejscem na Ziemi. Dlaczego epoka\nzlodowacenia nie dotknęła tego obszaru, podczas gdy objęła dorzecze Missisipi i całą Afrykę na\npołudnie od równika? Nie zaproponowano żadnego zadowalającego wyjaśnienia tej kwestii.\nImmanuel Velikovsky, Zderzanie światów, Londyn-Warszawa 2010.\n1 Stopa - jednostka miary, ok. 30 cm.\nZadanie 1. (0-1)\nWyjaśnij, na czym polega ironia zastosowana w pierwszym zdaniu drugiego akapitu\ntekstu Colina A. Ronana Epoka lodowcowa.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 289\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nIronia zastosowana we wskazanym zdaniu polega na tym, że autor podkreśla, iż słowo\n„śnieżka” używane w odniesieniu do Ziemi z epoki lodowcowej, jest nieadekwatne, zbyt\nłagodne i nie oddaje rzeczywistych, morderczych warunków, jakie panowały na Ziemi\nw tamtym okresie.\n\nIronia zastosowana we wskazanym zdaniu polega na tym, że wykorzystano grę słów\no przeciwstawnych znaczeniach: „śnieżka”, synonim łagodności, jest zestawiony\nz określeniem „mordercze warunki”, co daje efekt ironii. Autor podkreśla, że rzeczywiste\nwarunki klimatyczne Ziemi w epoce lodowcowej można opisać jako mordercze.\nZadanie 2. (0-1)\nImmanuel Velikovsky poszczególne akapity swojego tekstu rozpoczyna wyrażeniami\ntypu: „inni wysnuli przypuszczenia”, „niektórzy zastanawiali się”. Określ, jaką funkcję\njęzykową pełnią takie wyrażenia w tekście.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n Wyrażenia te przede wszystkim podkreślają hipotetyczny charakter rozważań, czyli\ndowodzą, że przyczyna zlodowacenia nie jest jeszcze wyjaśniona.\n\nW tekście użycie wyrażeń typu: „inni wysnuli przypuszczenia”, „niektórzy zastanawiali się”\nsprawia, że tekst ma walor poznawczy. Wyrażenia te pełnią funkcję informatywną.\nZadanie 3. (0-1)\nCzy Colin A. Ronan i Immanuel Velikovsky wskazują taką samą prawdopodobną\nprzyczynę zlodowaceń Ziemi? Uzasadnij odpowiedź na podstawie obu tekstów.\n290 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nNie. Tekst Colina A. Ronana wskazuje jedną teorię, tłumaczącą przyczynę powstania\nzlodowacenia Ziemi. Natomiast Immanuel Velikovski omawia sześć różnych teorii i hipotez\nwyjaśniających problem, stwierdza także, że żadna z nich nie tłumaczy przyczyn zlodowacenia\nw sposób przekonujący.\nZadanie 4. (0-2)\nRozważając\nnaukowy\nproblem\nzlodowaceń,\nImmanuel\nVelikovsky\ntwierdzi:\nZaproponowano inne teorie, o równie hipotetycznym charakterze, jednak nie wykazano\nistnienia zjawiska odpowiedzialnego za zmiany czy też zdolnego spowodować taki\nefekt. Na podstawie obu tekstów ustal, czy Colin A. Ronan zgodziłby się z zacytowanym\nstwierdzeniem. Odpowiedź uzasadnij.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nColin A. Ronan zgodziłby się z zacytowanym stwierdzeniem Immanuela Velikovskiego.\nWnioski w obu tekstach dotyczące wiedzy o przebiegu zlodowaceń są zbieżne, choć obaj\nautorzy prezentują inne teorie wskazujące na przyczynę zlodowacenia. Ronan zwraca uwagę\nm.in. na spadek natężenia promieniowania słonecznego, natomiast Velikovski pisze o kilku\nhipotezach tłumaczących przyczyny zlodowaceń. Obaj autorzy podsumowują swoje wywody\npodobnymi stwierdzeniami: Ronan nadmienia, że nic nie wiemy na temat przeszłości Ziemi,\nnatomiast Velikovski stwierdza, że nie ma „zadowalającego wyjaśnienia tej kwestii”.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nRonan mógłby zgodzić się ze stwierdzeniem Velikovskiego, ponieważ obaj piszą, że nie\nmożna przedstawić jednoznacznego wyjaśnienia kwestii przyczyn i przebiegu zlodowaceń.\nVelikovski podaje sześć hipotez, tłumaczących to zjawisko, ale ostatecznie obaj autorzy\nprzedstawiają podobny wniosek: za mało wiemy o dawnej przeszłości Ziemi, żeby stwierdzić\ncoś ostatecznie.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 291\nZadanie 5. (0-2)\nRozstrzygnij, czy autorzy tekstów zgodnie uważają, że prowadzenie badań nad\nzlodowaceniami Ziemi jest potrzebnym nauce odkrywaniem „zaskakującej tajemnicy”\nżycia naszej planety. Odpowiedź uzasadnij.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie z trafnym odwołaniem do obu tekstów.\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie z trafnym odwołaniem do jednego tekstu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nNie można potwierdzić zgodnego stanowiska obu autorów tekstu. Immanuel Velikovski pisze\njednoznacznie, że zagadnienie zlodowaceń, ze względu na wiele niewyjaśnionych wątków,\nstanowi „główny temat dla przyszłych badaczy zagadek Ziemi”, natomiast Colin A. Ronan nie\nwyraził takiej opinii w sposób dosłowny. Z wypowiedzi autora: „nasza obecna wiedza na temat\ntych odległych zdarzeń jest zbyt nikła, aby można cokolwiek stwierdzić z całkowitą pewnością”\nmożna wywnioskować, że istnieje potrzeba i konieczność ciągłych badań, ale Conan nie\nstwierdza tego wprost.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nMoim zdaniem stanowisko autorów obu tekstów nie do końca jest zgodne. Velikovski\nstwierdza, że zagadnienie zlodowacenia powinno być głównym przedmiotem badań\nnaukowców, ponieważ nie wszystko zostało jeszcze wyjaśnione w tym temacie. Natomiast\nColin A. Ronan prezentuje trochę inną postawę niż Velikovski, co powoduje, że stanowiska\nautorów obu tekstów trudno uznać za zgodne.\n292 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nZadanie 6. (0-2)\nCzy wnioski dotyczące historii zlodowaceń Ziemi, które w swoich tekstach formułują\nColin A. Ronan i Immanuel Velikovsky, są podobne, czy się różnią? Odpowiedź\nuzasadnij, odwołując się do obu tekstów.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie z trafnym odwołaniem do obu tekstów.\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie z trafnym odwołaniem do jednego tekstu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nKonkluzje dotyczące historii zlodowaceń w tekstach obu autorów są tożsame, ponieważ obaj\nstwierdzają, że aktualny stan wiedzy na temat przyczyn i przebiegu zlodowaceń oraz\nnastępujących ociepleń jest według Colina A. Ronana „nikły”, a zdaniem Immanuela\nVelikovskiego jest „tajemnicą”.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nKonkluzje dotyczące historii zlodowaceń w obu tekstach są podobne, ale przedstawione\ndowody i hipotezy się różnią. W swoim tekście Colin A. Ronan po opisie zmian klimatycznych,\ngeologicznych i biologicznych, jakie zachodziły na Ziemi podczas kolejnych zlodowaceń,\nstwierdza, że wiedza o „tych odległych zdarzeniach jest jednak zbyt nikła”. Do podobnych\nwniosków dochodzi Immanuel Velikovski.\nZadanie 7. (0-4)\nNa podstawie obu tekstów napisz syntetyzującą notatkę na temat: badania naukowe\nnad zjawiskiem zlodowacenia. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60-90 wyrazów.\nUwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa,\nortograficzna i interpunkcyjna.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 293\nZasady oceniania\nTreść\n3 pkt\n2 pkt\n1 pkt\n0 pkt\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla\n3 pkt, ALE\nprzekroczona\nzostała\ndozwolona\nliczba wyrazów\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla\n2 pkt, ALE\nprzekroczona\nzostała\ndozwolona\nliczba wyrazów\nnotatka\nspełnia\nkryteria A i C\nokreślone dla\n1 pkt, ALE\nprzekroczona\nzostała\ndozwolona\nliczba\nwyrazów\nALBO\nALBO\nALBO\nD. przedstawienie\nstanowiska\nkażdego\nautora\nnotatka\nprzedstawia -\noparte na\nkluczowych dla\ntematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie\nnotatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście, na\nodpowiednim\npoziomie\nuogólnienia\nnotatka\nprzedstawia -\noparte na\nkluczowych dla\ntematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego w\ntemacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście, ale\npoziom\nuogólnienia jest\nzaburzony\nnotatka\nprzedstawia\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie\nnotatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście\nnotatka nie\nspełnia\nżadnego\nz kryteriów\nokreślonego\ndla 1 pkt\n294 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nE. zestawienie\nstanowisk obu\nautorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie\nnotatki ujętych\nw tekstach obu\nautorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie\nnotatki ujętych\nw tekstach obu\nautorów\nstanowisk obu\nautorów nie\nzestawiono albo\nzestawiono je\nniepoprawnie;\nnie wskazano\nnp. punktów\nwspólnych/\nrozbieżnych\nalbo różnych\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie\nnotatki ujętych\nw tekstach obu\nautorów\nF. spójność\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\ncałość\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\ncałość ALBO w\nnotatce\nwystępują\nusterki w\nspójności\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\ncałość ALBO\nw notatce\nwystępują\nusterki w\nspójności\nD. długość notatki\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\nPoprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna\n1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).\n0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 3 pkt za treść\nTematem obu tekstów jest rozwikłanie zagadki powstania epoki lodowcowej w dziejach Ziemi.\nObaj autorzy, odwołując się do badań naukowców z różnych dziedzin, próbują weryfikować\nstawiane hipotezy badawcze. Colin Ronan swoje rozważania prowadzi wokół fenomenu\npowtórnego zlodowacenia, czyli docieka przyczyn powstania zjawiska: zlodowacenie -\nocieplenie - powtórne zlodowacenie. Emmanuel Velikovsky natomiast roztrząsa z pozycji\nróżnych dziedzin naukowych sam efekt zlodowacenia. Obaj autorzy przyznają, że\nwspółczesna nauka nie jest w stanie wyjaśnić tego zjawiska przyrodniczego.\n[71 wyrazów]\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt za treść\nPodstawową trudnością w badaniach nad epokami lodowcowymi jest dystans czasowy i brak\nmożliwości zebrania dowodów, które pozwoliłyby poprzeć formułowane teorie. Obaj autorzy\npiszą o istnieniu wielu hipotez naukowych, tłumaczących przyczyny, przebieg i zanik\nzlodowaceń. Według Colina A. Ronana widać rozbieżność między dowodami biologicznymi\ni geologicznymi, natomiast Immanuel Velikovsky twierdzi, że przyczyna zmian klimatycznych\nZiemi w epoce zlodowacenia jest „tajemnicą”.\n[59 wyrazów]\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 295\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt za treść\nRonan i Valikovsky eksponują różnorodność trudnych do udowodnienia, ze względu na\ndystans między współczesnością a epoką lodowcową, teorii na temat istnienia zlodowaceń\ni ich zaniku. Obaj autorzy podkreślają znaczenie działań naukowców podejmujących badania\nnad procesami zachodzącymi we wnętrzu Ziemi i na jej powierzchni, nad czynnikami\nbiologicznymi oraz zmianami klimatycznymi i dowodzą, że wiedza w tej dziedzinie jest\nniewielka, a jedyne, czym dysponujemy, to domysły i niewyjaśnione hipotezy.\n[67 wyrazów]\nCzęść 2. Test historycznoliteracki\nZadanie 2. (0-2)\nZapoznaj się z poniższym obrazem.\nLéon Bonnat\nHiob\n1880, Muzeum d’Orsay w Paryżu.\n296 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nZadanie 2.1. (0-1)\nDo jakiego epizodu z życia Hioba odnosi się obraz? W uzasadnieniu przywołaj sytuację\nz Księgi Hioba, ilustrującą twoją odpowiedź.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna, odwołująca się do obu dzieł. Odpowiedź powinna odnosić się\ndo pokory Hioba, który w obliczu cierpienia nadal ufa Bogu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nObraz odnosi się do momentu z życia Hioba, gdy nagi i trędowaty, wystawiony na próbę\nwierności wobec Boga, oznajmia, że Stwórca jest sprawiedliwy i wszystko dzieje się\nwedług Jego woli, której trzeba się poddać. Jednak Hiob nie jest w stanie zrozumieć,\njakie grzechy popełnił, przeżywając takie męczarnie. Jest to jeden z końcowych\nepizodów biblijnej przypowieści o Hiobie.\n\nHiob zwraca się do Boga, zastanawia się, czemu to właśnie jego, pobożnego i dobrego\nczłowieka spotyka takie cierpienie. Jednakże oddaje się Stworzycielowi, rozkłada ręce,\njest bezradny, lecz wierny i ufny.\n\nOdnosi się do momentu, w którym Hiob wyznaje wierność Bogu, mimo że zostały na\nniego zesłane nieszczęścia.\nZadanie 2.2. (0-1)\nWyjaśnij znaczenie związku frazeologicznego hiobowe wieści.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie związku frazeologicznego.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nZła wiadomość, przynosząca smutek, cierpienie.\n\nHiobowe wieści to wiadomości tragiczne, zwiastujące cierpienie.\n\nZłe okrutne wieści wiążące się z cierpieniem.\n\nZła, tragiczna, przerażająca wiadomość lub informacja.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 297\nZadanie 6. (0-1)\nPrzypisz każdej z podanych w tabeli postaci mitologicznej (1-4) odpowiadające jej\nokreślenie wybrane spośród A-F.\nA. wierna żona\nB. waleczna księżniczka\nC. cierpiąca matka\nD. zwiastunka nieszczęść\nE. uosobienie kary\nF. patronka miast\nPostać mitologiczna\nOkreślenie\n1. Kasandra\n2. Pandora\n3. Niobe\n4. Penelopa\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzupełnienie wszystkich wskazań.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1D, 2E, 3C, 4A\nZadanie 9. (0-2)\nPrzeczytaj poniższy fragment tekstu.\nHomer\nOdyseja\nPieśń pierwsza\nAtena i Telemach\nMęża głoś, Muzo, wielce obrotnego, który zburzył święty gród Troi, a potem wiele wędrował,\nwidział miasta, ludzi tak wielu i ducha ich poznał. Wiele swym sercem wycierpiał na morzu,\nwalcząc o własną duszę i powrót towarzyszy. Ale i tak ich nie zbawił, choć bardzo pragnął.\nHomer, Odyseja, przeł. Jan Parandowski, Poznań 1994.\n298 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nZadanie 9.1. (0-1)\nDo którego z bohaterów mitologii greckiej odwołuje się podany fragment eposu\nHomera? Podaj jego imię i uzasadnij odpowiedź.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne podanie imienia bohatera wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nDo Odyseusza, ponieważ brał udział w wojnie trojańskiej - „co święty gród Troi\nzburzywszy”, a następnie tułał się po świecie, nie mogąc dotrzeć do domu - „długo błądził\ni w tułaczce swojej”.\n\nOdyseusz, gdyż we fragmencie przywołana jest tułaczka głównego bohatera, który\npragnął powrócić do rodzinnej Itaki. We fragmencie przywołane zostają również trudy,\njakich doświadczył, czego przykładem może być pokonanie cyklopa Polifema lub\nspotkanie z Kirke.\nZadanie 9.2. (0-1)\nOdwołując się do podanego fragmentu eposu Homera, określ, jaką rolę w starożytnej\nepopei pełniła inwokacja.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne określenie roli inwokacji w epopei.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nInwokacja pełniła rolę pewnego rodzaju wstępu, zapowiadała pokrótce temat utworu.\nW przypadku „Odysei” Homera inwokacja przekazuje czytelnikowi informację, że epos\nbędzie o podróży, błądzeniu.\n\nByła swoistym wstępem zapowiadającym treść utworu, uroczystym zwrotem do\nadresata (Muzy) prosząc o natchnienie.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 299\nZadanie 15. (0-1)\nZapoznaj się z poniższymi tekstami.\nTekst 1.\nPieśń o Rolandzie\nCLXXVI\nHrabia Roland leży pod sosną. Ku Hiszpanii obrócił twarz. Wiele rzeczy przychodzi mu na\npamięć: tyle ziem, które zdobył dzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki, jego\npan, który go wychował. Płacze i wzdycha, nie może się wstrzymać. Ale nie chce przepomnieć\nsiebie samego; bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie: „Prawdziwy Ojcze, któryś nigdy\nnie skłamał, ty, któryś przywołał świętego Łazarza spośród umarłych, ty, któryś ocalił Daniela\nspomiędzy lwów, ocal moją duszę od wszystkich niebezpieczeństw za grzechy, którem\npopełnił w życiu!”. Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął ją z jego dłoni.\nOpuścił głowę na ramię; doszedł ze złożonymi rękami swego końca. Bóg zsyła mu swego\nanioła Cherubina i świętego Michała Opiekuna; z nimi przyszedł i święty Gabriel. Niosą duszę\nhrabiego do raju.\nPieśń o Rolandzie, [w:] Literatura francuskiego średniowiecza, przekł. Tadeusz Boy-Żeleński, Warszawa 1992.\nTekst 2.\nMistrz E.S.\nArs moriendi\nOxford, Ashmolean Museum, Department of Prints and Drawings, 1460-1467.\n300 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nPorównaj fragment Pieśni o Rolandzie z ryciną Mistrza E.S. Ars moriendi.\nZ zamieszczonych poniżej odpowiedzi wybierz i zaznacz te, które świadczą o obecności\nmotywu ars moriendi i są wspólne dla obu tekstów.\nA. Obecność postaci nadprzyrodzonych.\nB. Osamotnienie w chwili śmierci.\nC. Nadzieja na zbawienie.\nD. Modlitwa umierającego.\nE. Rytualizacja śmierci.\nF. Patos.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrawidłowa odpowiedź\nA, C, D, E\nZadanie 18. (0-1)\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu.\nJan Kochanowski\nTren IX\nKupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!\nKtóra, jesli prawdziwie mienią, wszytki żądze,\nWszytki ludzkie frasunki umiesz wykorzenić,\nA człowieka tylko nie w anioła odmienić,\nKtóry nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,\nZłym przygodom nie podległ, strachom nie hołduje.\n[…]\nNieszczęśliwy ja człowiek, którym lata swoje\nNa tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje!\nTerazem nagle z stopniów ostatnich zrzucony\nI między insze, jeden z wiela, policzony.\nJan Kochanowski, Tren IX, [w:] tenże, Dzieła polskie, T. 2., Warszawa 1976.\nWypisz z Trenu IX cytat świadczący o zachwianiu postawy światopoglądowej poety\ngłoszonej przez niego we wcześniejszej twórczości. Uzasadnij wybór tego cytatu\nw kontekście znanych Ci trenów.\nCytat:\nUzasadnienie:\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 301\nZasady oceniania\n1 pkt - wypisanie cytatu wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nCytat\nUzasadnienie\n„Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata\nswoje\nNa tym strawił, żebych był ujźrzał progi\ntwoje!”\nKochanowski w obliczu straty córki zdał\nsobie sprawę, że nie jest w stanie\nzachować stoickiego spokoju i zwątpił także\nw wiarę chrześcijańska, co najbardziej\nilustruje Tren XI, w którym Kochanowski\nszuka Orszulki w zaświatach innych religii,\na na końcu wyraża powątpiewanie\nw istnienie życia po życiu.\n„Terazem nagle z stopniów ostatnich\nzrzucony\nI między insze, jeden z wiela, policzony”.\nKochanowski wyraża w tych słowach swój\nżal do losu, wyznaje utratę wiary w stoickie\nmądrości, ponieważ w obliczu śmierci\nswojego dziecka filozofia stoicka, którą tak\ndługo wyznawał, okazała się nierealna, nie\ndająca pocieszenia.\n„ja człowiek, którym lata swoje\nNa tym strawił, żebych był ujźrzał progi\ntwoje!\nTerazem nagle z stopniów ostatnich\nzrzucony”.\nAutor w poprzednich trenach próbuje ukoić\nswoje cierpienie, szukając pocieszenia\nw filozofii (np. w stoicyzmie) i religii - tu\nuświadamia sobie, że wobec cierpienia są\none bezsilne.\nZadanie 22. (0-2)\nZapoznaj się z poniższymi tekstami.\nSarmatyzm - wykształcona w końcu XVI w. formacja kulturowa obejmująca ideologię,\nobyczajowość i kulturę szlachty w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. […] geneza sarmatyzmu\nzwiązana jest z tzw. mitem sarmackim […]. Mit ten legł u podstaw ideału Sarmaty jako\nszlachcica-katolika i ziemianina, w którego światopoglądzie pierwszoplanową rolę grały takie\nwartości jak republikanizm i wolność, dawność rodu, wewnątrzstanowa równość, wiara\nkatolicka oraz swojskość.\nMichał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński,\nSłownik terminów literackich, Wrocław 2000.\n302 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nJan Chryzostom Pasek\nPamiętniki\nWjeżdżając tedy Czarniecki do Lachowic w dzień Najświętszej Panny, wyszli przeciwko\nniemu processionaliter1 zakonnicy, szlachta, szlachcianki i kto tylko był w owym ciężkim\noblężeniu, „witaj!”, wołając, „zawitaj, niezwyciężony wodzu, niezwyciężony wojenniku, zawitaj\nod Boga nam zesłany obrońco!” Byli i tacy, osobliwie z białych głów, co wołali: „Zbawicielu\nnasz!” Zatulał uszy czapką, nie chcąc owego słuchać podchlebstwa. […] Zsiadał[o] tedy do\nkościoła rycerstwa siła i z naszego, i z litewskiego wojska. Dopieroż Te Deum laudamus2,\ndopiero tryumf! Z armat bito, aże ziemia drżała; a potem nabożeństwo śliczne, kazania,\ngratulacyje, dzięki Bogu za dobrodziejstwa i wszędy pełno radości, pomieszanej z płaczem;\nbo tam wszyscy magnatowie z księstwa litewskiego do tej fortece posprowadzali się byli.\nJan Pasek, Pamiętniki, Wrocław 1968.\n1 Processionaliter (łac.) - w procesji.\n2 Te Deum laudamus (łac.) - Ciebie Boga wysławiamy, wczesnochrześcijański hymn modlitewny.\nWykorzystując podaną definicję, określ dwie cechy postawy sarmackiej - obecne we\nfragmencie Pamiętników Jana Chryzostoma Paska - i zilustruj je przykładami z tekstu.\nCecha postawy sarmackiej\nPrzykład z tekstu\nZasady oceniania\n2 pkt - za podanie dwóch cech postawy sarmackiej, obecnych we fragmencie Pamiętników\nPaska, zgodnych z podaną definicją oraz ilustrujących je stosownych przykładów\nz tekstu.\n1 pkt - za podanie jednej cechy postawy sarmackiej oraz przykładu z tekstu.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nCecha postawy sarmackiej\nPrzykład z tekstu\nReligijność\nUdział we mszy świętej z okazji przybycia Czarnieckiego.\nUmiłowanie wolności\nPodziękowania dla Czarnieckiego, którego nazwano\n„Zbawicielem”.\nWewnątrzstanowa równość\n„Zsiadał[o] tedy do kościoła rycerstwa siła i z naszego,\ni z litewskiego wojska”.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 303\nZadanie 26. (0-1)\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu.\nAdam Mickiewicz\nKonrad Wallenrod\nJam to uczynił, dopełnił przysięgi,\nStraszniejszej zemsty nie wymyśli piekło.\nJa więcej nie chcę, wszak jestem człowiekiem!\nSpędziłem młodość w bezecnej obłudzie,\nW krwawych rozbojach, - dziś schylony wiekiem,\nZdrady mię nudzą, niezdolny do bitwy,\nJuż dosyć zemsty, - i Niemcy są ludzie.\nAdam Mickiewicz, Konrad Wallenrod, Warszawa 1982.\nNa podstawie podanego fragmentu Konrada Wallenroda wyjaśnij, jakiego problemu\nmoralnego dotyczą słowa tytułowego bohatera.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n\nBohater poświęcił życie żeby się zemścić, a u kresu życia waha się i podważa takiego\nżycia wartość oraz celowość swoich dawnych dążeń.\n\nKonrad Wallenrod siłuje się z problemem moralnym dotyczącym wyboru dobra swojego\nnarodu (walka z zakonem) a swoim własnym (ma już dość, poświęcił całe życie walce,\nktóra była niehonorowa i niegodna rycerza).\n304 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nZadanie 33. (0-2)\nPrzeczytaj poniższy fragment tekstu.\nTa epoka ma swój porządek. Po klęsce powstania styczniowego wyczerpały się marzenia\no szybkim odzyskaniu niepodległości. [Pisarze] proponowali, by czas niewoli zamienić w okres\nintensywnej pracy na rzecz społeczeństwa. Banał? Niezupełnie. Program […] był świadomą\nalternatywą wobec romantycznej idei „ojczyzny intymnej”. Mówił o potrzebie budowy życia\npublicznego, o kształtowaniu świadomości obywatelskiej, o pożytkach krytycznego stosunku\nwobec przeszłości.\nKierując się podobnymi zasadami, [artyści] dokonywali wyboru nie tylko tematów, ale\ni form. Opowiedziano się powszechnie za powieścią jako gatunkiem najodpowiedniejszym dla\nopisu otaczającego świata.\nGrażyna Borkowska, […], Warszawa 1996.\nZadanie 33.1. (0-1)\nO jakiej epoce mowa w tekście Grażyny Borkowskiej? Podaj nazwę tej epoki i uzasadnij\nswoją odpowiedź.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania ocenione na 1 pkt\n\nPozytywizm. Powstał po upadku powstania styczniowego z jego głównymi założeniami\nbyła praca u podstaw (praca organiczna). Działania te miały zwiększyć świadomość\npolskiego społeczeństwa.\n\nPozytywizm. W pozytywizmie pojawiła się idea pracy organicznej oraz pracy u podstaw\nna rzecz rozwoju społeczeństwa, porzucono romantyczne ideały a realistyczna powieść\nprzeważyła nad poezją.\n\nPozytywizm. Ta epoka trwała w literaturze od ok. 1864 do 1890. Pisarze poprzez literaturę\nchcieli uczyć społeczeństwo nowych postaw, w tym pracy organicznej, pracy u podstaw.\nZa pomocą takich zachować można było zwiększyć dobrobyt państwa.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 305\nZadanie 33.2. (0-1)\nSformułuj jeden argument, którym uzasadnisz tezę zawartą w ostatnim zdaniu tekstu\nGrażyny Borkowskiej: Opowiedziano się powszechnie za powieścią jako gatunkiem\nnajodpowiedniejszym dla opisu otaczającego świata. W odpowiedzi odwołaj się do\nkonkretnego przykładu z literatury.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania ocenione na 1 pkt\n\nW obliczu zniewolenia artyści obrali za cel kształtowanie publicznej świadomości -\npowieść zaś pozwalała na dotarcie w sposób przystępny do większej liczby osób.\nPrzykładem może być twórczość Bolesława Prusa - drukowana w odcinkach powieść\nLalka ukazywała przekrój polskiego społeczeństwa, propagując idee pracy u podstaw\ni pracy organicznej.\n\nW pozytywizmie powieść zyskała sławę, ponieważ komentowała ona rzeczywistość (było\nto jedno z założeń realizmu). Przykład powieści, która jest rzeczywistym źródłem wiedzy\njest „Lalka”, w której możemy dowiedzieć się, jak wyglądała Warszawa w czasach po\npowstaniu styczniowym.\nZadanie 35. (0-2)\nZapoznaj się z poniższym utworem.\nKazimierz Przerwa-Tetmajer\nDziś\nDawniej się trzeba było zużyć, przeżyć,\nby przestać kochać, podziwiać i wierzyć;\ndziś - pierwsze nasze myśli są zwątpieniem,\nnudą, szyderstwem, wstrętem i przeczeniem.\nDzieci krytyki, wiedzy i rozwagi,\ncudzych doświadczeń mając pełną głowę,\nchoćby nam dano skrzydła Ikarowe,\nnie mielibyśmy do lotu odwagi.\n306 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nMy nie tracimy nic, bośmy od razu\nnic nie przynieśli - i tylko nam bywa\ntak źle, że na złe takie brak wyrazu,\na serce pęka w nas i we krwi pływa.\nKazimierz Przerwa-Tetmajer, Dziś, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1980.\nZadanie 35.1. (0-1)\nWyjaśnij znaczenie użytego w wierszu sformułowania skrzydła Ikarowe, odwołując się\ndo mitologii greckiej.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie znaczenia mitologizmu.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nSkrzydła Ikarowe są nowym doświadczeniem, szansą na poznanie nowych wrażeń, jak\nwzniesienie się w przestrzeni i bliżej słońca, co umożliwiły one Ikarowi.\n\nSkrzydła Ikarowe - archetyp zaczerpnięty z mitologii greckiej, symbolizujący potencjał\ni możliwość spełnienia swych marzeń, realizacji zamierzonych celów.\nZadanie 35.2. (0-1)\nOkreśl, o jakiej postawie człowieka przełomu XIX i XX wieku jest mowa w wierszu\nKazimierza Przerwy-Tetmajera i wyjaśnij, w jaki sposób użycie sformułowania skrzydła\nIkarowe pozwala zdefiniować tę postawę.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 307\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wskazanie postawy oraz wyjaśnienie sformułowania w kontekście\nwskazanej postawy.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nPostawa: dekadencka\nWyjaśnienie: W wierszu człowiek mimo „skrzydeł Ikarowych”, czyli metaforycznych nowych\nmożliwości, nie decyduje się na nie. Definiuje postawę bierności dekadentów\ni zrezygnowania.\n\nPostawa: dekadencka\nWyjaśnienie: Dekadenci to grupa inteligencji polskiej, która pogrążona była w stagnacji\ni swoistym marazmie. Ikarowe skrzydła obnażają postawę ludzi przełomu wieku, którzy\nbali się ryzykować i zapewne nie odważyliby się na realizację swych marzeń i planów, na\nco pozwalają symboliczne skrzydła Ikara.\nZadanie 37. (0-2)\nZapoznaj się z poniższymi tekstami.\nTekst 1.\nStanisław Wyspiański\nWesele\nChochoł\nKto mnie wołał,\nczego chciał -\nzebrałem się,\nw com ta miał:\njestem, jestem\nna Wesele,\nprzyjedzie tu\ngości wiele,\nżeby ino wicher wiał.\nCo się w duszy komu gra,\nco kto w swoich widzi snach:\nczy to grzech,\nczy to śmiech,\nczy to kapcan, czy to pan,\nna Wesele przyjdzie w tan.\nStanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1994.\n308 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nTekst 2.\nStanisław Wyspiański\n[…]\nMuzeum Narodowe w Warszawie, 1898-1899.\nZadanie 37.1. (0-1)\nCo łączy obraz z zamieszczonym fragmentu dramatu Stanisława Wyspiańskiego?\nUzasadnij odpowiedź, odwołując się do obu dzieł.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 309\nZasady oceniania\n1 pkt - za odpowiedź poprawną, odwołującą się do obu dzieł.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nW tekście jest opisany moment przyjścia chochoła, który zapowiada dalsze następstwa\nakcji („co kto w swoich widzi snach”), natomiast obraz Stanisława Wyspiańskiego\nprzedstawia chochoły (róże owinięte w słomę) na plantach. Jest to spersonifikowany kwiat\nw ochronce.\n\nIlustracja jest powiązana, ponieważ fragment dramatu wypowiada chochoł i jego taniec\ntzw. „chocholi taniec” jest sceną pojawiająca się pod koniec tytułowego „Wesela” -\nanalogia do ilustracji\nZadanie 37.2. (0-1)\nW kontekście całego dramatu wyjaśnij symboliczne znaczenie postaci wypowiadającej\nsię w podanym fragmencie Wesela Stanisława Wyspiańskiego.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna, odwołującą się do całego utworu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nChochoł był postacią fantastyczną pojawiającą się w „Weselu” i symbolizował brak\npowodzenia w działaniach polskiego społeczeństwa, beznadziejność.\n\n„Co się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach” - chochoł zapowiada bieg\nwydarzeń - przybycie poszczególnych duchów do konkretnych postaci - konfrontacje\nwad, zderzenie z marazmem i letargiem.\n\nChochoł symbolizował bezwładność polskiego społeczeństwa oraz skorupę ochraniającą\npogrążony w niewoli naród.\n310 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nZadanie 43. (0-2)\nZapoznaj się z poniższym fragmentem utworu.\nTadeusz Borowski\nProszę państwa do gazu\nDużo, dużo aut pojechało do krematorium.\nJuż kończą. Trupy porozkładane na rampie zabiera ostatnie auto, klamoty są załadowane.\nKanada objuczona chlebami, marmoladą, cukrem, pachnąca perfumami i czystą bielizną,\nustawia się do odmarszu. Kapo kończy ładowanie kotła od herbaty zlotem, jedwabiami i czarną\nkawą. To na bramę dla wachmanów: puszczą komando bez kontroli. Parę dni obóz będzie żył\nz tego transportu: zjadał jego szynki i kiełbasy, konfitury i owoce, pił jego wódki i likiery, będzie\nchodził w jego bieliźnie, handlował jego złotem i tłumokami. Wiele wyniosą cywile za obóz, na\nŚląsk, do Krakowa i dalej. Przywiozą papierosy, jajka, wódkę i listy z domu.\nParę dni będzie obóz mówił o transporcie „Sosnowiec-Będzin”. Był to dobry bogaty\ntransport.\nTadeusz Borowski, Wspomnienia. Wiersze. Opowiadania, Warszawa 1977.\nZadanie 43.1. (0-1)\nNa podstawie podanego fragmentu Proszę państwa do gazu oraz znajomości całego\nopowiadania Tadeusza Borowskiego wyjaśnij pojęcie „człowiek zlagrowany”.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie pojęcia w kontekście całego utworu.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nCzłowiek lagrowany to człowiek, który został poddany częściowej dehumanizacji w trakcie\npobytu w obozie koncentracyjnym.\n\nCzłowiek lagrowany jest pozbawiony moralności. Przeżycia obozowe doprowadziły do\nodwrócenia się u niego wewnętrznego Dekalogu i dehumanizacji.\n\nCzłowiek lagrowany - jednostka zaciągnięta do niemieckich obozów zagłady w trakcie\nII wojny światowej, odarta z wcześniejszego życia, która na nowo musi zdefiniować\nmoralność i człowieczeństwo.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 311\nZadanie 43.2. (0-1)\nPodaj dwa inne przykłady zachowania więźniów obozu koncentracyjnego opisanego\nprzez Tadeusza Borowskiego świadczące o zlagrowaniu człowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podanie dwóch przykładów.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nKradzieże ludzi przybywających do obozu, aby zdobyć pożywienie i inne przedmioty\nużytku; wyrzeczenie się relacji, jeśli jest to w stanie zapewnić przeżycie.\n\nWięźniowie obozu zaczęli odczuwać nienawiść wobec współwięźniów, za także nowych,\npoddanych eksterminacji ludzi. Innym zachowaniem była dramatyczna walka\no pożywienie: egzystencja kosztem życia innych; kradzież jedzenia czy jedzenie traw\ni produktów nieprzeznaczonych dla ludzi.\nZadanie 52. (0-2)\nZapoznaj się z poniższym fragmentem tekstu.\nOlga Tokarczuk\nProfesor Andrews w Warszawie\nNastępnego dnia, gdy upewnił się, że telefon wciąż nie działa, znalazł czynny mały sklep\nna swoim osiedlu. […] Gdy wychodził, przywieźli właśnie chleb i sklep zapełnił się w ciągu\nkilku minut. Ustawił się w ogonku i sprzedawczyni bez pytania podała mu bochenek; zapłacił\ni odszedł. Widocznie jednak ciągnęło go do ludzi, pociągał go ciepły tłum ustawiony w długie\nkolejkowe wężyki, bo nie chciało mu się wracać od razu do ciasnej i pustej kawalerki.\nZatrzymał się przy blaszanych stołach ustawionych wprost na chodniku, przed którymi ludzie\nposłusznie stali w ogonku. Patrzył na ich twarze, szukał wśród nich Goshy, może gdzieś tu\nbyła. Ludzie milczeli złowrogo. Byli poważni, spięci, jakby niewyspani.\nPrzytupywali. Najbardziej ponury naród świata. A mimo to przystanął koło nich. Nie, nie\ndlatego, że ich potrzebował, ale dlatego, że płynęło od nich zwyczajne ludzkie ciepło. Mroźne\npowietrze topniało od ich oddechów. Patrzył na opatulone sprzedawczynie, które odławiały\nz wielkich beczek dorodne szare karpie. […] Ucho profesora Andrewsa złapało melodię tej\n312 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nkantyczki i teraz śpiewało mu w głowie: „Żywą czy na miejscu?”. Profesor mógł się tylko\ndomyślać znaczenia. […]\nPrzeszedł go dreszcz. Miał wrażenie, że bierze udział w religijnym rytuale. Zabijanie\nryby. „Żywą czy na miejscu?”, te powtarzane słowa hipnotyzowały go. Zapragnął nagle\nwłączyć się w tę okrutną powtarzalność i odejść z martwą rybą w siatce, jak wszyscy.\nBezwiednie stanął w ogonku, ale gdy zobaczył mały, czteroosobowy oddział żołnierzy\nz psem, otrzeźwiał. Zawstydził się nawet. Ludzie w milczeniu odwrócili wzrok od żołnierzy.\nPatrzyli teraz na własne stopy albo gdzieś w powietrze. Profesor z rozpaczą pomyślał\no swoim londyńskim gabinecie, o książkach i cieple elektrycznego kominka.\nOlga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie, [w:] tejże, Gra na wielu bębenkach, Kraków 2007.\nZadanie 52.1. (0-1)\nWypisz z tekstu trzy różne sformułowania, które informują o czasie akcji w utworze.\nNa ich podstawie określ czas wydarzeń historycznych w opowiadania Olgi Tokarczuk.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wypisanie trzech sformułowań i wykorzystanie ich w określeniu czasu\nhistorycznego w opowiadaniu.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\n„Przed którym ludzie posłusznie stali w ogonku”, „Patrzył no opatulone sprzedawczynie,\nktóre odławiały z wielkich beczek dorodne szare karpie”, „ gdy zobaczył mały,\nczteroosobowy oddział żołnierzy” - Stan wojenny 13 grudnia 1981 r.\n\n„Następnego dnia, gdy upewnił się, że telefon wciąż nie działa” „Gdy zobaczył mały,\nczteroosobowy oddział żołnierzy” „Kudzie posłusznie stali w ogonku” - wprowadzenie\nstanu wojennego.\n\n„zabijane ryby. Żywą czy na miejscu” - czas Świąt Bożego Narodzenia, przed Wigilią.\n„stanął w ogonku” - czasy kolejek w PRL-u. „czteroosobowy oddział żołnierzy z psem” -\nkontrole, inwigilacja, stan wojenny.\n„Pociągał go ciepły tłum ustawiony w długie kolejkowe wężyki”, „czteroosobowy oddział\nżołnierzy z psem”, „Zabijanie ryby”. Akcja toczy się w grudniu, przed Bożym Narodzeniem\npodczas stanu wojennego.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 313\nZadanie 52.2. (0-1)\nUzasadnij, że narrator opowiada o wydarzeniach językiem ezopowym.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n\nNarrator zwraca uwagę na formułę sprzedawcy. „Martwą czy żywą rybę”, w wyniku\nokoliczności, nabierze to znaczenia o charakterze ukrytym. Rytuał religijny, zawstydzenie\nsię i żołnierze mówią o wszechobecnej śmierci i strachu.\n\nNie mówi wprost o wydarzeniach, unika bezpośrednich określeń, tak jakby chciał uniknąć\ncenzury.\n314 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nZ opinii Recenzentów:\nZaproponowana formuła jest zgodna z podstawą programową z 2018, obejmuje wszystkie\nwymagania ogólne (co jest najważniejsze) i większość wymagań szczegółowych. Układ\nInformatora jest przejrzysty. Jasno omówione są cechy zadań. […]\nBardzo dobra jest koncepcja pierwszej części arkusza egzaminu pisemnego: konfrontacja dwóch\ntekstów, pytania analityczne, napisanie notatki.\ndr hab. Krzysztof Biedrzycki, prof. UJ\nW części ustnej zaplanowano sprawdzenie zarówno umiejętności czytania utworów literackich\noraz innych tekstów kultury, jak też zagadnień językowych, retorycznych, tworzenia wypowiedzi,\nsamokształcenia. […] Interesującym wymaganiem jest wprowadzenie obowiązku odniesienia się\nw przynajmniej jednym pytaniu zadanym w trakcie rozmowy na temat realizowanych poleceń do\nindywidualnej refleksji zdającego dotyczącej omawianego zagadnienia. Rozmowa może wówczas\nstać się okazją do przybliżenia literatury doświadczeniom egzystencjalnym młodego człowieka.\nSzczegółowo opisane kryteria oceniania części ustnej pozwalają na precyzyjne wartościowanie\nwyników egzaminu.\nInteresującym i nowym zadaniem wprowadzonym w części I. Język polski w użyciu jest notatka\nsyntetyzująca, rozumiana jako forma zwięzłego przedstawienia informacji istotnych dla dwóch\ntekstów. Jej zredagowanie wymaga dokonania analizy, syntezy, sformułowania uogólnienia na\npodstawie tekstów, czyli praktycznych umiejętności, które są szczególnie pożądane nie tylko\nw sytuacjach szkolnych, ale również w karierze zawodowej. Tak pomyślana formuła polecenia\nstanowi dobrą kontynuację i poszerza umiejętność logicznego streszczenia tekstu nieliterackiego\nsprawdzaną na egzaminie ósmoklasisty. Nowością jest wprowadzenie w kryteriach oceniania\npoprawności językowej, ortograficznej, interpunkcyjnej. Zadanie więc wymaga syntetycznego\nprzedstawienia wskazanego problemu na podstawie tekstów oraz uczy precyzji, jasności,\nklarowności wypowiadania się na temat omówiony w podanym tekście.\ndr Renata Bryzek\nEgzamin pisemny na poziomie podstawowym składający się z trzech części sprawdza nie tylko\nrozumienie tekstu, lecz także umiejętność korzystania z niego - porównywania go z innym\ntekstem, analizowania i syntetyzowania, znajomość zagadnień historycznoliterackich i umiejętność\ntworzenia wypowiedzi argumentacyjnej. Napisanie wypracowania wymaga omówienia problemu\nsformułowanego w temacie na podstawie dwóch utworów literackich (w tym jednego z listy lektur\nobowiązkowych) i dwóch kontekstów, co wyklucza ograniczenie się do interpretacji znanego\nz lekcji tekstu czy streszczanie go. Już zatem na poziomie podstawowym uczeń powinien\nwykazać się nie tylko dobrą znajomością lektur, rozumieniem funkcji środków artystycznych, lecz\ntakże umiejętnością wykorzystania nabytej w szkole kompetencji kulturowej.\nZ uznaniem trzeba się odnieść do pracy redaktorów Informatora - został on przygotowany z dużą\nstarannością i wyraźną troską o jednoznaczność i czytelność zawartych w nim informacji. Może\nwięc pełnić funkcję przewodnika dla nauczycieli przygotowujących swoich uczniów do egzaminu\ndr hab. Anna Cegieła, prof. UW\nInformator o egzaminie maturalnym z języka polskiego (część ustna i część pisemna na poziomie\npodstawowym) jest bardzo dobrym opracowaniem, które nie tylko pomoże uczniom\ni nauczycielom w przygotowaniu się do egzaminu maturalnego, ale także posłuży do lepszego\nkształtowania metodycznego edukacji na poziomie szkoły ponadpodstawowej. Raz jeszcze\npodkreślę, iż powiązanie literatury z innymi tekstami kultury jest cenne, bowiem pokazuje\nuczniowi, iż literatura pomaga w zrozumieniu otaczającego nas świata, a nauczycielowi\npodpowiada, jak uatrakcyjnić jej prezentację na lekcjach języka polskiego. Także jak, dzięki\npowiązaniu z kształceniem językowym, w tym elementami retoryki, trafnie ukazać rolę języka jako\nnarzędzia, dzięki któremu poznajemy i organizujemy nasze postrzeganie świata.\nprof. zw. dr hab. Jakub Z. Lichański\nEGZAMIN\nMATURALNY\nJęzyk polski\nISBN 978-83-66725-03-4\n9 7 8 8 3 6 6 7 2 5 0 3 4","answer":"A","answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-podstawowy/zad-Temat_6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":267,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2023","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Temat 6. (0-35)<br>Melancholia - choroba duszy, motywacja do działania? Różne oblicza nudy<br>w literaturze.<br>W pracy odwołaj się do:<br><br>wybranej lektury obowiązkowej<br><br>innego utworu literackiego<br><br>wybranych kontekstów.<br>Wymagania ogólne i szczegółowe<br>Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na<br>s. 22.-23. Informatora.<br>Zasady oceniania<br>Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się<br>na s. 29.-42. Informatora.<br>Przykładowe ocenione rozwiązania<br>Przykład 1.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>Nuda towarzyszy nam niemal codziennie: w szkole, kiedy lekcja nie<br>jest interesująca, podczas rodzinnego spotkania, kiedy ciotki i wujkowie<br>opowiadają stare, wielokrotnie słyszane historie, w domu. Wyzwala w<br>nas często trudne do opisania emocje. Sprawia nawet, że pogrążamy<br>się w smutku i znużeniu. Nuda często prowadzi do melancholii, czasem<br>również do choroby duszy. Nie motywuje do działania. Literatura<br>przedstawia różne jej oblicza: od apatii, bierności, aż do depresji.<br>Ciągłe powtarzanie tych samych czynności sprawia, że stają się<br>zwyczajnie nudne. Pojawia się rutyna. Taki właśnie efekt znudzenia<br>codziennością obserwujemy w zachowaniu ludowej bohaterki, Zosi,<br>jednego z duchów przywołanych w II części „Dziadów” Adama<br>Mickiewicza. Zosia cierpi z powodu braku nowych doświadczeń, o czym<br>świadczą słowa: „Przecież nie wiem, skąd ta nuda: \\ Wyglądam kogoś<br>za każdym szelestem, \\ Ach, i zawsze sama jestem!”. Dziewczynie po<br>śmierci brakuje chłopców, którzy ją kiedyś adorowali. Teraz jest<br>pogrążona w melancholii, samotności. Nikt się o nią nie troszczy. Tę<br>rutynę trudno jest jej przełamać bez pomocy z zewnątrz.<br>268 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>54<br>Podobna sytuacja zachodzi w przypadku dzieci - Józia i Rózi. Mają<br>dość nużącej beztroski:<br>„Zbytkiem słodyczy na ziemi \\ Jesteśmy nieszczęśliwemi.”<br>Przyczyną nudy może więc być zarówno niedostatek, jak i nadmiar<br>czegoś. Mimo że czas „Aniołków” jest urozmaicony, wszystko wydaje<br>się przewidywalne, a co za tym idzie - nieciekawe:<br>„Lecz choć wszystkiego dostatek, \\ Dręczy nas nuda i trwoga.”<br>Zarówno dzieci, jak i Zosia, chociaż z różnych etycznych powodów,<br>znajdują się w zawieszeniu między światami, gdzie panują nuda i<br>melancholia, będące konsekwencjami postaw i okoliczności, jakie miały<br>miejsce za życia bohaterów: niezaznania cierpienia, lekceważenia<br>miłości. Myślenie to, wywiedzione z ludowej moralności, pokazuje nudę<br>jako stan sprzeczny z pełnią człowieczeństwa.<br>Do pewnego stopnia podobnych przyczyn znudzenia możemy<br>doszukiwać się w sytuacji Izabeli Łęckiej, bohaterki „Lalki” Bolesława<br>Prusa. Dochodzą do nich powody wynikające z uwarunkowań<br>społecznych.<br>Przygnębienie<br>Izabeli<br>związane<br>jest<br>z<br>rutyną<br>codzienności panny z wyższych sfer (krytycznie przedstawionych w<br>powieści), niedocenianiem pracy jako lekarstwa na nudę, wreszcie<br>nieprzystawaniem marzeń (jak tego o miłości Apollina) zepsutej<br>arystokratki do rzeczywistości. Jej apatia ma swoje źródło w miałkiej,<br>egocentrycznej, pozbawionej głębszego sensu egzystencji, typowej, wg<br>Prusa, dla wielu ludzi z tej sfery. Wartość życia panny Łęckiej zdaje się<br>zależeć od ilości adoratorów i pozycji w salonach arystokracji. Jest jak<br>porcelanowa lalka bez uczuć, a melancholia w końcu staje się chorobą<br>jej duszy, z czego sama nie zdaje sobie sprawy, ale zatruwała nią<br>otoczenie. Takie postawy znudzonych życiem arystokratów możemy<br>obserwować także w innych powieściach pozytywistycznych. To na<br>przykład Zygmunt Korczyński i Teofil Różyc w „Nad Niemnem” Elizy<br>Orzeszkowej, kontestujący wszystko, co ich otacza, ze wszystkiego<br>niezadowoleni. Tak wykreowani bohaterowie stanowią przeciwieństwo<br>rzutkich, hołdujących pracy i obowiązkom bohaterów tych powieści<br>(Stanisława Wokulskiego, Heleny Stawskiej w „Lalce”,x czy Jana<br>Bohatyrowicza w „Nad Niemnem”). Ich znudzenie życiem w takim<br>zestawieniu uświadamia czytelnikowi destrukcyjny wpływ melancholii<br>na człowieka i jego stosunek do świata.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>x int.<br>jęz.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 269<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>Marazm,<br>poczucie<br>bezsensu<br>życia<br>miewały<br>też<br>źródła<br>światopoglądowe (schopenhaueryzm) i towarzyszyły na przykład<br>młodopolskim<br>dekadentom.<br>W<br>połączeniu<br>z<br>końcem<br>wieku,<br>niepewnością jutra wywoływały stan przygnębienia. Widać to między<br>innymi w wierszu „Deszcz jesienny” Leopolda Staffa. Nastrój budowany<br>jest w tekście poprzez powtarzający się motyw jesiennego deszczu.<br>Jednostajność,<br>dekadencka<br>nastrojowość<br>pogłębiają<br>poczucie<br>bezsensu życia i ilustrują chorobę duszy. Brak miłości i przygnębienie<br>rysują przed oczami bohatera lirycznego świat w czarnych barwach.<br>Melancholia jest wszechogarniająca; ze stanu nudy, beznadziejności<br>istnienia nie ma ucieczki. Choroba duszy człowieka końca XIX wieku<br>powoduje, że jest samotny:<br>„Ktoś dziś mnie opuścił w ten chmurny dzień słotny<br>Kto? Nie wiem Ktoś odszedł i jestem samotny ”<br>Bohater liryczny wiersza stanowi jedność z otaczającą go<br>rzeczywistością. Nuda w wierszu „Deszcz jesienny” obezwładnia,<br>zabiera nadzieję, zamyka w marazmie.<br>Podsumowując, nuda potrafi przybierać różne formy: od<br>niegroźnego, chwilowego rozdrażnienia, przez melancholię, aż po<br>poważną chorobę duszy. Okazuje się, że nudę wywołują różne<br>przyczyny, wydawałoby się, że nie ma między nimi niczego zbieżnego.<br>Stan ten może dotykać zarówno tych, którzy żyją w dostatku<br>i komforcie, jak i tych, którym brakuje wszystkiego.<br>/645 wyrazów/<br>jęz.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br><br>znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Lalki Bolesława Prusa,<br>Dziadów cz. II Adama Mickiewicza)<br><br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br><br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br><br>nie zawiera błędu kardynalnego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt</li></ol>\n<p><br>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Lalkę Bolesława Prusa<br>(funkcjonalna analiza postawy Izabeli Łęckiej, określenie przyczyn nudy, która<br>panuje w jej życiu, wnioskowanie argumentacyjne dotyczące postawy i stanu<br>emocjonalnego bohaterki powieści Prusa), również w pełni funkcjonalnie<br>270 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>wykorzystano odniesienie do Dziadów cz. II (funkcjonalna analiza przyczyn nudy<br>u wybranych postaci dramatu)<br><br>funkcjonalnie wykorzystany kontekst literacki (problematyka wiersza Leopolda<br>Staffa Deszcz jesienny) oraz historycznoliteracki - odniesienie do dekadentyzmu<br>jako postawy towarzyszącej człowiekowi końca wieku XIX);<br><br>bogata argumentacja<br><br>funkcjonalność omówionych dzieł literackich oraz kontekstu interpretacyjnego<br>świadczą o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy<br>zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,<br>jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób<br>wyrazisty i konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;<br>6 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.<br>Łącznie<br>33 punkty<br>Przykład 2.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>W świecie sztuki każdy okres życia ma swoją wartość. Artyści,<br>będąc ludźmi mentalnie kreatywnymi, potrafią odnaleźć sens każdego<br>oblicza życia, a następnie tę wartość przedstawić odbiorcy. Literatura,<br>jako dziedzina sztuki często naznaczona doświadczeniami z różnych<br>etapów życia twórcy, doskonale przekazuje skrajnie różne spojrzenia<br>na stan, w jakim może znaleźć się człowiek. Niezależnie, o jaki stan<br>chodzi, czy jest to dzieciństwo, czy może starość, wojna polityczna,<br>a może mentalna - zawsze w literaturze spojrzenie na ten czy inny<br>stan jest zależne od wielu czynników (m.in. życie i charakter twórcy).<br>Czy możemy wyodrębnić pewne uniwersalne punkty, wokół których<br>spotykają się opisy etapów życia bohaterów? Swoiste archetypy? Nie.<br>Każdy z bohaterów nie tylko został stworzony przez konkretnego<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 271<br>rzecz.<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>twórcę literackiego, o własnym i niepowtarzalnym charakterze, ale<br>także, a może przede wszystkim, został stworzony w konkretnym<br>momencie historii życia tegoż twórcy!<br>Wróćmy do tezy z początku tekstu. Podejmując rozważania nad<br>wartością i znaczeniem etapów życia człowieka, i tych wielko-<br>i małoskalowych√ zazwyczaj brane są pod lupę te etapy, w których<br>człowiek znajduje się w trudnej sytuacji - fizycznie i mentalnie. Często<br>w kontekście powyższych twierdzeń zapominamy o tym, że życie<br>człowieka jest pełne momentów, które pozornie nie są warte analizy.<br>Weźmy na przykład nudę. Największą bolączką w interpretowaniu<br>tekstów literackich pod kątem nudy jest problematyka jej definicji. To,<br>czym nuda jest, zdaje się niemal niemożliwym do sprecyzowania.<br>Doszukiwać można się jej epifenomenu w postawach bohaterów,<br>które<br>określilibyśmy<br>mianem<br>melancholii,<br>przygnębienia,<br>zniechęcenia, a sięgając do preromantyzmu, była ona ważnym<br>elementem Weltschmerzu. Oniryczny wręcz charakter nudy postuluje<br>wiele epok, często pomiędzy wierszami określając ją jako chorobę<br>duszy.<br>Pamiętając o wartości i sensie każdego, nawet najmniejszego<br>okresu życia, zadać można całkowicie racjonalne pytania: Czy nuda<br>może stać się motywacją do działania? Czy te zjawiska,<br>charakterystyczne dla nudy w każdej epoce i z nią sprzężone, mogą<br>popchnąć człowieka do działania?<br>Znając rozumienie nudy w ujęciu mentalnym i pytanie<br>o motywację, spójrzmy na konkretne przykłady bohaterów, którzy<br>swoją nudą udowadniają, że nawet ona jest warta dostrzeżenia.<br>Ofelia. Jedna z czołowych bohaterek „Hamleta” Williama Szekspira.<br>Czym jest nuda w jej przypadku? Ofelia to bohaterka oderwana od<br>świata, żyjąca w ciągłym kryzysie tożsamości i wartości. Jej<br>melancholia powoduje, że jako młoda dziewczyna odrywa się od<br>świata ludzi, wokół których toczy się jej życie. Drętwieje mentalnie<br>i fizycznie, jej duchowa egzystencja ogranicza się do chwilowych<br>powrotów świadomości, związanych głównie z Hamletem - jej<br>zachowanie jednak nawet w takich chwilach świadczy o głębokiej<br>melancholii. Ofelia zanurzona jest w etap życia√ w którym nie ma<br>jęz.<br>jęz.<br>√int. jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz. √int.<br>272 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>sp. rzecz.<br>sp.<br>sp.<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>wsparcia w odnajdywaniu siebie, a kryzys wartości z dnia na dzień<br>rozbija ją wewnętrznie coraz bardziej.<br>Jak widać, w trakcie nudy całkiem sporo może się dziać. Nuda to<br>bowiem stan, w który człowiek wchodzi już z pewnym bagażem<br>emocjonalnym - to właśnie permanentna nuda Ofelii powoduje, że<br>wszystkie konflikty duchowe√ z jakimi się mierzy, zaczynają prowadzić<br>ją do swoistego obłędu. Brak działania fizycznego, zawód miłością<br>i brak możliwości skonfrontowania się z samą sobą√ spowodowany<br>melancholią - czy to mogło skończyć się dobrze? Dochodzimy więc<br>do pierwszego pytania. Do czego prowadzi Ofelię ten nieprzerwany<br>konflikt, z którym nie potrafi sobie poradzić, ten duchowy obłęd,<br>z którego wyjścia nie ma? Do jedynej drogi, jaką w tej sytuacji może<br>nadać życiu bohaterki autor. Skończyć je. Samobójstwo Ofelii jest<br>wielowymiarowe - nie może ona przestać żyć w melancholii i nie może<br>już wrócić do normalności ze stanu, w jakim się znalazła. Nuda<br>doprowadziła ją do przepaści, w którą wpadła niemal niezauważenie</p>\n<ul><li>bo czymże jest nuda dla kogoś tak sponiewieranego życiem.</li></ul>\n<p>To właśnie jest wspomniana na początku tekstu oniryczna<br>choroba duszy, jaką nuda tworzy nad bohaterem. Szekspir, żyjąc<br>w XVII wieku, dokładnie znał pojęcie nudy jako mentalnego łańcucha<br>‿- oświecenie nie przyniosło leku na życiowe konflikty podyktowane<br>emocjami, czuciem i wartościami.<br>Skoro o czuciu mowa - wspomniany Weltscherz jako podstawa<br>preromantyzmu kształtował się z postaw wynikających wprost z nudy<br>życia pierwszych romantyków, którzy znużeni oświeceniowym<br>nihilizmem mentalnym i brakiem mocnych odczuć psychofizycznych,<br>poszukiwali swojej tożsamości w uczuciach.<br>Aby zobrazować√ jak takie postawy życiowe wyglądają w<br>praktyce, spójrzmy na pierwszego przedstawiciela preromantyzmu,<br>cierpiącego (o ironio!) na zabójczy Weltschmerz - młodego Wertera<br>(„Cierpienia młodego Wertera√ J.W. Goethe)√ Jedną z podstaw<br>rozumienia stanowisk Wertera jest zauważenie jego wieku,<br>podkreślonego aż w tytule dzieła - Werter jest młodym człowiekiem.<br>‿Dość charakterystyczne jest ze względu na to postrzeganie siebie<br>jako jednostki nieprzeciętnej, która widzi, wie i czuje więcej niż inni.<br>‿Lekceważący stosunek do reszty był ważnym aspektem jego nudy<br>jęz.<br>√int.<br>jęz.<br>√int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz. jęz.<br>ort.<br>jęz.<br>√int.<br>√√int. jęz.<br>jęz. jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 273<br>sp.<br>sp.<br>sp.<br>sp.<br>sp.<br>85<br>86<br>87<br>88<br>89<br>90<br>91<br>92<br>93<br>94<br>95<br>96<br>97<br>98<br>99<br>100<br>101<br>102<br>103<br>104<br>105<br>106<br>107<br>108<br>109<br>110<br>111<br>112<br>113<br>114<br>115<br>116<br>117<br>118<br>119<br>120</p>\n<ul><li>‿Werter nie widzi zrozumienia, nie widzi oparcia i nie widzi</li></ul>\n<p>poszanowania jego miłości. Pesymizm, który Werter posunął do<br>granic absurdu, powoduje, że staje się oderwany od świata innych<br>(w znaczeniu mentalnym). Miłość do Lotty, tak irracjonalna, tak<br>romantyczna, tylko potęguje to wrażenie. Można więc zadać pytanie -<br>czy melancholia Ofelii i melancholia Wertera są podobne? Odpowiedź<br>nie jest oczywista.<br>Weltschmerz młodego Wertera wynika przede wszystkim ze<br>stosunku do rzeczywistości√ jaki ten obiera. Werter sam decyduje się<br>na samotność, bacznie obserwuje nędzę i kontempluje naturę. Bunt -<br>to odpowiednie słowo na postawę Wertera. Niczym narrator<br>Mickiewiczowskiej „Romantyczności&quot; buntuje się wobec zastanego<br>świata<br>wartości<br>i<br>postuluje<br>własny,<br>oparty<br>na<br>skrajnych<br>przeciwieństwach. U Ofelii cały ten proces nie zachodzi. Ofelia<br>szamocze się między decyzjami innych ludzi, nie potrafi sama o<br>niczym zdecydować, cierpi przez permanentny stan oderwania.<br>Werter jest inny (bo też „xpowstał”x znacznie później, na przełomie<br>epok).<br>‿Działania Wertera, które prowadzą do powstawania tego stanu bólu<br>świata√ są spowodowane nudą. Nie podoba mu się etap√ na którym<br>znalazło się jego życie. Kiedy decyduje się odejść ze służby<br>dyplomatycznej, bo rozumie, że nie pogodzi się ze światem, jego nuda<br>przechodzi na kolejny wymiar. Powoli tracąc nadzieję na znalezienie<br>oparcia dla swojego modelu świata (inna sprawa, czy znalezienie<br>takiego byłoby w ogóle wobec Wertera możliwe), zapada się coraz<br>głębiej w melancholiczny obraz rzeczywistości - a postulowane przez<br>niego poznanie czuciem i emocjami uderza coraz mocniej.<br>‿Cóż - uznanie świata za wroga może skończyć się tylko w jeden<br>sposób. ‿Znowu - Ofelia nie konkretyzuje swoich uczuć w ten<br>sposób, powody jej samobójstwa są zgoła inne. Samobójstwo<br>Wertera, kończące dzieło, jest wyrazem bezpośredniego konfliktu<br>bądź ucieczki. Droga Ofelii kończy się w sposób naturalnie konieczny<br>zasadami etycznymi wpisanymi w świat dzieła (samobójstwo jest też<br>konieczne fabularnie), ‿droga Wertera kończy się, bo Werter nie<br>wytrzymuje już we własnym Weltschmerzu, zabija go choroba duszy,<br>której przebieg jest zawsze inny.<br>jęz. jęz.<br>jęz.<br>√int jęz.<br>jęz.<br>jęz. x x int.<br>√int √int<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>274 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>sp.<br>121<br>122<br>123<br>124<br>125<br>126<br>127<br>128<br>129<br>130<br>131<br>132<br>133<br>134<br>135<br>‿Nuda to melancholia, to mentalne wyjście poza schemat√ w którym<br>brak działania oznacza rozwój wewnętrznego konfliktu. Czy nuda<br>może stać się motywacją? Jak widać powyżej, bezpośrednio nie.<br>Nuda wyzwala jednak pewne mechanizmy, które w połączeniu<br>z charakterem bohatera (epoką√ w której żyje, epoką√ w której żyje<br>autor itd.) mogą doprowadzić go do różnych działań. W opisanych<br>przypadkach była to śmierć. Czy wartość nudy w życiu obu bohaterów<br>została określona podobnie? Nie, choć można odnieść takie wrażenie.<br>Ich nuda była przede wszystkim podyktowana epoką (sama nuda nie<br>była kluczowa z punktu widzenia fabuły), a to właśnie w niej wartość<br>tego stanu jest zawarta. Nuda dla Ofelii to życie we dworze jako młoda<br>dziewczyna poszukująca własnej wartości, nuda dla Wertera to życie<br>w pełnym natury świecie, wobec którego młodzieniec się buntuje.<br>Gdzie i czy w tym wszystkim chowa się obiektywne pojęcie nudy - to<br>najmniej ważna sprawa.<br>/1170 wyrazów/<br>√int<br>jęz.<br>√int √int<br>jęz.<br>jęz. jęz.<br>jęz.<br>jęz.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br><br>znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Hamleta Williama<br>Szekspira)<br><br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br><br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br><br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 14 pkt</li></ol>\n<p><br>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Hamleta Williama Szekspira<br>(funkcjonalna analiza postawy Ofelii, określenie przyczyn jej pełnego melancholii<br>usposobienia, prowadzącego do śmierci bohaterki; wnioskowanie argumentacyjne<br>dotyczące postawy i stanu emocjonalnego Ofelii); również w pełni funkcjonalnie<br>wykorzystano odniesienie do Cierpień młodego Wertera J.W. Goethego<br>(funkcjonalna analiza przyczyn nudy i melancholii, która prowadzi bohatera do<br>samobójczej śmierci)<br><br>funkcjonalnie wykorzystany kontekst historycznoliteracki (funkcjonalna analiza<br>Weltschmerzu jako zespołu nastrojów charakterystycznych dla bohaterów<br>sentymentalnych i kreacji preromantycznych) oraz psychologicznego (analiza<br>uwarunkowań psychicznych towarzyszących nastrojom bohaterów); w analizie<br>wszystkich utworów literackich<br><br>bogata argumentacja<br><br>funkcjonalność omówionych dzieł literackich oraz kontekstów interpretacyjnych<br>świadczą o erudycji zdającego<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 275<br><br>2 błędy rzeczowe: pierwszy wynika z przypisania nudzie w sposób nieuzasadniony<br>charakteru onirycznego, drugi z niewłaściwej interpretacji cech oświecenia.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w przeważającej części<br>pracy zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi został zaburzony w skali<br>ogólnej (częściowo niefunkcjonalny wstęp).<br>3b. Spójność wypowiedzi: 0 pkt - w wypowiedzi występuje 9 zaburzeń spójności<br>między- i wewnątrzakapitowej, które wprowadzają do wywodu chaos myślowy.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;<br>47 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 15 błędów interpunkcyjnych.<br>Łącznie<br>20 punktów<br>Przykład 3.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>Wszystkie emocje√ targające bohaterem od wewnątrz, stanowią<br>uzasadnione źródło pobudek do podejmowanych działań. Jednak czym<br>jest dla niego melancholia, która wprawia w stan zawieszenia? Czy<br>może być również motywacją, czy wręcz przeciwnie - podjęcie się<br>czynów może zachodzić tylko i wyłącznie po wyrwaniu się z impasu?<br>Literatura przedstawia sentymentalność niejednoznacznie, wszakże<br>jedno nie wyklucza drugiego, natomiast, jeśli melancholia już skłania do<br>działania, nie są to czyny, które miałyby zmienić bieg spraw na lepsze.<br>Powszechny obraz nostalgii skłania się ku definicji choroby duszy.<br>Człowiek oceniony na podstawie zachowania, który nie daje po sobie<br>znać chęci do życia, słusznie uważany jest za chorego, aczkolwiek<br>niewątpliwie uzasadniony jest wzajemny wpływ na siebie ciała i duszy.<br>Na tej podstawie można wywnioskować, że wszelkie boleści duszy,x<br>powodują negatywne skutki zachodzące w ciele, ale równie ważne jest<br>to, że skutki mogą przekładać się na działania.<br>Dowodem tego w literaturze jest Raskolnikow ze „Zbrodni i kary”<br>Fiodora Dostojewskiego. Procesy zachodzące w jego umyśle skłoniły<br>√int. jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>x int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>276 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>sp.<br>sp.<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>go do wdrożenia w rzeczywistość określonego celu. Miało to odbicie<br>również na jego zdrowiu. Raskolnikow całymi dniami spał, nie<br>opuszczał pokoju i dolegała mu gorączka. Jego melancholia√<br>towarzysząca mu przed zabójstwem lichwiarki, była swoistą motywacją<br>do działania. Bohater pogrążający się w apatii, snujący się całymi<br>godzinami po nabrzeżach Newy, nieznajdujący dla siebie miejsca,<br>zaczyna popadać w swoisty obłęd, a ten stan sprzyja podejmowaniu<br>decyzji o zabójstwie i wcieleniu w życie poglądów o wyższości jednych<br>i niższości innych ludzi. Prześladujące myśli nie pozwoliły mu<br>kontynuować dotychczasowego życia bez rozstrzygnięcia targającego<br>nim dylematu. Niezaprzeczalnie jego stan był nade wszystko chorobą<br>duszy, do której doprowadziła melancholia.<br>‿Niewątpliwie melancholia w kontekście słabości doskwiera Werterowi<br>z „Cierpień młodego Wertera” Johanna Wolfganga von Goethego.<br>Podobnie jak Raskolnikow, Werter jest zmuszony do podjęcia<br>nieodwracalnych decyzji, natomiast w przeciwieństwie do „Zbrodni<br>i kary” Werter przez długi czas pozostaje bierny, więc stan jego duszy<br>nie stanowił motywacji do żadnego działania, które mogłoby przynieść<br>pozytywne konsekwencje.<br>‿Frustracja była nieodłącznym elementem życia tytułowej „Pani<br>Bovary”<br>Gustawa<br>Flauberta.<br>Główna<br>bohaterka<br>trwała<br>w nieszczęśliwym związku, popadała w romanse, które stanowiły dla<br>niej iluzję szczęścia, lecz płomień fascynacji wypalał się tak szybko, jak<br>powstawał. Pełna sprzeczności Pani Bovary była nieustannie<br>obciążona poczuciem niespełnienia i brakowało jej choć iskry nadziei<br>na szczęśliwy obrót spraw. Życie w ciągłym letargu wykańczało ją od<br>środka i miało swoje odbicie na jej najbliższych.<br>Rozważając wszystkie argumenty, melancholia nie bezpodstawnie<br>jest przedstawiona w literaturze jako choroba duszy. W żadnym<br>z przypadków nie przyniosła pozytywnych skutków. Nie pchnęła do<br>działania żadnego z bohaterów, lecz tylko pogłębiała ich problemową<br>sytuację. Melancholia doprowadziła do zgubnych działań, więc nie<br>może stanowić źródła motywacji, która jest zachęceniem do<br>rozwijających czynów.<br>/431 wyrazów/<br>jęz.<br>jęz.<br>√int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz. ort.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 277</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie spełnia</li></ol>\n<p>formalne warunki:<br><br>znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Zbrodni i kary Fiodora<br>Dostojewskiego)<br><br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br><br>w przeważającej części jest wypowiedzią argumentacyjną<br><br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 11 pkt</li></ol>\n<p><br>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Zbrodnię i karę Fiodora<br>Dostojewskiego<br>(funkcjonalna<br>analiza<br>postawy<br>Raskolnikowa,<br>wskazanie<br>i uzasadnienie skutków melancholii bohatera; wnioskowanie argumentacyjne<br>dotyczące postawy i stanu emocjonalnego Raskolnikowa); częściowo funkcjonalnie<br>wykorzystano odniesienie do Cierpień młodego Wertera J.W. Goethego<br>(powierzchowna analiza postawy Wertera, brak spójnej argumentacji)<br><br>funkcjonalnie wykorzystano jeden kontekst (kontekst literacki stanowi odwołanie do<br>postawy Emmy, bohaterki Pani Bovary Gustawa Flauberta)<br><br>zadowalająca argumentacja.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane<br>częściowo problemowo, częściowo wyłącznie pod względem formalnym, linearnie<br>z zachowaniem następstwa omawianych utworów.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wypowiedź w całości jest spójna, 2 zaburzenia<br>spójności w połączeniach zewnątrzakapitowych.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 0 pkt - zadowalający zakres środków językowych<br>(składnia i leksyka odpowiednie do realizacji tematu); 23 błędy językowe obniżają<br>ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.<br>Łącznie<br>22 punkty<br>278 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami<br>279<br>3.<br>Informacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego<br>dla absolwentów niesłyszących<br>Informacje o egzaminie maturalnym z języka polskiego przedstawione w rozdziale 1. Opis<br>egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego w części ustnej<br>bez określania poziomu oraz w części pisemnej na poziomie podstawowym dotyczą również<br>egzaminu dla absolwentów niesłyszących. Ponadto zdający niesłyszący przystępują do<br>egzaminu maturalnego w warunkach i formie dostosowanych do potrzeb wynikających z ich<br>niepełnosprawności.<br>Dostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów<br>niesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Z kolei dostosowanie dla tej grupy<br>zdających formy egzaminu maturalnego z języka polskiego w części ustnej oraz w części<br>pisemnej na poziomie podstawowym polega przede wszystkim na ułatwieniu rozumienia<br>zamieszczonych w zestawach/arkuszach egzaminacyjnych:<br>a) tekstów nieliterackich i poleceń poprzez:<br><br>zastępowanie właściwymi odpowiednikami takich wyrazów, związków wyrazowych lub<br>całych zdań, które mogłyby być niezrozumiałe dla osób niesłyszących lub zrozumiane<br>niewłaściwie<br><br>wyjaśnianie przypisem ww. wyrazów, związków wyrazowych lub zdań;<br>b) tekstów literackich poprzez wyjaśnianie przypisem archaizmów.<br>Zastosowane zmiany nie będą dotyczyły terminów z zakresu kształcenia kulturowego<br>i literackiego oraz językowego.<br>Szczegółowe informacje dotyczące egzaminu dla zdających ze specjalnymi potrzebami<br>edukacyjnymi, w tym niesłyszących, określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej Komisji<br>Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form<br>przeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.<br>W dalszej części tego rozdziału przedstawiono dostosowane dla osób niesłyszących<br>przykładowe zadania z rozwiązaniami na egzamin ustny (3.1) oraz przykładowe zadania<br>z rozwiązaniami na egzamin pisemny na poziomie podstawowym (3.2). Zadania zostały<br>wybrane z części 2.1 oraz 2.2 informatora, dlatego nie podaje się pod nimi ponownie wymagań<br>ogólnych i szczegółowych z podstawy programowej. Zachowano również numerację zadań.<br>280 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>3.1. Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna dla<br>absolwentów niesłyszących<br>Zadanie 1. Lektura obowiązkowa<br>Przykład 1.<br>Obraz sytuacji społecznej po upadku powstania styczniowego. Omów zagadnienie na<br>podstawie opowiadania Rozdziobią nas kruki, wrony… Stefana Żeromskiego. W swojej<br>odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.<br>Przykładowa realizacja zadania (1)7<br>Plan wypowiedzi<br>Wprowadzenie - osadzenie zagadnienia w kontekście historycznym:<br><br>Powstanie styczniowe jest nazywane ostatnim romantycznym zrywem.<br><br>Zakończyło się klęską i jego uczestników dotknął tragiczny los.<br><br>Dla Polaków, pozostających pod zaborami, nadszedł trudny czas rozliczeń<br>z wewnętrznymi społecznymi podziałami, a nadzieja na wolność powoli zaczęła gasnąć.<br>Rozwinięcie zagadnienia w kontekście literacko-kulturowym:<br>a) Teza:<br>Upadek powstania styczniowego był konsekwencją podziałów społecznych i braku<br>społecznej świadomości, do których przyczyniły się zabory.<br>b) Argumenty:<br><br>Utwór Stefana Żeromskiego powstał 22 lata po upadku powstania styczniowego.<br>Autor z perspektywy czasu, obserwując współczesne sobie społeczeństwo,<br>sformułował smutną diagnozę, która mówi o podziałach społecznych, samotności<br>zwolenników powstania, braku świadomości chłopów, której przyczyną była izolacja<br>tej grupy.<br><br>Sytuacja społeczna po upadku powstania styczniowego była trudna, a polskie<br>społeczeństwo podzielone. Grupa skupiona wokół Wielopolskiego była przeciwna<br>zbrojnej walce przeciw zaborcy, chłopstwo żyjące w ciemnocie i poniżeniu nie znało<br>pojęcia tożsamości narodowej. Byli także zwolennicy walki i oporu, ale porozumienie<br>między wszystkimi trzema grupami było niemożliwe.<br><br>Utwór przedstawia okrutną poniewierkę głównego bohatera, Szymona Winrycha<br>(czyli Andrzeja Boryckiego), który próbuje przemycić broń dla swojego oddziału. Nie<br>ma znikąd pomocy, tuła się głodny i umęczony. To on dokonuje także w monologu<br>wewnętrznym oceny powstania, analizuje przyczyny klęski. Oskarża całe<br>społeczeństwo, które poddało się zbyt szybko, nie mając woli walki. Uważa, że<br>odpowiedzialni za taki stan rzeczy są zwolennicy Wielopolskiego, uznający za<br>słuszne bierność i zgodę na niewolę.<br>7 Wypowiedź została oceniona pozytywnie. W Informatorze przedstawiono tylko jej konspektowy zapis. Podobnie<br>w przypadku pozostałych zadań na egzamin ustny.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 281<br><br>Śmierć powstańca ma wymiar tragiczny, bohater ginie zabity przez oddział carskiej<br>armii.<br><br>Równie tragiczne są kolejne wydarzenia: ciało rozrywają wrony, a wynędzniały polski<br>chłop bezcześci zwłoki powstańca, rabuje jego ubranie i ściąga skórę z konia.<br>Ciemny i ubogi chłop nie ma świadomości, że postępuje niegodnie.<br>Podsumowanie:<br>Opowiadanie Żeromskiego ukazuje społeczeństwo rozwarstwione, podzielone, niemające<br>wspólnego celu, przez to bardzo słabe i narażone na skuteczne ataki z zewnątrz.<br>Przykładowa realizacja zadania (2)<br>Plan wypowiedzi<br>Wstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście historycznoliterackim:<br>Obraz sytuacji społecznej w epoce pozytywizmu funkcjonował jako temat utworów<br>związanych z prądem naturalizmu. Najważniejsze założenia tego prądu to: tematyka<br>społeczna, ukazywanie bohaterów z nizin społecznych oraz celowe ograniczanie roli fikcji<br>literackiej. Ponadto ważne było ukazywanie brutalnych, okrutnych i brzydkich obrazów<br>rzeczywistości w sposób naturalny, bez upiększeń.<br>Rozwinięcie<br>zagadnienia<br>w<br>kontekście<br>literacko-kulturowym<br>(naturalizm<br>w pozytywizmie):<br>a) Teza:<br>W opowiadaniu Rozdziobią nas kruki, wrony… obraz tragicznej sytuacji społecznej po<br>upadku powstania styczniowego został ukazany w sposób naturalistyczny.<br>b) Argumenty:<br><br>Upadek powstania styczniowego był dla walczących tragedią, podkreślił też poważne<br>społeczne różnice w sposobie walki z zaborcą.<br><br>Utwór Stefana Żeromskiego powstał 22 lata po upadku powstania styczniowego.<br>Sytuacja społeczna po upadku powstania styczniowego była trudna, a polskie<br>społeczeństwo podzielone. Grupa skupiona wokół Wielopolskiego była przeciwna<br>zbrojnej walce przeciw zaborcy, chłopstwo żyjące w ciemnocie i poniżeniu nie znało<br>pojęcia tożsamości narodowej. Byli także zwolennicy walki i oporu, ale porozumienie<br>między wszystkimi trzema grupami było niemożliwe.<br><br>Utwór przedstawia okrutną poniewierkę głównego bohatera, Szymona Winrycha,<br>który próbuje przemycić broń dla swojego oddziału. Nie ma znikąd pomocy, tuła się<br>głodny i umęczony. Tułaczka bohatera ma wymiar symboliczny, a opis przeżyć<br>bohatera oraz doświadczenie zimna, głodu, wilgoci, zmęczenia są bardzo<br>sugestywne. Opisy krajobrazów: jesiennych pól, błotnistych dróg i szarego nieba<br>wzmacniają przekaz.<br><br>Śmierć powstańca, która jest głównym tematem utworu, ma wymiar tragiczny,<br>bohater ginie zabity przez oddział carskiej armii. Ten akt ukazany jest w sposób<br>dosłowny, pełen brutalności, czytelnik odczuwa cierpienie bohatera niemal fizycznie.<br><br>Atak kruków i wron na ciało powstańca przedstawiony jest ze szczegółami<br>anatomicznymi i fizjologicznymi, co podkreśla grozę śmierci.<br><br>Równie tragiczne jest kolejne wydarzenie: wynędzniały polski chłop bezcześci zwłoki<br>polskiego powstańca, rabuje jego ubranie, ściąga skórę z konia. Zachowanie chłopa<br>282 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>wynika z biedy i nieświadomości, nie zdaje sobie sprawy, jak podły i niegodny czyn<br>popełnia.<br>Podsumowanie:<br>Opowiadanie Żeromskiego wykorzystuje naturalistyczne obrazy, aby podkreślić konflikt<br>wewnątrz polskiego społeczeństwa i tragiczną sytuację państwa pod zaborami. Okrucieństwo<br>i brutalizm ukazanych wydarzeń wzmacniają przekaz i oddziałują na emocje czytelnika.<br>Zadanie 2. Kultura: literatura, sztuka, język<br>Przykład 1.<br>Jakie funkcje w tekstach kultury mogą pełnić symbole i alegorie? Omów zagadnienie<br>na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.<br>Jacek Malczewski<br>Do sławy<br>Zbiory prywatne, 1903.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 283<br>Przykładowa realizacja zadania (1)<br>Plan wypowiedzi</p>\n<ol><li>Wprowadzenie:</li></ol>\n<p><br>Symbol i alegoria to środki wyrazu artystycznego, które spełniają istotną funkcję<br>w tekście kultury.<br><br>Alegoria może za pomocą obrazu plastycznego, tekstu lub pojęcia przedstawiać<br>znaczenie dosłowne i przenośne (np. grecka bogini Temida była przedstawiana jako<br>kobieta z zawiązanymi oczyma i wagą - to alegoria sprawiedliwości).<br><br>Symbol ma wiele znaczeń ukrytych, może być odczytywany w kontekście tradycji<br>kulturowej lub treści danego utworu.</p>\n<ol><li>Opis obrazu:</li></ol>\n<p><br>Obraz Jacka Malczewskiego przedstawia anioła, który zabiera na swoje skrzydła<br>małego chłopca.<br><br>Kształt pola obrazowego to prostokąt, jest to kompozycja kilkuplanowa, dynamiczna -<br>na pierwszym planie znajduje się anioł z dzieckiem, drugi plan stanowi krajobraz wsi<br>z pasącymi się krowami i linią horyzontu zamykającą pola.<br><br>Kolorystyka obrazu zachowuje równowagę barw ciepłych i zimnych, widać też<br>kontrasty barwne.</p>\n<ol><li>Interpretacja:</li></ol>\n<p><br>Przedstawiona scena może być rozumiana jako symboliczna podróż maleńkiego<br>dziecka do przyszłej sławy, jako otwarta karta losu. Nie wiadomo, co będzie powodem<br>sławy dziecka: talent, twórczość, a może bohaterski czyn?<br><br>Przedstawiona scena ukazuje baśniowy obraz: anioł w zielonej sukni pomaga dziecku<br>dosiąść swych skrzydeł, nie wiadomo, co wydarzy się dalej. Nic nie mąci spokoju wsi,<br>jednak odbiorca obrazu może doświadczać niepokoju, ponieważ nie wie, co stanie się<br>z dzieckiem.<br><br>Anioł nosi zieloną suknię, co symbolizuje wolność i nadzieję, dziecko - białą - ten kolor<br>symbolizuje niewinność i nowy początek.</p>\n<ol><li>Przykłady z literatury:</li></ol>\n<p><br>Symbolami posłużył się Stanisława Wyspiański, konstruując dramat Wesele.<br>Wykorzystał symbolikę zjaw (np. Wernyhora, Stańczyk, Rycerz), przedmiotów (np.<br>złoty róg, czapka z piór, złota podkowa) i scen (np. chocholi taniec), aby przedstawić<br>diagnozę polskiego społeczeństwa przełomu XIX i XX w. oraz wskazać przyczyny<br>niepowodzenia idei niepodległościowych.<br><br>W tradycji kulturowej ukształtował się wizerunek kościotrupa lub kostuchy z kosą jako<br>średniowiecznej alegorii śmierci. Tak przedstawiano śmierć na obrazach, ale też w<br>średniowiecznej literaturze, choćby w utworze Rozmowa Mistrza Polikarpa ze<br>Śmiercią.<br>284 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023</p>\n<ol><li>Wniosek:</li></ol>\n<p>Dzięki mowie symboli i alegorii teksty kultury przedstawiają tematy i myśli, które wymagają<br>głębszej analizy, są związane z tradycją kulturową, z pojęciami i problemami<br>uniwersalnymi.</p>\n<ol><li>Zakończenie:</li></ol>\n<p>Symbol i alegoria spełniają w tekstach kultury funkcję nośnika znaczeń ukrytych.<br>Pozwalają także pokazać poprzez obrazy - plastyczne lub słowne - myśli, które trudno<br>wyrazić lub kluczowe treści, które chciał przekazać autor.<br>Przykładowa realizacja zadania (2)<br>Plan wypowiedzi</p>\n<ol><li>Wstęp:</li></ol>\n<p>Teksty kultury powstają dzięki wykorzystaniu różnych tworzyw twórczych. Może to być<br>język lub obraz. Symbole i alegorie jako środki wyrazu artystycznego spełniają bardzo<br>ważną funkcję, ponieważ są nośnikami treści dosłownych i niedosłownych. Alegoria może<br>mieć znaczenie dosłowne i jednoznaczne przenośne, natomiast symbol jest zawsze<br>wieloznaczny.</p>\n<ol><li>Opis dzieła:</li></ol>\n<p>Obraz Jacka Malczewskiego przedstawia scenę z aniołem i małym dzieckiem. Anioł,<br>o krótkich włosach, w zielonym odzieniu, pomaga wejść na swoje skrzydła małemu<br>dziecku, ubranemu w białą koszulkę. Jedną dłonią podtrzymuje wchodzące na skrzydło<br>dziecko, drugą pociąga je ku górze. Obie postaci są w centrum obrazu, którego<br>kompozycja jest dynamiczna, otwarta i ma kilka planów. W oddali widzimy pasące się<br>krowy i linię horyzontu. Obraz utrzymany jest w jasnej kolorystyce. Budzi skojarzenia<br>z wizerunkami Aniołów Stróżów z popularnych obrazków.</p>\n<ol><li>Sproblematyzowanie:</li></ol>\n<p>Każdy tekst kultury wyraża treści abstrakcyjne i/lub dosłowne. Alegorie i symbole są<br>nośnikami tych znaczeń. Obraz Jacka Malczewskiego poprzez swoją dynamikę, temat i<br>artystyczny zamysł pokazuje jak poprzez symboliczną wizję przedstawić problem lęku o<br>przyszłość. Ten obraz jest idealistycznym wyobrażeniem losów ubogiego wiejskiego<br>dziecka, które pod opiekuńczymi skrzydłami anioła stróża podąża ku sławie. Obserwując<br>obraz, widzimy jak wiele zależy od zastosowanych środków wyrazu.</p>\n<ol><li>Przykłady z literatury:</li></ol>\n<p><br>Alegoria prezentuje zazwyczaj treści moralizatorskie i dydaktyczne. Rozumienie<br>alegorii opiera się na znajomości konwencji literackiej lub artystycznej. Znane<br>przykłady literackich alegorii to np. ujęcie motywu ojczyzny jako miotanego przez fale<br>okrętu w satyrze Ignacego Krasickiego Świat zepsuty oraz w utworze Juliusza<br>Słowackiego Testament mój.<br><br>Symbol nie wymaga od odbiorcy znajomości konwencji, oddziałuje na wyobraźnię i<br>emocje. Symboliczne znaczenie ma ostatnia scena dramatu Wesele Stanisława<br>Wyspiańskiego. Taniec gości weselnych do muzyki Chochoła oznacza, że<br>społeczeństwo polskie z pogranicza XIX i XX w. pogrążone jest w marazmie, przez co<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 285<br>niezdolne do walki o odzyskanie niepodległości. Wyspiański chciał podkreślić w<br>dramacie, że za narodową stagnację odpowiedzialna jest inteligencja, dla której od idei<br>niepodległościowych ważniejsza jest możliwość realizowania się intelektualnie i<br>artystycznie.</p>\n<ol><li>Podsumowanie:</li></ol>\n<p>Funkcje alegorii i symboli w tekstach kultury są uzależnione od celów, jakie stawiali sobie<br>twórcy różnych epok. Funkcja alegorii sprowadza się do wymiaru dydaktycznego.<br>Natomiast symbol zachęca odbiorcę do poszukiwań kierunków i wariantów interpretacji -<br>taki też jest obraz Jacka Malczewskiego.<br>286 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>3.2.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami.<br>Część pisemna na poziomie podstawowym dla<br>absolwentów niesłyszących<br>W Informatorze dla każdego zadania podano:<br><br>liczbę punktów możliwych do uzyskania za jego rozwiązanie (po numerze zadania)<br><br>zasady oceniania rozwiązań zadań<br><br>poprawne rozwiązanie każdego zadania zamkniętego oraz przykładowe rozwiązania<br>każdego zadania otwartego.<br>Część 1. Język polski w użyciu<br>Wiązka 3.<br>Przeczytaj uważnie teksty, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nimi. Odpowiadaj<br>tylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono<br>inaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.<br>Tekst 1.<br>Colin A. Ronan<br>Epoka lodowcowa<br>W okresie poprzedzającym ostatnie 50 milionów lat epoki lodowcowe nie pojawiały się<br>regularnie, lecz gdy już się zdarzały, to na ogół w bardzo dużej skali. Potężne zlodowacenie<br>zdarzyło się około 2,2 miliarda lat temu, po nim przyszedł ciepły okres trwający około miliarda<br>lat, a później znowu nastąpiło zlodowacenie, jeszcze większe niż uprzednio - tak duże, że<br>niektórzy naukowcy nazywają je erą kriogeniczną lub erą superlodowcową. W popularnych<br>opracowaniach używa się określenia „Ziemia-śnieżka”.<br>Słowo „śnieżka” nie w pełni oddaje mordercze warunki, jakie wówczas panowały na Ziemi.<br>Teoria mówi, że na skutek spadku promieniowania słonecznego o około 6 procent oraz<br>zmniejszenia produkcji (lub akumulacji8) gazów cieplarnianych planeta w zasadzie straciła<br>zdolność utrzymywania ciepła. Powierzchnia Ziemi stała się jedną wielką Antarktydą.<br>Temperatury spadły aż o 45 stopni Celsjusza. Prawdopodobnie cała powierzchnia planety<br>zamarzła, grubość skorupy lodu na oceanach sięgała 800 metrów na dużych szerokościach<br>geograficznych i dziesiątków metrów w tropikach.<br>Istnieje dość duża rozbieżność między dowodami geologicznymi, które wskazują, że lód<br>był wszędzie, także na równiku, a dowodami biologicznymi, które równie przekonująco<br>sugerują, że gdzieś musiała istnieć otwarta powierzchnia wody. Główny argument stanowią<br>cyjanobakterie, które nie tylko przeżyły to doświadczenie, lecz także kontynuowały<br>fotosyntezę, a do tego potrzebne jest światło słoneczne. Każdy, kto kiedykolwiek próbował coś<br>zobaczyć przez warstwę lodu, doskonale wie, że lód bardzo szybko staje się nieprzezroczysty<br>i już przy kilku metrach grubości w ogóle nie przepuszcza światła. Wysunięto dwa możliwe<br>rozwiązania. Być może istniał jakiś niewielki obszar odkrytego oceanu (na przykład wokół<br>8 Akumulacja - geologiczny proces gromadzenia się osadów (okruchów mineralnych, skał, cząstek<br>roślin i zwierząt, lodu) na dnie zagłębień terenu.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 287<br>jakiegoś zlokalizowanego źródła ciepła). Druga możliwość jest taka, że lód mógł się tworzyć<br>w taki sposób, iż pozostał przezroczysty - to się czasem zdarza w naturalnych warunkach.<br>Jeżeli Ziemia rzeczywiście zamarzła w całości, to powstaje bardzo trudne pytanie, w jaki<br>sposób zdołała później rozmarznąć. Pokryta lodem planeta odbija tak dużą część ciepła, że<br>powinna na zawsze pozostać zamarznięta. Okazuje się, że ratunek mógł nadejść ze strony<br>stopionego wnętrza Ziemi. Być może raz jeszcze zawdzięczamy nasze istnienie tektonice.<br>Zgodnie z tą hipotezą ocieplenie nastąpiło za sprawą wulkanów, które przebiły się przez<br>warstwę lodu, emitując9 ciepło i wyrzucając na zewnątrz gazy, które stopiły śnieg i przywróciły<br>atmosferę. Zapewne nie jest dziełem przypadku, że koniec tego superzlodowacenia zbiegł się<br>w czasie w eksplozją kambryjską - wiosną w historii życia na Ziemi, aczkolwiek panujące<br>wówczas warunki zapewne nie przypominały współczesnej wiosny. W miarę ocieplenia się<br>Ziemia<br>przechodziła<br>prawdopodobnie<br>fazę<br>najburzliwszej<br>pogody,<br>z<br>huraganami<br>wywołującymi fale wysokie jak drapacze chmur i deszczami o nieopisanej intensywności.<br>W tym czasie robaki, mięczaki i inne istoty, których środowiskiem były otwory w dnie<br>oceanu, zapewne nawet nie zauważyły, że na powierzchni coś się dzieje, lecz pozostałe formy<br>życia na Ziemi najprawdopodobniej stanęły na krawędzi całkowitej zagłady. Nasza obecna<br>wiedza na temat tych odległych zdarzeń jest jednak zbyt nikła, aby można cokolwiek stwierdzić<br>z całkowitą pewnością.<br>Colin A. Ronan, Dzieje Wszechświata. Od Wielkiego Wybuchu do końca czasu, Warszawa 1996.<br>Tekst 2.<br>Immanuel Velikovsky<br>Epoki zlodowacenia<br>Jak nas uczą, niewiele tysięcy lat temu wielkie obszary Europy i Północnej Ameryki pokrywały<br>lodowce. Wieczny lód pokrywał nie tylko zbocza wysokich gór, ale wielką masą rozłożył się na<br>kontynentach, nawet na szerokościach geograficznych o umiarkowanym klimacie. […]<br>Zaproponowano wiele idei i domysłów, aby wyjaśnić, jak powstawały epoki zlodowacenia<br>i dlaczego się zakończyły. Niektórzy przypuszczali, że słońce w różnych okresach emituje<br>więcej lub mniej ciepła, co powoduje na Ziemi okresy gorąca i chłodu; ale brak dowodów, że<br>słońce jest taką „zmienną gwiazdą”, co by potwierdziło tę hipotezę.<br>Inni wysnuli przypuszczenia, że przestrzeń kosmiczna ma cieplejsze i zimniejsze obszary,<br>i kiedy nasz układ słoneczny wędruje przez obszary zimniejsze, lód przesuwa się w stronę<br>szerokości geograficznych bliższych tropikom. Jednak nie znaleziono żadnych fizycznych<br>czynników, które byłyby odpowiedzialne za obecność takich ciepłych i zimnych obszarów<br>przestrzeni.<br>Niektórzy zastanawiali się, czy procesja obszarów zrównania dnia z nocą albo powolna<br>zmiana kierunku ziemskiej osi może powodować okresowe zmiany klimatu. Wykazano jednak,<br>że różnice w nasłonecznieniu nie mogą być dostatecznie duże, aby stanowiły przyczynę epok<br>zlodowacenia. […]<br>Niektórzy<br>z<br>naukowców<br>upatrywali<br>przyczyny<br>zlodowacenia<br>w<br>zmniejszeniu<br>początkowego ciepła planety; okresy cieplejsze, między epokami zlodowacenia, przypisywano<br>ciepłu uwalnianemu przez hipotetyczny rozkład organizmów w warstwach bliskich powierzchni<br>Ziemi. Rozważano także wzrost i spadek aktywności gorących źródeł.<br>9 Emitować - przewodzić, przesyłać.<br>288 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Inni przypuszczali, że to pył pochodzenia wulkanicznego wypełnił atmosferę ziemską<br>i powstrzymał nasłonecznienie, albo że przeciwnie - zwiększona zawartość dwutlenku węgla<br>w atmosferze spowodowałaby spadek temperatur […].<br>Wszystkie wyżej wymienione teorie i hipotezy zawodzą, gdy nie mogą spełnić<br>najważniejszego warunku: po to, aby mogły się uformować masy lodu, musiały mieć miejsce<br>znaczne opady. To wymaga obecności większych ilości pary wodnej w atmosferze, co jest<br>wynikiem zwiększonego parowania powierzchni oceanów; ale to może być spowodowane<br>tylko przez ciepło. Wielu naukowców zwracało uwagę na ten fakt i nawet wyliczyli, że dla<br>wytworzenia pokrywy lodowej takiej jak w epoce zlodowacenia poziom powierzchni oceanu<br>powinien w skutek parowania obniżyć się wiele stóp. Takie parowanie oceanów, po którym<br>nastąpiłby szybki proces zamarzania, nawet w obszarach o klimacie umiarkowanym, mógłby<br>wytworzyć epoki zlodowacenia. Problem jest następujący: co mogłoby spowodować<br>parowanie i następnie szybkie zamarznięcie? Ponieważ nie jest znana przyczyna takich<br>szybkich zmian rozgrzania i zamrożenia dużych obszarów planety, przyznano więc, że<br>„obecnie przyczyna nadmiernego tworzenia się lodu na lądach stanowi zaskakującą<br>tajemnicę, główny temat dla przyszłych badaczy zagadek Ziemi”.<br>Nieznane są nie tylko przyczyny pojawienia się i późniejszego znikania pokrywy lodowej,<br>ale problemem jest również to, jaki kształt geograficzny miał obszar pokryty lodem. Dlaczego<br>pokrywa lodowa na półkuli południowej poruszała się z terenów tropikalnych Afryki w stronę<br>południowych obszarów polarnych, a nie w przeciwnym kierunku, i podobnie, dlaczego<br>z półkuli północnej lód w Indiach poruszał się od równika w stronę Himalajów i większych<br>szerokości geograficznych? Dlaczego lodowce w epoce zlodowacenia pokrywały większą<br>cześć Północnej Ameryki i Europy, podczas gdy północna część Azji była od nich wolna? […]<br>Lodowce powstają na obszarach wiecznego śniegu; dlatego pozostają na zboczach<br>wysokich gór. Północ Syberii jest najzimniejszy miejscem na Ziemi. Dlaczego epoka<br>zlodowacenia nie dotknęła tego obszaru, podczas gdy objęła dorzecze Missisipi i całą Afrykę na<br>południe od równika? Nie zaproponowano żadnego zadowalającego wyjaśnienia tej kwestii.<br>Immanuel Velikovsky, Zderzanie światów, Londyn-Warszawa 2010.<br>1 Stopa - jednostka miary, ok. 30 cm.<br>Zadanie 1. (0-1)<br>Wyjaśnij, na czym polega ironia zastosowana w pierwszym zdaniu drugiego akapitu<br>tekstu Colina A. Ronana Epoka lodowcowa.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 289<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Ironia zastosowana we wskazanym zdaniu polega na tym, że autor podkreśla, iż słowo<br>„śnieżka” używane w odniesieniu do Ziemi z epoki lodowcowej, jest nieadekwatne, zbyt<br>łagodne i nie oddaje rzeczywistych, morderczych warunków, jakie panowały na Ziemi<br>w tamtym okresie.<br><br>Ironia zastosowana we wskazanym zdaniu polega na tym, że wykorzystano grę słów<br>o przeciwstawnych znaczeniach: „śnieżka”, synonim łagodności, jest zestawiony<br>z określeniem „mordercze warunki”, co daje efekt ironii. Autor podkreśla, że rzeczywiste<br>warunki klimatyczne Ziemi w epoce lodowcowej można opisać jako mordercze.<br>Zadanie 2. (0-1)<br>Immanuel Velikovsky poszczególne akapity swojego tekstu rozpoczyna wyrażeniami<br>typu: „inni wysnuli przypuszczenia”, „niektórzy zastanawiali się”. Określ, jaką funkcję<br>językową pełnią takie wyrażenia w tekście.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br> Wyrażenia te przede wszystkim podkreślają hipotetyczny charakter rozważań, czyli<br>dowodzą, że przyczyna zlodowacenia nie jest jeszcze wyjaśniona.<br><br>W tekście użycie wyrażeń typu: „inni wysnuli przypuszczenia”, „niektórzy zastanawiali się”<br>sprawia, że tekst ma walor poznawczy. Wyrażenia te pełnią funkcję informatywną.<br>Zadanie 3. (0-1)<br>Czy Colin A. Ronan i Immanuel Velikovsky wskazują taką samą prawdopodobną<br>przyczynę zlodowaceń Ziemi? Uzasadnij odpowiedź na podstawie obu tekstów.<br>290 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Nie. Tekst Colina A. Ronana wskazuje jedną teorię, tłumaczącą przyczynę powstania<br>zlodowacenia Ziemi. Natomiast Immanuel Velikovski omawia sześć różnych teorii i hipotez<br>wyjaśniających problem, stwierdza także, że żadna z nich nie tłumaczy przyczyn zlodowacenia<br>w sposób przekonujący.<br>Zadanie 4. (0-2)<br>Rozważając<br>naukowy<br>problem<br>zlodowaceń,<br>Immanuel<br>Velikovsky<br>twierdzi:<br>Zaproponowano inne teorie, o równie hipotetycznym charakterze, jednak nie wykazano<br>istnienia zjawiska odpowiedzialnego za zmiany czy też zdolnego spowodować taki<br>efekt. Na podstawie obu tekstów ustal, czy Colin A. Ronan zgodziłby się z zacytowanym<br>stwierdzeniem. Odpowiedź uzasadnij.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Colin A. Ronan zgodziłby się z zacytowanym stwierdzeniem Immanuela Velikovskiego.<br>Wnioski w obu tekstach dotyczące wiedzy o przebiegu zlodowaceń są zbieżne, choć obaj<br>autorzy prezentują inne teorie wskazujące na przyczynę zlodowacenia. Ronan zwraca uwagę<br>m.in. na spadek natężenia promieniowania słonecznego, natomiast Velikovski pisze o kilku<br>hipotezach tłumaczących przyczyny zlodowaceń. Obaj autorzy podsumowują swoje wywody<br>podobnymi stwierdzeniami: Ronan nadmienia, że nic nie wiemy na temat przeszłości Ziemi,<br>natomiast Velikovski stwierdza, że nie ma „zadowalającego wyjaśnienia tej kwestii”.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Ronan mógłby zgodzić się ze stwierdzeniem Velikovskiego, ponieważ obaj piszą, że nie<br>można przedstawić jednoznacznego wyjaśnienia kwestii przyczyn i przebiegu zlodowaceń.<br>Velikovski podaje sześć hipotez, tłumaczących to zjawisko, ale ostatecznie obaj autorzy<br>przedstawiają podobny wniosek: za mało wiemy o dawnej przeszłości Ziemi, żeby stwierdzić<br>coś ostatecznie.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 291<br>Zadanie 5. (0-2)<br>Rozstrzygnij, czy autorzy tekstów zgodnie uważają, że prowadzenie badań nad<br>zlodowaceniami Ziemi jest potrzebnym nauce odkrywaniem „zaskakującej tajemnicy”<br>życia naszej planety. Odpowiedź uzasadnij.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie z trafnym odwołaniem do obu tekstów.<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie z trafnym odwołaniem do jednego tekstu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Nie można potwierdzić zgodnego stanowiska obu autorów tekstu. Immanuel Velikovski pisze<br>jednoznacznie, że zagadnienie zlodowaceń, ze względu na wiele niewyjaśnionych wątków,<br>stanowi „główny temat dla przyszłych badaczy zagadek Ziemi”, natomiast Colin A. Ronan nie<br>wyraził takiej opinii w sposób dosłowny. Z wypowiedzi autora: „nasza obecna wiedza na temat<br>tych odległych zdarzeń jest zbyt nikła, aby można cokolwiek stwierdzić z całkowitą pewnością”<br>można wywnioskować, że istnieje potrzeba i konieczność ciągłych badań, ale Conan nie<br>stwierdza tego wprost.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Moim zdaniem stanowisko autorów obu tekstów nie do końca jest zgodne. Velikovski<br>stwierdza, że zagadnienie zlodowacenia powinno być głównym przedmiotem badań<br>naukowców, ponieważ nie wszystko zostało jeszcze wyjaśnione w tym temacie. Natomiast<br>Colin A. Ronan prezentuje trochę inną postawę niż Velikovski, co powoduje, że stanowiska<br>autorów obu tekstów trudno uznać za zgodne.<br>292 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Zadanie 6. (0-2)<br>Czy wnioski dotyczące historii zlodowaceń Ziemi, które w swoich tekstach formułują<br>Colin A. Ronan i Immanuel Velikovsky, są podobne, czy się różnią? Odpowiedź<br>uzasadnij, odwołując się do obu tekstów.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie z trafnym odwołaniem do obu tekstów.<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie z trafnym odwołaniem do jednego tekstu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Konkluzje dotyczące historii zlodowaceń w tekstach obu autorów są tożsame, ponieważ obaj<br>stwierdzają, że aktualny stan wiedzy na temat przyczyn i przebiegu zlodowaceń oraz<br>następujących ociepleń jest według Colina A. Ronana „nikły”, a zdaniem Immanuela<br>Velikovskiego jest „tajemnicą”.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Konkluzje dotyczące historii zlodowaceń w obu tekstach są podobne, ale przedstawione<br>dowody i hipotezy się różnią. W swoim tekście Colin A. Ronan po opisie zmian klimatycznych,<br>geologicznych i biologicznych, jakie zachodziły na Ziemi podczas kolejnych zlodowaceń,<br>stwierdza, że wiedza o „tych odległych zdarzeniach jest jednak zbyt nikła”. Do podobnych<br>wniosków dochodzi Immanuel Velikovski.<br>Zadanie 7. (0-4)<br>Na podstawie obu tekstów napisz syntetyzującą notatkę na temat: badania naukowe<br>nad zjawiskiem zlodowacenia. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60-90 wyrazów.<br>Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa,<br>ortograficzna i interpunkcyjna.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 293<br>Zasady oceniania<br>Treść<br>3 pkt<br>2 pkt<br>1 pkt<br>0 pkt<br>notatka spełnia<br>kryteria A, B i C<br>określone dla<br>3 pkt, ALE<br>przekroczona<br>została<br>dozwolona<br>liczba wyrazów<br>notatka spełnia<br>kryteria A, B i C<br>określone dla<br>2 pkt, ALE<br>przekroczona<br>została<br>dozwolona<br>liczba wyrazów<br>notatka<br>spełnia<br>kryteria A i C<br>określone dla<br>1 pkt, ALE<br>przekroczona<br>została<br>dozwolona<br>liczba<br>wyrazów<br>ALBO<br>ALBO<br>ALBO<br>D. przedstawienie<br>stanowiska<br>każdego<br>autora<br>notatka<br>przedstawia -<br>oparte na<br>kluczowych dla<br>tematu<br>informacjach -<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie<br>notatki,<br>odtworzone na<br>podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście, na<br>odpowiednim<br>poziomie<br>uogólnienia<br>notatka<br>przedstawia -<br>oparte na<br>kluczowych dla<br>tematu<br>informacjach -<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego w<br>temacie notatki,<br>odtworzone na<br>podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście, ale<br>poziom<br>uogólnienia jest<br>zaburzony<br>notatka<br>przedstawia<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie<br>notatki,<br>odtworzone na<br>podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście<br>notatka nie<br>spełnia<br>żadnego<br>z kryteriów<br>określonego<br>dla 1 pkt<br>294 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>E. zestawienie<br>stanowisk obu<br>autorów<br>w notatce<br>zestawiono<br>stanowiska obu<br>autorów;<br>poprawnie<br>wskazano np.<br>punkty wspólne/<br>rozbieżne albo<br>różnorodność<br>aspektów<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie<br>notatki ujętych<br>w tekstach obu<br>autorów<br>w notatce<br>zestawiono<br>stanowiska obu<br>autorów;<br>poprawnie<br>wskazano np.<br>punkty wspólne/<br>rozbieżne albo<br>różnorodność<br>aspektów<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie<br>notatki ujętych<br>w tekstach obu<br>autorów<br>stanowisk obu<br>autorów nie<br>zestawiono albo<br>zestawiono je<br>niepoprawnie;<br>nie wskazano<br>np. punktów<br>wspólnych/<br>rozbieżnych<br>albo różnych<br>aspektów<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie<br>notatki ujętych<br>w tekstach obu<br>autorów<br>F. spójność<br>notatka stanowi<br>logiczną<br>i zorganizowaną<br>całość<br>notatka stanowi<br>logiczną<br>i zorganizowaną<br>całość ALBO w<br>notatce<br>występują<br>usterki w<br>spójności<br>notatka stanowi<br>logiczną<br>i zorganizowaną<br>całość ALBO<br>w notatce<br>występują<br>usterki w<br>spójności<br>D. długość notatki<br>60-90 wyrazów<br>60-90 wyrazów<br>60-90 wyrazów<br>Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna<br>1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).<br>0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 3 pkt za treść<br>Tematem obu tekstów jest rozwikłanie zagadki powstania epoki lodowcowej w dziejach Ziemi.<br>Obaj autorzy, odwołując się do badań naukowców z różnych dziedzin, próbują weryfikować<br>stawiane hipotezy badawcze. Colin Ronan swoje rozważania prowadzi wokół fenomenu<br>powtórnego zlodowacenia, czyli docieka przyczyn powstania zjawiska: zlodowacenie -<br>ocieplenie - powtórne zlodowacenie. Emmanuel Velikovsky natomiast roztrząsa z pozycji<br>różnych dziedzin naukowych sam efekt zlodowacenia. Obaj autorzy przyznają, że<br>współczesna nauka nie jest w stanie wyjaśnić tego zjawiska przyrodniczego.<br>[71 wyrazów]<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt za treść<br>Podstawową trudnością w badaniach nad epokami lodowcowymi jest dystans czasowy i brak<br>możliwości zebrania dowodów, które pozwoliłyby poprzeć formułowane teorie. Obaj autorzy<br>piszą o istnieniu wielu hipotez naukowych, tłumaczących przyczyny, przebieg i zanik<br>zlodowaceń. Według Colina A. Ronana widać rozbieżność między dowodami biologicznymi<br>i geologicznymi, natomiast Immanuel Velikovsky twierdzi, że przyczyna zmian klimatycznych<br>Ziemi w epoce zlodowacenia jest „tajemnicą”.<br>[59 wyrazów]<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 295<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt za treść<br>Ronan i Valikovsky eksponują różnorodność trudnych do udowodnienia, ze względu na<br>dystans między współczesnością a epoką lodowcową, teorii na temat istnienia zlodowaceń<br>i ich zaniku. Obaj autorzy podkreślają znaczenie działań naukowców podejmujących badania<br>nad procesami zachodzącymi we wnętrzu Ziemi i na jej powierzchni, nad czynnikami<br>biologicznymi oraz zmianami klimatycznymi i dowodzą, że wiedza w tej dziedzinie jest<br>niewielka, a jedyne, czym dysponujemy, to domysły i niewyjaśnione hipotezy.<br>[67 wyrazów]<br>Część 2. Test historycznoliteracki<br>Zadanie 2. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższym obrazem.<br>Léon Bonnat<br>Hiob<br>1880, Muzeum d’Orsay w Paryżu.<br>296 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Zadanie 2.1. (0-1)<br>Do jakiego epizodu z życia Hioba odnosi się obraz? W uzasadnieniu przywołaj sytuację<br>z Księgi Hioba, ilustrującą twoją odpowiedź.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna, odwołująca się do obu dzieł. Odpowiedź powinna odnosić się<br>do pokory Hioba, który w obliczu cierpienia nadal ufa Bogu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Obraz odnosi się do momentu z życia Hioba, gdy nagi i trędowaty, wystawiony na próbę<br>wierności wobec Boga, oznajmia, że Stwórca jest sprawiedliwy i wszystko dzieje się<br>według Jego woli, której trzeba się poddać. Jednak Hiob nie jest w stanie zrozumieć,<br>jakie grzechy popełnił, przeżywając takie męczarnie. Jest to jeden z końcowych<br>epizodów biblijnej przypowieści o Hiobie.<br><br>Hiob zwraca się do Boga, zastanawia się, czemu to właśnie jego, pobożnego i dobrego<br>człowieka spotyka takie cierpienie. Jednakże oddaje się Stworzycielowi, rozkłada ręce,<br>jest bezradny, lecz wierny i ufny.<br><br>Odnosi się do momentu, w którym Hiob wyznaje wierność Bogu, mimo że zostały na<br>niego zesłane nieszczęścia.<br>Zadanie 2.2. (0-1)<br>Wyjaśnij znaczenie związku frazeologicznego hiobowe wieści.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie związku frazeologicznego.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Zła wiadomość, przynosząca smutek, cierpienie.<br><br>Hiobowe wieści to wiadomości tragiczne, zwiastujące cierpienie.<br><br>Złe okrutne wieści wiążące się z cierpieniem.<br><br>Zła, tragiczna, przerażająca wiadomość lub informacja.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 297<br>Zadanie 6. (0-1)<br>Przypisz każdej z podanych w tabeli postaci mitologicznej (1-4) odpowiadające jej<br>określenie wybrane spośród A-F.<br>A. wierna żona<br>B. waleczna księżniczka<br>C. cierpiąca matka<br>D. zwiastunka nieszczęść<br>E. uosobienie kary<br>F. patronka miast<br>Postać mitologiczna<br>Określenie</p>\n<ol><li>Kasandra</li><li>Pandora</li><li>Niobe</li><li>Penelopa</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie wszystkich wskazań.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>1D, 2E, 3C, 4A<br>Zadanie 9. (0-2)<br>Przeczytaj poniższy fragment tekstu.<br>Homer<br>Odyseja<br>Pieśń pierwsza<br>Atena i Telemach<br>Męża głoś, Muzo, wielce obrotnego, który zburzył święty gród Troi, a potem wiele wędrował,<br>widział miasta, ludzi tak wielu i ducha ich poznał. Wiele swym sercem wycierpiał na morzu,<br>walcząc o własną duszę i powrót towarzyszy. Ale i tak ich nie zbawił, choć bardzo pragnął.<br>Homer, Odyseja, przeł. Jan Parandowski, Poznań 1994.<br>298 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Zadanie 9.1. (0-1)<br>Do którego z bohaterów mitologii greckiej odwołuje się podany fragment eposu<br>Homera? Podaj jego imię i uzasadnij odpowiedź.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne podanie imienia bohatera wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Do Odyseusza, ponieważ brał udział w wojnie trojańskiej - „co święty gród Troi<br>zburzywszy”, a następnie tułał się po świecie, nie mogąc dotrzeć do domu - „długo błądził<br>i w tułaczce swojej”.<br><br>Odyseusz, gdyż we fragmencie przywołana jest tułaczka głównego bohatera, który<br>pragnął powrócić do rodzinnej Itaki. We fragmencie przywołane zostają również trudy,<br>jakich doświadczył, czego przykładem może być pokonanie cyklopa Polifema lub<br>spotkanie z Kirke.<br>Zadanie 9.2. (0-1)<br>Odwołując się do podanego fragmentu eposu Homera, określ, jaką rolę w starożytnej<br>epopei pełniła inwokacja.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne określenie roli inwokacji w epopei.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Inwokacja pełniła rolę pewnego rodzaju wstępu, zapowiadała pokrótce temat utworu.<br>W przypadku „Odysei” Homera inwokacja przekazuje czytelnikowi informację, że epos<br>będzie o podróży, błądzeniu.<br><br>Była swoistym wstępem zapowiadającym treść utworu, uroczystym zwrotem do<br>adresata (Muzy) prosząc o natchnienie.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 299<br>Zadanie 15. (0-1)<br>Zapoznaj się z poniższymi tekstami.<br>Tekst 1.<br>Pieśń o Rolandzie<br>CLXXVI<br>Hrabia Roland leży pod sosną. Ku Hiszpanii obrócił twarz. Wiele rzeczy przychodzi mu na<br>pamięć: tyle ziem, które zdobył dzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki, jego<br>pan, który go wychował. Płacze i wzdycha, nie może się wstrzymać. Ale nie chce przepomnieć<br>siebie samego; bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie: „Prawdziwy Ojcze, któryś nigdy<br>nie skłamał, ty, któryś przywołał świętego Łazarza spośród umarłych, ty, któryś ocalił Daniela<br>spomiędzy lwów, ocal moją duszę od wszystkich niebezpieczeństw za grzechy, którem<br>popełnił w życiu!”. Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął ją z jego dłoni.<br>Opuścił głowę na ramię; doszedł ze złożonymi rękami swego końca. Bóg zsyła mu swego<br>anioła Cherubina i świętego Michała Opiekuna; z nimi przyszedł i święty Gabriel. Niosą duszę<br>hrabiego do raju.<br>Pieśń o Rolandzie, [w:] Literatura francuskiego średniowiecza, przekł. Tadeusz Boy-Żeleński, Warszawa 1992.<br>Tekst 2.<br>Mistrz E.S.<br>Ars moriendi<br>Oxford, Ashmolean Museum, Department of Prints and Drawings, 1460-1467.<br>300 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Porównaj fragment Pieśni o Rolandzie z ryciną Mistrza E.S. Ars moriendi.<br>Z zamieszczonych poniżej odpowiedzi wybierz i zaznacz te, które świadczą o obecności<br>motywu ars moriendi i są wspólne dla obu tekstów.<br>A. Obecność postaci nadprzyrodzonych.<br>B. Osamotnienie w chwili śmierci.<br>C. Nadzieja na zbawienie.<br>D. Modlitwa umierającego.<br>E. Rytualizacja śmierci.<br>F. Patos.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Prawidłowa odpowiedź<br>A, C, D, E<br>Zadanie 18. (0-1)<br>Przeczytaj poniższy fragment utworu.<br>Jan Kochanowski<br>Tren IX<br>Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!<br>Która, jesli prawdziwie mienią, wszytki żądze,<br>Wszytki ludzkie frasunki umiesz wykorzenić,<br>A człowieka tylko nie w anioła odmienić,<br>Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,<br>Złym przygodom nie podległ, strachom nie hołduje.<br>[…]<br>Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata swoje<br>Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje!<br>Terazem nagle z stopniów ostatnich zrzucony<br>I między insze, jeden z wiela, policzony.<br>Jan Kochanowski, Tren IX, [w:] tenże, Dzieła polskie, T. 2., Warszawa 1976.<br>Wypisz z Trenu IX cytat świadczący o zachwianiu postawy światopoglądowej poety<br>głoszonej przez niego we wcześniejszej twórczości. Uzasadnij wybór tego cytatu<br>w kontekście znanych Ci trenów.<br>Cytat:<br>Uzasadnienie:<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 301<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - wypisanie cytatu wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Cytat<br>Uzasadnienie<br>„Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata<br>swoje<br>Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi<br>twoje!”<br>Kochanowski w obliczu straty córki zdał<br>sobie sprawę, że nie jest w stanie<br>zachować stoickiego spokoju i zwątpił także<br>w wiarę chrześcijańska, co najbardziej<br>ilustruje Tren XI, w którym Kochanowski<br>szuka Orszulki w zaświatach innych religii,<br>a na końcu wyraża powątpiewanie<br>w istnienie życia po życiu.<br>„Terazem nagle z stopniów ostatnich<br>zrzucony<br>I między insze, jeden z wiela, policzony”.<br>Kochanowski wyraża w tych słowach swój<br>żal do losu, wyznaje utratę wiary w stoickie<br>mądrości, ponieważ w obliczu śmierci<br>swojego dziecka filozofia stoicka, którą tak<br>długo wyznawał, okazała się nierealna, nie<br>dająca pocieszenia.<br>„ja człowiek, którym lata swoje<br>Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi<br>twoje!<br>Terazem nagle z stopniów ostatnich<br>zrzucony”.<br>Autor w poprzednich trenach próbuje ukoić<br>swoje cierpienie, szukając pocieszenia<br>w filozofii (np. w stoicyzmie) i religii - tu<br>uświadamia sobie, że wobec cierpienia są<br>one bezsilne.<br>Zadanie 22. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższymi tekstami.<br>Sarmatyzm - wykształcona w końcu XVI w. formacja kulturowa obejmująca ideologię,<br>obyczajowość i kulturę szlachty w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. […] geneza sarmatyzmu<br>związana jest z tzw. mitem sarmackim […]. Mit ten legł u podstaw ideału Sarmaty jako<br>szlachcica-katolika i ziemianina, w którego światopoglądzie pierwszoplanową rolę grały takie<br>wartości jak republikanizm i wolność, dawność rodu, wewnątrzstanowa równość, wiara<br>katolicka oraz swojskość.<br>Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński,<br>Słownik terminów literackich, Wrocław 2000.<br>302 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Jan Chryzostom Pasek<br>Pamiętniki<br>Wjeżdżając tedy Czarniecki do Lachowic w dzień Najświętszej Panny, wyszli przeciwko<br>niemu processionaliter1 zakonnicy, szlachta, szlachcianki i kto tylko był w owym ciężkim<br>oblężeniu, „witaj!”, wołając, „zawitaj, niezwyciężony wodzu, niezwyciężony wojenniku, zawitaj<br>od Boga nam zesłany obrońco!” Byli i tacy, osobliwie z białych głów, co wołali: „Zbawicielu<br>nasz!” Zatulał uszy czapką, nie chcąc owego słuchać podchlebstwa. […] Zsiadał[o] tedy do<br>kościoła rycerstwa siła i z naszego, i z litewskiego wojska. Dopieroż Te Deum laudamus2,<br>dopiero tryumf! Z armat bito, aże ziemia drżała; a potem nabożeństwo śliczne, kazania,<br>gratulacyje, dzięki Bogu za dobrodziejstwa i wszędy pełno radości, pomieszanej z płaczem;<br>bo tam wszyscy magnatowie z księstwa litewskiego do tej fortece posprowadzali się byli.<br>Jan Pasek, Pamiętniki, Wrocław 1968.<br>1 Processionaliter (łac.) - w procesji.<br>2 Te Deum laudamus (łac.) - Ciebie Boga wysławiamy, wczesnochrześcijański hymn modlitewny.<br>Wykorzystując podaną definicję, określ dwie cechy postawy sarmackiej - obecne we<br>fragmencie Pamiętników Jana Chryzostoma Paska - i zilustruj je przykładami z tekstu.<br>Cecha postawy sarmackiej<br>Przykład z tekstu<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za podanie dwóch cech postawy sarmackiej, obecnych we fragmencie Pamiętników<br>Paska, zgodnych z podaną definicją oraz ilustrujących je stosownych przykładów<br>z tekstu.<br>1 pkt - za podanie jednej cechy postawy sarmackiej oraz przykładu z tekstu.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Cecha postawy sarmackiej<br>Przykład z tekstu<br>Religijność<br>Udział we mszy świętej z okazji przybycia Czarnieckiego.<br>Umiłowanie wolności<br>Podziękowania dla Czarnieckiego, którego nazwano<br>„Zbawicielem”.<br>Wewnątrzstanowa równość<br>„Zsiadał[o] tedy do kościoła rycerstwa siła i z naszego,<br>i z litewskiego wojska”.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 303<br>Zadanie 26. (0-1)<br>Przeczytaj poniższy fragment utworu.<br>Adam Mickiewicz<br>Konrad Wallenrod<br>Jam to uczynił, dopełnił przysięgi,<br>Straszniejszej zemsty nie wymyśli piekło.<br>Ja więcej nie chcę, wszak jestem człowiekiem!<br>Spędziłem młodość w bezecnej obłudzie,<br>W krwawych rozbojach, - dziś schylony wiekiem,<br>Zdrady mię nudzą, niezdolny do bitwy,<br>Już dosyć zemsty, - i Niemcy są ludzie.<br>Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod, Warszawa 1982.<br>Na podstawie podanego fragmentu Konrada Wallenroda wyjaśnij, jakiego problemu<br>moralnego dotyczą słowa tytułowego bohatera.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br><br>Bohater poświęcił życie żeby się zemścić, a u kresu życia waha się i podważa takiego<br>życia wartość oraz celowość swoich dawnych dążeń.<br><br>Konrad Wallenrod siłuje się z problemem moralnym dotyczącym wyboru dobra swojego<br>narodu (walka z zakonem) a swoim własnym (ma już dość, poświęcił całe życie walce,<br>która była niehonorowa i niegodna rycerza).<br>304 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Zadanie 33. (0-2)<br>Przeczytaj poniższy fragment tekstu.<br>Ta epoka ma swój porządek. Po klęsce powstania styczniowego wyczerpały się marzenia<br>o szybkim odzyskaniu niepodległości. [Pisarze] proponowali, by czas niewoli zamienić w okres<br>intensywnej pracy na rzecz społeczeństwa. Banał? Niezupełnie. Program […] był świadomą<br>alternatywą wobec romantycznej idei „ojczyzny intymnej”. Mówił o potrzebie budowy życia<br>publicznego, o kształtowaniu świadomości obywatelskiej, o pożytkach krytycznego stosunku<br>wobec przeszłości.<br>Kierując się podobnymi zasadami, [artyści] dokonywali wyboru nie tylko tematów, ale<br>i form. Opowiedziano się powszechnie za powieścią jako gatunkiem najodpowiedniejszym dla<br>opisu otaczającego świata.<br>Grażyna Borkowska, […], Warszawa 1996.<br>Zadanie 33.1. (0-1)<br>O jakiej epoce mowa w tekście Grażyny Borkowskiej? Podaj nazwę tej epoki i uzasadnij<br>swoją odpowiedź.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania ocenione na 1 pkt<br><br>Pozytywizm. Powstał po upadku powstania styczniowego z jego głównymi założeniami<br>była praca u podstaw (praca organiczna). Działania te miały zwiększyć świadomość<br>polskiego społeczeństwa.<br><br>Pozytywizm. W pozytywizmie pojawiła się idea pracy organicznej oraz pracy u podstaw<br>na rzecz rozwoju społeczeństwa, porzucono romantyczne ideały a realistyczna powieść<br>przeważyła nad poezją.<br><br>Pozytywizm. Ta epoka trwała w literaturze od ok. 1864 do 1890. Pisarze poprzez literaturę<br>chcieli uczyć społeczeństwo nowych postaw, w tym pracy organicznej, pracy u podstaw.<br>Za pomocą takich zachować można było zwiększyć dobrobyt państwa.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 305<br>Zadanie 33.2. (0-1)<br>Sformułuj jeden argument, którym uzasadnisz tezę zawartą w ostatnim zdaniu tekstu<br>Grażyny Borkowskiej: Opowiedziano się powszechnie za powieścią jako gatunkiem<br>najodpowiedniejszym dla opisu otaczającego świata. W odpowiedzi odwołaj się do<br>konkretnego przykładu z literatury.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania ocenione na 1 pkt<br><br>W obliczu zniewolenia artyści obrali za cel kształtowanie publicznej świadomości -<br>powieść zaś pozwalała na dotarcie w sposób przystępny do większej liczby osób.<br>Przykładem może być twórczość Bolesława Prusa - drukowana w odcinkach powieść<br>Lalka ukazywała przekrój polskiego społeczeństwa, propagując idee pracy u podstaw<br>i pracy organicznej.<br><br>W pozytywizmie powieść zyskała sławę, ponieważ komentowała ona rzeczywistość (było<br>to jedno z założeń realizmu). Przykład powieści, która jest rzeczywistym źródłem wiedzy<br>jest „Lalka”, w której możemy dowiedzieć się, jak wyglądała Warszawa w czasach po<br>powstaniu styczniowym.<br>Zadanie 35. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższym utworem.<br>Kazimierz Przerwa-Tetmajer<br>Dziś<br>Dawniej się trzeba było zużyć, przeżyć,<br>by przestać kochać, podziwiać i wierzyć;<br>dziś - pierwsze nasze myśli są zwątpieniem,<br>nudą, szyderstwem, wstrętem i przeczeniem.<br>Dzieci krytyki, wiedzy i rozwagi,<br>cudzych doświadczeń mając pełną głowę,<br>choćby nam dano skrzydła Ikarowe,<br>nie mielibyśmy do lotu odwagi.<br>306 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>My nie tracimy nic, bośmy od razu<br>nic nie przynieśli - i tylko nam bywa<br>tak źle, że na złe takie brak wyrazu,<br>a serce pęka w nas i we krwi pływa.<br>Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Dziś, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1980.<br>Zadanie 35.1. (0-1)<br>Wyjaśnij znaczenie użytego w wierszu sformułowania skrzydła Ikarowe, odwołując się<br>do mitologii greckiej.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wyjaśnienie znaczenia mitologizmu.<br>0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Skrzydła Ikarowe są nowym doświadczeniem, szansą na poznanie nowych wrażeń, jak<br>wzniesienie się w przestrzeni i bliżej słońca, co umożliwiły one Ikarowi.<br><br>Skrzydła Ikarowe - archetyp zaczerpnięty z mitologii greckiej, symbolizujący potencjał<br>i możliwość spełnienia swych marzeń, realizacji zamierzonych celów.<br>Zadanie 35.2. (0-1)<br>Określ, o jakiej postawie człowieka przełomu XIX i XX wieku jest mowa w wierszu<br>Kazimierza Przerwy-Tetmajera i wyjaśnij, w jaki sposób użycie sformułowania skrzydła<br>Ikarowe pozwala zdefiniować tę postawę.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 307<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wskazanie postawy oraz wyjaśnienie sformułowania w kontekście<br>wskazanej postawy.<br>0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Postawa: dekadencka<br>Wyjaśnienie: W wierszu człowiek mimo „skrzydeł Ikarowych”, czyli metaforycznych nowych<br>możliwości, nie decyduje się na nie. Definiuje postawę bierności dekadentów<br>i zrezygnowania.<br><br>Postawa: dekadencka<br>Wyjaśnienie: Dekadenci to grupa inteligencji polskiej, która pogrążona była w stagnacji<br>i swoistym marazmie. Ikarowe skrzydła obnażają postawę ludzi przełomu wieku, którzy<br>bali się ryzykować i zapewne nie odważyliby się na realizację swych marzeń i planów, na<br>co pozwalają symboliczne skrzydła Ikara.<br>Zadanie 37. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższymi tekstami.<br>Tekst 1.<br>Stanisław Wyspiański<br>Wesele<br>Chochoł<br>Kto mnie wołał,<br>czego chciał -<br>zebrałem się,<br>w com ta miał:<br>jestem, jestem<br>na Wesele,<br>przyjedzie tu<br>gości wiele,<br>żeby ino wicher wiał.<br>Co się w duszy komu gra,<br>co kto w swoich widzi snach:<br>czy to grzech,<br>czy to śmiech,<br>czy to kapcan, czy to pan,<br>na Wesele przyjdzie w tan.<br>Stanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1994.<br>308 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Tekst 2.<br>Stanisław Wyspiański<br>[…]<br>Muzeum Narodowe w Warszawie, 1898-1899.<br>Zadanie 37.1. (0-1)<br>Co łączy obraz z zamieszczonym fragmentu dramatu Stanisława Wyspiańskiego?<br>Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do obu dzieł.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 309<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za odpowiedź poprawną, odwołującą się do obu dzieł.<br>0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>W tekście jest opisany moment przyjścia chochoła, który zapowiada dalsze następstwa<br>akcji („co kto w swoich widzi snach”), natomiast obraz Stanisława Wyspiańskiego<br>przedstawia chochoły (róże owinięte w słomę) na plantach. Jest to spersonifikowany kwiat<br>w ochronce.<br><br>Ilustracja jest powiązana, ponieważ fragment dramatu wypowiada chochoł i jego taniec<br>tzw. „chocholi taniec” jest sceną pojawiająca się pod koniec tytułowego „Wesela” -<br>analogia do ilustracji<br>Zadanie 37.2. (0-1)<br>W kontekście całego dramatu wyjaśnij symboliczne znaczenie postaci wypowiadającej<br>się w podanym fragmencie Wesela Stanisława Wyspiańskiego.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna, odwołującą się do całego utworu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Chochoł był postacią fantastyczną pojawiającą się w „Weselu” i symbolizował brak<br>powodzenia w działaniach polskiego społeczeństwa, beznadziejność.<br><br>„Co się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach” - chochoł zapowiada bieg<br>wydarzeń - przybycie poszczególnych duchów do konkretnych postaci - konfrontacje<br>wad, zderzenie z marazmem i letargiem.<br><br>Chochoł symbolizował bezwładność polskiego społeczeństwa oraz skorupę ochraniającą<br>pogrążony w niewoli naród.<br>310 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Zadanie 43. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższym fragmentem utworu.<br>Tadeusz Borowski<br>Proszę państwa do gazu<br>Dużo, dużo aut pojechało do krematorium.<br>Już kończą. Trupy porozkładane na rampie zabiera ostatnie auto, klamoty są załadowane.<br>Kanada objuczona chlebami, marmoladą, cukrem, pachnąca perfumami i czystą bielizną,<br>ustawia się do odmarszu. Kapo kończy ładowanie kotła od herbaty zlotem, jedwabiami i czarną<br>kawą. To na bramę dla wachmanów: puszczą komando bez kontroli. Parę dni obóz będzie żył<br>z tego transportu: zjadał jego szynki i kiełbasy, konfitury i owoce, pił jego wódki i likiery, będzie<br>chodził w jego bieliźnie, handlował jego złotem i tłumokami. Wiele wyniosą cywile za obóz, na<br>Śląsk, do Krakowa i dalej. Przywiozą papierosy, jajka, wódkę i listy z domu.<br>Parę dni będzie obóz mówił o transporcie „Sosnowiec-Będzin”. Był to dobry bogaty<br>transport.<br>Tadeusz Borowski, Wspomnienia. Wiersze. Opowiadania, Warszawa 1977.<br>Zadanie 43.1. (0-1)<br>Na podstawie podanego fragmentu Proszę państwa do gazu oraz znajomości całego<br>opowiadania Tadeusza Borowskiego wyjaśnij pojęcie „człowiek zlagrowany”.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wyjaśnienie pojęcia w kontekście całego utworu.<br>0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Człowiek lagrowany to człowiek, który został poddany częściowej dehumanizacji w trakcie<br>pobytu w obozie koncentracyjnym.<br><br>Człowiek lagrowany jest pozbawiony moralności. Przeżycia obozowe doprowadziły do<br>odwrócenia się u niego wewnętrznego Dekalogu i dehumanizacji.<br><br>Człowiek lagrowany - jednostka zaciągnięta do niemieckich obozów zagłady w trakcie<br>II wojny światowej, odarta z wcześniejszego życia, która na nowo musi zdefiniować<br>moralność i człowieczeństwo.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 311<br>Zadanie 43.2. (0-1)<br>Podaj dwa inne przykłady zachowania więźniów obozu koncentracyjnego opisanego<br>przez Tadeusza Borowskiego świadczące o zlagrowaniu człowieka.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne podanie dwóch przykładów.<br>0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Kradzieże ludzi przybywających do obozu, aby zdobyć pożywienie i inne przedmioty<br>użytku; wyrzeczenie się relacji, jeśli jest to w stanie zapewnić przeżycie.<br><br>Więźniowie obozu zaczęli odczuwać nienawiść wobec współwięźniów, za także nowych,<br>poddanych eksterminacji ludzi. Innym zachowaniem była dramatyczna walka<br>o pożywienie: egzystencja kosztem życia innych; kradzież jedzenia czy jedzenie traw<br>i produktów nieprzeznaczonych dla ludzi.<br>Zadanie 52. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższym fragmentem tekstu.<br>Olga Tokarczuk<br>Profesor Andrews w Warszawie<br>Następnego dnia, gdy upewnił się, że telefon wciąż nie działa, znalazł czynny mały sklep<br>na swoim osiedlu. […] Gdy wychodził, przywieźli właśnie chleb i sklep zapełnił się w ciągu<br>kilku minut. Ustawił się w ogonku i sprzedawczyni bez pytania podała mu bochenek; zapłacił<br>i odszedł. Widocznie jednak ciągnęło go do ludzi, pociągał go ciepły tłum ustawiony w długie<br>kolejkowe wężyki, bo nie chciało mu się wracać od razu do ciasnej i pustej kawalerki.<br>Zatrzymał się przy blaszanych stołach ustawionych wprost na chodniku, przed którymi ludzie<br>posłusznie stali w ogonku. Patrzył na ich twarze, szukał wśród nich Goshy, może gdzieś tu<br>była. Ludzie milczeli złowrogo. Byli poważni, spięci, jakby niewyspani.<br>Przytupywali. Najbardziej ponury naród świata. A mimo to przystanął koło nich. Nie, nie<br>dlatego, że ich potrzebował, ale dlatego, że płynęło od nich zwyczajne ludzkie ciepło. Mroźne<br>powietrze topniało od ich oddechów. Patrzył na opatulone sprzedawczynie, które odławiały<br>z wielkich beczek dorodne szare karpie. […] Ucho profesora Andrewsa złapało melodię tej<br>312 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>kantyczki i teraz śpiewało mu w głowie: „Żywą czy na miejscu?”. Profesor mógł się tylko<br>domyślać znaczenia. […]<br>Przeszedł go dreszcz. Miał wrażenie, że bierze udział w religijnym rytuale. Zabijanie<br>ryby. „Żywą czy na miejscu?”, te powtarzane słowa hipnotyzowały go. Zapragnął nagle<br>włączyć się w tę okrutną powtarzalność i odejść z martwą rybą w siatce, jak wszyscy.<br>Bezwiednie stanął w ogonku, ale gdy zobaczył mały, czteroosobowy oddział żołnierzy<br>z psem, otrzeźwiał. Zawstydził się nawet. Ludzie w milczeniu odwrócili wzrok od żołnierzy.<br>Patrzyli teraz na własne stopy albo gdzieś w powietrze. Profesor z rozpaczą pomyślał<br>o swoim londyńskim gabinecie, o książkach i cieple elektrycznego kominka.<br>Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie, [w:] tejże, Gra na wielu bębenkach, Kraków 2007.<br>Zadanie 52.1. (0-1)<br>Wypisz z tekstu trzy różne sformułowania, które informują o czasie akcji w utworze.<br>Na ich podstawie określ czas wydarzeń historycznych w opowiadania Olgi Tokarczuk.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wypisanie trzech sformułowań i wykorzystanie ich w określeniu czasu<br>historycznego w opowiadaniu.<br>0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>„Przed którym ludzie posłusznie stali w ogonku”, „Patrzył no opatulone sprzedawczynie,<br>które odławiały z wielkich beczek dorodne szare karpie”, „ gdy zobaczył mały,<br>czteroosobowy oddział żołnierzy” - Stan wojenny 13 grudnia 1981 r.<br><br>„Następnego dnia, gdy upewnił się, że telefon wciąż nie działa” „Gdy zobaczył mały,<br>czteroosobowy oddział żołnierzy” „Kudzie posłusznie stali w ogonku” - wprowadzenie<br>stanu wojennego.<br><br>„zabijane ryby. Żywą czy na miejscu” - czas Świąt Bożego Narodzenia, przed Wigilią.<br>„stanął w ogonku” - czasy kolejek w PRL-u. „czteroosobowy oddział żołnierzy z psem” -<br>kontrole, inwigilacja, stan wojenny.<br>„Pociągał go ciepły tłum ustawiony w długie kolejkowe wężyki”, „czteroosobowy oddział<br>żołnierzy z psem”, „Zabijanie ryby”. Akcja toczy się w grudniu, przed Bożym Narodzeniem<br>podczas stanu wojennego.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 313<br>Zadanie 52.2. (0-1)<br>Uzasadnij, że narrator opowiada o wydarzeniach językiem ezopowym.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne uzasadnienie.<br>0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub niepełną albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br><br>Narrator zwraca uwagę na formułę sprzedawcy. „Martwą czy żywą rybę”, w wyniku<br>okoliczności, nabierze to znaczenia o charakterze ukrytym. Rytuał religijny, zawstydzenie<br>się i żołnierze mówią o wszechobecnej śmierci i strachu.<br><br>Nie mówi wprost o wydarzeniach, unika bezpośrednich określeń, tak jakby chciał uniknąć<br>cenzury.<br>314 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023<br>Z opinii Recenzentów:<br>Zaproponowana formuła jest zgodna z podstawą programową z 2018, obejmuje wszystkie<br>wymagania ogólne (co jest najważniejsze) i większość wymagań szczegółowych. Układ<br>Informatora jest przejrzysty. Jasno omówione są cechy zadań. […]<br>Bardzo dobra jest koncepcja pierwszej części arkusza egzaminu pisemnego: konfrontacja dwóch<br>tekstów, pytania analityczne, napisanie notatki.<br>dr hab. Krzysztof Biedrzycki, prof. UJ<br>W części ustnej zaplanowano sprawdzenie zarówno umiejętności czytania utworów literackich<br>oraz innych tekstów kultury, jak też zagadnień językowych, retorycznych, tworzenia wypowiedzi,<br>samokształcenia. […] Interesującym wymaganiem jest wprowadzenie obowiązku odniesienia się<br>w przynajmniej jednym pytaniu zadanym w trakcie rozmowy na temat realizowanych poleceń do<br>indywidualnej refleksji zdającego dotyczącej omawianego zagadnienia. Rozmowa może wówczas<br>stać się okazją do przybliżenia literatury doświadczeniom egzystencjalnym młodego człowieka.<br>Szczegółowo opisane kryteria oceniania części ustnej pozwalają na precyzyjne wartościowanie<br>wyników egzaminu.<br>Interesującym i nowym zadaniem wprowadzonym w części I. Język polski w użyciu jest notatka<br>syntetyzująca, rozumiana jako forma zwięzłego przedstawienia informacji istotnych dla dwóch<br>tekstów. Jej zredagowanie wymaga dokonania analizy, syntezy, sformułowania uogólnienia na<br>podstawie tekstów, czyli praktycznych umiejętności, które są szczególnie pożądane nie tylko<br>w sytuacjach szkolnych, ale również w karierze zawodowej. Tak pomyślana formuła polecenia<br>stanowi dobrą kontynuację i poszerza umiejętność logicznego streszczenia tekstu nieliterackiego<br>sprawdzaną na egzaminie ósmoklasisty. Nowością jest wprowadzenie w kryteriach oceniania<br>poprawności językowej, ortograficznej, interpunkcyjnej. Zadanie więc wymaga syntetycznego<br>przedstawienia wskazanego problemu na podstawie tekstów oraz uczy precyzji, jasności,<br>klarowności wypowiadania się na temat omówiony w podanym tekście.<br>dr Renata Bryzek<br>Egzamin pisemny na poziomie podstawowym składający się z trzech części sprawdza nie tylko<br>rozumienie tekstu, lecz także umiejętność korzystania z niego - porównywania go z innym<br>tekstem, analizowania i syntetyzowania, znajomość zagadnień historycznoliterackich i umiejętność<br>tworzenia wypowiedzi argumentacyjnej. Napisanie wypracowania wymaga omówienia problemu<br>sformułowanego w temacie na podstawie dwóch utworów literackich (w tym jednego z listy lektur<br>obowiązkowych) i dwóch kontekstów, co wyklucza ograniczenie się do interpretacji znanego<br>z lekcji tekstu czy streszczanie go. Już zatem na poziomie podstawowym uczeń powinien<br>wykazać się nie tylko dobrą znajomością lektur, rozumieniem funkcji środków artystycznych, lecz<br>także umiejętnością wykorzystania nabytej w szkole kompetencji kulturowej.<br>Z uznaniem trzeba się odnieść do pracy redaktorów Informatora - został on przygotowany z dużą<br>starannością i wyraźną troską o jednoznaczność i czytelność zawartych w nim informacji. Może<br>więc pełnić funkcję przewodnika dla nauczycieli przygotowujących swoich uczniów do egzaminu<br>dr hab. Anna Cegieła, prof. UW<br>Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego (część ustna i część pisemna na poziomie<br>podstawowym) jest bardzo dobrym opracowaniem, które nie tylko pomoże uczniom<br>i nauczycielom w przygotowaniu się do egzaminu maturalnego, ale także posłuży do lepszego<br>kształtowania metodycznego edukacji na poziomie szkoły ponadpodstawowej. Raz jeszcze<br>podkreślę, iż powiązanie literatury z innymi tekstami kultury jest cenne, bowiem pokazuje<br>uczniowi, iż literatura pomaga w zrozumieniu otaczającego nas świata, a nauczycielowi<br>podpowiada, jak uatrakcyjnić jej prezentację na lekcjach języka polskiego. Także jak, dzięki<br>powiązaniu z kształceniem językowym, w tym elementami retoryki, trafnie ukazać rolę języka jako<br>narzędzia, dzięki któremu poznajemy i organizujemy nasze postrzeganie świata.<br>prof. zw. dr hab. Jakub Z. Lichański<br>EGZAMIN<br>MATURALNY<br>Język polski<br>ISBN 978-83-66725-03-4<br>9 7 8 8 3 6 6 7 2 5 0 3 4</p>","solutions":[]}