{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad/7.2","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2023,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nWyjaśnij cel tego nawiązania.\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej i światowej oraz umiejętność\nmówienia o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na\nróżnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\nZakres podstawowy\n8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie\nprogramowej jako lektury obowiązkowe;\nLektura obowiązkowa wskazana w podstawie programowej:\nJuliusz Słowacki, Kordian.\nZakres rozszerzony\n12) rozumie pojęcie aluzji literackiej, rozpoznaje aluzje w utworach i określa ich znaczenie\nw interpretacji utworów.\nLektura obowiązkowa wskazana w podstawie programowej:\nWilliam Szekspir, Hamlet.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie celu nawiązania literackiego.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 61\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nAluzja do „Hamleta” służy wykreowaniu postaci Kordiana jako człowieka dotkniętego „chorobą\nwieku”, poszukującego sensu życia. Bohater prowadzi monolog wewnętrzny, przeżywa\nrozterki egzystencjalne i prowadzi rozważania sytuujące go między życiem a śmiercią,\nnaśladując Hamleta.\nZadanie 8. (0-2)\nPrzeczytaj podany fragment definicji.\nAluzja literacka jest […] jednym ze sposobów umieszczania utworu w polu tradycji literackiej;\nmoże świadczyć o akceptacji określonych wzorów i tradycji, ale także o krytycznym wobec\nnich stosunku.\nMichał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów\nliterackich, Wrocław 2000.\nRozstrzygnij, którą z wymienionych w definicji funkcji aluzji literackiej wykorzystał\nJuliusz Słowacki w Kordianie, odnosząc się do Dziadów część III Adama Mickiewicza.\nUzasadnij odpowiedź, odwołując się do obu dramatów.\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej i światowej oraz umiejętność mówienia\no nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na\nróżnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\nZakres podstawowy\n8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie\nprogramowej jako lektury obowiązkowe;\nLektury obowiązkowe wskazane w podstawie programowej:\nAdam Mickiewicz, Dziady cz. III.\nJuliusz Słowacki, Kordian.\n62 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nZakres rozszerzony\n12) rozumie pojęcie aluzji literackiej, rozpoznaje aluzje w utworach i określa ich znaczenie\nw interpretacji utworów.\nZasady oceniania\n2 pkt - trafne rozstrzygnięcie i uzasadnienie odpowiedzi w odwołaniu do obu dramatów.\n1 pkt - trafne rozstrzygnięcie i uzasadnienie odpowiedzi w odwołaniu do jednego dramatu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nJuliusz Słowacki w „Kordianie”, posługując się aluzją literacką, odniósł się krytycznie do idei\nmesjanizmu przedstawionej w III części „Dziadów”, ponieważ uważał ją za formę „usypiania\nnarodu”. Polemizował z nią m.in. poprzez kreację Pierwszej Osoby Prologu, będącej aluzją do\nAdama Mickiewicza, oraz w scenie na Mont Blanc, będącej aluzją do Wielkiej Improwizacji.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nJuliusz Słowacki w „Kordianie” podjął polemikę z ideą mesjanizmu. Poeta krytycznie ocenił\nbierne męczeństwo, podkreślając sens aktywności. Przykładem może być scena w szpitalu\nwariatów, gdzie Doktor-Szatan porównuje samotne poświęcenie Kordiana do postaw dwóch\nszaleńców, z których pierwszy czuje się krzyżem Chrystusa, a drugi Atlasem.\nZadanie 9. (0-3)\nPrzeczytaj podany niżej tekst.\n[…] [W] utworach narracyjnych, szczególnie w powieści, istnieją szerokie i różnorodne\nmożliwości tematyzowania, choćby za sprawą samej rozległości konstrukcji, której pojemność\nw tej dziedzinie wydawać się może niemal nieograniczona.\nOwo tematyzowanie rozumieć należy, jak się zdaje, szeroko. Sprowadzić się do niego\ndają wszelkie, choćby bardzo dyskretne i pośrednie, napomknienia o labiryncie. Zjawisko,\nktóre określiliśmy jako rozpięcie na micie, […] pełni właśnie, gdy się na nie patrzy z przyjętej\nobecnie perspektywy, a w każdym razie pełnić może, funkcję czynnika tematyzacyjnego.\nCzasem wystarczy nawet odwołanie nie do całego mitu, ale jakiegoś jego segmentu, czy wręcz\ncharakterystycznego szczegółu, by w świecie przedstawionym uwydatnić właściwości\nlabiryntowe i zarazem ku nim skierować uwagę czytelnika. Rozpięcie na micie, choć jego wagi\nnie sposób przecenić, nie jest jednak specyficznym wyróżnikiem prozy labiryntowej,\ncharakteryzuje większość powieści, które w XX wieku do mitologii się odwołują.\nA tutaj czynnikiem zasadniczym jest nie tyle mówienie o micie, co mówienie mitem czy\n- jeśli kto woli - za pomocą mitu.\nMichał Głowiński, Mity przebrane. Dionizos • Narcyz • Prometeusz • Marchołt • Labirynt,\nKraków 1994.\nCzy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że w powieściach XX wieku występuje zjawisko\nokreślane przez autora jako „rozpięcie na micie” i jest nim często mit labiryntu?\nW uzasadnieniu swojego stanowiska wykorzystaj tekst Michała Głowińskiego, znane ci\nfragmenty Procesu Franza Kafki oraz odpowiedni kontekst.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 63\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n8) Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na\nróżnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n3) Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat dzieł literackich\n[…].\nIV. Samokształcenie\n2) Doskonalenie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji […].\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\nZakres podstawowy\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje w analizie tekstów publicystycznych […].\nZakres rozszerzony\n2) wykorzystuje teksty naukowe w interpretacji dzieła sztuki.\n4) porównuje teksty kultury, uwzględniając różnorodne konteksty.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n1. Elementy retoryki. Zdający:\n64 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nZakres podstawowy\n1) formułuje […] argumenty w wypowiedzi […] pisemnej przy użyciu odpowiednich\nkonstrukcji składniowych.\nZakres rozszerzony\n2) stosuje różne typy dowodzenia w wypowiedzi (indukcyjne, dedukcyjne […]).\nIV. Samokształcenie. Zdający:\nZakres rozszerzony\n1) sięga do literatury naukowej, aby pogłębiać swoją wiedzę przedmiotową.\nZasady oceniania\n3 pkt - poprawne odtworzenie argumentacji autora, wyrażenie własnego stanowiska\ni uzasadnienie stanowiska w odwołaniu w odwołaniu do fragmentów powieści Kafki\noraz właściwego kontekstu.\n2 pkt - poprawne odtworzenie argumentacji autora, wyrażenie własnego stanowiska\ni uzasadnienie stanowiska w odwołaniu do fragmentów powieści Kafki lub właściwego\nkontekstu.\n1 pkt - poprawne odtworzenie argumentacji autora, wyrażenie własnego stanowiska.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie ocenione na 3 pkt\nZgadzam się ze stwierdzeniem autora, że w powieściach XX wieku występuje zjawisko\n„rozpięcia na micie” i jest nim często mit labiryntu.\nSamo określenie „labirynt” zyskało wiele znaczeń, nie odnosi się więc tylko do budowli\no skomplikowanym układzie, ale staje się metaforą trudnej wędrówki, poznania, odkrywania\nsamego siebie, różnych aspektów własnej świadomości. Nieodłącznie więc towarzyszyć mu\nbędą poczucie zagubienia, lęk czy tajemniczość.\nMichał Głowiński pisze, że wystarczy czasami odwołanie się do jakiegoś szczegółu mitu,\nby uwypuklić w świecie powieściowym „właściwości labiryntowe” i na nich skupić uwagę\nczytelnika. Takim elementem mitu jest charakterystyczne sytuowanie wydarzeń „gdzieś\ni kiedyś”, które decyduje o jego uniwersalnym i ponadczasowym charakterze. W przypadku\n„Procesu” Franza Kafki owo niedookreślenie czasu i miejsca staje się elementem\nmitologizującym wymowę powieści. Nic nie jest tu dopowiedziane: ani czas akcji, ani miejsce,\ndlatego powieść zyskuje charakter „rozpięcia na micie”. Także tytułowy bohater umieszczony\nzostaje w jakiejś nieokreślonej, zawikłanej przestrzeni. Już sama wędrówka Józefa K. do\nbudynku sądu przypomina przemieszczanie się w przestrzeni labiryntu. Na zewnątrz znajduje\nsię nieprzyjazne, obce miasto, wewnętrzna przestrzeń sądu także nie daje oparcia bohaterowi.\nBohater przemierza miasto intuicyjnie, nie ma praktycznie żadnych wskazówek, a jednak sąd-\nlabirynt jest mu przeznaczony Wnętrze z plątaniną schodów, klatek schodowych, małych\ni ciasnych pokoi napawa bohatera lękiem.\nNie tylko przestrzeń w powieści nabiera charakteru labiryntu. Myślę, że proces dochodzenia\nbohatera do świadomości własnej egzystencji można nazwać także labiryntem. Józef K.\nwyrusza w trudną drogę do samego siebie. Szuka na tej drodze sprzymierzeńców, którzy\npomogliby mu zrozumieć siebie i wydostać się z tej zewnętrznej i wewnętrznej matni.\nW przeciwieństwie\ndo\nmitologicznego\nTezeusza\nJózef\nK.\nnie\nznajduje\ntakich\nsprzymierzeńców. Nie ma nici Ariadny, która pozwoliłaby mu znaleźć drogę. Staje się zatem\nwięźniem labiryntu.\nWszystkie wskazane rozwiązania sprawiają, że można uznać za trafne uznanie powieści\nFranza Kafki jako tekstu „rozpiętego na micie”.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 65\nWiązka 3.\nPrzeczytaj uważnie tekst, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nim. Odpowiadaj\ntylko na podstawie tekstu i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono inaczej.\nUdzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.\nMartin Heidegger\nCzym jest metafizyka?\nZadziwiające jest jednak, że właśnie wtedy, gdy człowiek nauki utwierdza się w tym, co\njest mu najbardziej właściwe, mówi on o czymś innym. Należy badać tylko byt - i nic innego;\nnależy badać jedynie byt - i nic więcej; należy badać wyłącznie byt - i nic poza nim.\nJak to jest z tym „Nic”? Czy jest przypadkiem, że całkiem spontanicznie tak mówimy? Czy\nto tylko pewien sposób mówienia - i poza tym nic? […]\nNauka nie chce niczego wiedzieć o „Nic”. Równie pewne jest jednak i to, że wtedy, gdy\npragnie ona wypowiedzieć własną istotę, przywołuje na pomoc to „Nic”. Zgłasza roszczenia\ndo tego, co odtrąca. […]\nJak to jest z nicością? […].\nCzy ludzka przytomność popada czasem w taki nastrój, w którym staje wobec nicości\nsamej?\nJest to możliwe i rzeczywiście ma miejsce, choć rzadko i tylko chwilami, w owym\nfundamentalnym nastroju, jakim jest trwoga. Trwogi tej nie utożsamiamy z bardzo częstą\ntrwożliwością, która należy tylko w istocie do zbyt łatwo pojawiającej się strachliwości. Trwoga\njest zasadniczo różna od strachu. […] trwoga jest zawsze trwogą przed czymś, ale bynajmniej\nnie przed tym lub owym. Trwoga przed… jest zawsze trwogą o… ale nie o to lub o tamto.\nJednakże nieokreśloność tego, przed czym i o co się trwożymy, nie jest zwyczajnym brakiem\nokreśloności; jest to istotna niemożliwość osiągnięcia jakiegokolwiek określenia. […]\nTrwoga ujawnia nicość. […]\nTrwoga odbiera nam mowę. Ponieważ byt w całości wyślizguje się i tak właśnie narzuca\nnicość, przeto milknie wobec niego wszelkie stwierdzenie, że coś „jest”. I to właśnie, że\nprzytłoczeni trwogą usiłujemy tę pustkę milczenia zapełnić przez dowolną, przygodną\ngadaninę, jest tylko świadectwem obecności nicości. […]\nNasze pytanie o nicość ma nam przedstawić metafizykę samą. Nazwa „metafizyka”\npochodzi od greckiego meta ta fisica. Osobliwy ten tytuł był rozumiany później jako określające\npytanie, które wykracza „poza” meta (trans), byt jako taki.\nMetafizyka jest pytaniem wykraczającym poza byt, o który zapytuje, aby następnie ów byt\n- jako taki i w całości - przywrócić pojmowaniu.\nW pytaniu o nicość dokonuje się takie wykroczenie poza byt jako byt w całości. Pytanie to\nokazuje się tedy pytaniem „metafizycznym”.\n[…] Tylko na podstawie zdziwienia, tzn. ujawnienia się nicości, może się pojawić\n„dlaczego”? Tylko dzięki temu, że „dlaczego” jest możliwe jako takie, możemy w określony\nsposób zapytywać o podstawy, o zasady i uzasadniać. Tylko dlatego, że możemy zapytywać\ni uzasadniać, naszej egzystencji powierzony jest los badacza.\nPytanie o nicość stawia nas samych, którzy zapytujemy, pod znakiem zapytania. Jest to\npytanie metafizyczne.\nLudzka przytomność może być odniesiona do bytu tylko o tyle, o ile zatrzymuje się\nwewnątrz nicości. Wykroczenie poza byt dokonuje się w istocie przytomności. Ale tym\nwykroczeniem jest właśnie sama metafizyka. Z tego wynika, że metafizyka należy do „natury\n66 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nczłowieka”. Nie jest ona ani gałęzią filozofii szkolnej, ani terenem zastrzeżonym dla\narbitralnych pomysłów. Metafizyka jest podstawowym procesem ludzkiej przytomności. Jest\nona sama tą przytomnością. Ponieważ prawda metafizyki tkwi w tej bezdennej podstawie, ma\nona za najbliższego sąsiada najgłębszy błąd, którego możliwość czyha na nią stale. Oto\ndlaczego rygor żadnej nauki nie równa się powadze metafizyki. Filozofia nie może nigdy być\nmierzona skalą idei nauki.\nMartin Heidegger, Czym jest metafizyka?, [w:] tegoż, Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane,\nWarszawa 1977.\nZadanie 1. (0-1)\nNa podstawie tekstu Martina Heideggera wyjaśnij, dlaczego „metafizyka należy do\nnatury człowieka”. Nie cytuj.\nWymaganie ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.\nWymaganie szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\nZakres podstawowy\n3) […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […].\nZakres rozszerzony\n6) odczytuje poglądy filozoficzne zawarte w różnorodnych dziełach.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, uwzględniające związek metafizyki z naturą człowieka.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nFilozof uważa, że człowiek, jak badacz, potrafi zadawać ważne pytania filozoficzne. Człowieka,\nktóry formułuje pytania filozoficzne, cechuje tzw. przytomność - taki ktoś nie tylko pyta o to,\nco jest, czyli o byt, lecz także gdy pyta, to podejmuje próbę metafizycznego przekroczenia\ntego, co bezpośrednio dane. Metafizyka jest częścią ludzkiej natury, ponieważ dzięki niej\nczłowiek wykracza poza byt, a gdy sam stanie w obliczu trwogi istnienia czy poczucia nicości,\nzdoła świadomie odnaleźć się w świecie, a być może nawet zrozumieć świat jako całość.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 67\nZadanie 2. (0-1)\nW swoim tekście Martin Heidegger wielokrotnie stawia pytania. Wyjaśnij, jaką funkcję\npełnią one w wypowiedzi filozofa.\nWymagania ogólne\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n3. Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat […] tekstów\nkultury.\n4. Doskonalenie umiejętności retorycznych […].\nWymagania szczegółowe\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n1. Elementy retoryki. Zdający:\nZakres podstawowy\n4) wyjaśnia w jaki sposób użyte środki retoryczne (np. pytania retoryczne […]) oddziałują\nna odbiorcę.\nZakres rozszerzony\n3) rozpoznaje […] metodę pytań podchwytliwych i sugerujących.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie funkcji pytań w tekście.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nW swoim tekście Martin Heidegger stawia pytania, które nie tylko pełnią funkcję retoryczną\ni zaciekawiają czytelnika, lecz także świadczą, że filozof rzeczywiście poszukuje odpowiedzi\nna nurtujące człowieka zagadnienia czy kwestie egzystencjalne.\nZadanie 3. (0-2)\nRozważ trafność wypowiedzi Stanisława Ignacego Witkiewicza: „Wyrzekanie się […]\nuczuć metafizycznych czyni nas, mimo całego uspołecznienia, bardziej podobnymi do\nzwierząt, niż nam się wydaje”. W uzasadnieniu uwzględnij tekst Martina Heideggera oraz\nznajomość problematyki Szewców S.I. Witkiewicza.\n68 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia o nich z\nwykorzystaniem potrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na\nróżnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n3. Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat […] tekstów kultury.\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\nZakres podstawowy\n8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie\nprogramowej jako lektury obowiązkowe.\nZakres rozszerzony\nLektura obowiązkowa wskazana w podstawie programowej:\nStanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\nZakres rozszerzony\n4) porównuje teksty kultury, uwzględniając różnorodne konteksty;\n6) odczytuje poglądy filozoficzne zawarte w różnorodnych dziełach.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\nZakres podstawowy\n1) zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne\nzdanie.\nZasady oceniania\n2 pkt - rozważenie trafności wypowiedzi S.I. Witkiewicza i poprawne uzasadnienie stanowiska\nuwzględniające tekst Martina Heideggera ORAZ potwierdzające znajomość\nproblematyki Szewców.\n1 pkt - rozważanie trafności wypowiedzi S.I. Witkiewicza i poprawne uzasadnienie stanowiska\nuwzględniające\ntekst\nMartina\nHeideggera\nLUB\npotwierdzające\nznajomość\nproblematyki Szewców S.I. Witkiewicza.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nWitkacy w Szewcach próbował zgłębić tajemnicę sensu istnienia, ukazując m.in., że brak\nuczuć wyższych, metafizycznych, prowadzi do zezwierzęcenia, obnaża ludzkie instynkty\ni pragnienia, o czym świadczą zachowania bohaterów jego dramatu (np. Robert Scurvy,\nksiężna Irina Wsiewołodowna Zbereźnicka-Podberezka). Dzięki metafizyce człowiek może,\njak przekonywał Heidegger, wykroczyć poza byt, a tym samym jednostka ludzka staje się\nbardziej świadoma samej siebie i otaczającego świata - dlatego zgadzam się ze słowami\nWitkiewicza, który uważał, że człowiek pozbawiony tzw. uczuć metafizycznych traci istotę\nczłowieczeństwa, upodabnia się do nieświadomego, bezrefleksyjnego zwierzęcia.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 69\nZadanie 4. (0-2)\nStanisław Ignacy Witkiewicz, autor Szewców, jest twórcą teorii Czystej Formy. Wykaż,\nw jakim zakresie tekst Martina Heideggera może być pomocny w dookreślaniu\nkoncepcji Czystej Formy.\nWymaganie ogólne\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n3. Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat […] tekstów\nkultury.\n5. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia o nich\nz wykorzystaniem potrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na\nróżnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\nZakres rozszerzony\n4) porównuje teksty kultury, uwzględniając różnorodne konteksty;\n6) odczytuje poglądy filozoficzne zawarte w różnorodnych dziełach.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n1. Elementy retoryki. Zdający:\nZakres rozszerzony\n2) stosuje różne typy dowodzenia w wypowiedzi (indukcyjne, dedukcyjne, sylogizmy).\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\nZakres podstawowy\n1) zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne\nzdanie.\nZasady oceniania\n2 pkt - odpowiedź poprawna, uwzględniająca problematykę tekstu M. Heideggera, odniesioną\ndo teorii Czystej Formy S.I. Witkiewicza w zakresie zagadnień związanych z rolą\nmetafizyki w ludzkim życiu.\n1 pkt - odpowiedź odnosząca się do teorii Czystej Formy S.I. Witkiewicza w zakresie\nzagadnień związanych z rolą metafizyki w ludzkim życiu, ale bez uwzględnienia\nproblematyki tekstu Martina Heideggera.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n70 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nPodstawą teorii Czystej Formy, która wywodziła się z przekonania o cywilizacyjnym kryzysie,\nzaniku wszelkich wartości, uczuć wyższych (np. religijnych), było dążenie do tego, by wywołać\nu odbiorcy dramatów Witkacego tzw. uczucia metafizyczne. Dzięki nim jednostka ludzka mogła\nodczuć własną odrębność wobec świata, zyskać przekonanie o wyjątkowości jednostkowego\nistnienia. Zdaniem Witkacego uczucia metafizyczne pozwalają człowiekowi odkryć poczucie\nsensu istnienia. Dlatego tekst Heideggera może być pomocny w dookreślaniu koncepcji\nCzystej Formy w zakresie kwestii metafizyki - Heidegger, podobnie jak Witkacy, wskazuje\ndoniosłą rolę i znaczenie metafizyki w ludzkiej egzystencji.\nZadanie 5. (0-2)\nPrzeczytaj zamieszczone poniżej didaskalia rozpoczynające akcję dramatyczną Szewców\nStanisława Ignacego Witkiewicza.\nStanisław Ignacy Witkiewicz\nSzewcy\nAKT I\nScena przedstawia warsztat szewski (może być dowolnie fantastycznie urządzony) na\nniewielkiej przestrzeni półkolistej. Na lewo trójkąt zapełniony kotarą wiśniowego koloru.\nW środku trójkąt ściany szarej z okrągławym okienkiem. Na prawo pień wyschłego,\npokręconego drzewa - między nim a ścianą trójkąt nieba. Dalej na prawo daleki krajobraz\nz miasteczkami na płaszczyźnie. Warsztat umieszczony jest wysoko ponad doliną w głębi,\njakby na górach wysokich był postawiony. Sajetan w środku, dwaj Czeladnicy po bokach, I na\nlewo, II na prawo, pracują przy warsztacie. Z daleka dochodzi huk samochodów czy czort wie\nczego zresztą i ryki syren fabrycznych.\nStanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy, [w:] tegoż, Wybór dramatów, Wrocław 1983.\nWyjaśnij metaforyczne znaczenie miejsca akcji Szewców, która rozgrywa się\nw warsztacie szewskim, usytuowanym „wysoko ponad doliną w głębi, jakby na górach\nwysokich”. W uzasadnieniu odwołaj się do kulturowych znaczeń symboliki „góry” oraz\ndo znajomości całego dramatu Szewcy.\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia o nich z\nwykorzystaniem potrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 71\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym […].\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\nZakres podstawowy\n5) interpretuje treści […] symboliczne utworu literackiego;\n8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie\nprogramowej jako lektury obowiązkowe.\nZakres rozszerzony\nLektura obowiązkowa wskazana w podstawie programowej:\nStanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy.\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\nZakres podstawowy\n1) zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne\nzdanie.\nZasady oceniania\n2 pkt - wyjaśnienie metaforycznego znaczenia miejsca akcji Szewców, uwzględniające\nznajomość całego dramatu ORAZ kulturowe znaczenie symboliki góry.\n1 pkt - wyjaśnienie metaforycznego znaczenia miejsca akcji Szewców, uwzględniające\nznajomość całego dramatu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nGóra w kulturze związana jest zwykle z przestrzenią sacrum, czyli z przestrzenią metafizyczną;\nto, co dzieje się na górze (np. w tradycji biblijnej), wskazuje na związek zdarzeń z tym, co\nsakralne. Wertykalne („jakby na górach wysokich”) usytuowanie zakładu szewskiego,\nw którym rozgrywa się akcja Szewców, sugerować może otwarcie problematyki dramatu na\nto, co przekracza byt, ma charakter transcendentny - tym samym Witkacy porusza w swoim\nutworze zagadnienia dotyczące każdego człowieka, takie jak: problem kryzysu cywilizacji,\nzanik uczuć metafizycznych, uniwersalne prawdy historyczne.\n72 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nZadanie 6. (0-2)\nPrzeczytaj zamieszczony poniżej fragment Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza.\nStanisław Ignacy Witkiewicz\nSzewcy\nAKT II\nKSIĘŻNA\nPatrz w moje oczy.\nSCURVY\njak do dziecka\nAleż kochanie, trzeba wstrzymać tę nawałę pracy za jaką bądź cenę, bo to jest naprawdę\nniesamowite i oni naprawdę - jeśli ta psychoza się rozprzestrzeni - rozwalą świat i zniszczą\nwszelkie sztuczne zastawki i spod zgniłego ścierwa idei-nowotworów wyciągną biedną,\nskarlałą ludzkość, na pośmiewisko małp, świń, lemurów i gadów - nie zdegenerowanych\ngatunków naszych przodków.\nStanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy, [w:] tegoż, Wybór dramatów, Wrocław 1983.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":60,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2023","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Zadanie 7.2. (0-1)<br>Wyjaśnij cel tego nawiązania.<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej i światowej oraz umiejętność</li></ol>\n<p>mówienia o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].</li><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na</li></ol>\n<p>różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie</li></ol>\n<p>programowej jako lektury obowiązkowe;<br>Lektura obowiązkowa wskazana w podstawie programowej:<br>Juliusz Słowacki, Kordian.<br>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>rozumie pojęcie aluzji literackiej, rozpoznaje aluzje w utworach i określa ich znaczenie</li></ol>\n<p>w interpretacji utworów.<br>Lektura obowiązkowa wskazana w podstawie programowej:<br>William Szekspir, Hamlet.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie celu nawiązania literackiego.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 61<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Aluzja do „Hamleta” służy wykreowaniu postaci Kordiana jako człowieka dotkniętego „chorobą<br>wieku”, poszukującego sensu życia. Bohater prowadzi monolog wewnętrzny, przeżywa<br>rozterki egzystencjalne i prowadzi rozważania sytuujące go między życiem a śmiercią,<br>naśladując Hamleta.<br>Zadanie 8. (0-2)<br>Przeczytaj podany fragment definicji.<br>Aluzja literacka jest […] jednym ze sposobów umieszczania utworu w polu tradycji literackiej;<br>może świadczyć o akceptacji określonych wzorów i tradycji, ale także o krytycznym wobec<br>nich stosunku.<br>Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów<br>literackich, Wrocław 2000.<br>Rozstrzygnij, którą z wymienionych w definicji funkcji aluzji literackiej wykorzystał<br>Juliusz Słowacki w Kordianie, odnosząc się do Dziadów część III Adama Mickiewicza.<br>Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do obu dramatów.<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej i światowej oraz umiejętność mówienia</li></ol>\n<p>o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].</li><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na</li></ol>\n<p>różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie</li></ol>\n<p>programowej jako lektury obowiązkowe;<br>Lektury obowiązkowe wskazane w podstawie programowej:<br>Adam Mickiewicz, Dziady cz. III.<br>Juliusz Słowacki, Kordian.<br>62 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>rozumie pojęcie aluzji literackiej, rozpoznaje aluzje w utworach i określa ich znaczenie</li></ol>\n<p>w interpretacji utworów.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - trafne rozstrzygnięcie i uzasadnienie odpowiedzi w odwołaniu do obu dramatów.<br>1 pkt - trafne rozstrzygnięcie i uzasadnienie odpowiedzi w odwołaniu do jednego dramatu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Juliusz Słowacki w „Kordianie”, posługując się aluzją literacką, odniósł się krytycznie do idei<br>mesjanizmu przedstawionej w III części „Dziadów”, ponieważ uważał ją za formę „usypiania<br>narodu”. Polemizował z nią m.in. poprzez kreację Pierwszej Osoby Prologu, będącej aluzją do<br>Adama Mickiewicza, oraz w scenie na Mont Blanc, będącej aluzją do Wielkiej Improwizacji.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Juliusz Słowacki w „Kordianie” podjął polemikę z ideą mesjanizmu. Poeta krytycznie ocenił<br>bierne męczeństwo, podkreślając sens aktywności. Przykładem może być scena w szpitalu<br>wariatów, gdzie Doktor-Szatan porównuje samotne poświęcenie Kordiana do postaw dwóch<br>szaleńców, z których pierwszy czuje się krzyżem Chrystusa, a drugi Atlasem.<br>Zadanie 9. (0-3)<br>Przeczytaj podany niżej tekst.<br>[…] [W] utworach narracyjnych, szczególnie w powieści, istnieją szerokie i różnorodne<br>możliwości tematyzowania, choćby za sprawą samej rozległości konstrukcji, której pojemność<br>w tej dziedzinie wydawać się może niemal nieograniczona.<br>Owo tematyzowanie rozumieć należy, jak się zdaje, szeroko. Sprowadzić się do niego<br>dają wszelkie, choćby bardzo dyskretne i pośrednie, napomknienia o labiryncie. Zjawisko,<br>które określiliśmy jako rozpięcie na micie, […] pełni właśnie, gdy się na nie patrzy z przyjętej<br>obecnie perspektywy, a w każdym razie pełnić może, funkcję czynnika tematyzacyjnego.<br>Czasem wystarczy nawet odwołanie nie do całego mitu, ale jakiegoś jego segmentu, czy wręcz<br>charakterystycznego szczegółu, by w świecie przedstawionym uwydatnić właściwości<br>labiryntowe i zarazem ku nim skierować uwagę czytelnika. Rozpięcie na micie, choć jego wagi<br>nie sposób przecenić, nie jest jednak specyficznym wyróżnikiem prozy labiryntowej,<br>charakteryzuje większość powieści, które w XX wieku do mitologii się odwołują.<br>A tutaj czynnikiem zasadniczym jest nie tyle mówienie o micie, co mówienie mitem czy</p>\n<ul><li>jeśli kto woli - za pomocą mitu.</li></ul>\n<p>Michał Głowiński, Mity przebrane. Dionizos • Narcyz • Prometeusz • Marchołt • Labirynt,<br>Kraków 1994.<br>Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że w powieściach XX wieku występuje zjawisko<br>określane przez autora jako „rozpięcie na micie” i jest nim często mit labiryntu?<br>W uzasadnieniu swojego stanowiska wykorzystaj tekst Michała Głowińskiego, znane ci<br>fragmenty Procesu Franza Kafki oraz odpowiedni kontekst.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 63<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na</li></ol>\n<p>różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat dzieł literackich</li></ol>\n<p>[…].<br>IV. Samokształcenie</p>\n<ol><li>Doskonalenie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji […].</li></ol>\n<p>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>przetwarza i hierarchizuje informacje w analizie tekstów publicystycznych […].</li></ol>\n<p>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>wykorzystuje teksty naukowe w interpretacji dzieła sztuki.</li><li>porównuje teksty kultury, uwzględniając różnorodne konteksty.</li></ol>\n<p>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Elementy retoryki. Zdający:</li></ol>\n<p>64 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>formułuje […] argumenty w wypowiedzi […] pisemnej przy użyciu odpowiednich</li></ol>\n<p>konstrukcji składniowych.<br>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>stosuje różne typy dowodzenia w wypowiedzi (indukcyjne, dedukcyjne […]).</li></ol>\n<p>IV. Samokształcenie. Zdający:<br>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>sięga do literatury naukowej, aby pogłębiać swoją wiedzę przedmiotową.</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>3 pkt - poprawne odtworzenie argumentacji autora, wyrażenie własnego stanowiska<br>i uzasadnienie stanowiska w odwołaniu w odwołaniu do fragmentów powieści Kafki<br>oraz właściwego kontekstu.<br>2 pkt - poprawne odtworzenie argumentacji autora, wyrażenie własnego stanowiska<br>i uzasadnienie stanowiska w odwołaniu do fragmentów powieści Kafki lub właściwego<br>kontekstu.<br>1 pkt - poprawne odtworzenie argumentacji autora, wyrażenie własnego stanowiska.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie ocenione na 3 pkt<br>Zgadzam się ze stwierdzeniem autora, że w powieściach XX wieku występuje zjawisko<br>„rozpięcia na micie” i jest nim często mit labiryntu.<br>Samo określenie „labirynt” zyskało wiele znaczeń, nie odnosi się więc tylko do budowli<br>o skomplikowanym układzie, ale staje się metaforą trudnej wędrówki, poznania, odkrywania<br>samego siebie, różnych aspektów własnej świadomości. Nieodłącznie więc towarzyszyć mu<br>będą poczucie zagubienia, lęk czy tajemniczość.<br>Michał Głowiński pisze, że wystarczy czasami odwołanie się do jakiegoś szczegółu mitu,<br>by uwypuklić w świecie powieściowym „właściwości labiryntowe” i na nich skupić uwagę<br>czytelnika. Takim elementem mitu jest charakterystyczne sytuowanie wydarzeń „gdzieś<br>i kiedyś”, które decyduje o jego uniwersalnym i ponadczasowym charakterze. W przypadku<br>„Procesu” Franza Kafki owo niedookreślenie czasu i miejsca staje się elementem<br>mitologizującym wymowę powieści. Nic nie jest tu dopowiedziane: ani czas akcji, ani miejsce,<br>dlatego powieść zyskuje charakter „rozpięcia na micie”. Także tytułowy bohater umieszczony<br>zostaje w jakiejś nieokreślonej, zawikłanej przestrzeni. Już sama wędrówka Józefa K. do<br>budynku sądu przypomina przemieszczanie się w przestrzeni labiryntu. Na zewnątrz znajduje<br>się nieprzyjazne, obce miasto, wewnętrzna przestrzeń sądu także nie daje oparcia bohaterowi.<br>Bohater przemierza miasto intuicyjnie, nie ma praktycznie żadnych wskazówek, a jednak sąd-<br>labirynt jest mu przeznaczony Wnętrze z plątaniną schodów, klatek schodowych, małych<br>i ciasnych pokoi napawa bohatera lękiem.<br>Nie tylko przestrzeń w powieści nabiera charakteru labiryntu. Myślę, że proces dochodzenia<br>bohatera do świadomości własnej egzystencji można nazwać także labiryntem. Józef K.<br>wyrusza w trudną drogę do samego siebie. Szuka na tej drodze sprzymierzeńców, którzy<br>pomogliby mu zrozumieć siebie i wydostać się z tej zewnętrznej i wewnętrznej matni.<br>W przeciwieństwie<br>do<br>mitologicznego<br>Tezeusza<br>Józef<br>K.<br>nie<br>znajduje<br>takich<br>sprzymierzeńców. Nie ma nici Ariadny, która pozwoliłaby mu znaleźć drogę. Staje się zatem<br>więźniem labiryntu.<br>Wszystkie wskazane rozwiązania sprawiają, że można uznać za trafne uznanie powieści<br>Franza Kafki jako tekstu „rozpiętego na micie”.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 65<br>Wiązka 3.<br>Przeczytaj uważnie tekst, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nim. Odpowiadaj<br>tylko na podstawie tekstu i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono inaczej.<br>Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.<br>Martin Heidegger<br>Czym jest metafizyka?<br>Zadziwiające jest jednak, że właśnie wtedy, gdy człowiek nauki utwierdza się w tym, co<br>jest mu najbardziej właściwe, mówi on o czymś innym. Należy badać tylko byt - i nic innego;<br>należy badać jedynie byt - i nic więcej; należy badać wyłącznie byt - i nic poza nim.<br>Jak to jest z tym „Nic”? Czy jest przypadkiem, że całkiem spontanicznie tak mówimy? Czy<br>to tylko pewien sposób mówienia - i poza tym nic? […]<br>Nauka nie chce niczego wiedzieć o „Nic”. Równie pewne jest jednak i to, że wtedy, gdy<br>pragnie ona wypowiedzieć własną istotę, przywołuje na pomoc to „Nic”. Zgłasza roszczenia<br>do tego, co odtrąca. […]<br>Jak to jest z nicością? […].<br>Czy ludzka przytomność popada czasem w taki nastrój, w którym staje wobec nicości<br>samej?<br>Jest to możliwe i rzeczywiście ma miejsce, choć rzadko i tylko chwilami, w owym<br>fundamentalnym nastroju, jakim jest trwoga. Trwogi tej nie utożsamiamy z bardzo częstą<br>trwożliwością, która należy tylko w istocie do zbyt łatwo pojawiającej się strachliwości. Trwoga<br>jest zasadniczo różna od strachu. […] trwoga jest zawsze trwogą przed czymś, ale bynajmniej<br>nie przed tym lub owym. Trwoga przed… jest zawsze trwogą o… ale nie o to lub o tamto.<br>Jednakże nieokreśloność tego, przed czym i o co się trwożymy, nie jest zwyczajnym brakiem<br>określoności; jest to istotna niemożliwość osiągnięcia jakiegokolwiek określenia. […]<br>Trwoga ujawnia nicość. […]<br>Trwoga odbiera nam mowę. Ponieważ byt w całości wyślizguje się i tak właśnie narzuca<br>nicość, przeto milknie wobec niego wszelkie stwierdzenie, że coś „jest”. I to właśnie, że<br>przytłoczeni trwogą usiłujemy tę pustkę milczenia zapełnić przez dowolną, przygodną<br>gadaninę, jest tylko świadectwem obecności nicości. […]<br>Nasze pytanie o nicość ma nam przedstawić metafizykę samą. Nazwa „metafizyka”<br>pochodzi od greckiego meta ta fisica. Osobliwy ten tytuł był rozumiany później jako określające<br>pytanie, które wykracza „poza” meta (trans), byt jako taki.<br>Metafizyka jest pytaniem wykraczającym poza byt, o który zapytuje, aby następnie ów byt</p>\n<ul><li>jako taki i w całości - przywrócić pojmowaniu.</li></ul>\n<p>W pytaniu o nicość dokonuje się takie wykroczenie poza byt jako byt w całości. Pytanie to<br>okazuje się tedy pytaniem „metafizycznym”.<br>[…] Tylko na podstawie zdziwienia, tzn. ujawnienia się nicości, może się pojawić<br>„dlaczego”? Tylko dzięki temu, że „dlaczego” jest możliwe jako takie, możemy w określony<br>sposób zapytywać o podstawy, o zasady i uzasadniać. Tylko dlatego, że możemy zapytywać<br>i uzasadniać, naszej egzystencji powierzony jest los badacza.<br>Pytanie o nicość stawia nas samych, którzy zapytujemy, pod znakiem zapytania. Jest to<br>pytanie metafizyczne.<br>Ludzka przytomność może być odniesiona do bytu tylko o tyle, o ile zatrzymuje się<br>wewnątrz nicości. Wykroczenie poza byt dokonuje się w istocie przytomności. Ale tym<br>wykroczeniem jest właśnie sama metafizyka. Z tego wynika, że metafizyka należy do „natury<br>66 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>człowieka”. Nie jest ona ani gałęzią filozofii szkolnej, ani terenem zastrzeżonym dla<br>arbitralnych pomysłów. Metafizyka jest podstawowym procesem ludzkiej przytomności. Jest<br>ona sama tą przytomnością. Ponieważ prawda metafizyki tkwi w tej bezdennej podstawie, ma<br>ona za najbliższego sąsiada najgłębszy błąd, którego możliwość czyha na nią stale. Oto<br>dlaczego rygor żadnej nauki nie równa się powadze metafizyki. Filozofia nie może nigdy być<br>mierzona skalą idei nauki.<br>Martin Heidegger, Czym jest metafizyka?, [w:] tegoż, Budować, mieszkać, myśleć. Eseje wybrane,<br>Warszawa 1977.<br>Zadanie 1. (0-1)<br>Na podstawie tekstu Martina Heideggera wyjaśnij, dlaczego „metafizyka należy do<br>natury człowieka”. Nie cytuj.<br>Wymaganie ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych</li></ol>\n<p>poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>[…] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […].</li></ol>\n<p>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>odczytuje poglądy filozoficzne zawarte w różnorodnych dziełach.</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie, uwzględniające związek metafizyki z naturą człowieka.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Filozof uważa, że człowiek, jak badacz, potrafi zadawać ważne pytania filozoficzne. Człowieka,<br>który formułuje pytania filozoficzne, cechuje tzw. przytomność - taki ktoś nie tylko pyta o to,<br>co jest, czyli o byt, lecz także gdy pyta, to podejmuje próbę metafizycznego przekroczenia<br>tego, co bezpośrednio dane. Metafizyka jest częścią ludzkiej natury, ponieważ dzięki niej<br>człowiek wykracza poza byt, a gdy sam stanie w obliczu trwogi istnienia czy poczucia nicości,<br>zdoła świadomie odnaleźć się w świecie, a być może nawet zrozumieć świat jako całość.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 67<br>Zadanie 2. (0-1)<br>W swoim tekście Martin Heidegger wielokrotnie stawia pytania. Wyjaśnij, jaką funkcję<br>pełnią one w wypowiedzi filozofa.<br>Wymagania ogólne<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat […] tekstów</li></ol>\n<p>kultury.</p>\n<ol><li>Doskonalenie umiejętności retorycznych […].</li></ol>\n<p>Wymagania szczegółowe<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Elementy retoryki. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>wyjaśnia w jaki sposób użyte środki retoryczne (np. pytania retoryczne […]) oddziałują</li></ol>\n<p>na odbiorcę.<br>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>rozpoznaje […] metodę pytań podchwytliwych i sugerujących.</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie funkcji pytań w tekście.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>W swoim tekście Martin Heidegger stawia pytania, które nie tylko pełnią funkcję retoryczną<br>i zaciekawiają czytelnika, lecz także świadczą, że filozof rzeczywiście poszukuje odpowiedzi<br>na nurtujące człowieka zagadnienia czy kwestie egzystencjalne.<br>Zadanie 3. (0-2)<br>Rozważ trafność wypowiedzi Stanisława Ignacego Witkiewicza: „Wyrzekanie się […]<br>uczuć metafizycznych czyni nas, mimo całego uspołecznienia, bardziej podobnymi do<br>zwierząt, niż nam się wydaje”. W uzasadnieniu uwzględnij tekst Martina Heideggera oraz<br>znajomość problematyki Szewców S.I. Witkiewicza.<br>68 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia o nich z</li></ol>\n<p>wykorzystaniem potrzebnej terminologii.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].</li><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na</li></ol>\n<p>różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat […] tekstów kultury.</li></ol>\n<p>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie</li></ol>\n<p>programowej jako lektury obowiązkowe.<br>Zakres rozszerzony<br>Lektura obowiązkowa wskazana w podstawie programowej:<br>Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>porównuje teksty kultury, uwzględniając różnorodne konteksty;</li><li>odczytuje poglądy filozoficzne zawarte w różnorodnych dziełach.</li></ol>\n<p>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Mówienie i pisanie. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne</li></ol>\n<p>zdanie.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - rozważenie trafności wypowiedzi S.I. Witkiewicza i poprawne uzasadnienie stanowiska<br>uwzględniające tekst Martina Heideggera ORAZ potwierdzające znajomość<br>problematyki Szewców.<br>1 pkt - rozważanie trafności wypowiedzi S.I. Witkiewicza i poprawne uzasadnienie stanowiska<br>uwzględniające<br>tekst<br>Martina<br>Heideggera<br>LUB<br>potwierdzające<br>znajomość<br>problematyki Szewców S.I. Witkiewicza.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Witkacy w Szewcach próbował zgłębić tajemnicę sensu istnienia, ukazując m.in., że brak<br>uczuć wyższych, metafizycznych, prowadzi do zezwierzęcenia, obnaża ludzkie instynkty<br>i pragnienia, o czym świadczą zachowania bohaterów jego dramatu (np. Robert Scurvy,<br>księżna Irina Wsiewołodowna Zbereźnicka-Podberezka). Dzięki metafizyce człowiek może,<br>jak przekonywał Heidegger, wykroczyć poza byt, a tym samym jednostka ludzka staje się<br>bardziej świadoma samej siebie i otaczającego świata - dlatego zgadzam się ze słowami<br>Witkiewicza, który uważał, że człowiek pozbawiony tzw. uczuć metafizycznych traci istotę<br>człowieczeństwa, upodabnia się do nieświadomego, bezrefleksyjnego zwierzęcia.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 69<br>Zadanie 4. (0-2)<br>Stanisław Ignacy Witkiewicz, autor Szewców, jest twórcą teorii Czystej Formy. Wykaż,<br>w jakim zakresie tekst Martina Heideggera może być pomocny w dookreślaniu<br>koncepcji Czystej Formy.<br>Wymaganie ogólne<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat […] tekstów</li></ol>\n<p>kultury.</p>\n<ol><li>Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia o nich</li></ol>\n<p>z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].</li><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na</li></ol>\n<p>różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym, aksjologicznym.<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>porównuje teksty kultury, uwzględniając różnorodne konteksty;</li><li>odczytuje poglądy filozoficzne zawarte w różnorodnych dziełach.</li></ol>\n<p>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Elementy retoryki. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres rozszerzony</p>\n<ol><li>stosuje różne typy dowodzenia w wypowiedzi (indukcyjne, dedukcyjne, sylogizmy).</li><li>Mówienie i pisanie. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne</li></ol>\n<p>zdanie.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - odpowiedź poprawna, uwzględniająca problematykę tekstu M. Heideggera, odniesioną<br>do teorii Czystej Formy S.I. Witkiewicza w zakresie zagadnień związanych z rolą<br>metafizyki w ludzkim życiu.<br>1 pkt - odpowiedź odnosząca się do teorii Czystej Formy S.I. Witkiewicza w zakresie<br>zagadnień związanych z rolą metafizyki w ludzkim życiu, ale bez uwzględnienia<br>problematyki tekstu Martina Heideggera.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>70 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Podstawą teorii Czystej Formy, która wywodziła się z przekonania o cywilizacyjnym kryzysie,<br>zaniku wszelkich wartości, uczuć wyższych (np. religijnych), było dążenie do tego, by wywołać<br>u odbiorcy dramatów Witkacego tzw. uczucia metafizyczne. Dzięki nim jednostka ludzka mogła<br>odczuć własną odrębność wobec świata, zyskać przekonanie o wyjątkowości jednostkowego<br>istnienia. Zdaniem Witkacego uczucia metafizyczne pozwalają człowiekowi odkryć poczucie<br>sensu istnienia. Dlatego tekst Heideggera może być pomocny w dookreślaniu koncepcji<br>Czystej Formy w zakresie kwestii metafizyki - Heidegger, podobnie jak Witkacy, wskazuje<br>doniosłą rolę i znaczenie metafizyki w ludzkiej egzystencji.<br>Zadanie 5. (0-2)<br>Przeczytaj zamieszczone poniżej didaskalia rozpoczynające akcję dramatyczną Szewców<br>Stanisława Ignacego Witkiewicza.<br>Stanisław Ignacy Witkiewicz<br>Szewcy<br>AKT I<br>Scena przedstawia warsztat szewski (może być dowolnie fantastycznie urządzony) na<br>niewielkiej przestrzeni półkolistej. Na lewo trójkąt zapełniony kotarą wiśniowego koloru.<br>W środku trójkąt ściany szarej z okrągławym okienkiem. Na prawo pień wyschłego,<br>pokręconego drzewa - między nim a ścianą trójkąt nieba. Dalej na prawo daleki krajobraz<br>z miasteczkami na płaszczyźnie. Warsztat umieszczony jest wysoko ponad doliną w głębi,<br>jakby na górach wysokich był postawiony. Sajetan w środku, dwaj Czeladnicy po bokach, I na<br>lewo, II na prawo, pracują przy warsztacie. Z daleka dochodzi huk samochodów czy czort wie<br>czego zresztą i ryki syren fabrycznych.<br>Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy, [w:] tegoż, Wybór dramatów, Wrocław 1983.<br>Wyjaśnij metaforyczne znaczenie miejsca akcji Szewców, która rozgrywa się<br>w warsztacie szewskim, usytuowanym „wysoko ponad doliną w głębi, jakby na górach<br>wysokich”. W uzasadnieniu odwołaj się do kulturowych znaczeń symboliki „góry” oraz<br>do znajomości całego dramatu Szewcy.<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia o nich z</li></ol>\n<p>wykorzystaniem potrzebnej terminologii.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].</li></ol>\n<p>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 71</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych</li></ol>\n<p>poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym […].<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>interpretuje treści […] symboliczne utworu literackiego;</li><li>wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie</li></ol>\n<p>programowej jako lektury obowiązkowe.<br>Zakres rozszerzony<br>Lektura obowiązkowa wskazana w podstawie programowej:<br>Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy.</p>\n<ol><li>Mówienie i pisanie. Zdający:</li></ol>\n<p>Zakres podstawowy</p>\n<ol><li>zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne</li></ol>\n<p>zdanie.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - wyjaśnienie metaforycznego znaczenia miejsca akcji Szewców, uwzględniające<br>znajomość całego dramatu ORAZ kulturowe znaczenie symboliki góry.<br>1 pkt - wyjaśnienie metaforycznego znaczenia miejsca akcji Szewców, uwzględniające<br>znajomość całego dramatu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Góra w kulturze związana jest zwykle z przestrzenią sacrum, czyli z przestrzenią metafizyczną;<br>to, co dzieje się na górze (np. w tradycji biblijnej), wskazuje na związek zdarzeń z tym, co<br>sakralne. Wertykalne („jakby na górach wysokich”) usytuowanie zakładu szewskiego,<br>w którym rozgrywa się akcja Szewców, sugerować może otwarcie problematyki dramatu na<br>to, co przekracza byt, ma charakter transcendentny - tym samym Witkacy porusza w swoim<br>utworze zagadnienia dotyczące każdego człowieka, takie jak: problem kryzysu cywilizacji,<br>zanik uczuć metafizycznych, uniwersalne prawdy historyczne.<br>72 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Zadanie 6. (0-2)<br>Przeczytaj zamieszczony poniżej fragment Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza.<br>Stanisław Ignacy Witkiewicz<br>Szewcy<br>AKT II<br>KSIĘŻNA<br>Patrz w moje oczy.<br>SCURVY<br>jak do dziecka<br>Ależ kochanie, trzeba wstrzymać tę nawałę pracy za jaką bądź cenę, bo to jest naprawdę<br>niesamowite i oni naprawdę - jeśli ta psychoza się rozprzestrzeni - rozwalą świat i zniszczą<br>wszelkie sztuczne zastawki i spod zgniłego ścierwa idei-nowotworów wyciągną biedną,<br>skarlałą ludzkość, na pośmiewisko małp, świń, lemurów i gadów - nie zdegenerowanych<br>gatunków naszych przodków.<br>Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy, [w:] tegoż, Wybór dramatów, Wrocław 1983.</p>","solutions":[]}