{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad/Temat 1","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2023,"month":null,"level":null,"text":"Temat 1.\nŻadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.\nRozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.\nW pracy odwołaj się do:\nMadame Antoniego Libery\nutworów literackich z dwóch różnych epok\nwybranego kontekstu.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe, błędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\nŻadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni, a świadome\nnawiązania do innych dzieł stanowią ważny element w procesie\ntwórczym. Nawiązania te obecne są w dziełach literackich dzięki\naluzjom, a te wymagają od czytelnika spostrzegawczości oraz\numiejętności odczytania ich znaczeń. Zmusza to odbiorców dzieł\nliterackich do refleksji poprzez szukanie podobieństw i różnic\nmiędzy utworami, pogłębia interpretację, pomaga w zrozumieniu\ni\npełniejszym\nprzedstawieniu\nproblematyki\nutworów.\nWykorzystanie dorobku poprzedników pomaga w rozprawieniu\nsię z konkretnymi tradycjami, w ich akceptacji bądź w odrzuceniu.\nAluzja literacka ma na celu nakierowanie czytelnika na zabiegi\nkompozycyjne oraz wprowadzenie pewnej ,,gry” między\nautorem, dziełem a odbiorcą. Wielość powstałych w ten sposób\nsymboli ma na celu wzbudzenie u czytających chęci szukania,\nanalizowania ich znaczeń i związków, jakie zachodzą między\nróżnymi dziełami sztuki.\nPrzykładem utworu, w którym obecne są liczne odniesienia\ndo literatury, dzieł muzycznych czy koncepcji filozoficznych,\njest ,,Madame” Antoniego Libery. Aluzja literacka pełni w tym\nutworze wiele funkcji. ‿ W czytaniu powieści można wyróżnić\ndwa etapy. Pierwszym będzie zwykłe przeczytanie skupiające się\ntylko na fabule. Jest to dosyć powierzchowne. Dopiero\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 81\nsp.\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\nzauważenie nawiązań daje dodatkowe możliwości odczytania\nutworu i dogłębnych rozważań.\nJedną z głównych ról aluzji jest wpływ na tworzenie warstwy\nfabularnej utworu. Bezpośrednie cytaty, tytuły wpływają na\nprzebieg\nwydarzeń.\nPostaci\nwystępujące\nw\ndialogach\nwykorzystują słowa pochodzące ze słynnych dramatów, takich\njak ,,Hamlet” czy ,,Fedra”. Na apelu szkolnym recytowane były\nwiersze ,,No pasaran” Władysława Broniewskiego czy ,,Lewą\nmarsz”\nWłodzimierza\nMajakowskiego.\nPrzedstawienie\nreżyserowane przez głównego bohatera zawierało w sobie\nodwołania do wielu słynnych postaci m.in. Ajschylosa, Szekspira,\nRacine’a, Goethego. Fragmenty przywoływanych dzieł mają\nogromny wpływ na bohatera powieści. Stanowią filtr, przez który\ninterpretuje on rzeczywistość. Utwory te pomagają mu\nwykreować obraz fascynującej go nauczycielki francuskiego.\nDobrym przykładem jest założenie przez protagonistę Zeszytu\nCytatów. Spisuje tam fragmenty hymnu ,,Ren” Friedricha\nHölderlina,\n,,Gdańskich\nwspomnień\nmłodości”\nJoanny\nSchopenhauer oraz ,,Zwycięstwa” Josepha Conrada. Te cytaty\nopowiadają historię tytułowej Madame, nawet jej drugie imię\nwybrane zostało na cześć dzieła literackiego. Aluzja tworzy\nfabułę, jest jej nieodłączną częścią. To ona ma realny wpływ na\nakcję oraz dalsze poczynania bohatera.\nIstotne jest także zauważanie sposobu kreowania postaci\nwystępujących w powieści. Jeśli czytelnik spojrzy na utwór w\nkontekście światopoglądowym i mitologicznym, znajdzie tam\nwiele odwołań. Nawiązanie do znanych każdemu mitów sprawia,\nże łatwiej i dokładniej możemy zrozumieć bohaterów - ich\nuczucia i sytuację, w której się znaleźli. Przykładem jest mit\nSyzyfa przywołany w historii Jerzyka, a konkretnie w jego\nbeznadziejnej walce z systemem komunistycznym. Znajdujemy\nrównież mit kobiety wiecznej. Madame kreowana jest na kobietę\ndojrzałą, niedostępną, w idealnym wieku. Mont Blanc, miejsce\nnarodzin Madame, jest dla kobiety symbolem wolności, miejsca,\ndo którego chce wrócić za wszelką cenę. Ten sam szczyt pojawia\nsię w dramacie Juliusza Słowackiego, gdy Kordian rozważa\njęz.\njęz.\n82 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\nswoją życiową wędrówkę. Aluzje powalają na pogłębienie\ninterpretacji utworu, zrozumienie bohaterów. Zmusza to również\nczytelnika do refleksji, szukania podobieństw czy też różnic\nmiędzy postaciami z różnych utworów, odnoszenia ich do\nznanych (stereo- i arche) typów.\nW powieści ,,Madame” ważna jest przede wszystkim kreacja\ngłównego bohatera. Wydaje się, że protagonista ma cechy\nbohatera romantycznego, a z drugiej strony został stworzony, by\nswoim zachowaniem momentami rozśmieszyć czytelnika.\nBohater odczuwa wyobcowanie i wyższość nad rówieśnikami.\nJego uczucie do nauczycielki francuskiego tylko potęguje jego\nudręki. Podejmuje on kroki do zbliżenia się do obiektu swoich\nwestchnień. Znajomość tylu przywołanych w powieści utworów,\numiejętność mówienia cytatami z Szekspira czy wyznanie miłości\npoprzez cytowanie ,,Fedry” Racine’a, kształtują u bohatera duszę\nromantyczną. To właśnie dzięki licznym aluzjom i nawiązaniom\njesteśmy w stanie lepiej poznać głównego bohatera. Dodatkowo,\nbardzo dobra znajomość przez licealistę francuskiego i łaciny\nświadczą o związkach z kulturą zachodnią. Z drugiej strony\nbohater jest zdolny do wywołania efektu humorystycznego.\nWykorzystane tu zostają ,,Popioły” Stefana Żeromskiego.\nLicealista z jednej strony wyśmiewa zachwycających się\nerotyczną stroną lektury kolegów, a jednocześnie sam wybiera\nwłaśnie park Żeromskiego ma miejsce swoich rozmyślań i\nplanowania. Bohatera nie opuszcza myśl, że urodził się za\npóźno, że wszystkie twórcze możliwości są już wykorzystane,\ndlatego tak wielki wpływ na jego postępowanie miały wszystkie\nprzywołane w powieści dzieła. Co znamienne jednak, pod koniec\nswojej historii zmienia myślenie, co do czasu swoich narodzin.\nŚwiadome kreowanie bohatera wzorowanego na postaci\nz innego dzieła znajdujemy również w „Dziadach√ cz. IV”x\nAdama Mickiewicza. Gustaw pobierał nauki u księdza, który\npodsuwał\nmu\ndo\nczytania\nutwory\nromantyczne,\ntakie\njak ,,Cierpienia młodego Wertera”. Aluzja do dzieła Goethego\npozwala na lepsze zrozumienie nieszczęśliwie zakochanego\nGustawa, jego uczuć, podjętych decyzji oraz lepiej obrazuje\njęz.\njęz.\njęz.\n√ int. x int.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 83\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\n122\n123\n124\n125\n126\n127\n128\n129\n130\nproblemy romantycznych bohaterów. Znając losy Wertera,\ndomyślamy się, jaki wpływ miał na pojmowanie przez Gustawa\nistoty romantycznej miłości, skąd potrzeba czy też konieczność\nzadawania sobie cierpienia (symboliczne dźgnięcia sztyletem) i\npragnienie śmierci po rozstaniu z miłością stanowiącą sens życia.\nSpostrzegawczość,\nktórej\nwymaga\naluzja,\nrozszerza\ni pogłębia interpretację sceny V aktu II ,,Wesela” Stanisława\nWyspiańskiego. Marysi, bawiącej się na weselu, objawia się duch\njej zmarłego narzeczonego. Widmo wspomina ich wspólną\nmiłość,\nuczucia.\nScena\nta\nod\nrazu\nkojarzy\nsię\nz balladą ,,Romantyczność” Adama Mickiewicza. Zarówno\nKarusię, jak i Marysię odwiedza zmarły narzeczony. Tylko one\nwidzą i słyszą swoich dawnych ukochanych. Miłość Karusi\nprzetrwała próbę czasu i śmierci, z kolei Marysia dostrzega, że\nWidmo to tylko zimny trup. Rozumie, że przeszłość nie wróci,\ni wybiera swojego męża, Wojtka. Aluzja ta, oprócz pomocy\nw lepszej interpretacji, kryje w sobie przesłanie od autora.\nWyspiański rozprawia się z wiarą w coś niemożliwego, za\npomocą odwołania się do ballady demitologizuje romantyczną\nmiłość. W ten sposób spełnia się rola aluzji jako wykorzystania\ndorobku poprzedników do rozwinięcia myśli i rozprawienia się\nz konkretnym\nproblemem.\nDaje\nto\nmożliwość\notwarcia\ninterpretacji oraz zastanowienia nad dialogiem międzytekstowym\noraz międzypokoleniowym.\nŚwiadome nawiązania pełnią ogromną rolę w literaturze.\nPomagają rozprawić się z problematyką utworów, dają\nwskazówki oraz możliwości porównania ideologii, epok czy\npoglądów. To właśnie aluzja umożliwia odkrycie inspiracji autora,\nmotywów\nwykorzystanych\ndo\nstworzenia\ndzieła.\nDzięki\nnawiązaniom czytelnik jest w stanie przekroczyć warstwę\npowierzchowną, dotrzeć do głębi i poszerzyć interpretację\nutworu. Taką rolę pełnią nawet tytuły rozdziałów w „Madame”,\ntakie jak ,,Komu bije dzwon” czy ,,Na początku było Słowo”.\nBezpośrednie odwołania zapowiadają, co będzie się działo,\nnakłaniają do rozmyślania, zagłębienia się w akcję oraz budują\ncoraz to większą ciekawość. Te szczegóły nadają powieści\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n(jęz.)\n84 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n131\n132\n133\ndodatkowych atutów. Powieść Antoniego Libery utwierdza w\nprzekonaniu, że żadne dzieło nie powstaje w próżni kulturowej, a\naluzja staje się łącznikiem między dorobkiem poprzedników,\nautorem a czytelnikiem.\n/1024 wyrazy/\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości spełnia formalne\nwarunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym do lektury\nobowiązkowej (Madame Antoniego Libery);\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu;\njest wypowiedzią argumentacyjną;\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery (funkcjonalna\nanaliza aluzji literackich do dzieł pisarzy i filozofów, pełne wnioskowanie argumentacyjne\ndotyczące roli tych aluzji); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do\nDziadów cz. IV (kreacja bohatera romantycznego w kontekście odwołań do innych dzieł\nromantycznych) oraz odniesienia do Wesela Stanisława Wyspiańskiego (funkcjonalna\nanaliza sposobu ukazania scen fantastycznych w nawiązaniu do Romantyczności\nMickiewicza)\nfunkcjonalnie wykorzystano również liczne konteksty interpretacyjne (historycznoliteracki -\nkreacje bohaterów o cechach romantyków; literacki - nawiązania do licznych utworów\nliterackich, także kontekst mitologiczny, biograficzny i kulturowy)\nbogata argumentacja,\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne świadczą\no erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy zorganizowane\nproblemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie struktury\nakapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób wyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny; 1 zaburzenie\nspójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie - z nieuzasadnionego zastosowania\nw sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 27-34) czasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 1 pkt - szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia,\nleksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu; 14 błędów językowych obniża\nostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n29 punktów\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 85\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nKażdy człowiek jest zbiorem tego, co dała mu natura√ i tego, co\notrzymał z zewnątrz, czyli świata mitów, kultury na nich opartej, religii\ni fikcji. Aluzja literacka niewątpliwie ma swoje źródło w tej mieszance,\nktóra jest tym bogatsza, im człowiek jest lepszym erudytą i im bardziej\njest zanurzony w kulturze, poprzez przyswajanie jej dzieł. Jak podaje\nksięga Koheleta „To, co jest, już było, a to, co ma być kiedyś, już jest.”.\nZ takim spojrzeniem na świat identyfikowali się również stoicy,\ntwierdząc, że świat to wciąż na nowo odgrywający się spektakl. Z taką\nmyślą filozoficzną, zwaną apokatastasis, musi się zmierzyć prędzejX\nczy później każdy, kto sięgnie po wytwory kultury.\nGdybyśmy szli po schodach aluzji od dzieł współczesnych, przez\nromantyczne, aż do antyku, prawdopodobnie nie zatrzymalibyśmy się\nwcześniej niż na mitach Greków lub na Biblii. Nawet prekursorzy\nnaszej kultury, tacy jak Homer, Horacy czy Anakreont z Teos, nie brali\nswoich idei, motywów z próżni. Wręcz przeciwnie, źródłem aluzji,\nmniej czy bardziej bezpośrednich, była dla nich mitologia. Trafnie\nwpływ kultury na twórczość opisuje bohater „Madame” Antoniego\nLibery: „Proszę pomyśleć, kim byliby […] bohaterowie Fedry, gdyby\nodjąć im wszystko, co dostali od swoich artystów? […] Bez\nfundamentu kultury, bez tabu i obyczaju”.\nTen jakże wymowny cytat pochodzi z powieści, która jest\nnasycona aluzjami. W powieści Libery przedstawiona jest historia\nowianego tajemnicą romansu licealisty z tytułową Madame -\nnauczycielką francuskiego, osadzona na tle szarej rzeczywistości\nPRL. Powieść, mogłaby zostać uznana za przyzwoity, acz nie\nwyróżniający się romans, gdyby nie bogactwo aluzji literackich, które\nnadają opowieści mistycyzmu i głębi. Zdaje się, że podkreśla to sam\nautor już w motcie z pism Artura Schopenhauera, które głosi:\n„Romansopisarz powinien dążyć nie do tego, by opisywać wielkie\nwydarzenia, lecz by małe czynić interesującymi.”.\nCzytając „Madame”, można odnieść silne wrażenie, że to właśnie\nużyte w tekście odwołania do innych dzieł kreują to, jak odbieramy\n√ int.\njęz.\nX int.\njęz.\n86 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nsp.\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\npostaci i akcję, oraz to, w jaki sposób protagonista odbiera świat.\nJednym z najważniejszych tekstów służących za aluzje bezpośrednie\njest tutaj „Ren” Friedricha Hölderlina, drugim „Fedra” Jeana Racine’a.\nPrzykładem skażenia kulturą, jak to określił sam bohater, jest\nporównanie siebie, do romantycznego artysty, który gardzi igrzyskami\nplebsu, jest ponad to i „cierpi za miliony”. Takie wnioski wysnuwa\ngłówna postać podczas balu maturalnego. Tutaj jest to oczywiście\naluzja do Konrada z III cz. „Dziadów” Adama Mickiewicza. Co więcej,\naluzję do romantycznej „walki” z racjonalnością czynów widzimy w\ndebacie klasy na lekcji francuskiego, gdzie wyodrębnia się\npatriotyczne stronnictwo „romantyków” zacięcie broniących honoru\nojczyzny i racjonalnego, a nawet cynicznego Rożka Goltza. Wszystkie\nte przykłady obrazują√ jak silnie może wpłynąć zastosowane aluzji\nliterackiejX na odbiór sceny.‿Potrafią ze zwykłej kłótni w klasie\nuczynić wojnę idei, którą widać też w przemyśleniach bohatera\npowieści, mówiącego „Było w tym szkiełko i oko, zero czucia i wiary”.\nPo krótkim czasie stwierdza jednak „Wolałem pozór od prawdy”.\nDrugą płaszczyzną dotyczącą aluzji w „Madame”, jest rozważanie\no naturze tego zabiegu literackiego. Wymowny jest tu tytuł jednego z\nrozdziałów: „Kto poetę chce zrozumieć, musi pójść w poety kraj”,\nzaczerpnięty z Goethego. Stanowi to wyraźny przekaz, że nie da się\nzrozumieć aluzji czynionych przez artystę, nawet do dzieł, z którymi\nczytelnik się zapozna, nie znając kraju. Jest tak właśnie z powodu\nosadzenia każdego tekstu na gruncie literacko-kulturowym, który\nzrozumieć może tylko ten, kto nim żyje. Z tego powodu czytelnik polski\nnie zawsze zrozumie pewne akcenty w literaturze chociażby\namerykańskiej, a Amerykanin będzie raczej stronił od klasyki polskiej.\nNawiązania do innych tekstów kultury są także wykorzystywane w\ncelu nawiązania polemiki lub ukazania kontrastu. Dobrze obrazuje to\n„Lalka” Bolesława Prusa, która jest uznawana z jednej strony za wyraz\nzawodu nurtem pozytywizmu w Polsce, a z drugiej strony za polemikę\nz twórczością romantyczną. Przez słowa bohaterów przewija się\noskarżenie: romantycy doprowadzili do spotęgowania niemocy narodu\npolskiego wobec zaborcy. Jak twierdzi chociażby doktor Szuman:\nPolacy\nz\nromantyzmu\npowinni\nsię\nleczyć.\nPrzedstawienie\nrozczarowania tekstami romantyzmu i ich wpływem na Polaków jest\njęz.\n√ int.\nX int.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 87\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\nmożliwe właśnie przez zastosowanie aluzji literackiej. Stanisław\nWokulski, główny bohater powieści, bezpośrednio krytykuje twórczość\nwieszczów narodowych, co widać w jego przemyśleniach: „Trzeba\nbyło poznawać kobiety nie przez okulary Mickiewiczów, Krasińskich\nalbo Słowackich, ale ze statystyki, która uczy, że każdy anioł jest w\ndziesiątej części prostytutką”. Widoczny jest tu ostateczny upadek\nmitu miłości idealnej, od pierwszego wejrzenia. Wokulski szukał perły,\nkomunii dusz z ukochaną. Niestety doznał przykrej i bolesnej w\nskutkach deziluzji.\nZ pretensją zwraca się właśnie do twórców romantyzmu, którzy\nmistycyzm miłości traktowali jako jedno ze swoich przewodnich haseł.\n„Zmarnowaliście życie moje… zatruliście dwa pokolenia! szepnął -\nOto skutki waszych sentymentalnych poglądów na miłość”√ mówi\nWokulski. Oprócz aluzji bezpośredniej, sama osoba Wokulskiego,\nprzez swoje czyny i dualizm swojej natury, pokazuje metaforyczną\nwalkę duszy namiętnego romantyka, walczącego o ojczyznę√\ni skrupulatnego pozytywisty aprobującego idee organicyzmu. Można\nwięc stwierdzić, że „Lalka” również jest powieścią opartą na aluzji\nzarówno pośredniej, jak i bezpośredniej, która służy w tym wypadku\ndo podważenia słuszności dawnych wzorców i ideałów, co może\nwynikać z doświadczeń życiowych jej twórcy, który dorastając w epoce\nromantyzmu, przesiąknięty jego kulturą, przeszedł w okres po\npowstaniu styczniowym, niosący ze sobą zawód poprzednią epoką.\nJeszcze\ninną\nformę\naluzji\nliterackiej,\nchyba\nnajbardziej\nbezpośrednią, ukazuje Gustaw Herling-Grudziński w „Ofiarowaniu”,\nktóre jest parafrazą fragmentu biblijnej Księgi Rodzaju (18, 23-33 i 21,\n1-7). Historia ze Starego Testamentu jest przedstawiona w zupełnie\ninnym świetle. Możemy odczuć strach Abrahama, jego rozterki:\n„Wyobraźnia podsunęła mu ich krzyki i płacz, Sarę rozdzierającą na\nsobie suknie, Eliezera na kolanach […]”. W tym opowiadaniu autor,\nsięgając do fundamentów kultury, chce pokazać nie tylko bardziej\nludzką twarz Abrahama, ale odczarować jego wizerunek jako\nbeznamiętnego egzekutora. Wskazuje na to jego wypowiedź, w której\nstwierdza, że nie jest możliwym, aby ojciec poprowadził swojego syna\nna śmierć, nie odczuwając lęku, a Bóg nie może stawiać ludzi w tak\nstrasznych sytuacjach. ZdecydowanieX wpływ na zainteresowanie\n√ int.\njęz. √ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nX int.\n88 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\n122\n123\n124\n125\n126\n127\n128\n129\nautora kwestią biblijną miało jego żydowskie pochodzenie, a więc\nwychowanie w kulturze opartej na Pismach, które stanowiło\nwypełnienie jego przestrzeni kulturowej już od najmłodszych lat, oraz\njego przejścia w łagrach, skłaniające go do refleksji nad tak\nfundamentalnymi kwestiami jak relacja człowieka z Bogiem.\nPodsumowując, można powiedzieć, że każde dzieło jest na swój\nsposób uniwersalne, ponieważ jego treść wynika z uniwersalnych\nmotywów mających swój początek w mitach i wierzeniach. Jest tak\ndlatego, że poruszają one problemy oraz zagadnienia dotyczące ludzi\nw każdej epoce. Mimo że zmieniają się perspektywy obserwacji\nzjawisk, to same w sobie zjawiska nie zmieniają się na przestrzeni\ndziejów i kultur. Miłość, rozum, walka, władza to tylko nieliczne z wielu\nmotywów, które zataczają krąg w przestrzeni kulturowej niczym\nmityczny Uroboros. Tym sposobem każdy posiada dookoła siebie\notoczkę wypełniającą próżnię, która stanowi jego samego, kieruje jego\npoznaniem siebie i patrzeniem na innych. Jak uważa Donna Ford\n„Książki to klucz do wiedzy, a wiedza to klucz do życia”. Jeżeli książki\nmiałyby symbolizować tu kulturę, to cytat ten dobrze opisuje ludzką\nkondycję. Tym, co nas stanowi, a czego nie otrzymaliśmy od natury,\njest świat aluzji. Aluzją jest też nasze życie, bo niekiedy tak jak\nromantyk chcemy kochać, walczyć, „mieć serce i patrzać w serce”, a\nczasem jesteśmy skrupulatnymi realistami polegającymi na „szkiełku i\noku”. Bywamy też synami marnotrawnymi i zazdrosnymi Herami.\nMożna więc stwierdzić, że nie ma dzieła powstałego w kulturowej\npróżni, a każdy twórca√ świadomieX, lub nie√ aluzją się posługuje.\n/1179 wyrazów/\njęz.\njęz.\n√X√ int.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości spełnia formalne\nwarunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym do lektury\nobowiązkowej (Madame Antoniego Libery, Lalki Bolesława Prusa)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery (rola aluzji\nliterackich w kreowaniu postaci bohatera, różnorodność odniesień jako element dialogu z\nkulturą); również funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Lalki Bolesława Prusa (polemika\nz wzorem romantycznego kochanka, analiza roli literatury w kształtowaniu postawy\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 89\nbohatera); funkcjonalnie wykorzystano odwołanie do Ofiarowania Gustawa Herlinga-\nGrudzińskiego\nfunkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: literacki (odwołania do różnych dzieł\nliterackich), historycznoliteracki (elementy programowe romantyzmu i pozytywizmu), biblijny\n(parafraza i jej rola w budowaniu znaczeń w Ofiarowaniu)\nbogata argumentacja,\nfunkcjonalność analizy wybranych tekstów literackich i szerokie konteksty interpretacyjne\nświadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy zorganizowane\nproblemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie struktury\nakapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny; 1 błąd w spójności\nwewnątrzakapitowej.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia,\nleksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu; 11 błędów językowych obniża\nostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 10 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n28 punktów\nPrzykład 3.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\nW teorii literatury funkcjonuje pojęcie intertekstualności, ponieważ\n„żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni…”. Dzieła literackie i\ninne teksty kultury nieustannie prowadzą ze sobą „dialog”, który\nprzybiera rozmaite formy: niekiedy jest to wykorzystywanie tych samych\ngatunków literackich (niekiedy w celach parodystycznych np. w\npoematach heroikomicznych), przywołanie cytatu z innego utworu\n(„Romantyczność” Adama Mickiewicza), parafrazowanie wypowiedzi\nartysty czy całego dzieła (np. „Ofiarowanie” Gustawa Herlinga\nGrudzińskiego), to częste nawiązania w niektórych dziełach do innych\ntekstów kultury, które jednak nie są przywołane wprost. Czy odbiorca je\nrozpozna? Zależy to od jego wyrobienia intelektualnego - np. poezja\nZbigniewa Herberta nie byłaby jasna bez wiedzy o dawnej kulturze,\nmitologii czy Biblii.\njęz.\n90 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\nBohater powieści „Madame” Antoniego Libery to młody, inteligentny\nczłowiek, który z racji swej wiedzy, oczytania i inteligencji prowadzi\nswoistą grę miłosną z intrygującą go nauczycielką. Jak chce się do niej\nzbliżyć? Nie tylko poprzez szukanie jej towarzystwa, ale także poprzez\nrozmowy o sztuce, o literaturze, w których roi się od aluzji.\nUtwór Antoniego Libery dowodzi niezwykłej erudycji autora, który\nswobodnie porusza się po różnych obszarach kulturowych i trzeba\nwielokrotnie przeczytać utwór, by odkryć wiele z nich. Obyty kulturowo\nodbiorca doceni to, natomiast inni będą omijać pewne fragmenty tak,\njak omijano opisy przyrody w powieściach pozytywistycznych Elizy\nOrzeszkowej. Można powiedzieć, że aluzje i literackie nawiązania np.,\ndo Ajschylosa, Dantego, Racine’a, Goethego, Szekspira czynią tę\npowieść szlachetną i mądrą, a oddalają ją od zwykłych „czytadeł”\no tematyce inicjacyjnej.\nGłówni bohaterowie wyróżniają się z tłumu szarych, bezbarwnych\ni niezbyt inteligentnych ludzi żyjących w czasach PRL-u. Zakochany\nmłodzieniec i „jego Beatrycze” w rozmowach czynią aluzje do dramatów\nSzekspira czy Becketta. On wszystko ocenia przez pryzmat literatury,\nona pomaga mu odnaleźć się w rzeczywistości i budować plany na\nprzyszłość oraz doskonalić się duchowo. Chłopak zakłada „zeszyt\ncytatów”, które mają go zbliżyć do pięknej, niedostępnej kobiety -\nstanowią swoistą drogę do zaimponowania jej i zwrócenia na siebie\nuwagi. Aluzje pełnią w powieści ogromną rolę, lecz trzeba wysiłku\nintelektualnego, by w osobie Jerzyka zobaczyć Syzyfa, który na próżno\npróbuje coś zmienić w otaczającym świecie - romantycznego\nkochanka, który dramatycznie próbuje zbliżyć się do swego ideału\nkobiecości niczym Werter z powieści Johanna Wolfganga Goethego.\nOdczytanie wszystkich znaczeń i odniesień w powieści wydaje się\nniekończącą przygodą, w czasie której poszerza się wiedza czytelnika\nna temat kultury.\nAluzja nie pełni tylko roli erudycyjnej, bowiem zdarza się, że twórcy\nwykorzystują ją, by z czegoś lub kogoś zakpić. Taką rolę aluzji\ndostrzegamy w dramatach romantycznego komediopisarza Aleksandra\nFredry. To w „Ślubach panieńskich” za pomocą aluzji wykpiwa autor\nromantyczny typ kochanka. Czyni to w dwojaki sposób: prezentując\nGustawa i Albina. Cechy tego drugiego przerysowuje, nawiązując do\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 91\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\nbohaterów takich jak Werter czy Kordian. Albin√ podobnie jak\nwspominani bohaterowie romantyczni√ rozpacza, wzdycha, płacze,\nlecz w tym przypadku nie budzi współczucia, jest śmieszny, porównany\nprzez Gustawa do „płaczącej fontanny”. Z kolei imię pierwszego\nbohatera to aluzja do Gustawa z „Dziadów” cz. IV Adama Mickiewicza.\nAutor komedii kpi z bohatera romantycznego - wykorzystuje kontrast i\nkreuje bystrego i wesołego Gucia, który w miłości nie dramatyzuje, lecz\nza pomocą sprytnych zabiegów zdobywa serce ukochanej kobiety.\nPodobną rolę aluzji moglibyśmy dostrzec w „Zemście” Aleksandra\nFredry. Konflikt szlachciców? Jakże przypomina to konflikt w „Panu\nTadeuszu”! Młody mężczyzna uwikłany uczuciowo między młodą\ndziewczyną a dojrzałą kobietą? Znów „Pan Tadeusz”! Niestety, na\nposzukiwacza aluzji czyhają pułapki! Oba utwory powstały w tym\nsamym czasie i Fredro nie mógł czynić aluzji do dzieła Mickiewicza.\nJakże ostrożnym musi być „poszukiwacz” aluzji literackich.\nMusi być obytym kulturowo człowiekiem także dlatego, że aluzje\nliterackie cechują się niedomówieniem. To ukryty związek z innym\ndziełem. Bez ostrożności i wiedzy można popełnić błędy w odbiorze\ndzieła, jego interpretacji, można intencji autora w ogóle nie zrozumieć.\nTak się też dzieje z poezją. W niej aluzje często mają uatrakcyjnić\nprzekaz, są swoistymi ozdobnikami, a także mają oddać hołd twórcy,\nktóry stworzył dzieło nieśmiertelne, zapadające w pamięć i serca\nodbiorców. Agnieszka Osiecka bardzo często posługiwała się tą formą\nwypowiedzi i nie myślę tutaj o aluzjach do otaczającego ją świata, ale o\naluzjach literackich. Niekiedy służyły jej do polemiki z nieszczęśliwą\nkoncepcją miłości. W utworze „Kochankowie z ulicy Kamiennej” buduje\nnie tylko aluzje do szarej, przygnębiającej rzeczywistości PRL-u, ale\ntakże, np. poprzez odniesienia do imion bohaterów, do dzieła\nSzekspira. Do tego samego dramatu czyni aluzje Halina Poświatowska\nw wierszu „Jestem Julią”. Poprzez nawiązanie do głównej bohaterki\ntragedii Szekspirowskiej oraz jej emocji,X poetka kreuje podmiot\nliryczny pragnący miłości, cierpiący z powodu jej braku, jej utraty.\nPrzywołane przykłady świadczą o tym, że aluzja literacka była\nobecna w literaturze dawniej i jest obecna współcześnie. Jest środkiem\nartystycznym, dzięki któremu twórcy przypominają wielkie dzieła, bawią\nsię konwencjami i motywami literackimi, czynią swe dzieła bardziej\n√ int.\n√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz. X int.\njęz.\n92 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\nciekawymi w odbiorze, oryginalnymi, stanowiącymi dla odbiorcy\nwyzwanie w odbiorze dzieła. Aluzja jest zakorzeniona w tradycji\nliterackiej i warto pamiętać, że jej zadaniem jest nie tylko ukryte\nnawiązanie do literatury, ale też do historii, obyczajów, stosunków\nspołecznych, co sprawia, że czytając niektóre utwory (np. „Madame”\nAntoniego Libery) wciąż sięgamy po różnorodne źródła, które\npozwalają nam - nieobytym odbiorcom odkrywać aluzyjne ścieżki.\n/819 wyrazów/\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Madame Antoniego Libery)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 12 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery\n(funkcjonalna analiza różnego wykorzystania aluzji literackich w utworze, pełne\nwnioskowanie argumentacyjne dotyczące roli tych aluzji); również funkcjonalnie\nwykorzystano odniesienie do Ślubów panieńskich Aleksandra Fredry (kreacja\nbohaterów w konwencji charakterystycznej dla sentymentalizmu i romantyzmu);\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystano odwołanie do piosenki Agnieszki Osieckiej\nfunkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: kulturowy (odniesienia do\nutrwalonej w kulturze symboliki), literacki (odwołania do różnych dzieł literackich),\nhistorycznoliteracki (cechy romantyzmu, sentymentalizmu)\nbogata argumentacja\nszerokie konteksty interpretacyjne świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nkonsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 3 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n10 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n27 punktów\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 93","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":80,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2023","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Temat 1.<br>Żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.<br>Rozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.<br>W pracy odwołaj się do:<br>Madame Antoniego Libery<br>utworów literackich z dwóch różnych epok<br>wybranego kontekstu.<br>Przykładowe ocenione rozwiązania<br>Przykład 1.<br>Błędy<br>rzeczowe, błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>sp.<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>Żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni, a świadome<br>nawiązania do innych dzieł stanowią ważny element w procesie<br>twórczym. Nawiązania te obecne są w dziełach literackich dzięki<br>aluzjom, a te wymagają od czytelnika spostrzegawczości oraz<br>umiejętności odczytania ich znaczeń. Zmusza to odbiorców dzieł<br>literackich do refleksji poprzez szukanie podobieństw i różnic<br>między utworami, pogłębia interpretację, pomaga w zrozumieniu<br>i<br>pełniejszym<br>przedstawieniu<br>problematyki<br>utworów.<br>Wykorzystanie dorobku poprzedników pomaga w rozprawieniu<br>się z konkretnymi tradycjami, w ich akceptacji bądź w odrzuceniu.<br>Aluzja literacka ma na celu nakierowanie czytelnika na zabiegi<br>kompozycyjne oraz wprowadzenie pewnej ,,gry” między<br>autorem, dziełem a odbiorcą. Wielość powstałych w ten sposób<br>symboli ma na celu wzbudzenie u czytających chęci szukania,<br>analizowania ich znaczeń i związków, jakie zachodzą między<br>różnymi dziełami sztuki.<br>Przykładem utworu, w którym obecne są liczne odniesienia<br>do literatury, dzieł muzycznych czy koncepcji filozoficznych,<br>jest ,,Madame” Antoniego Libery. Aluzja literacka pełni w tym<br>utworze wiele funkcji. ‿ W czytaniu powieści można wyróżnić<br>dwa etapy. Pierwszym będzie zwykłe przeczytanie skupiające się<br>tylko na fabule. Jest to dosyć powierzchowne. Dopiero<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 81<br>sp.<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>zauważenie nawiązań daje dodatkowe możliwości odczytania<br>utworu i dogłębnych rozważań.<br>Jedną z głównych ról aluzji jest wpływ na tworzenie warstwy<br>fabularnej utworu. Bezpośrednie cytaty, tytuły wpływają na<br>przebieg<br>wydarzeń.<br>Postaci<br>występujące<br>w<br>dialogach<br>wykorzystują słowa pochodzące ze słynnych dramatów, takich<br>jak ,,Hamlet” czy ,,Fedra”. Na apelu szkolnym recytowane były<br>wiersze ,,No pasaran” Władysława Broniewskiego czy ,,Lewą<br>marsz”<br>Włodzimierza<br>Majakowskiego.<br>Przedstawienie<br>reżyserowane przez głównego bohatera zawierało w sobie<br>odwołania do wielu słynnych postaci m.in. Ajschylosa, Szekspira,<br>Racine’a, Goethego. Fragmenty przywoływanych dzieł mają<br>ogromny wpływ na bohatera powieści. Stanowią filtr, przez który<br>interpretuje on rzeczywistość. Utwory te pomagają mu<br>wykreować obraz fascynującej go nauczycielki francuskiego.<br>Dobrym przykładem jest założenie przez protagonistę Zeszytu<br>Cytatów. Spisuje tam fragmenty hymnu ,,Ren” Friedricha<br>Hölderlina,<br>,,Gdańskich<br>wspomnień<br>młodości”<br>Joanny<br>Schopenhauer oraz ,,Zwycięstwa” Josepha Conrada. Te cytaty<br>opowiadają historię tytułowej Madame, nawet jej drugie imię<br>wybrane zostało na cześć dzieła literackiego. Aluzja tworzy<br>fabułę, jest jej nieodłączną częścią. To ona ma realny wpływ na<br>akcję oraz dalsze poczynania bohatera.<br>Istotne jest także zauważanie sposobu kreowania postaci<br>występujących w powieści. Jeśli czytelnik spojrzy na utwór w<br>kontekście światopoglądowym i mitologicznym, znajdzie tam<br>wiele odwołań. Nawiązanie do znanych każdemu mitów sprawia,<br>że łatwiej i dokładniej możemy zrozumieć bohaterów - ich<br>uczucia i sytuację, w której się znaleźli. Przykładem jest mit<br>Syzyfa przywołany w historii Jerzyka, a konkretnie w jego<br>beznadziejnej walce z systemem komunistycznym. Znajdujemy<br>również mit kobiety wiecznej. Madame kreowana jest na kobietę<br>dojrzałą, niedostępną, w idealnym wieku. Mont Blanc, miejsce<br>narodzin Madame, jest dla kobiety symbolem wolności, miejsca,<br>do którego chce wrócić za wszelką cenę. Ten sam szczyt pojawia<br>się w dramacie Juliusza Słowackiego, gdy Kordian rozważa<br>jęz.<br>jęz.<br>82 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>86<br>87<br>88<br>89<br>90<br>91<br>92<br>93<br>94<br>swoją życiową wędrówkę. Aluzje powalają na pogłębienie<br>interpretacji utworu, zrozumienie bohaterów. Zmusza to również<br>czytelnika do refleksji, szukania podobieństw czy też różnic<br>między postaciami z różnych utworów, odnoszenia ich do<br>znanych (stereo- i arche) typów.<br>W powieści ,,Madame” ważna jest przede wszystkim kreacja<br>głównego bohatera. Wydaje się, że protagonista ma cechy<br>bohatera romantycznego, a z drugiej strony został stworzony, by<br>swoim zachowaniem momentami rozśmieszyć czytelnika.<br>Bohater odczuwa wyobcowanie i wyższość nad rówieśnikami.<br>Jego uczucie do nauczycielki francuskiego tylko potęguje jego<br>udręki. Podejmuje on kroki do zbliżenia się do obiektu swoich<br>westchnień. Znajomość tylu przywołanych w powieści utworów,<br>umiejętność mówienia cytatami z Szekspira czy wyznanie miłości<br>poprzez cytowanie ,,Fedry” Racine’a, kształtują u bohatera duszę<br>romantyczną. To właśnie dzięki licznym aluzjom i nawiązaniom<br>jesteśmy w stanie lepiej poznać głównego bohatera. Dodatkowo,<br>bardzo dobra znajomość przez licealistę francuskiego i łaciny<br>świadczą o związkach z kulturą zachodnią. Z drugiej strony<br>bohater jest zdolny do wywołania efektu humorystycznego.<br>Wykorzystane tu zostają ,,Popioły” Stefana Żeromskiego.<br>Licealista z jednej strony wyśmiewa zachwycających się<br>erotyczną stroną lektury kolegów, a jednocześnie sam wybiera<br>właśnie park Żeromskiego ma miejsce swoich rozmyślań i<br>planowania. Bohatera nie opuszcza myśl, że urodził się za<br>późno, że wszystkie twórcze możliwości są już wykorzystane,<br>dlatego tak wielki wpływ na jego postępowanie miały wszystkie<br>przywołane w powieści dzieła. Co znamienne jednak, pod koniec<br>swojej historii zmienia myślenie, co do czasu swoich narodzin.<br>Świadome kreowanie bohatera wzorowanego na postaci<br>z innego dzieła znajdujemy również w „Dziadach√ cz. IV”x<br>Adama Mickiewicza. Gustaw pobierał nauki u księdza, który<br>podsuwał<br>mu<br>do<br>czytania<br>utwory<br>romantyczne,<br>takie<br>jak ,,Cierpienia młodego Wertera”. Aluzja do dzieła Goethego<br>pozwala na lepsze zrozumienie nieszczęśliwie zakochanego<br>Gustawa, jego uczuć, podjętych decyzji oraz lepiej obrazuje<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>√ int. x int.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 83<br>95<br>96<br>97<br>98<br>99<br>100<br>101<br>102<br>103<br>104<br>105<br>106<br>107<br>108<br>109<br>110<br>111<br>112<br>113<br>114<br>115<br>116<br>117<br>118<br>119<br>120<br>121<br>122<br>123<br>124<br>125<br>126<br>127<br>128<br>129<br>130<br>problemy romantycznych bohaterów. Znając losy Wertera,<br>domyślamy się, jaki wpływ miał na pojmowanie przez Gustawa<br>istoty romantycznej miłości, skąd potrzeba czy też konieczność<br>zadawania sobie cierpienia (symboliczne dźgnięcia sztyletem) i<br>pragnienie śmierci po rozstaniu z miłością stanowiącą sens życia.<br>Spostrzegawczość,<br>której<br>wymaga<br>aluzja,<br>rozszerza<br>i pogłębia interpretację sceny V aktu II ,,Wesela” Stanisława<br>Wyspiańskiego. Marysi, bawiącej się na weselu, objawia się duch<br>jej zmarłego narzeczonego. Widmo wspomina ich wspólną<br>miłość,<br>uczucia.<br>Scena<br>ta<br>od<br>razu<br>kojarzy<br>się<br>z balladą ,,Romantyczność” Adama Mickiewicza. Zarówno<br>Karusię, jak i Marysię odwiedza zmarły narzeczony. Tylko one<br>widzą i słyszą swoich dawnych ukochanych. Miłość Karusi<br>przetrwała próbę czasu i śmierci, z kolei Marysia dostrzega, że<br>Widmo to tylko zimny trup. Rozumie, że przeszłość nie wróci,<br>i wybiera swojego męża, Wojtka. Aluzja ta, oprócz pomocy<br>w lepszej interpretacji, kryje w sobie przesłanie od autora.<br>Wyspiański rozprawia się z wiarą w coś niemożliwego, za<br>pomocą odwołania się do ballady demitologizuje romantyczną<br>miłość. W ten sposób spełnia się rola aluzji jako wykorzystania<br>dorobku poprzedników do rozwinięcia myśli i rozprawienia się<br>z konkretnym<br>problemem.<br>Daje<br>to<br>możliwość<br>otwarcia<br>interpretacji oraz zastanowienia nad dialogiem międzytekstowym<br>oraz międzypokoleniowym.<br>Świadome nawiązania pełnią ogromną rolę w literaturze.<br>Pomagają rozprawić się z problematyką utworów, dają<br>wskazówki oraz możliwości porównania ideologii, epok czy<br>poglądów. To właśnie aluzja umożliwia odkrycie inspiracji autora,<br>motywów<br>wykorzystanych<br>do<br>stworzenia<br>dzieła.<br>Dzięki<br>nawiązaniom czytelnik jest w stanie przekroczyć warstwę<br>powierzchowną, dotrzeć do głębi i poszerzyć interpretację<br>utworu. Taką rolę pełnią nawet tytuły rozdziałów w „Madame”,<br>takie jak ,,Komu bije dzwon” czy ,,Na początku było Słowo”.<br>Bezpośrednie odwołania zapowiadają, co będzie się działo,<br>nakłaniają do rozmyślania, zagłębienia się w akcję oraz budują<br>coraz to większą ciekawość. Te szczegóły nadają powieści<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>(jęz.)<br>84 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>131<br>132<br>133<br>dodatkowych atutów. Powieść Antoniego Libery utwierdza w<br>przekonaniu, że żadne dzieło nie powstaje w próżni kulturowej, a<br>aluzja staje się łącznikiem między dorobkiem poprzedników,<br>autorem a czytelnikiem.<br>/1024 wyrazy/<br>jęz.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości spełnia formalne</li></ol>\n<p>warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym do lektury<br>obowiązkowej (Madame Antoniego Libery);<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu;<br>jest wypowiedzią argumentacyjną;<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery (funkcjonalna<br>analiza aluzji literackich do dzieł pisarzy i filozofów, pełne wnioskowanie argumentacyjne<br>dotyczące roli tych aluzji); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do<br>Dziadów cz. IV (kreacja bohatera romantycznego w kontekście odwołań do innych dzieł<br>romantycznych) oraz odniesienia do Wesela Stanisława Wyspiańskiego (funkcjonalna<br>analiza sposobu ukazania scen fantastycznych w nawiązaniu do Romantyczności<br>Mickiewicza)<br>funkcjonalnie wykorzystano również liczne konteksty interpretacyjne (historycznoliteracki -<br>kreacje bohaterów o cechach romantyków; literacki - nawiązania do licznych utworów<br>literackich, także kontekst mitologiczny, biograficzny i kulturowy)<br>bogata argumentacja,<br>funkcjonalność omówionych dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne świadczą<br>o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy zorganizowane<br>problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie struktury<br>akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób wyrazisty i konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny; 1 zaburzenie<br>spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie - z nieuzasadnionego zastosowania<br>w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 27-34) czasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 1 pkt - szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia,<br>leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu; 14 błędów językowych obniża<br>ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.<br>Łącznie<br>29 punktów<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 85<br>Przykład 2.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>Każdy człowiek jest zbiorem tego, co dała mu natura√ i tego, co<br>otrzymał z zewnątrz, czyli świata mitów, kultury na nich opartej, religii<br>i fikcji. Aluzja literacka niewątpliwie ma swoje źródło w tej mieszance,<br>która jest tym bogatsza, im człowiek jest lepszym erudytą i im bardziej<br>jest zanurzony w kulturze, poprzez przyswajanie jej dzieł. Jak podaje<br>księga Koheleta „To, co jest, już było, a to, co ma być kiedyś, już jest.”.<br>Z takim spojrzeniem na świat identyfikowali się również stoicy,<br>twierdząc, że świat to wciąż na nowo odgrywający się spektakl. Z taką<br>myślą filozoficzną, zwaną apokatastasis, musi się zmierzyć prędzejX<br>czy później każdy, kto sięgnie po wytwory kultury.<br>Gdybyśmy szli po schodach aluzji od dzieł współczesnych, przez<br>romantyczne, aż do antyku, prawdopodobnie nie zatrzymalibyśmy się<br>wcześniej niż na mitach Greków lub na Biblii. Nawet prekursorzy<br>naszej kultury, tacy jak Homer, Horacy czy Anakreont z Teos, nie brali<br>swoich idei, motywów z próżni. Wręcz przeciwnie, źródłem aluzji,<br>mniej czy bardziej bezpośrednich, była dla nich mitologia. Trafnie<br>wpływ kultury na twórczość opisuje bohater „Madame” Antoniego<br>Libery: „Proszę pomyśleć, kim byliby […] bohaterowie Fedry, gdyby<br>odjąć im wszystko, co dostali od swoich artystów? […] Bez<br>fundamentu kultury, bez tabu i obyczaju”.<br>Ten jakże wymowny cytat pochodzi z powieści, która jest<br>nasycona aluzjami. W powieści Libery przedstawiona jest historia<br>owianego tajemnicą romansu licealisty z tytułową Madame -<br>nauczycielką francuskiego, osadzona na tle szarej rzeczywistości<br>PRL. Powieść, mogłaby zostać uznana za przyzwoity, acz nie<br>wyróżniający się romans, gdyby nie bogactwo aluzji literackich, które<br>nadają opowieści mistycyzmu i głębi. Zdaje się, że podkreśla to sam<br>autor już w motcie z pism Artura Schopenhauera, które głosi:<br>„Romansopisarz powinien dążyć nie do tego, by opisywać wielkie<br>wydarzenia, lecz by małe czynić interesującymi.”.<br>Czytając „Madame”, można odnieść silne wrażenie, że to właśnie<br>użyte w tekście odwołania do innych dzieł kreują to, jak odbieramy<br>√ int.<br>jęz.<br>X int.<br>jęz.<br>86 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>sp.<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>postaci i akcję, oraz to, w jaki sposób protagonista odbiera świat.<br>Jednym z najważniejszych tekstów służących za aluzje bezpośrednie<br>jest tutaj „Ren” Friedricha Hölderlina, drugim „Fedra” Jeana Racine’a.<br>Przykładem skażenia kulturą, jak to określił sam bohater, jest<br>porównanie siebie, do romantycznego artysty, który gardzi igrzyskami<br>plebsu, jest ponad to i „cierpi za miliony”. Takie wnioski wysnuwa<br>główna postać podczas balu maturalnego. Tutaj jest to oczywiście<br>aluzja do Konrada z III cz. „Dziadów” Adama Mickiewicza. Co więcej,<br>aluzję do romantycznej „walki” z racjonalnością czynów widzimy w<br>debacie klasy na lekcji francuskiego, gdzie wyodrębnia się<br>patriotyczne stronnictwo „romantyków” zacięcie broniących honoru<br>ojczyzny i racjonalnego, a nawet cynicznego Rożka Goltza. Wszystkie<br>te przykłady obrazują√ jak silnie może wpłynąć zastosowane aluzji<br>literackiejX na odbiór sceny.‿Potrafią ze zwykłej kłótni w klasie<br>uczynić wojnę idei, którą widać też w przemyśleniach bohatera<br>powieści, mówiącego „Było w tym szkiełko i oko, zero czucia i wiary”.<br>Po krótkim czasie stwierdza jednak „Wolałem pozór od prawdy”.<br>Drugą płaszczyzną dotyczącą aluzji w „Madame”, jest rozważanie<br>o naturze tego zabiegu literackiego. Wymowny jest tu tytuł jednego z<br>rozdziałów: „Kto poetę chce zrozumieć, musi pójść w poety kraj”,<br>zaczerpnięty z Goethego. Stanowi to wyraźny przekaz, że nie da się<br>zrozumieć aluzji czynionych przez artystę, nawet do dzieł, z którymi<br>czytelnik się zapozna, nie znając kraju. Jest tak właśnie z powodu<br>osadzenia każdego tekstu na gruncie literacko-kulturowym, który<br>zrozumieć może tylko ten, kto nim żyje. Z tego powodu czytelnik polski<br>nie zawsze zrozumie pewne akcenty w literaturze chociażby<br>amerykańskiej, a Amerykanin będzie raczej stronił od klasyki polskiej.<br>Nawiązania do innych tekstów kultury są także wykorzystywane w<br>celu nawiązania polemiki lub ukazania kontrastu. Dobrze obrazuje to<br>„Lalka” Bolesława Prusa, która jest uznawana z jednej strony za wyraz<br>zawodu nurtem pozytywizmu w Polsce, a z drugiej strony za polemikę<br>z twórczością romantyczną. Przez słowa bohaterów przewija się<br>oskarżenie: romantycy doprowadzili do spotęgowania niemocy narodu<br>polskiego wobec zaborcy. Jak twierdzi chociażby doktor Szuman:<br>Polacy<br>z<br>romantyzmu<br>powinni<br>się<br>leczyć.<br>Przedstawienie<br>rozczarowania tekstami romantyzmu i ich wpływem na Polaków jest<br>jęz.<br>√ int.<br>X int.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 87<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>86<br>87<br>88<br>89<br>90<br>91<br>92<br>93<br>94<br>95<br>96<br>97<br>98<br>99<br>100<br>101<br>102<br>103<br>104<br>możliwe właśnie przez zastosowanie aluzji literackiej. Stanisław<br>Wokulski, główny bohater powieści, bezpośrednio krytykuje twórczość<br>wieszczów narodowych, co widać w jego przemyśleniach: „Trzeba<br>było poznawać kobiety nie przez okulary Mickiewiczów, Krasińskich<br>albo Słowackich, ale ze statystyki, która uczy, że każdy anioł jest w<br>dziesiątej części prostytutką”. Widoczny jest tu ostateczny upadek<br>mitu miłości idealnej, od pierwszego wejrzenia. Wokulski szukał perły,<br>komunii dusz z ukochaną. Niestety doznał przykrej i bolesnej w<br>skutkach deziluzji.<br>Z pretensją zwraca się właśnie do twórców romantyzmu, którzy<br>mistycyzm miłości traktowali jako jedno ze swoich przewodnich haseł.<br>„Zmarnowaliście życie moje… zatruliście dwa pokolenia! szepnął -<br>Oto skutki waszych sentymentalnych poglądów na miłość”√ mówi<br>Wokulski. Oprócz aluzji bezpośredniej, sama osoba Wokulskiego,<br>przez swoje czyny i dualizm swojej natury, pokazuje metaforyczną<br>walkę duszy namiętnego romantyka, walczącego o ojczyznę√<br>i skrupulatnego pozytywisty aprobującego idee organicyzmu. Można<br>więc stwierdzić, że „Lalka” również jest powieścią opartą na aluzji<br>zarówno pośredniej, jak i bezpośredniej, która służy w tym wypadku<br>do podważenia słuszności dawnych wzorców i ideałów, co może<br>wynikać z doświadczeń życiowych jej twórcy, który dorastając w epoce<br>romantyzmu, przesiąknięty jego kulturą, przeszedł w okres po<br>powstaniu styczniowym, niosący ze sobą zawód poprzednią epoką.<br>Jeszcze<br>inną<br>formę<br>aluzji<br>literackiej,<br>chyba<br>najbardziej<br>bezpośrednią, ukazuje Gustaw Herling-Grudziński w „Ofiarowaniu”,<br>które jest parafrazą fragmentu biblijnej Księgi Rodzaju (18, 23-33 i 21,<br>1-7). Historia ze Starego Testamentu jest przedstawiona w zupełnie<br>innym świetle. Możemy odczuć strach Abrahama, jego rozterki:<br>„Wyobraźnia podsunęła mu ich krzyki i płacz, Sarę rozdzierającą na<br>sobie suknie, Eliezera na kolanach […]”. W tym opowiadaniu autor,<br>sięgając do fundamentów kultury, chce pokazać nie tylko bardziej<br>ludzką twarz Abrahama, ale odczarować jego wizerunek jako<br>beznamiętnego egzekutora. Wskazuje na to jego wypowiedź, w której<br>stwierdza, że nie jest możliwym, aby ojciec poprowadził swojego syna<br>na śmierć, nie odczuwając lęku, a Bóg nie może stawiać ludzi w tak<br>strasznych sytuacjach. ZdecydowanieX wpływ na zainteresowanie<br>√ int.<br>jęz. √ int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>X int.<br>88 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>105<br>106<br>107<br>108<br>109<br>110<br>111<br>112<br>113<br>114<br>115<br>116<br>117<br>118<br>119<br>120<br>121<br>122<br>123<br>124<br>125<br>126<br>127<br>128<br>129<br>autora kwestią biblijną miało jego żydowskie pochodzenie, a więc<br>wychowanie w kulturze opartej na Pismach, które stanowiło<br>wypełnienie jego przestrzeni kulturowej już od najmłodszych lat, oraz<br>jego przejścia w łagrach, skłaniające go do refleksji nad tak<br>fundamentalnymi kwestiami jak relacja człowieka z Bogiem.<br>Podsumowując, można powiedzieć, że każde dzieło jest na swój<br>sposób uniwersalne, ponieważ jego treść wynika z uniwersalnych<br>motywów mających swój początek w mitach i wierzeniach. Jest tak<br>dlatego, że poruszają one problemy oraz zagadnienia dotyczące ludzi<br>w każdej epoce. Mimo że zmieniają się perspektywy obserwacji<br>zjawisk, to same w sobie zjawiska nie zmieniają się na przestrzeni<br>dziejów i kultur. Miłość, rozum, walka, władza to tylko nieliczne z wielu<br>motywów, które zataczają krąg w przestrzeni kulturowej niczym<br>mityczny Uroboros. Tym sposobem każdy posiada dookoła siebie<br>otoczkę wypełniającą próżnię, która stanowi jego samego, kieruje jego<br>poznaniem siebie i patrzeniem na innych. Jak uważa Donna Ford<br>„Książki to klucz do wiedzy, a wiedza to klucz do życia”. Jeżeli książki<br>miałyby symbolizować tu kulturę, to cytat ten dobrze opisuje ludzką<br>kondycję. Tym, co nas stanowi, a czego nie otrzymaliśmy od natury,<br>jest świat aluzji. Aluzją jest też nasze życie, bo niekiedy tak jak<br>romantyk chcemy kochać, walczyć, „mieć serce i patrzać w serce”, a<br>czasem jesteśmy skrupulatnymi realistami polegającymi na „szkiełku i<br>oku”. Bywamy też synami marnotrawnymi i zazdrosnymi Herami.<br>Można więc stwierdzić, że nie ma dzieła powstałego w kulturowej<br>próżni, a każdy twórca√ świadomieX, lub nie√ aluzją się posługuje.<br>/1179 wyrazów/<br>jęz.<br>jęz.<br>√X√ int.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości spełnia formalne</li></ol>\n<p>warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym do lektury<br>obowiązkowej (Madame Antoniego Libery, Lalki Bolesława Prusa)<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery (rola aluzji<br>literackich w kreowaniu postaci bohatera, różnorodność odniesień jako element dialogu z<br>kulturą); również funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Lalki Bolesława Prusa (polemika<br>z wzorem romantycznego kochanka, analiza roli literatury w kształtowaniu postawy<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 89<br>bohatera); funkcjonalnie wykorzystano odwołanie do Ofiarowania Gustawa Herlinga-<br>Grudzińskiego<br>funkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: literacki (odwołania do różnych dzieł<br>literackich), historycznoliteracki (elementy programowe romantyzmu i pozytywizmu), biblijny<br>(parafraza i jej rola w budowaniu znaczeń w Ofiarowaniu)<br>bogata argumentacja,<br>funkcjonalność analizy wybranych tekstów literackich i szerokie konteksty interpretacyjne<br>świadczą o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy zorganizowane<br>problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie struktury<br>akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny; 1 błąd w spójności<br>wewnątrzakapitowej.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia,<br>leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu; 11 błędów językowych obniża<br>ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 10 błędów interpunkcyjnych.<br>Łącznie<br>28 punktów<br>Przykład 3.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>W teorii literatury funkcjonuje pojęcie intertekstualności, ponieważ<br>„żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni…”. Dzieła literackie i<br>inne teksty kultury nieustannie prowadzą ze sobą „dialog”, który<br>przybiera rozmaite formy: niekiedy jest to wykorzystywanie tych samych<br>gatunków literackich (niekiedy w celach parodystycznych np. w<br>poematach heroikomicznych), przywołanie cytatu z innego utworu<br>(„Romantyczność” Adama Mickiewicza), parafrazowanie wypowiedzi<br>artysty czy całego dzieła (np. „Ofiarowanie” Gustawa Herlinga<br>Grudzińskiego), to częste nawiązania w niektórych dziełach do innych<br>tekstów kultury, które jednak nie są przywołane wprost. Czy odbiorca je<br>rozpozna? Zależy to od jego wyrobienia intelektualnego - np. poezja<br>Zbigniewa Herberta nie byłaby jasna bez wiedzy o dawnej kulturze,<br>mitologii czy Biblii.<br>jęz.<br>90 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>Bohater powieści „Madame” Antoniego Libery to młody, inteligentny<br>człowiek, który z racji swej wiedzy, oczytania i inteligencji prowadzi<br>swoistą grę miłosną z intrygującą go nauczycielką. Jak chce się do niej<br>zbliżyć? Nie tylko poprzez szukanie jej towarzystwa, ale także poprzez<br>rozmowy o sztuce, o literaturze, w których roi się od aluzji.<br>Utwór Antoniego Libery dowodzi niezwykłej erudycji autora, który<br>swobodnie porusza się po różnych obszarach kulturowych i trzeba<br>wielokrotnie przeczytać utwór, by odkryć wiele z nich. Obyty kulturowo<br>odbiorca doceni to, natomiast inni będą omijać pewne fragmenty tak,<br>jak omijano opisy przyrody w powieściach pozytywistycznych Elizy<br>Orzeszkowej. Można powiedzieć, że aluzje i literackie nawiązania np.,<br>do Ajschylosa, Dantego, Racine’a, Goethego, Szekspira czynią tę<br>powieść szlachetną i mądrą, a oddalają ją od zwykłych „czytadeł”<br>o tematyce inicjacyjnej.<br>Główni bohaterowie wyróżniają się z tłumu szarych, bezbarwnych<br>i niezbyt inteligentnych ludzi żyjących w czasach PRL-u. Zakochany<br>młodzieniec i „jego Beatrycze” w rozmowach czynią aluzje do dramatów<br>Szekspira czy Becketta. On wszystko ocenia przez pryzmat literatury,<br>ona pomaga mu odnaleźć się w rzeczywistości i budować plany na<br>przyszłość oraz doskonalić się duchowo. Chłopak zakłada „zeszyt<br>cytatów”, które mają go zbliżyć do pięknej, niedostępnej kobiety -<br>stanowią swoistą drogę do zaimponowania jej i zwrócenia na siebie<br>uwagi. Aluzje pełnią w powieści ogromną rolę, lecz trzeba wysiłku<br>intelektualnego, by w osobie Jerzyka zobaczyć Syzyfa, który na próżno<br>próbuje coś zmienić w otaczającym świecie - romantycznego<br>kochanka, który dramatycznie próbuje zbliżyć się do swego ideału<br>kobiecości niczym Werter z powieści Johanna Wolfganga Goethego.<br>Odczytanie wszystkich znaczeń i odniesień w powieści wydaje się<br>niekończącą przygodą, w czasie której poszerza się wiedza czytelnika<br>na temat kultury.<br>Aluzja nie pełni tylko roli erudycyjnej, bowiem zdarza się, że twórcy<br>wykorzystują ją, by z czegoś lub kogoś zakpić. Taką rolę aluzji<br>dostrzegamy w dramatach romantycznego komediopisarza Aleksandra<br>Fredry. To w „Ślubach panieńskich” za pomocą aluzji wykpiwa autor<br>romantyczny typ kochanka. Czyni to w dwojaki sposób: prezentując<br>Gustawa i Albina. Cechy tego drugiego przerysowuje, nawiązując do<br>jęz.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 91<br>51<br>52<br>53<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>86<br>bohaterów takich jak Werter czy Kordian. Albin√ podobnie jak<br>wspominani bohaterowie romantyczni√ rozpacza, wzdycha, płacze,<br>lecz w tym przypadku nie budzi współczucia, jest śmieszny, porównany<br>przez Gustawa do „płaczącej fontanny”. Z kolei imię pierwszego<br>bohatera to aluzja do Gustawa z „Dziadów” cz. IV Adama Mickiewicza.<br>Autor komedii kpi z bohatera romantycznego - wykorzystuje kontrast i<br>kreuje bystrego i wesołego Gucia, który w miłości nie dramatyzuje, lecz<br>za pomocą sprytnych zabiegów zdobywa serce ukochanej kobiety.<br>Podobną rolę aluzji moglibyśmy dostrzec w „Zemście” Aleksandra<br>Fredry. Konflikt szlachciców? Jakże przypomina to konflikt w „Panu<br>Tadeuszu”! Młody mężczyzna uwikłany uczuciowo między młodą<br>dziewczyną a dojrzałą kobietą? Znów „Pan Tadeusz”! Niestety, na<br>poszukiwacza aluzji czyhają pułapki! Oba utwory powstały w tym<br>samym czasie i Fredro nie mógł czynić aluzji do dzieła Mickiewicza.<br>Jakże ostrożnym musi być „poszukiwacz” aluzji literackich.<br>Musi być obytym kulturowo człowiekiem także dlatego, że aluzje<br>literackie cechują się niedomówieniem. To ukryty związek z innym<br>dziełem. Bez ostrożności i wiedzy można popełnić błędy w odbiorze<br>dzieła, jego interpretacji, można intencji autora w ogóle nie zrozumieć.<br>Tak się też dzieje z poezją. W niej aluzje często mają uatrakcyjnić<br>przekaz, są swoistymi ozdobnikami, a także mają oddać hołd twórcy,<br>który stworzył dzieło nieśmiertelne, zapadające w pamięć i serca<br>odbiorców. Agnieszka Osiecka bardzo często posługiwała się tą formą<br>wypowiedzi i nie myślę tutaj o aluzjach do otaczającego ją świata, ale o<br>aluzjach literackich. Niekiedy służyły jej do polemiki z nieszczęśliwą<br>koncepcją miłości. W utworze „Kochankowie z ulicy Kamiennej” buduje<br>nie tylko aluzje do szarej, przygnębiającej rzeczywistości PRL-u, ale<br>także, np. poprzez odniesienia do imion bohaterów, do dzieła<br>Szekspira. Do tego samego dramatu czyni aluzje Halina Poświatowska<br>w wierszu „Jestem Julią”. Poprzez nawiązanie do głównej bohaterki<br>tragedii Szekspirowskiej oraz jej emocji,X poetka kreuje podmiot<br>liryczny pragnący miłości, cierpiący z powodu jej braku, jej utraty.<br>Przywołane przykłady świadczą o tym, że aluzja literacka była<br>obecna w literaturze dawniej i jest obecna współcześnie. Jest środkiem<br>artystycznym, dzięki któremu twórcy przypominają wielkie dzieła, bawią<br>się konwencjami i motywami literackimi, czynią swe dzieła bardziej<br>√ int.<br>√ int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz. X int.<br>jęz.<br>92 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>87<br>88<br>89<br>90<br>91<br>92<br>93<br>ciekawymi w odbiorze, oryginalnymi, stanowiącymi dla odbiorcy<br>wyzwanie w odbiorze dzieła. Aluzja jest zakorzeniona w tradycji<br>literackiej i warto pamiętać, że jej zadaniem jest nie tylko ukryte<br>nawiązanie do literatury, ale też do historii, obyczajów, stosunków<br>społecznych, co sprawia, że czytając niektóre utwory (np. „Madame”<br>Antoniego Libery) wciąż sięgamy po różnorodne źródła, które<br>pozwalają nam - nieobytym odbiorcom odkrywać aluzyjne ścieżki.<br>/819 wyrazów/<br>jęz.<br>jęz.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z dwóch różnych epok, w tym<br>do lektury obowiązkowej (Madame Antoniego Libery)<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 12 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery<br>(funkcjonalna analiza różnego wykorzystania aluzji literackich w utworze, pełne<br>wnioskowanie argumentacyjne dotyczące roli tych aluzji); również funkcjonalnie<br>wykorzystano odniesienie do Ślubów panieńskich Aleksandra Fredry (kreacja<br>bohaterów w konwencji charakterystycznej dla sentymentalizmu i romantyzmu);<br>częściowo funkcjonalnie wykorzystano odwołanie do piosenki Agnieszki Osieckiej<br>funkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: kulturowy (odniesienia do<br>utrwalonej w kulturze symboliki), literacki (odwołania do różnych dzieł literackich),<br>historycznoliteracki (cechy romantyzmu, sentymentalizmu)<br>bogata argumentacja<br>szerokie konteksty interpretacyjne świadczą o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy<br>zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,<br>jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób<br>konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 3 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;<br>10 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.<br>Łącznie<br>27 punktów<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 93</p>","solutions":[]}