{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad/Temat 6","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony","number":"Temat 6","points":null,"ptype":"closed","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2023,"month":null,"level":null,"text":"Temat 6.\nAutobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze\nnie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego i szczegółowego odzwierciedlenia\nżycia jednostki. Jest to raczej konwencja, która zależnie od kultury artystycznej i światopoglądu\nepoki, w różnym stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”,\nposiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne. (Edyta Dziewońska)\nRozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich\nróżnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty\nDziewońskiej.\nW pracy odwołaj się do:\nwybranej lektury obowiązkowej\nutworów literackich z dwóch różnych epok\nwybranego kontekstu.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\nAutobiografizm jest strategią artystyczną, polegającą na czerpaniu\nautora z własnych przeżyć i doświadczeń w procesie kreacji dzieła.\nW gatunkach literackich, takich jak dzienniki czy pamiętniki, biografia\nautora jest podstawowym kontekstem do odczytania utworu. W innych\nnatomiast, np. powieściach lub nowelach, autobiografizm wydaje się\ndrugorzędną kategorią. Jednak nie sposób całkowicie oddzielić dzieło\nod jego twórcy - według Edyty Dziewońskiej każdy utwór posiada cechy\nautora mniej lub bardziej bezpośrednio, w zależności od kultury\ni światopoglądu epoki, w której powstawał. Zgadzam się z tezą\npostawioną przez autorkę, że strategia autobiograficzna nie polega na\nszczegółowym udokumentowaniu życia pisarza, ale na ujawnieniu jego\nprzeżyć w różnym stopniu i na rozmaite sposoby.\nW literaturze polskiej autobiografizm zaczyna odgrywać znaczącą\nrolę już w renesansie. Poeta doctus - Jan Kochanowski z osobistej\ntragedii czyni główny temat √Trenów√, w których jako ojciec, opłakujący\nśmierć córki, staje się podmiotem lirycznym wyrażającym ból\ni cierpienie poety. W cyklu utworów można zaobserwować przebieg\nżałoby (od rozpaczy w początkowych trenach, przez kontestację bólu,\njęz.\n√ int. √ int.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 143\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\nzwątpienie, pogodzenie z losem obecne w końcowych trenach, aż po\nodzyskanie równowagi , przypieczętowane refleksją w ostatnim trenie\nzatytułowanym „Sen”), a wraz z nim ewoluujący światopogląd autora.\nW szczegółowy i pełen egzaltacji sposób opisuje on zmarłą Orszulkę,\na także próbuje doszukać się sensu w przeżywanym cierpieniu\ni rozpaczy. Doświadczenia Kochanowskiego czynią z √Trenów√\nosobisty opis przeżyć i emocji twórcy - to jest właśnie autobiograficzna\nesencja dzieła, która wybrzmiewa wraz z całą gamą uczuć autora.\nJuż w starożytności autorzy obficie czerpali z własnej biografii.\nPamiętniki rzymskiego wodza Gajusza Juliusza Cezara z I wieku p.n.e.\n„O wojnie galijskiej” są nie tylko opisem działań wojennych, ale\nwprowadzeniem nowego stylu pisania pamiętników -trzecioosobowej\nnarracji, koncentrującej się na przedstawieniu faktów zamiast ocen\ni wartościujących opinii. Cezar starał się opisać doświadczenia wojny\nw sposób jak najbardziej obiektywny i wiarygodny. Jednak to pozorne\nwyzbycie się podmiotowego „ja” nie oddziela dzieła od autora, który\ndokonuje\nzręcznej\nselekcji\nopisanych\nwydarzeń\n- rezygnuje\nz przedstawienia motywów walki, nadając jej pozory wojny obronnej,\na o klęskach pisze z pełnym przekonaniem, że z wojny wyjdzie\nostatecznie zwycięsko. Chwilami w narracji wodza odzywa się\nzniecierpliwienie, gniew - nic w tym dziwnego, bo w istocie pisze on\no rywalach\ni\nosobistych\nwrogach.\nFormalnej\npodmiotowości\nprzeciwstawia się subiektywizm wewnętrzny, trudność w powściąganiu\nsilnych emocji, które równoważy sumienny rozkład blasków i cieni.\nWszystkie te elementy czynią z pamiętników Cezara dzieło typowo\nautobiograficzne, a pod usilnym zachowaniem obiektywizmu ukrywa\nsię świadomie kreowana przez autora propaganda.\nKontekstem do powstania utworu były toczone w latach 58-51 p.n.e.\nwojny galijskie. Kampania Cezara przeciwko plemionom celtyckim była\nniczym innym jak skutkiem ekspansjonistycznych tendencji w Imperium\nRomanum i drogą do przejęcia władzy w republice przez samego\nwodza. Zdobycie Galii stało się kluczowym elementem rodzącej się\nlegendy Gajusza Juliusza Cezara, który po sukcesach w prowincjach\nzręcznie wykorzystał niepokoje w senacie i narastające antagonizmy\nspołeczne. Napisane przez niego cykle pamiętników były nie tylko\nobrazem kunsztu literackiego, ale przede wszystkim miały zapewnić\n(√ int.)\njęz.\njęz.\n144 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\nCezarowi sympatię społeczeństwa przed zbliżającą się wojną domową.\nTakie wykorzystanie strategii autobiograficznej, z pozorną skromnością,\nbez bezpośredniego ujawniania się autora, to w pełni świadomy zabieg,\nktórego celem było stworzenie własnego mitu.\nLiteratura współczesna również na różne sposoby ujawnia cechy\ni doświadczenia pisarza. W „Trans-Atlantyku” jeden z najwybitniejszych\npolskich pisarzy - Witold Gombrowicz - na podstawie własnych\nprzeżyć kreuje kontrowersyjną opowieść o życiu na emigracji. Choć\nsam autor przyznaje, że jest to fantazja i satyra, wymyślona w luźnym\nzwiązku z rzeczywistością, to niewątpliwie utkana została z osobistych\ndoświadczeń. Bohater „Trans-Atlantyku” nosi nazwisko Gombrowicz\ni tak jak pisarz udaje się statkiem o imieniu „Chrobry” na emigracje do\nArgentyny w 1939 roku. Wydarzenia takie√ jak wizyta w poselstwie czy\nkłótnia z tamtejszym pisarzem√ także odpowiadają rzeczywistym\nprzeżyciom literata. Świat przedstawiony w powieści wydaje się\ngroteskowym obrazem refleksji i doświadczeń Gombrowicza. W ten\nsposób próbuje on rozliczyć się z własną dezercją z ojczyzny i tzw.\nkompleksem polskim - poczuciem niższości Polaków wobec kultury\nzachodniej, przytłoczonych własną historią i tradycją. „Trans-Atlantyk”\nto utwór w przeważającej części fikcyjny - nie jest dokumentalnym\nopisem życia na emigracji, ale wykorzystaniem własnych przeżyć do\npostawienia diagnozy społeczeństwu polskiemu oraz odrzucenia\nwszelkich konwencji i autorytetów w imię własnej twórczości.\nAutobiografizm w literaturze wybrzmiewa na wiele sposobów.\nCzasem autor ujawnia się w sposób dosłowny i bezpośredni, a czasem\npodmiotowe „ja” daje o sobie znać niezwykle subtelnie. Przybiera różne\nformy ze względu na kontekst i charakterystykę epoki, jest\nkonsekwencją osobowości autora - jego przeżyć i emocji - oraz\nświadomie dokonywanej kreacji w akcie tworzenia dzieła. Amerykański\nprzedstawiciel modernizmu T.S. Eliot w swoich esejach podkreślał, że\nsztuka powinna, jako ucieczka od osobowości, być całkowicie\noddzielona od artysty. W przeciwnym nurcie podążali zwolennicy\nkonfesji w literaturze, polegającej na zindywidualizowaniu dzieła,\nopisaniu\nprzeżyć\njednostki.\nMimo\nrozpatrywania\nkoncepcji\nautobiograficznej w różnych ujęciach literatura umożliwia pełniejsze\n√ int.\n√ int.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 145\n90 poznanie człowieka, który jest przecież tylko summą własnych\ndoświadczeń.\n/775 wyrazów/\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Trenów Jana Kochanowskiego)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Trenów Jana Kochanowskiego\n(funkcjonalne odniesienie do biografii poety wsparte analizą kompozycji i wymowy\ncyklu, wnioskowanie argumentacyjne dotyczące elementów autobiograficznych w\ndziele Kochanowskiego); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie\ndo pamiętników Cezara O wojnie galijskiej (analiza elementów subiektywnych\ni obiektywnych w utworze w powiązaniu z osobistymi doświadczeniami ich autora)\noraz\nautobiograficzny\ncharakter\nTrans-Atlantyku\nWitolda\nGombrowicza\n(funkcjonalna analiza elementów biografii pisarza wykorzystanych w powieści)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst biograficzny w analizie wszystkich\nutworów literackich\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n33 punkty\n146 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nFragment tekstu Edyty Dziewońskiej rzuca nowe światło na\nkoncepcje postawy lub tworów autobiograficznych. Dziewońska\nzauważa, że sposób√ w jaki przedstawiamy rzeczywistość, w tym nas\nsamych, żywo czerpie z możliwości naszego otoczenia, wliczając w to\nrównież osiągnięcia epoki. Jednak pytanie, jakie powinniśmy sobie\npostawić, dotyczy w gruncie rzeczy nie tylko zdolności do\nintrospektywnej analizy podmiotu, ale i odwołuje się do samej koncepcji\nprawdy uniwersalnej o człowieku oraz nawiązuje do wyjątkowo żywego\nostatnimi czasy relatywizmu. Problematyka ta więc wzbija się znacznie\nwyżej, ponad mianownik jednostkowy, sięgając do problemu, który\nczłowiek√ jako byt rozumny, na swej drodze powinien rozważyć.\nRozprawiając na temat związany z autobiografią, nie sposób nie\nwspomnieć o osiągnięciach naukowych, wpływających na zmianę\nw postrzeganiu ludzkich zachowań i ich źródło. Na początku XX w.\nZygmund Freud√ poprzez swoją teorię psychoanalizy, zapoczątkował\nniezwykle znaczący dla obecnego kształtu nauki proces stopniowego\nwyłamywania się psychologii z dziedzin filozoficznych. Poprzez\npochylenie się nad człowiekiem jako niezwykle skomplikowaną\nmaszyną, zwierzęciem mogącym jednak myśleć w sposób abstrakcyjny\ni obdarzonym samoświadomością, szansę na nowe światło zyskała\npowieść psychologiczna. Przykładem takiego dzieła mogłaby być\n„Cudzoziemka” autorstwa Marii Kuncewiczowej. Pisarka miała podobno\nzakląć w postaciach Róży i jej córkiX swoje relacje z matką, swoje\ntrudne przeżycia. Wpływ nauki na dzieło niezwykle uwidacznia się\nw scenach ukazujących wewnętrzne życie róży, to, jak zdziera przed\nsobą (chociażby na chwilę) kolejne warstwy masek, czy to stojąc przed\nlustrem, czy patrząc na obdrapane nogi wiekowego stołu. Śledząc\nwspomnienia bohaterki, możemy zauważyć, jak historia zdominowana\njest przez zakorzenione we wczesnym dzieciństwie i latach\nmłodzieńczych poczucie niesprawiedliwości oraz osamotnienie, jak\nbardzo doświadczenie, o którym bezpośrednio już nie rozmyślamy,\njęz.\n√ int.\njęz.\njęz.\n√ int.\njęz.\n√ int.\njęz.\nX int.\nort. jęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 147\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\nstaje się ciężarem rzutującym na nas do momentu, aż nie uświadomimy\nsobie, że tak jest, aż nie przebaczymy sobie z przeszłości.\nWpływ epoki na autobiograficzne postrzeganie siebie nie musi być\nspowodowany jednak jedynie rozwojem nauki. Jego źródłem może być\nrównie rozwój tendencji charakterystycznych dla danego okresu\nliterackiego, jego założenia programowe i wynikający z nich sposób\npostrzegania świata. Taką epoką jest niewątpliwie romantyzm. I choć\nkreacje bohaterów romantycznych to kreacje fikcyjne, można uznać, że\nobecne są w nich elementy autobiograficznej refleksji ich twórców.\nW kontekście stwierdzeń Dziewońskiej można uznać, że taka właśnie\nkonwencja obecna jest w III części „Dziadów” Adama Mickiewicza.\nElementy autobiografizmu wynikają tu z próby oddania przeżyć samego\npoety, który w kreacji Konrada oddaje swoje przeżycia związane\nz procesem filomatów i filaretów, uwięzieniem i wreszcie skazaniem na\n„banicję” - nakazem opuszczenia rodzinnych stron. Dziewońska pisze,\nże kreacja autobiograficzna „w różnym stopniu i w różny sposób\ndopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”, posiadającego cechy\nautora, mniej lub bardziej zauważalne”. W dramacie Mickiewicza są one\nobecne zarówno w kreacji Konrada-poety, ale również w „Ustępie”,\nw wierszu „Do przyjaciół Moskali”, w którym autor dzieli się swoimi\nprzeżyciami i refleksjami natury osobistej, których podłożem jest\nspotkanie Mickiewicza z gronem rosyjskich twórców i buntowników.\nCzasami realizacje autobiograficzne potrafią zaskoczyć odbiorców.\nNowe epoki stawiają przed człowiekiem nowe problemy i zmuszają do\nciągłego odnajdywania się w rzeczywistości przez jednostkę i jak\nwiadomo√ nie wszystkim się to udaje. Widoczny w latach\ndziewięćdziesiątych ubiegłego wieku podział na bajecznie bogatych\nludzi sukcesu oraz na obywateli borykających się ze skrajnym\nubóstwem\ni\ntrudnościami\nzwiązanymi\nz\nlokacją\nich\nmiejsc\nzamieszkaniaX widać było szczególnie w metropoliach√ takich jak np.\nNowy York. Życie tej ciemniejszej strony miasta opisuje min. Jim Carell\nw swojej powieści „Przetrwać w Nowym Yorku”. W książce możemy\nnatrafić na obraz świata niezwykle okrutnego, w którym autor sam\ndojrzewał i któremu dał się porwać. Sytuacja ekonomiczna i pewne\nczynniki, jak choćby rozpowszechnienie nowych narkotyków czy wpływ\nrówieśników, sprawiły, że autor swoją historię opowiada na\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n√ int.\nX int. √ int.\nort.\n(ort.)\n148 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\nwpółprzytomnie. Kształt świata zaciera się przez stany umysłu bohatera\npogrążonego w pustce. Nowe normy kulturowe, mimo nastawienia na\nliberalny i nieskrępowany rozwój społeczeństwa, niosą zgubę tym,\nktórzy urodzili się w „złej” jego części.\nŚledząc nauki chociażby przytoczonego przeze mnie Zygmunta\nFreuda, możemy natrafić na przekonanie, jakoby kultura była źródłem\ncierpienia. Kultura√ przez jaką właściwie pojmujemy wszelkie\nświadectwa naszego rozwoju, wzrostu epoki. Nieustanny rozwój\nwymusza na jednostce kolejne ustępstwa i de facto buduje jej sztuczny\nwizerunek od podstaw. Jak zauważył Hegel, decyzji przeszłości nie\nmożna oceniać w kontekście naszego punktu widzenia, czyli nie\npowinniśmy poddawać ich ocenie. Człowiek stoi przeto przed bardzo\npoważnym pytaniem natury epistemologicznej odnośnie prawd\nuniwersalnych, mianowicie (jeśli takowe istnieją), to czy tyczą się\nbezpośrednio człowieka oraz czy kultura i twórczość jest ich reperkusją,\nczy stłumieniem? Na te pytania trudno jest odpowiedzieć, szczególnieX\nże źródłem refleksji jest motyw autobiograficzności. Wydaje mi się więc,\nże próba wyselekcjonowania przez nas informacji „prawdziwych”\nz tekstu jest tak samo szkodliwa (a może i bardziej) jak zawierzenie\nw pełni autorowi opisującemu siebie w swoich czasach.\nCo może być w końcu prawdziwsze od rzeczywistej myśli, nawet\ntej pozbawionej dziś dla nas sensu? Z kolei to, czy opisowi zawierzymy,\nczy nie, jest już bezpośrednio sprawą każdego z nas, tego, jak każdy\nz nas rozdziela byt od czasu. /798 wyrazów/\njęz.\n√ int.\njęz.\nX int.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dziadów cz. III Adama\nMickiewicza (funkcjonalne odniesienie do biografii poety i jej elementów obecnych\nw kreacji Konrada - poety oraz odniesienia do tej biografii obecne w „Ustępie”),\nfunkcjonalne wykorzystanie Cudzoziemki Marii Kuncewiczowej (analiza postawy i\nprzeżyć Róży ujawniające relacje autorki powieści z matką i jej młodzieńcze\ndoświadczenia), funkcjonalne odniesienie do powieści Jima Carella (przeniesienie\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 149\nosobistych doświadczeń z życia w metropolii na sposób kreacji przestrzeni i jej\noddziaływania na człowieka)\nw pełni funkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: psychologiczny\n(teoria Zygmunta Freuda), historycznoliteracki (cechy romantyzmu) oraz kulturowy\n(analiza funkcjonalne odwołania do miasta jako znaku kulturowego)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - w pracy popełniono 2 błędy ortograficzne.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 9 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n27 punktów\nPrzykład 3.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\nWszelka inspiracja pochodzi z obserwowania świata, pewnych\nwydarzeń, poznawania różnych perspektyw, a przede wszystkim\nz sięgania do własnego wnętrza, swoich uczuć, przemyśleń\ni pomysłów. Wspomniane czynniki można nazwać po prostu\ndoświadczaniem życia, dla każdego człowieka unikatowego. Zaś\nformowanie swoimi siłami twórczymi dzieła sztuki czy też literackiego,\nukazanie światu w chociaż małej części „życia duszy”, jak to można\npowiedzieć za Konradem z „Dziadów” cz. III, jest szczególną kreacją,\nmającą podłoże w przeżyciach autora. Podążając za obecnym przede\nwszystkim w epoce romantyzmu porównaniem artysty do Boga, gdyż\ntak jak On stwarza odrębny byt, i tu można dodać, na swoje\npodobieństwo, dochodzimy do kwestii wpływu twórcy na stworzenie.\nWarto podkreślić niezaprzeczalny związek dzieła ze swoim autorem\ni jego życiem, który mniej lub bardziej ujawnia się w jego twórczości.\nPowtarzając za Edytą Dziewońską, dopuszczenie do ujawnienia\njęz.\njęz.\njęz.\njęz. jęz.\n150 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nsp.\nsp\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\npodmiotowego „ja”, posiadającego cechy autora w dziele, można\nnazwać autobiografizmem, nie musi on oznaczać tylko faktów.\nW takim rozumowaniu definicja i zakres autobiografizmu są bardzo\nszerokie i nieokreślone, gdyż niemożliwym jest oddzielenie artysty od\njego twórczości, nie sposób nie doszukać się motywacji, która\nzaistniała w pewnym momencie życia człowieka i popchnęła go do\nstworzenia danego dzieła. W tej pracy odniosę się do tekstów\nz różnych epok, o odmiennej drodze ujawnienia się w nim autora, aby\nw\njak\nnajbardziej\nprzekrojowy\nsposób\nprzedstawić\npojęcie\nautobiografizmu, jego roli i stałą obecność w literaturze.\nBogatym źródłem do badania roli własnych doświadczeń\nw powstawaniu dzieła jest twórczość Adama Mickiewicza, czytelnik\ndzięki niej może poznać nie tylko samego autora, lecz również tło jego\nżycia, wydarzenia, które wpływały na jego artystyczną pracę. Ważnym\ntekstem będzie dramat „Dziady” cz. IV i III, choć tak różne, bazują na\ndoświadczeniach\nMickiewicza\nw\nodmiennych\nkwestiach\njak\nnieszczęśliwa miłość do Maryli Wereszczakówny czy okrucieństwo\nzaborców i cierpienie niewinnych przyjaciół Mickiewicza, filomatów\ni filaretów oraz innych studentów zesłanych na Syberię. Mickiewicz,\nmimo że korzystał z własnych bogatych przeżyć, rozwijał\ni modyfikował historię, włączał w jej przebieg obecność istot ze świata\nnadprzyrodzonego i ukazywał ją z perspektywy wykreowanego\nbohatera, posługując się postacią Gustawa - kochanka i Konrada -\npoety i patrioty, w zależności od tematyki utworu i roli kreowanej\npostaci. Autobiografizm ma więc kluczową rolę w „Dziadach”, lecz\nMickiewicz realizuje tę konwencję w mniej jawny sposób, nie jako cel\nsam w sobie, lecz służy przekazaniu ważnej dla autora treści√ jak\nwyższość uczucia nad rozumem, koncepcję romantycznej miłości, czy\nteż proroctwo o odzyskaniu niepodległości przez Polskę w duchu\nmesjanizmu, czyli ukazanie podobieństwa męczeństwa narodu\npolskiego z męką Chrystusa. Wspomniane kwestie były z pewnością\nistotne dla Mickiewicza, lecz to wydarzenia, których był świadkiem√\ni nastroje panujące w ówczesnym okresie ukształtowały jego\nwrażliwość i natchnęły do napisania dramatu. Wątki autobiograficzne\nsą w nim wyraźne i liczne, a ich rola nieoceniona, gdyż życie i różne\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz. √ int.\njęz.\njęz.\njęz.\n√ int.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 151\nsp.\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\njego aspekty dostarczały poecie inspiracji, którą przelewał na papier\ni przeplatał z własną twórczą inwencją.\nTak jak w przypadku Mickiewicza, gdzie dzieła bazowały na\nróżnorodnych doświadczeniach autora, tak możliwe jest niemal\ncałkowite zdominowanie twórczości artysty przez jeden temat,\nwydarzenie niezwykle istotne, zmieniające życie i stale mające na nie\nwpływ. Wojna z pewnością ma cechy przełomowego, lecz\njednocześnie wstrząsającego i okrutnego okresu w życiorysie\nczłowieka, pozostawia trwały ślad w jego psychice. Przedstawieniem\nobrazu II Wojny Światowej w swojej twórczości zajmowała się między\ninnymi grupa artystów określanych mianem Kolumbowie, którzy swoją\nmłodość przeżywali podczas wojny kształtującej ich światopogląd. Do\nnajbardziej znanych przedstawicieli tego pokolenia twórców należy\nKrzysztof Kamil Baczyński. Jego „Elegia o… [chłopcu polskim]”\nstanowi doskonały przykład liryki o tematyce wojennej. Chociaż\nutożsamienie podmiotu lirycznego z autorem nie jest uzasadnione,\nprzejmująca szczerość wyznania lirycznego i bezkompromisowość\nsugerują, że twórca miał podobne doświadczenia, takie jak poczucie\nzwątpienia co do pewności, jakimi wartościami się kierują\nposzczególni ludzie i całe społeczeństwo, czy też niezawinione\ncierpienie,\nz\nktórym\nmusieli\nsię\nzmagać\nmłodzi\nPolacy.\nW przywołanym wierszu nie są prezentowane konkretne wydarzenia\nz okresu wojny, lecz bardziej ulotny przejaw „podmiotowego „ja”\nautora”, który nakreśla wpływ wojny na wnętrze człowieka, pokazuje\njej duchowy i moralny aspekt. Poezja często służy do jak\nnajtrafniejszego\nukazania\nstanu\nautora,\njego\npostrzegania\nrzeczywistości i poglądu na pewne kwestie, co jak najbardziej można\nnazwać\nautobiografizmem,\ntyle\nże\nwewnętrznym,\nto\nudokumentowanie\npewnego\nmomentu\nz\nżycia\nduchowego,\nniedostrzegalnego, lecz kształtowanego przez czynniki zewnętrzne.\nTypem autobiografizmu z pozoru kontrastowym w stosunku do\nprzykładu przedstawionego wyżejX jest ukazywanie i utrwalanie\nrzeczywistości powszechnej, przyziemnej, uważaną za niewartą\ngłębszej uwagi i refleksji. Jednak wraz z XX wiekiem artyści zaczęli\nprzyglądać się szarej codzienności z większym zainteresowaniem\ni coraz częściej odchodzili od estetycznego i tradycyjnego kanonu.\njęz.\nort.\njęz. jęz.\nX int.\njęz.\njęz.\n152 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nsp.\nsp.\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\n122\nPoetą realizującym te dwie koncepcje był Miron Białoszewski, który\nwypracował swój unikalny charakter zarówno w zakresie formy√ jak\ni treści swoich dzieł takich jak „Sklep otwarty”, „Przesłuchy” i „Szare\neminencje zachwytu”. Autobiografizm traktowany w szerokim\nznaczeniu również ujawnia się w powyższych tekstach. Opisują one\nrzeczywistość, którą aby mogła zostać uwieczniona√ autor musiał\nznać i, co więcej, poddać głębokiej analizie w celu przedstawienia\nobrazu skrótowego, lecz niezwykle trafnego. W jednym ze swoich\nautokomentarzy Białoszewski opisuje proces twórczy, „wyciskanie”\nobserwowanej sytuacji z sensu i podawanie jej kwintesencji w formie\nwiersza. Dzięki temu sytuacja liryczna, chociażby w „Sklepie\notwartym”, pozostawia szerokie pole do interpretacji. Autobiografizm\nw twórczości Białoszewskiego można scharakteryzować jako twórczą\nzabawę, niedostarczającą może konkretnych wiadomości o życiu\nautora, jednak umożliwiającą poznanie nieoczywistego poglądu\nautora na rzeczywistość.\nBadając rolę i wpływ własnych przeżyć autora na twórczość,\nmożna spotkać się z wieloma różnymi wydaniami ogólnie pojętego\nautobiografizmu. Zaprezentowane teksty potwierdzają tezę, jak\nokreśla Edyta Dziewońska, że autobiografizm to „konwencja, która\nzależnie od kultury artystycznej i światopoglądu epoki, w różnym\nstopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”,\nposiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne”.\nStanowią swego rodzaju spektrum, począwszy od pamiętników,\nbezpośredniej próby udokumentowania swojego życia, poprzez\nwykorzystywanie swoich doświadczeń w celu podjęcia istotnej kwestii\ni ukazanie wewnętrznego stanu, skończywszy na ogólnym wyrazie\nartystycznego ujmowania otaczającej rzeczywistości. Każdy artysta\nw inny sposób czerpie ze swoich doświadczeń i odmiennie wplata je\nw kreację stwarzanego dziełaX bądź czyni je motywem przewodnim.\nKażdy też inaczej postrzega i do pewnej granicy dopuszcza\nstwierdzenie, że ujawnienie się autora w dziele można nazwać\nautobiografizmem. W moim mniemaniu niemożliwym jest oddzielenie\nartysty od dzieła, artysta określa dzieło, a dzieło świadczy o artyście.\nDlatego też nawet najmniejszy przejaw, trop prowadzący do danej\ninformacji o autorze można nazwać tym określeniem. /1022 wyrazy/\njęz. √ int.\n√ int.\njęz.\nX int.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 153\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym\ndo lektury obowiązkowej (Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 12 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dziadów cz. III Adama\nMickiewicza (funkcjonalna analiza kreacji Konrada, w której widoczne są\nodniesienia autora dramatu do własnych przeżyć i doświadczeń); również\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Elegii o… [chłopcu polskim] Krzysztofa\nKamila Baczyńskiego (analiza analogii między refleksją poetycką w wierszu\na przeżyciami i doświadczeniami poety - przedstawiciela pokolenia Kolumbów);\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystano odniesienia do twórczości Mirona\nBiałoszewskiego (ogólne refleksje, które można odnieść do dowolnych utworów\npowodują częściowy brak funkcjonalności wybranego materiału literackiego)\nfunkcjonalnie wykorzystano kontekst biograficzny w analizie dramatu Adama\nMickiewicza oraz kontekst literacki (Dziadów cz. IV, która pogłębia i poszerza\nautobiograficzny charakter kreacji bohatera obu części dramatu Mickiewicza)\nbogata argumentacja\nwykorzystane konteksty interpretacyjne świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane\nczęściowo problemowo, częściowo formalnie; podział wypowiedzi poprawny zarówno\nw skali ogólnej, jak i w zakresie struktury akapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - w wypowiedzi występuje 6 zaburzeń spójności\nwewnątrz akapitów.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n21 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n18 punktów\n154 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\n3.\nInformacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego\ndla absolwentów niesłyszących\nInformacje o egzaminie maturalnym z języka polskiego przedstawione w rozdziale 1. Opis\negzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego w części pisemnej\nna poziomie rozszerzonym dotyczą również egzaminu dla absolwentów niesłyszących.\nPonadto zdający niesłyszący przystępują do egzaminu maturalnego w warunkach i formie\ndostosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.\nDostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów\nniesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Z kolei dostosowanie dla tej grupy\nzdających formy egzaminu maturalnego z języka polskiego w części pisemnej na poziomie\nrozszerzonym polega przede wszystkim na ułatwieniu rozumienia zamieszczonych\nw zestawach/arkuszach egzaminacyjnych:\na) tekstów nieliterackich i poleceń poprzez:\nzastępowanie właściwymi odpowiednikami takich wyrazów, związków wyrazowych lub\ncałych zdań, które mogłyby być niezrozumiałe dla osób niesłyszących lub zrozumiane\nniewłaściwie\nwyjaśnianie przypisem ww. wyrazów, związków wyrazowych lub zdań;\nb) tekstów literackich poprzez wyjaśnianie przypisem archaizmów.\nZastosowane zmiany nie będą dotyczyły terminów z zakresu kształcenia kulturowego\ni literackiego oraz językowego.\nSzczegółowe informacje dotyczące egzaminu dla zdających ze specjalnymi potrzebami\nedukacyjnymi, w tym niesłyszących, określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej Komisji\nEgzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form\nprzeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.\nW dalszej części tego rozdziału przedstawiono dostosowane dla osób niesłyszących\nprzykładowe zadania z rozwiązaniami na egzamin pisemny na poziomie rozszerzonym.\nZadania zostały wybrane z części 2. informatora, dlatego nie podaje się pod nimi ponownie\nwymagań ogólnych i szczegółowych z podstawy programowej. Zachowano również numerację\nzadań.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 155\nCzęść 1. Test\nPrzeczytaj uważnie tekst, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nim. Odpowiadaj\ntylko na podstawie tekstu i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono inaczej.\nUdzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.\nWiązka 1.\nSławomir Mrożek\nHamlet\nWezwał mnie dyrektor i powiedział:\n- Gratuluję, postanowiliśmy powierzyć panu rolę Hamleta.\nJak każdy aktor zawsze marzyłem, żeby tę rolę zagrać. Toteż nie posiadałem się ze\nszczęścia. Wylewnie podziękowałem dyrektorowi, obiecując, że dołożę wszelkich starań, aby\nwywiązać się należycie z powierzonego mi zadania.\nJuż miały zacząć się próby, kiedy dyrektor wezwał mnie ponownie. Wydawał się nieco\nzakłopotany.\n- Zaszła pewna okoliczność. Zespół uważa, że powierzenie panu roli Hamleta jest\nfaworyzowaniem jednostki.\n- To znaczy, że Hamleta zagra ktoś inny?\n- Nie, to byłoby także faworyzowanie jednostki. Ale znaleźliśmy wyjście. Hamleta zagra\npan i jeszcze ośmiu innych aktorów. Więcej niż dziewięciu takich, którzy mogą mniej więcej\nwyglądać na Hamleta, na szczęście nie mam w zespole.\n- Rozumiem, to znaczy ja i jeszcze ośmiu na zmianę.\n- Nie, wszyscy jednocześnie.\n- Jak to jednocześnie Chyba nie w tym samym przedstawieniu\n- Tak, w tym samym, każdego wieczora.\n- Przecież to niemożliwe! Dziewięciu Hamletów w jednym Hamlecie?\n- Tak.\n- Aha, to znaczy pierwszy wychodzi, drugi wchodzi, wychodzi, wchodzi trzeci i tak dalej.\n- Nie, bo wtedy wyłania się problem kolejności i następuje pogwałcenie\nrównouprawnienia. Nikt nie powinien być pierwszy, ani drugi, ani dziewiąty. Pan zapomina, że\nwszyscy muszą mieć równe szanse.\n- Więc jak?\n- Chórem.\nOpadłem na krzesło. Dyrektor wstał, wyszedł zza biurka i położył mi rękę na ramieniu.\n- Głowa do góry! Społecznie będziemy w porządku, ale i artystycznie może być duże\nosiągnięcie. Mamy już reżysera, który się tego podejmie, bardzo interesujący eksperyment,\nawangardowy. Rozszczepienie Hamleta na dziewięć osobowości, pan rozumie.\n- Rozumiem. Psychologia dna.\n- Świetnie pan to ujął.\nPotem nachylił się i dodał ściszonym głosem:\n- A między nami, nikt panu nie zabroni mówić głośniej niż inni.\nZaczęły się próby. Trochę ciasno było w garderobie i na scenie żeśmy się o siebie\nnawzajem potykali, ale za to powstał silny duch kolektywu.\nTak doszło do premiery. Pierwszy akt jakoś minął, ale kiedy doszło do sceny na\ncmentarzu, zabrakło dla mnie czaszki Yoricka, bo rekwizytor się pomylił i przygotował tylko\n156 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nosiem sztuk. Wobec tego chciałem odebrać czaszkę koledze z lewej strony, ale ten nie chciał\noddać i razem wpadliśmy do grobu. Tymczasem ci na górze też zaczęli się bić, bo nasza\nczaszka tam została, więc czaszek w dalszym ciągu było osiem, ale ich teraz było siedmiu\ni każdy chciał mieć dwie.\nByło dziewięć wypadków kontuzji ogólnej, pięć uszkodzeń twarzy i trzy wypadki ran\nkłutych. Kto powiedział, że Hamlet jest tragedią jednostki?\nSławomir Mrożek, Hamlet, [w:] tenże, Małe prozy, Kraków 1990.\nZadanie 1. (0-2)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź, która - zgodnie z tekstem Sławomira Mrożka -\nstanowi uszczegółowienie zawartego w tym zdaniu argumentu. Uzasadnij wybraną\nodpowiedź.\nSławomir Mrożek w opowiadaniu Hamlet buduje sytuację absurdalną, o czym świadczy\nA. budowanie rozwoju akcji na bazie kolejnych paradoksów.\nB. obecność dialogów charakteryzujących postacie.\nC. wprowadzenie elementów patosu w kreacji bohaterów.\nD. wprowadzenie narracji personalnej.\nUzasadnienie:\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wskazanie odpowiedzi i jej uzasadnienie.\n1 pkt - poprawne wskazanie odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nA\nUzasadnienie: Budowanie rozwoju akcji na bazie kolejnych paradoksów wynika z kolejnych\netapów obsadzania roli Hamleta oraz wydarzeń z tym związanych, które skutkują wewnętrznie\nsprzecznym rozwiązaniami.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nA\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 157\nZadanie 2. (0-1)\nPoniżej przedstawiono wybrane rodzaje argumentów.\nA. argument odwołujący się do namiętności (pasji)\nB. argument odwołujący się do groźby\nC. argument odwołujący się do następstw\nDokończ zdanie - wpisz literę odpowiadającą argumentowi, którego używa dyrektor\nw trakcie rozmowy z bohaterem.\nDyrektor, aby uniknąć faworyzowania jednostki, obsadza 9 aktorów w roli Hamleta i uzasadnia\nswoją decyzję, wykorzystując .\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC\nZadanie 3. (0-2)\nSławomir Mrożek zastosował w Hamlecie różne formy wyliczeń. Wypisz z tekstu dwa\nich przykłady i wyjaśnij, jaką funkcję pełni w tekście opowiadania wielokrotne\nwykorzystanie tego środka stylistycznego.\nPrzykłady wyliczeń:\nFunkcja w tekście:\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wypisanie dwóch przykładów wyliczeń i określenie ich funkcji w tekście.\n1 pkt - poprawne wypisanie dwóch przykładów wyliczeń lub określenie ich funkcji w tekście.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawne lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nPrzykłady wyliczeń: pierwszy wychodzi, drugi wchodzi, wychodzi, wchodzi trzeci; pierwszy,\nani drugi, ani dziewiąty.\nByło dziewięć wypadków kontuzji ogólnej, pięć uszkodzeń twarzy i trzy wypadki ran kłutych.\nFunkcja w tekście: Wielokrotne zastosowanie wyliczeń w opowiadaniu pozwala na piętrzenie\ninformacji, jej zwielokrotnienie i wyolbrzymienie, ponieważ wyliczenia łączą się z gradacją,\na wszystko to służy podkreśleniu groteskowego i absurdalnego charakteru sytuacji.\n158 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nZadanie 5. (0-3)\nPrzeczytaj zamieszczony poniżej fragment Hamleta Williama Szekspira.\nWilliam Szekspir\nHamlet\nAkt V, Scena I\nHAMLET\nPozwól, niech się jej przyjrzę. Biedny Yoricku! Znałem go, mój Horacy; był to człowiek\nniewyczerpany w żartach, niezrównanej fantazji, mało tysiąc razy piastował mię na ręku,\na teraz - jakże mię jego widok odraża i aż w gardle ściska! Tu wisiały owe wargi, które nie\nwiem jak często całowałem. Gdzież są teraz twoje drwinki, twoje wyskoki, twoje śpiewki, twoje\nkoncepty, przy których cały stół trząsł się od śmiechu? Nic-że z nich nie pozostało na\nwyszydzenie swych własnych, tak teraz wyszczerzonych zębów? Idź-że teraz do gotowalni\nmodnej damy i powiedz jej, że chociażby się na cal grubo malowała, przecież się takiej\nfizjognomii doczeka. Pobudź ją przez to do śmiechu.\nWilliam Szekspir, Hamlet. Książę Danii, Bydgoszcz 2013.\n5.1. Napisz, kim był za życia Yorick, z którego czaszką rozmawia Hamlet.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie ocenione na 1 pkt\nYorick - królewski błazen na dworze ojca Hamleta, starego króla Hamleta.\n5.2. Wyjaśnij, dlaczego czaszka Yoricka jest kluczowym rekwizytem w opowiadaniu\nSławomira Mrożka? W swoim uzasadnieniu wykorzystaj tekst Sławomira Mrożka,\nfragment Hamleta Williama Szekspira oraz całość dramatu.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 159\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzasadnienie z wykorzystaniem opowiadania Mrożka, fragmentu Hamleta\nSzekspira i całego dramatu.\n1 pkt - poprawne uzasadnienie z wykorzystaniem opowiadania Mrożka, fragmentu dramatu\nHamleta Szekspira lub całego dramatu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie ocenione na 2 pkt\nYorick w dramacie Szekspira był królewskim błaznem na dworze ojca Hamleta. Kopiąc grób\ndla Ofelii, grabarze wykopują jego czaszkę. Hamlet z czaszką w dłoni snuje rozważania\negzystencjalne. Czaszka Yoricka staje się również rekwizytem, który decyduje o zwrocie akcji\nw opowiadaniu Mrożka. Kolejne próby przedstawienia rozbudziły w zespole „ducha\nkolektywu”, jak stwierdza narrator, ale kłótnia o czaszkę Yoricka wszystko paradoksalnie\nodwróciła i doprowadziła do bijatyki. Sytuacja groteskowa urosła do absurdu. Obraz ma\nironiczną wymowę, a obecność czaszki królewskiego błazna jeszcze ją wzmacnia -\nzachowania bohaterów stają się błazeńskie.\nPrzykładowe rozwiązanie ocenione na 1 pkt\nCzaszka Yoricka jest kluczowym elementem opowiadania Mrożka, ponieważ odzwierciedla\nkomizm i absurdalność sytuacji. Jest ona najbardziej znanym elementem dramatu Szekspira.\nTo z nią utożsamiany jest Hamlet. Co więcej sama czaszka w XV i XVI wieku była najczęściej\nużywanym rekwizytem, który symbolizował śmierć i przemijalność ludzkiej egzystencji.\nZadanie 7. (0-2)\nPrzeczytaj zamieszczony poniżej fragment wypowiedzi Hamleta, wygłoszonej po\nzakończonym przedstawieniu sztuki, którą bohater zatytułował „Pułapka na myszy”.\nWilliam Szekspir\nHamlet\nAkt III, Scena II\nHAMLET\nNiech ryczy z bólu ranny łoś.\nZwierz zdrów przebiega knieje,\nKtoś nie śpi, aby spać mógł ktoś,\nTo są zwyczajne dzieje.\nWilliam Szekspir, Hamlet. Książę Danii, Bydgoszcz 2013.\nWyjaśnij znaczenie cytowanego fragmentu w kontekście całego dramatu Williama\nSzekspira. W odpowiedzi uwzględnij tytuł wystawionej przez Hamleta sztuki.\n160 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie znaczenia fragmentu w kontekście całego dramatu\nuwzględniające znaczenie tytułu sztuki wystawionej przez Hamleta.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie znaczenia fragmentu w kontekście całego dramatu lub\npoprawne wyjaśnienie znaczenia tytułu sztuki wystawionej przez Hamleta w kontekście\ncałego dramatu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie ocenione na 2 pkt\nWystawienie przedstawienia ma kluczowe znaczenie dla przebiegu zdarzeń dramatycznych\ni stanowi punkt kulminacyjny dramatu. Konsekwencją wystawienia sztuki jest zwrot akcji\nzmierzający do zdemaskowania zbrodni Klaudiusza.\nFragment oddaje reakcję Hamleta na wzburzenie Klaudiusza po wystawieniu sztuki, którą\nbohater przygotował z grupą wędrownych aktorów. Pokazano w niej zabójstwo, które było\nwiernym obrazem zabicia starego króla Hamleta dokonanego przez Klaudiusza. Hamlet\nzatytułował je „Pułapka na myszy”, bowiem liczył na to, że Klaudiusz swoją reakcją potwierdzi\nswoją winę i złapie się w zastawioną na niego pułapkę, którą była wystawiona sztuka.\nPrzykładowe rozwiązanie ocenione na 1 pkt\nSztuka nazywa się w taki sposób, ponieważ podczas jej wystawienia Hamlet mógł odkryć, czy\njego wuj zabił jego ojca. Fabuła odnosiła się do wydarzeń, które rozegrały się pomiędzy\nKlaudiuszem i starym Hamletem, o których Hamleta poinformował duch zmarłego ojca. Dzięki\nprzedstawieniu główny bohater dowiedział się, że to, co powiedział mu duch, było prawdą.\nZadanie 8. (0-2)\nPrzeczytaj fragment komentarza do dramatu Williama Szekspira.\nHamletowi nie wystarczy prosty żołnierski kodeks honorowy, bo wzrok jego sięga głębiej\ni bardziej sceptycznie w te kosmiczne warunki ludzkiego bytu, które reprezentował\nsymbolicznie teatr Shakespeare’a. Wzrok jego sięga poza miałkie zawikłania ludzkie,\npokazane na pierwszym planie, i obejmuje zarówno porządek społeczny […], jak i porządek\ngwiezdny.\nFrancis Ferguson, „Hamlet. Królewicz duński”. Antologia działania, [w:] Sztuka interpretacji, t. 1., wybór i oprac.\nHenryk Markiewicz, Wrocław 1971.\nRozstrzygnij, czy Hamlet Williama Szekspira jest tylko tragedią jednostki. Uzasadnij\nswoją odpowiedź, odwołując się do całości dramatu oraz fragmentu komentarza\nFrancisa Fergusona.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 161\nZasady oceniania\n2 pkt - rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do całego dramatu Szekspira\ni z wykorzystaniem tekstu naukowego.\n1 pkt - - rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do całego dramatu Szekspira.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie ocenione na 2 pkt\nHamlet Szekspira jest zarówno tragedią jednostki, jak i całego państwa. Zaproponowane przez\nFrancisa Fergusona odczytanie znaczeń uniwersalnych z odniesieniem do problematyki\nspołecznej i metafizycznej dramatu znajduje potwierdzenie w dziele Szekspira. Autor tragedii\nna pierwszym planie umieszcza dramat Hamleta, ale wprowadza dzięki symbolom\ni archetypom także odwieczne prawdy. W osobie bohatera ukazuje jednostkę zmagającą się\nz różnymi dylematami życiowymi i moralnymi, człowieka walczącego ze swoją słabością,\nsnującego rozważania dotyczące życia, sztuki, moralności. Równocześnie autor ukazuje\ntragedię państwa, które chyli się ku upadkowi, a łamanie odwiecznych praw i zasad\nobowiązujących w życiu społecznym prowadzi Danię do upadku. W efekcie Fortynbras, król\nNorwegii, któremu nie udało się podbić Danii, wraca do niej jako przyszły władca, ponieważ\nkrólestwo upadło samo, doprowadzone do zguby występkami ludzi nim rządzących.\nPrzykładowe rozwiązanie ocenione na 1 pkt\nHamlet nie jest tylko tragedią jednostki, ponieważ główny bohater niejednokrotnie odwoływał\nsię do historii innych postaci, mówił wprost o wydarzeniach, które sprawiły, że w ciężkiej\nsytuacji był nie tylko on, ale i jego rodzina czy cały naród. Szczególnie często wskazywał na\ntragedię związaną ze związkiem Gertrudy i Klaudiusza oraz bratobójczą śmiercią jego ojca.\nZadanie 9. (0-3)\nPrzeczytaj uważnie poniższy tekst, w którym John Stuart Mill - jeden z twórców nowożytnego\nutylitaryzmu - przedstawia i wyjaśnia główne założenia tej teorii etycznej.\nNauka, która przyjmuje jako podstawę moralności użyteczność, czyli zasadę\nnajwiększego szczęścia, głosi, że czyny są dobre, jeżeli przyczyniają się do szczęścia, złe,\njeżeli przyczyniają się do czegoś przeciwnego. Przez szczęście rozumie się przyjemność\ni brak cierpienia; przez nieszczęście - cierpienie i brak przyjemności [ ]\nMoralność utylitarystów uznaje w człowieku zdolność poświęcenia swojego własnego\nnajwiększego dobra dla dobra innych. Zaprzecza tylko temu, by poświęcenie to było samo\nprzez się dobrem i uważa je za marnotrawstwo, jeżeli nie powiększa ogólnej sumy szczęścia\nalbo nie zmierza do jej powiększenia. Jedyną ofiarą z samego siebie, którą pochwala, jest\noddanie się szczęściu innych czy też realizowaniu pewnych jego warunków niezbędnych, przy\nczym to szczęście innych może być szczęściem całej ludzkości bądź też szczęściem pewnych\njednostek w granicach wyznaczonych przez interesy wspólne całej ludzkości […]\n162 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nKażdy człowiek, w wypadku jeżeli tylko złe prawa i konieczność podporządkowania się\ncudzej woli nie pozbawią go możności korzystania z tych źródeł szczęścia, które są w jego\nzasięgu, znajdzie niechybnie to życie godne pozazdroszczenia, przy założeniu, że ominą go\nprawdziwe niepowodzenia życiowe, stanowiące wielkie źródła fizycznego i duchowego\ncierpienia, takie jak: nędza, choroba, a także niewdzięczność, upadek moralny albo\nprzedwczesna śmierć tych, których się kocha. Najważniejszym tedy zagadnieniem jest walka\nz tego rodzaju nieszczęściami, mało kto bowiem może być od nich całkowicie wolny. Prawda,\nże w obecnych warunkach niepodobna tym nieszczęściom zapobiec, a nieraz nawet trudno je\nw sposób odczuwalny złagodzić. Jednakże nikt poważny nie wątpi, że to, co stanowi\nnajwiększe, niezaprzeczone zło naszego świata, może być w znacznej mierze usunięte i że -\njeżeli tylko ludzkość będzie szła nadal po drodze postępu - zostanie ostatecznie bardzo\nograniczone. Bieda, która zawsze pociąga cierpienie, da się całkowicie pokonać przez\nrozumną politykę społeczną popartą przez zapobiegliwość i rozsądek jednostek.\nJohn Stuart Mill, Utylitaryzm, tłum. M. Ossowska, Warszawa 2005.\nSformułuj dwa argumenty popierające tezę, że Stanisława Wokulskiego można uznać\nza zwolennika utylitaryzmu oraz dwa argumenty przeciwko tej tezie. Swoją odpowiedź\nuzasadnij. W uzasadnieniu odwołaj się do przywołanego tekstu J.S. Milla oraz całego\nutworu Lalka B. Prusa - argumentację zilustruj konkretną sytuacją z lektury.\nArgument 1. popierający tezę, że S. Wokulskiego można uznać za utylitarystę:\nArgument 2. popierający tezę, że S. Wokulskiego można uznać za utylitarystę:\nArgument 1. popierający tezę, że S. Wokulskiego nie można uznać za utylitarystę:\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 163\nArgument 2. popierający tezę, że S. Wokulskiego nie można uznać za utylitarystę:\nZasady oceniania\n3 pkt - sformułowanie dwóch trafnych argumentów popierających tezę, że Stanisław Wokulski\nmoże być uznany za zwolennika utylitaryzmu i dwóch trafnych argumentów\npopierających tezę, że Stanisława Wokulskiego nie można uznać za zwolennika\nutylitaryzmu.\n2 pkt - sformułowanie jednego trafnego argumentu popierającego tezę, że Stanisław Wokulski\nmoże być uznany za zwolennika utylitaryzmu i jednego trafnego argumentu\npopierającego tezę, że Stanisława Wokulskiego nie można uznać za zwolennika\nutylitaryzmu ALBO sformułowanie dwóch trafnych argumentów popierających tezę, że\nStanisław Wokulski może być uznany za zwolennika utylitaryzmu ALBO sformułowanie\ndwóch trafnych argumentów popierających tezę, że Stanisława Wokulskiego nie\nmożna uznać za zwolennika utylitaryzmu.\n1 pkt - sformułowanie jednego trafnego argumentu popierającego tezę, że Stanisław Wokulski\nmoże być uznany za zwolennika utylitaryzmu ALBO jednego trafnego argumentu\npopierającego tezę, że Stanisława Wokulskiego nie można uznać za zwolennika\nutylitaryzmu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi\nPrzykładowe rozwiązanie ocenione na 3 pkt\nArgument 1. popierający tezę, że S. Wokulskiego można uznać za utylitarystę:\nZgodnie z teorią utylitaryzmu czyny są dobre, jeśli przyczyniają się do szczęścia. Utylitarysta\npoświęca również swoje największe dobro dla dobra innych. Główny bohater Lalki, Stanisław\nWokulski był wrażliwy na ludzką nędzę. Zdobył majątek, a dzięki jego posiadaniu mógł\npomagać biedniejszym ludziom np. Wysockiemu i jego rodzinie, Pani Stawskiej, inkasentowi\nObermanowi; udzielał się także charytatywnie. Pomaganie innym sprawiało mu przyjemność.\n164 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2022/2023\nArgument 2. popierający tezę, że S. Wokulskiego można uznać za utylitarystę:\nUtylitarysta jest zdolny do oddania innym tego, co jest dla niego najcenniejsze. Stanisław\nWokulski oddał Izabeli Łęckiej swoje serce i poświęcił dla niej swoje marzenia. Wyznając jej\nmiłość powiedział, że może znajdzie na świecie mężczyzn przystojniejszych i bogatszych od\nniego, ale nigdzie nie znajdzie przywiązania takiego, jak jego. W dowód miłości podarował jej\nmetal lżejszy od wody, który otrzymał od naukowca, profesora Geista. Gest ten można\nodczytać jako rezygnację z marzeń o odkryciach naukowych - Wokulski miał okazję\nnawiązania współpracy z Geistem, który szukał sponsora i wspólnika w prowadzeniu badań\nnad wynalezieniem metalu lżejszego od powietrza. Wokulski zrezygnował z tej szansy, żeby\nbyć blisko Izabeli, móc się z nią ożenić i uszczęśliwić ją, dbając o jej dobrobyt.\nArgument 1. popierający tezę, że S. Wokulskiego nie można uznać za utylitarystę:\nGłówny bohater Lalki poświęcał swoją energię i pieniądze głównie po to, aby zdobyć\nprzychylność Izabeli Łęckiej i się z nią ożenić, co nie jest zgodne z zasadą utylitaryzmu, gdyż\nw jej świetle należy zabiegać o maksymalizowanie dobra w świecie i ograniczanie cierpień.\nIstotą utylitaryzmu nie jest zabieganie o własne szczęścia, ale o maksymalne pomnażanie\nszczęścia w świecie. Działania Wokulskiego były zaś podporządkowane zasadniczo\nwłasnemu szczęściu, którego upatrywał w małżeństwie z Izabelą Łęcką. Aby ten cel osiągnąć,\nWokulski wydawał pieniądze na rzeczy zbędne - np. na wykupienie zastawy obiadowej\nŁęckich, zakup po zawyżonej świadomie cenie ich kamienicy czy też opłacanie klakierów\noklaskujących występy w teatrze Rossiego, co zresztą nie przynosiło mu przyjemności i na\nogół go unieszczęśliwiało.\nArgument 2. popierający tezę, że S. Wokulskiego nie można uznać za utylitarystę:\nWokulski wielokrotnie miał świadomość tego, że nie wykorzystuje swoich możliwości\ni pieniędzy we właściwy sposób, w sposób który zalecałby np. utylitaryzm. Pomoc\nposzczególnym osobom zasługuje na uznanie i mieści się w ramach utylitarystycznej zasady\nnajwiększego szczęścia, ale nie równoważy to niewłaściwych - z punktu widzenia utylitaryzmu\n- działań Wokulskiego, które były przede wszystkim zorientowane na próbach uszczęśliwienia\nsiebie i Izabeli Łęckiej - jak się zresztą okazało, próbach nieskutecznych. Także składane\nprzez Wokulskiego środki na cele dobroczynne były związane jedynie z chęcią przypodobania\nsię Łęckim i zdobycia uznania. Jak sam Wokulski przyznawał, nie był zainteresowany\nrzeczywistymi celami tych działań i można przypuszczać, że środki te niekoniecznie były\ndobrze spożytkowane, co także nie jest zgodne z zasadą największego szczęścia.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 165\nUchwała Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego\noraz Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich\no informatorach maturalnych od 2023 roku\nZ opinii Recenzentów:\nW formule egzaminu pisemnego na poziomie rozszerzonym zaplanowano dwie części: I. Test\nsprawdzający zarówno umiejętności językowe, jak też znajomość i rozumienie zagadnień\nhistorycznoliterackich, oraz II. Wypracowanie sprawdzające umiejętność tworzenia wypowiedzi\nargumentacyjnej na jeden z dwóch podanych tematów. Tak pomyślana formuła egzaminu\npisemnego integruje obszary kształcenia literackiego i językowego. Proporcje liczby punktów\nmożliwych do osiągnięcia przenoszą punkt ciężkości z wagi części testowej na wypracowanie. Jest\nto zasadne na poziomie rozszerzonym. Ponadto, w części testowej znajdą się głównie zadania\notwarte, co pozwoli na rzetelne i całościowe zaprezentowanie wiedzy i umiejętności. Co ważne,\ntakże w poszczególnych zadaniach testowych może być integrowana wiedza z zakresu kształcenia\nliterackiego i językowego.\nOpracowana formuła egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym od roku\nszkolnego 2022/2023 stawia duże wymagania zarówno przed absolwentami, jak też\nprzygotowującymi ich do egzaminu nauczycielami. Z perspektywy szkolnictwa wyższego pozwala\nz optymizmem czekać na przyszłych studentów, którzy osiągną wysokie wyniki na egzaminie\nwymagającym solidnej porcji wiedzy i umiejętności stricte polonistycznych, niezbędnych w toku\nstudiów humanistycznych.\ndr Renata Bryzek\nEgzamin pisemny na poziomie podstawowym składający się z trzech części sprawdza nie tylko\nrozumienie tekstu, lecz także umiejętność korzystania z niego - porównywania go z innym tekstem,\nanalizowania i syntetyzowania, znajomość zagadnień historycznoliterackich i umiejętność tworzenia\nwypowiedzi\nargumentacyjnej.\nNapisanie\nwypracowania\nwymaga\nomówienia\nproblemu\nsformułowanego w temacie na podstawie dwóch utworów literackich (w tym jednego z listy lektur\nobowiązkowych) i dwóch kontekstów, co wyklucza ograniczenie się do interpretacji znanego z lekcji\ntekstu czy streszczanie go. Już zatem na poziomie podstawowym uczeń powinien wykazać się nie\ntylko dobrą znajomością lektur, rozumieniem funkcji środków artystycznych, lecz także\numiejętnością wykorzystania nabytej w szkole kompetencji kulturowej.\nNa poziomie rozszerzonym w wypracowaniu konieczne jest rozważenie problemu (np. osadzenia\ndzieła literackiego w kontekście kultury epoki, funkcji aluzji, paraboli, roli autobiografii itd.\nw literaturze) na podstawie wskazanej lektury, utworów literackich z dwóch różnych epok oraz\nwybranego kontekstu. I na tym poziomie rezygnuje się więc z typowej interpretacji utworów na rzecz\ndobrej znajomości lektur, umiejętności rozumienia tekstów, obecnych w nich zabiegów\nartystycznych, wiedzy o epokach i konwencjach literackich oraz wiedzy o kulturze.\ndr hab. Anna Cegieła, prof. UW\nPowiązanie tekstów literackich z tekstami filozoficznymi czy naukowymi jest bardzo cenną\npropozycją o charakterze metodycznym. W ten sposób uczeń może zostać zachęcony i do\nsamodzielnej lektury, i do łączenia wiedzy otrzymanej na lekcjach innych przedmiotów,\nz problematyką językową czy literacką.\nprof. zw. Jakub Z. Lichański\nEGZAMIN\nMATURALNY\nJęzyk polski\nISBN 978-83-66725-04-1\n9 7 8 8 3 6 6 7 2 5 0 4 1","answer":"C","answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-rozszerzony/zad-Temat_6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":142,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2023","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Temat 6.<br>Autobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze<br>nie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego i szczegółowego odzwierciedlenia<br>życia jednostki. Jest to raczej konwencja, która zależnie od kultury artystycznej i światopoglądu<br>epoki, w różnym stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”,<br>posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne. (Edyta Dziewońska)<br>Rozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich<br>różnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty<br>Dziewońskiej.<br>W pracy odwołaj się do:<br>wybranej lektury obowiązkowej<br>utworów literackich z dwóch różnych epok<br>wybranego kontekstu.<br>Przykładowe ocenione rozwiązania<br>Przykład 1.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>Autobiografizm jest strategią artystyczną, polegającą na czerpaniu<br>autora z własnych przeżyć i doświadczeń w procesie kreacji dzieła.<br>W gatunkach literackich, takich jak dzienniki czy pamiętniki, biografia<br>autora jest podstawowym kontekstem do odczytania utworu. W innych<br>natomiast, np. powieściach lub nowelach, autobiografizm wydaje się<br>drugorzędną kategorią. Jednak nie sposób całkowicie oddzielić dzieło<br>od jego twórcy - według Edyty Dziewońskiej każdy utwór posiada cechy<br>autora mniej lub bardziej bezpośrednio, w zależności od kultury<br>i światopoglądu epoki, w której powstawał. Zgadzam się z tezą<br>postawioną przez autorkę, że strategia autobiograficzna nie polega na<br>szczegółowym udokumentowaniu życia pisarza, ale na ujawnieniu jego<br>przeżyć w różnym stopniu i na rozmaite sposoby.<br>W literaturze polskiej autobiografizm zaczyna odgrywać znaczącą<br>rolę już w renesansie. Poeta doctus - Jan Kochanowski z osobistej<br>tragedii czyni główny temat √Trenów√, w których jako ojciec, opłakujący<br>śmierć córki, staje się podmiotem lirycznym wyrażającym ból<br>i cierpienie poety. W cyklu utworów można zaobserwować przebieg<br>żałoby (od rozpaczy w początkowych trenach, przez kontestację bólu,<br>jęz.<br>√ int. √ int.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 143<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>54<br>zwątpienie, pogodzenie z losem obecne w końcowych trenach, aż po<br>odzyskanie równowagi , przypieczętowane refleksją w ostatnim trenie<br>zatytułowanym „Sen”), a wraz z nim ewoluujący światopogląd autora.<br>W szczegółowy i pełen egzaltacji sposób opisuje on zmarłą Orszulkę,<br>a także próbuje doszukać się sensu w przeżywanym cierpieniu<br>i rozpaczy. Doświadczenia Kochanowskiego czynią z √Trenów√<br>osobisty opis przeżyć i emocji twórcy - to jest właśnie autobiograficzna<br>esencja dzieła, która wybrzmiewa wraz z całą gamą uczuć autora.<br>Już w starożytności autorzy obficie czerpali z własnej biografii.<br>Pamiętniki rzymskiego wodza Gajusza Juliusza Cezara z I wieku p.n.e.<br>„O wojnie galijskiej” są nie tylko opisem działań wojennych, ale<br>wprowadzeniem nowego stylu pisania pamiętników -trzecioosobowej<br>narracji, koncentrującej się na przedstawieniu faktów zamiast ocen<br>i wartościujących opinii. Cezar starał się opisać doświadczenia wojny<br>w sposób jak najbardziej obiektywny i wiarygodny. Jednak to pozorne<br>wyzbycie się podmiotowego „ja” nie oddziela dzieła od autora, który<br>dokonuje<br>zręcznej<br>selekcji<br>opisanych<br>wydarzeń</p>\n<ul><li>rezygnuje</li></ul>\n<p>z przedstawienia motywów walki, nadając jej pozory wojny obronnej,<br>a o klęskach pisze z pełnym przekonaniem, że z wojny wyjdzie<br>ostatecznie zwycięsko. Chwilami w narracji wodza odzywa się<br>zniecierpliwienie, gniew - nic w tym dziwnego, bo w istocie pisze on<br>o rywalach<br>i<br>osobistych<br>wrogach.<br>Formalnej<br>podmiotowości<br>przeciwstawia się subiektywizm wewnętrzny, trudność w powściąganiu<br>silnych emocji, które równoważy sumienny rozkład blasków i cieni.<br>Wszystkie te elementy czynią z pamiętników Cezara dzieło typowo<br>autobiograficzne, a pod usilnym zachowaniem obiektywizmu ukrywa<br>się świadomie kreowana przez autora propaganda.<br>Kontekstem do powstania utworu były toczone w latach 58-51 p.n.e.<br>wojny galijskie. Kampania Cezara przeciwko plemionom celtyckim była<br>niczym innym jak skutkiem ekspansjonistycznych tendencji w Imperium<br>Romanum i drogą do przejęcia władzy w republice przez samego<br>wodza. Zdobycie Galii stało się kluczowym elementem rodzącej się<br>legendy Gajusza Juliusza Cezara, który po sukcesach w prowincjach<br>zręcznie wykorzystał niepokoje w senacie i narastające antagonizmy<br>społeczne. Napisane przez niego cykle pamiętników były nie tylko<br>obrazem kunsztu literackiego, ale przede wszystkim miały zapewnić<br>(√ int.)<br>jęz.<br>jęz.<br>144 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>86<br>87<br>88<br>89<br>Cezarowi sympatię społeczeństwa przed zbliżającą się wojną domową.<br>Takie wykorzystanie strategii autobiograficznej, z pozorną skromnością,<br>bez bezpośredniego ujawniania się autora, to w pełni świadomy zabieg,<br>którego celem było stworzenie własnego mitu.<br>Literatura współczesna również na różne sposoby ujawnia cechy<br>i doświadczenia pisarza. W „Trans-Atlantyku” jeden z najwybitniejszych<br>polskich pisarzy - Witold Gombrowicz - na podstawie własnych<br>przeżyć kreuje kontrowersyjną opowieść o życiu na emigracji. Choć<br>sam autor przyznaje, że jest to fantazja i satyra, wymyślona w luźnym<br>związku z rzeczywistością, to niewątpliwie utkana została z osobistych<br>doświadczeń. Bohater „Trans-Atlantyku” nosi nazwisko Gombrowicz<br>i tak jak pisarz udaje się statkiem o imieniu „Chrobry” na emigracje do<br>Argentyny w 1939 roku. Wydarzenia takie√ jak wizyta w poselstwie czy<br>kłótnia z tamtejszym pisarzem√ także odpowiadają rzeczywistym<br>przeżyciom literata. Świat przedstawiony w powieści wydaje się<br>groteskowym obrazem refleksji i doświadczeń Gombrowicza. W ten<br>sposób próbuje on rozliczyć się z własną dezercją z ojczyzny i tzw.<br>kompleksem polskim - poczuciem niższości Polaków wobec kultury<br>zachodniej, przytłoczonych własną historią i tradycją. „Trans-Atlantyk”<br>to utwór w przeważającej części fikcyjny - nie jest dokumentalnym<br>opisem życia na emigracji, ale wykorzystaniem własnych przeżyć do<br>postawienia diagnozy społeczeństwu polskiemu oraz odrzucenia<br>wszelkich konwencji i autorytetów w imię własnej twórczości.<br>Autobiografizm w literaturze wybrzmiewa na wiele sposobów.<br>Czasem autor ujawnia się w sposób dosłowny i bezpośredni, a czasem<br>podmiotowe „ja” daje o sobie znać niezwykle subtelnie. Przybiera różne<br>formy ze względu na kontekst i charakterystykę epoki, jest<br>konsekwencją osobowości autora - jego przeżyć i emocji - oraz<br>świadomie dokonywanej kreacji w akcie tworzenia dzieła. Amerykański<br>przedstawiciel modernizmu T.S. Eliot w swoich esejach podkreślał, że<br>sztuka powinna, jako ucieczka od osobowości, być całkowicie<br>oddzielona od artysty. W przeciwnym nurcie podążali zwolennicy<br>konfesji w literaturze, polegającej na zindywidualizowaniu dzieła,<br>opisaniu<br>przeżyć<br>jednostki.<br>Mimo<br>rozpatrywania<br>koncepcji<br>autobiograficznej w różnych ujęciach literatura umożliwia pełniejsze<br>√ int.<br>√ int.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 145<br>90 poznanie człowieka, który jest przecież tylko summą własnych<br>doświadczeń.<br>/775 wyrazów/</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym<br>do lektury obowiązkowej (Trenów Jana Kochanowskiego)<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Trenów Jana Kochanowskiego<br>(funkcjonalne odniesienie do biografii poety wsparte analizą kompozycji i wymowy<br>cyklu, wnioskowanie argumentacyjne dotyczące elementów autobiograficznych w<br>dziele Kochanowskiego); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie<br>do pamiętników Cezara O wojnie galijskiej (analiza elementów subiektywnych<br>i obiektywnych w utworze w powiązaniu z osobistymi doświadczeniami ich autora)<br>oraz<br>autobiograficzny<br>charakter<br>Trans-Atlantyku<br>Witolda<br>Gombrowicza<br>(funkcjonalna analiza elementów biografii pisarza wykorzystanych w powieści)<br>funkcjonalnie wykorzystano również kontekst biograficzny w analizie wszystkich<br>utworów literackich<br>bogata argumentacja<br>funkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu<br>interpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy<br>zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,<br>jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób<br>wyrazisty i konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;<br>4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.<br>Łącznie<br>33 punkty<br>146 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Przykład 2.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>Fragment tekstu Edyty Dziewońskiej rzuca nowe światło na<br>koncepcje postawy lub tworów autobiograficznych. Dziewońska<br>zauważa, że sposób√ w jaki przedstawiamy rzeczywistość, w tym nas<br>samych, żywo czerpie z możliwości naszego otoczenia, wliczając w to<br>również osiągnięcia epoki. Jednak pytanie, jakie powinniśmy sobie<br>postawić, dotyczy w gruncie rzeczy nie tylko zdolności do<br>introspektywnej analizy podmiotu, ale i odwołuje się do samej koncepcji<br>prawdy uniwersalnej o człowieku oraz nawiązuje do wyjątkowo żywego<br>ostatnimi czasy relatywizmu. Problematyka ta więc wzbija się znacznie<br>wyżej, ponad mianownik jednostkowy, sięgając do problemu, który<br>człowiek√ jako byt rozumny, na swej drodze powinien rozważyć.<br>Rozprawiając na temat związany z autobiografią, nie sposób nie<br>wspomnieć o osiągnięciach naukowych, wpływających na zmianę<br>w postrzeganiu ludzkich zachowań i ich źródło. Na początku XX w.<br>Zygmund Freud√ poprzez swoją teorię psychoanalizy, zapoczątkował<br>niezwykle znaczący dla obecnego kształtu nauki proces stopniowego<br>wyłamywania się psychologii z dziedzin filozoficznych. Poprzez<br>pochylenie się nad człowiekiem jako niezwykle skomplikowaną<br>maszyną, zwierzęciem mogącym jednak myśleć w sposób abstrakcyjny<br>i obdarzonym samoświadomością, szansę na nowe światło zyskała<br>powieść psychologiczna. Przykładem takiego dzieła mogłaby być<br>„Cudzoziemka” autorstwa Marii Kuncewiczowej. Pisarka miała podobno<br>zakląć w postaciach Róży i jej córkiX swoje relacje z matką, swoje<br>trudne przeżycia. Wpływ nauki na dzieło niezwykle uwidacznia się<br>w scenach ukazujących wewnętrzne życie róży, to, jak zdziera przed<br>sobą (chociażby na chwilę) kolejne warstwy masek, czy to stojąc przed<br>lustrem, czy patrząc na obdrapane nogi wiekowego stołu. Śledząc<br>wspomnienia bohaterki, możemy zauważyć, jak historia zdominowana<br>jest przez zakorzenione we wczesnym dzieciństwie i latach<br>młodzieńczych poczucie niesprawiedliwości oraz osamotnienie, jak<br>bardzo doświadczenie, o którym bezpośrednio już nie rozmyślamy,<br>jęz.<br>√ int.<br>jęz.<br>jęz.<br>√ int.<br>jęz.<br>√ int.<br>jęz.<br>X int.<br>ort. jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 147<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>staje się ciężarem rzutującym na nas do momentu, aż nie uświadomimy<br>sobie, że tak jest, aż nie przebaczymy sobie z przeszłości.<br>Wpływ epoki na autobiograficzne postrzeganie siebie nie musi być<br>spowodowany jednak jedynie rozwojem nauki. Jego źródłem może być<br>równie rozwój tendencji charakterystycznych dla danego okresu<br>literackiego, jego założenia programowe i wynikający z nich sposób<br>postrzegania świata. Taką epoką jest niewątpliwie romantyzm. I choć<br>kreacje bohaterów romantycznych to kreacje fikcyjne, można uznać, że<br>obecne są w nich elementy autobiograficznej refleksji ich twórców.<br>W kontekście stwierdzeń Dziewońskiej można uznać, że taka właśnie<br>konwencja obecna jest w III części „Dziadów” Adama Mickiewicza.<br>Elementy autobiografizmu wynikają tu z próby oddania przeżyć samego<br>poety, który w kreacji Konrada oddaje swoje przeżycia związane<br>z procesem filomatów i filaretów, uwięzieniem i wreszcie skazaniem na<br>„banicję” - nakazem opuszczenia rodzinnych stron. Dziewońska pisze,<br>że kreacja autobiograficzna „w różnym stopniu i w różny sposób<br>dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”, posiadającego cechy<br>autora, mniej lub bardziej zauważalne”. W dramacie Mickiewicza są one<br>obecne zarówno w kreacji Konrada-poety, ale również w „Ustępie”,<br>w wierszu „Do przyjaciół Moskali”, w którym autor dzieli się swoimi<br>przeżyciami i refleksjami natury osobistej, których podłożem jest<br>spotkanie Mickiewicza z gronem rosyjskich twórców i buntowników.<br>Czasami realizacje autobiograficzne potrafią zaskoczyć odbiorców.<br>Nowe epoki stawiają przed człowiekiem nowe problemy i zmuszają do<br>ciągłego odnajdywania się w rzeczywistości przez jednostkę i jak<br>wiadomo√ nie wszystkim się to udaje. Widoczny w latach<br>dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku podział na bajecznie bogatych<br>ludzi sukcesu oraz na obywateli borykających się ze skrajnym<br>ubóstwem<br>i<br>trudnościami<br>związanymi<br>z<br>lokacją<br>ich<br>miejsc<br>zamieszkaniaX widać było szczególnie w metropoliach√ takich jak np.<br>Nowy York. Życie tej ciemniejszej strony miasta opisuje min. Jim Carell<br>w swojej powieści „Przetrwać w Nowym Yorku”. W książce możemy<br>natrafić na obraz świata niezwykle okrutnego, w którym autor sam<br>dojrzewał i któremu dał się porwać. Sytuacja ekonomiczna i pewne<br>czynniki, jak choćby rozpowszechnienie nowych narkotyków czy wpływ<br>rówieśników, sprawiły, że autor swoją historię opowiada na<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>√ int.<br>X int. √ int.<br>ort.<br>(ort.)<br>148 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>86<br>87<br>88<br>89<br>90<br>91<br>wpółprzytomnie. Kształt świata zaciera się przez stany umysłu bohatera<br>pogrążonego w pustce. Nowe normy kulturowe, mimo nastawienia na<br>liberalny i nieskrępowany rozwój społeczeństwa, niosą zgubę tym,<br>którzy urodzili się w „złej” jego części.<br>Śledząc nauki chociażby przytoczonego przeze mnie Zygmunta<br>Freuda, możemy natrafić na przekonanie, jakoby kultura była źródłem<br>cierpienia. Kultura√ przez jaką właściwie pojmujemy wszelkie<br>świadectwa naszego rozwoju, wzrostu epoki. Nieustanny rozwój<br>wymusza na jednostce kolejne ustępstwa i de facto buduje jej sztuczny<br>wizerunek od podstaw. Jak zauważył Hegel, decyzji przeszłości nie<br>można oceniać w kontekście naszego punktu widzenia, czyli nie<br>powinniśmy poddawać ich ocenie. Człowiek stoi przeto przed bardzo<br>poważnym pytaniem natury epistemologicznej odnośnie prawd<br>uniwersalnych, mianowicie (jeśli takowe istnieją), to czy tyczą się<br>bezpośrednio człowieka oraz czy kultura i twórczość jest ich reperkusją,<br>czy stłumieniem? Na te pytania trudno jest odpowiedzieć, szczególnieX<br>że źródłem refleksji jest motyw autobiograficzności. Wydaje mi się więc,<br>że próba wyselekcjonowania przez nas informacji „prawdziwych”<br>z tekstu jest tak samo szkodliwa (a może i bardziej) jak zawierzenie<br>w pełni autorowi opisującemu siebie w swoich czasach.<br>Co może być w końcu prawdziwsze od rzeczywistej myśli, nawet<br>tej pozbawionej dziś dla nas sensu? Z kolei to, czy opisowi zawierzymy,<br>czy nie, jest już bezpośrednio sprawą każdego z nas, tego, jak każdy<br>z nas rozdziela byt od czasu. /798 wyrazów/<br>jęz.<br>√ int.<br>jęz.<br>X int.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym<br>do lektury obowiązkowej (Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dziadów cz. III Adama<br>Mickiewicza (funkcjonalne odniesienie do biografii poety i jej elementów obecnych<br>w kreacji Konrada - poety oraz odniesienia do tej biografii obecne w „Ustępie”),<br>funkcjonalne wykorzystanie Cudzoziemki Marii Kuncewiczowej (analiza postawy i<br>przeżyć Róży ujawniające relacje autorki powieści z matką i jej młodzieńcze<br>doświadczenia), funkcjonalne odniesienie do powieści Jima Carella (przeniesienie<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 149<br>osobistych doświadczeń z życia w metropolii na sposób kreacji przestrzeni i jej<br>oddziaływania na człowieka)<br>w pełni funkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: psychologiczny<br>(teoria Zygmunta Freuda), historycznoliteracki (cechy romantyzmu) oraz kulturowy<br>(analiza funkcjonalne odwołania do miasta jako znaku kulturowego)<br>bogata argumentacja<br>funkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu<br>interpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy<br>zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,<br>jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób<br>wyrazisty i konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;<br>11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - w pracy popełniono 2 błędy ortograficzne.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 9 błędów interpunkcyjnych.<br>Łącznie<br>27 punktów<br>Przykład 3.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>sp.<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>Wszelka inspiracja pochodzi z obserwowania świata, pewnych<br>wydarzeń, poznawania różnych perspektyw, a przede wszystkim<br>z sięgania do własnego wnętrza, swoich uczuć, przemyśleń<br>i pomysłów. Wspomniane czynniki można nazwać po prostu<br>doświadczaniem życia, dla każdego człowieka unikatowego. Zaś<br>formowanie swoimi siłami twórczymi dzieła sztuki czy też literackiego,<br>ukazanie światu w chociaż małej części „życia duszy”, jak to można<br>powiedzieć za Konradem z „Dziadów” cz. III, jest szczególną kreacją,<br>mającą podłoże w przeżyciach autora. Podążając za obecnym przede<br>wszystkim w epoce romantyzmu porównaniem artysty do Boga, gdyż<br>tak jak On stwarza odrębny byt, i tu można dodać, na swoje<br>podobieństwo, dochodzimy do kwestii wpływu twórcy na stworzenie.<br>Warto podkreślić niezaprzeczalny związek dzieła ze swoim autorem<br>i jego życiem, który mniej lub bardziej ujawnia się w jego twórczości.<br>Powtarzając za Edytą Dziewońską, dopuszczenie do ujawnienia<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz. jęz.<br>150 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>sp.<br>sp<br>16<br>17<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>podmiotowego „ja”, posiadającego cechy autora w dziele, można<br>nazwać autobiografizmem, nie musi on oznaczać tylko faktów.<br>W takim rozumowaniu definicja i zakres autobiografizmu są bardzo<br>szerokie i nieokreślone, gdyż niemożliwym jest oddzielenie artysty od<br>jego twórczości, nie sposób nie doszukać się motywacji, która<br>zaistniała w pewnym momencie życia człowieka i popchnęła go do<br>stworzenia danego dzieła. W tej pracy odniosę się do tekstów<br>z różnych epok, o odmiennej drodze ujawnienia się w nim autora, aby<br>w<br>jak<br>najbardziej<br>przekrojowy<br>sposób<br>przedstawić<br>pojęcie<br>autobiografizmu, jego roli i stałą obecność w literaturze.<br>Bogatym źródłem do badania roli własnych doświadczeń<br>w powstawaniu dzieła jest twórczość Adama Mickiewicza, czytelnik<br>dzięki niej może poznać nie tylko samego autora, lecz również tło jego<br>życia, wydarzenia, które wpływały na jego artystyczną pracę. Ważnym<br>tekstem będzie dramat „Dziady” cz. IV i III, choć tak różne, bazują na<br>doświadczeniach<br>Mickiewicza<br>w<br>odmiennych<br>kwestiach<br>jak<br>nieszczęśliwa miłość do Maryli Wereszczakówny czy okrucieństwo<br>zaborców i cierpienie niewinnych przyjaciół Mickiewicza, filomatów<br>i filaretów oraz innych studentów zesłanych na Syberię. Mickiewicz,<br>mimo że korzystał z własnych bogatych przeżyć, rozwijał<br>i modyfikował historię, włączał w jej przebieg obecność istot ze świata<br>nadprzyrodzonego i ukazywał ją z perspektywy wykreowanego<br>bohatera, posługując się postacią Gustawa - kochanka i Konrada -<br>poety i patrioty, w zależności od tematyki utworu i roli kreowanej<br>postaci. Autobiografizm ma więc kluczową rolę w „Dziadach”, lecz<br>Mickiewicz realizuje tę konwencję w mniej jawny sposób, nie jako cel<br>sam w sobie, lecz służy przekazaniu ważnej dla autora treści√ jak<br>wyższość uczucia nad rozumem, koncepcję romantycznej miłości, czy<br>też proroctwo o odzyskaniu niepodległości przez Polskę w duchu<br>mesjanizmu, czyli ukazanie podobieństwa męczeństwa narodu<br>polskiego z męką Chrystusa. Wspomniane kwestie były z pewnością<br>istotne dla Mickiewicza, lecz to wydarzenia, których był świadkiem√<br>i nastroje panujące w ówczesnym okresie ukształtowały jego<br>wrażliwość i natchnęły do napisania dramatu. Wątki autobiograficzne<br>są w nim wyraźne i liczne, a ich rola nieoceniona, gdyż życie i różne<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz. √ int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>√ int.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 151<br>sp.<br>52<br>53<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>86<br>87<br>jego aspekty dostarczały poecie inspiracji, którą przelewał na papier<br>i przeplatał z własną twórczą inwencją.<br>Tak jak w przypadku Mickiewicza, gdzie dzieła bazowały na<br>różnorodnych doświadczeniach autora, tak możliwe jest niemal<br>całkowite zdominowanie twórczości artysty przez jeden temat,<br>wydarzenie niezwykle istotne, zmieniające życie i stale mające na nie<br>wpływ. Wojna z pewnością ma cechy przełomowego, lecz<br>jednocześnie wstrząsającego i okrutnego okresu w życiorysie<br>człowieka, pozostawia trwały ślad w jego psychice. Przedstawieniem<br>obrazu II Wojny Światowej w swojej twórczości zajmowała się między<br>innymi grupa artystów określanych mianem Kolumbowie, którzy swoją<br>młodość przeżywali podczas wojny kształtującej ich światopogląd. Do<br>najbardziej znanych przedstawicieli tego pokolenia twórców należy<br>Krzysztof Kamil Baczyński. Jego „Elegia o… [chłopcu polskim]”<br>stanowi doskonały przykład liryki o tematyce wojennej. Chociaż<br>utożsamienie podmiotu lirycznego z autorem nie jest uzasadnione,<br>przejmująca szczerość wyznania lirycznego i bezkompromisowość<br>sugerują, że twórca miał podobne doświadczenia, takie jak poczucie<br>zwątpienia co do pewności, jakimi wartościami się kierują<br>poszczególni ludzie i całe społeczeństwo, czy też niezawinione<br>cierpienie,<br>z<br>którym<br>musieli<br>się<br>zmagać<br>młodzi<br>Polacy.<br>W przywołanym wierszu nie są prezentowane konkretne wydarzenia<br>z okresu wojny, lecz bardziej ulotny przejaw „podmiotowego „ja”<br>autora”, który nakreśla wpływ wojny na wnętrze człowieka, pokazuje<br>jej duchowy i moralny aspekt. Poezja często służy do jak<br>najtrafniejszego<br>ukazania<br>stanu<br>autora,<br>jego<br>postrzegania<br>rzeczywistości i poglądu na pewne kwestie, co jak najbardziej można<br>nazwać<br>autobiografizmem,<br>tyle<br>że<br>wewnętrznym,<br>to<br>udokumentowanie<br>pewnego<br>momentu<br>z<br>życia<br>duchowego,<br>niedostrzegalnego, lecz kształtowanego przez czynniki zewnętrzne.<br>Typem autobiografizmu z pozoru kontrastowym w stosunku do<br>przykładu przedstawionego wyżejX jest ukazywanie i utrwalanie<br>rzeczywistości powszechnej, przyziemnej, uważaną za niewartą<br>głębszej uwagi i refleksji. Jednak wraz z XX wiekiem artyści zaczęli<br>przyglądać się szarej codzienności z większym zainteresowaniem<br>i coraz częściej odchodzili od estetycznego i tradycyjnego kanonu.<br>jęz.<br>ort.<br>jęz. jęz.<br>X int.<br>jęz.<br>jęz.<br>152 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>sp.<br>sp.<br>88<br>89<br>90<br>91<br>92<br>93<br>94<br>95<br>96<br>97<br>98<br>99<br>100<br>101<br>102<br>103<br>104<br>105<br>106<br>107<br>108<br>109<br>110<br>111<br>112<br>113<br>114<br>115<br>116<br>117<br>118<br>119<br>120<br>121<br>122<br>Poetą realizującym te dwie koncepcje był Miron Białoszewski, który<br>wypracował swój unikalny charakter zarówno w zakresie formy√ jak<br>i treści swoich dzieł takich jak „Sklep otwarty”, „Przesłuchy” i „Szare<br>eminencje zachwytu”. Autobiografizm traktowany w szerokim<br>znaczeniu również ujawnia się w powyższych tekstach. Opisują one<br>rzeczywistość, którą aby mogła zostać uwieczniona√ autor musiał<br>znać i, co więcej, poddać głębokiej analizie w celu przedstawienia<br>obrazu skrótowego, lecz niezwykle trafnego. W jednym ze swoich<br>autokomentarzy Białoszewski opisuje proces twórczy, „wyciskanie”<br>obserwowanej sytuacji z sensu i podawanie jej kwintesencji w formie<br>wiersza. Dzięki temu sytuacja liryczna, chociażby w „Sklepie<br>otwartym”, pozostawia szerokie pole do interpretacji. Autobiografizm<br>w twórczości Białoszewskiego można scharakteryzować jako twórczą<br>zabawę, niedostarczającą może konkretnych wiadomości o życiu<br>autora, jednak umożliwiającą poznanie nieoczywistego poglądu<br>autora na rzeczywistość.<br>Badając rolę i wpływ własnych przeżyć autora na twórczość,<br>można spotkać się z wieloma różnymi wydaniami ogólnie pojętego<br>autobiografizmu. Zaprezentowane teksty potwierdzają tezę, jak<br>określa Edyta Dziewońska, że autobiografizm to „konwencja, która<br>zależnie od kultury artystycznej i światopoglądu epoki, w różnym<br>stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”,<br>posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne”.<br>Stanowią swego rodzaju spektrum, począwszy od pamiętników,<br>bezpośredniej próby udokumentowania swojego życia, poprzez<br>wykorzystywanie swoich doświadczeń w celu podjęcia istotnej kwestii<br>i ukazanie wewnętrznego stanu, skończywszy na ogólnym wyrazie<br>artystycznego ujmowania otaczającej rzeczywistości. Każdy artysta<br>w inny sposób czerpie ze swoich doświadczeń i odmiennie wplata je<br>w kreację stwarzanego dziełaX bądź czyni je motywem przewodnim.<br>Każdy też inaczej postrzega i do pewnej granicy dopuszcza<br>stwierdzenie, że ujawnienie się autora w dziele można nazwać<br>autobiografizmem. W moim mniemaniu niemożliwym jest oddzielenie<br>artysty od dzieła, artysta określa dzieło, a dzieło świadczy o artyście.<br>Dlatego też nawet najmniejszy przejaw, trop prowadzący do danej<br>informacji o autorze można nazwać tym określeniem. /1022 wyrazy/<br>jęz. √ int.<br>√ int.<br>jęz.<br>X int.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 153</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, w tym<br>do lektury obowiązkowej (Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 12 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dziadów cz. III Adama<br>Mickiewicza (funkcjonalna analiza kreacji Konrada, w której widoczne są<br>odniesienia autora dramatu do własnych przeżyć i doświadczeń); również<br>funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Elegii o… [chłopcu polskim] Krzysztofa<br>Kamila Baczyńskiego (analiza analogii między refleksją poetycką w wierszu<br>a przeżyciami i doświadczeniami poety - przedstawiciela pokolenia Kolumbów);<br>częściowo funkcjonalnie wykorzystano odniesienia do twórczości Mirona<br>Białoszewskiego (ogólne refleksje, które można odnieść do dowolnych utworów<br>powodują częściowy brak funkcjonalności wybranego materiału literackiego)<br>funkcjonalnie wykorzystano kontekst biograficzny w analizie dramatu Adama<br>Mickiewicza oraz kontekst literacki (Dziadów cz. IV, która pogłębia i poszerza<br>autobiograficzny charakter kreacji bohatera obu części dramatu Mickiewicza)<br>bogata argumentacja<br>wykorzystane konteksty interpretacyjne świadczą o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane<br>częściowo problemowo, częściowo formalnie; podział wypowiedzi poprawny zarówno<br>w skali ogólnej, jak i w zakresie struktury akapitów.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - w wypowiedzi występuje 6 zaburzeń spójności<br>wewnątrz akapitów.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;<br>21 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.<br>Łącznie<br>18 punktów<br>154 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>3.<br>Informacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego<br>dla absolwentów niesłyszących<br>Informacje o egzaminie maturalnym z języka polskiego przedstawione w rozdziale 1. Opis<br>egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego w części pisemnej<br>na poziomie rozszerzonym dotyczą również egzaminu dla absolwentów niesłyszących.<br>Ponadto zdający niesłyszący przystępują do egzaminu maturalnego w warunkach i formie<br>dostosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.<br>Dostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów<br>niesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Z kolei dostosowanie dla tej grupy<br>zdających formy egzaminu maturalnego z języka polskiego w części pisemnej na poziomie<br>rozszerzonym polega przede wszystkim na ułatwieniu rozumienia zamieszczonych<br>w zestawach/arkuszach egzaminacyjnych:<br>a) tekstów nieliterackich i poleceń poprzez:<br>zastępowanie właściwymi odpowiednikami takich wyrazów, związków wyrazowych lub<br>całych zdań, które mogłyby być niezrozumiałe dla osób niesłyszących lub zrozumiane<br>niewłaściwie<br>wyjaśnianie przypisem ww. wyrazów, związków wyrazowych lub zdań;<br>b) tekstów literackich poprzez wyjaśnianie przypisem archaizmów.<br>Zastosowane zmiany nie będą dotyczyły terminów z zakresu kształcenia kulturowego<br>i literackiego oraz językowego.<br>Szczegółowe informacje dotyczące egzaminu dla zdających ze specjalnymi potrzebami<br>edukacyjnymi, w tym niesłyszących, określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej Komisji<br>Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form<br>przeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.<br>W dalszej części tego rozdziału przedstawiono dostosowane dla osób niesłyszących<br>przykładowe zadania z rozwiązaniami na egzamin pisemny na poziomie rozszerzonym.<br>Zadania zostały wybrane z części 2. informatora, dlatego nie podaje się pod nimi ponownie<br>wymagań ogólnych i szczegółowych z podstawy programowej. Zachowano również numerację<br>zadań.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 155<br>Część 1. Test<br>Przeczytaj uważnie tekst, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nim. Odpowiadaj<br>tylko na podstawie tekstu i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono inaczej.<br>Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.<br>Wiązka 1.<br>Sławomir Mrożek<br>Hamlet<br>Wezwał mnie dyrektor i powiedział:</p>\n<ul><li>Gratuluję, postanowiliśmy powierzyć panu rolę Hamleta.</li></ul>\n<p>Jak każdy aktor zawsze marzyłem, żeby tę rolę zagrać. Toteż nie posiadałem się ze<br>szczęścia. Wylewnie podziękowałem dyrektorowi, obiecując, że dołożę wszelkich starań, aby<br>wywiązać się należycie z powierzonego mi zadania.<br>Już miały zacząć się próby, kiedy dyrektor wezwał mnie ponownie. Wydawał się nieco<br>zakłopotany.</p>\n<ul><li>Zaszła pewna okoliczność. Zespół uważa, że powierzenie panu roli Hamleta jest</li></ul>\n<p>faworyzowaniem jednostki.</p>\n<ul><li>To znaczy, że Hamleta zagra ktoś inny?</li><li>Nie, to byłoby także faworyzowanie jednostki. Ale znaleźliśmy wyjście. Hamleta zagra</li></ul>\n<p>pan i jeszcze ośmiu innych aktorów. Więcej niż dziewięciu takich, którzy mogą mniej więcej<br>wyglądać na Hamleta, na szczęście nie mam w zespole.</p>\n<ul><li>Rozumiem, to znaczy ja i jeszcze ośmiu na zmianę.</li><li>Nie, wszyscy jednocześnie.</li><li>Jak to jednocześnie Chyba nie w tym samym przedstawieniu</li><li>Tak, w tym samym, każdego wieczora.</li><li>Przecież to niemożliwe! Dziewięciu Hamletów w jednym Hamlecie?</li><li>Tak.</li><li>Aha, to znaczy pierwszy wychodzi, drugi wchodzi, wychodzi, wchodzi trzeci i tak dalej.</li><li>Nie, bo wtedy wyłania się problem kolejności i następuje pogwałcenie</li></ul>\n<p>równouprawnienia. Nikt nie powinien być pierwszy, ani drugi, ani dziewiąty. Pan zapomina, że<br>wszyscy muszą mieć równe szanse.</p>\n<ul><li>Więc jak?</li><li>Chórem.</li></ul>\n<p>Opadłem na krzesło. Dyrektor wstał, wyszedł zza biurka i położył mi rękę na ramieniu.</p>\n<ul><li>Głowa do góry! Społecznie będziemy w porządku, ale i artystycznie może być duże</li></ul>\n<p>osiągnięcie. Mamy już reżysera, który się tego podejmie, bardzo interesujący eksperyment,<br>awangardowy. Rozszczepienie Hamleta na dziewięć osobowości, pan rozumie.</p>\n<ul><li>Rozumiem. Psychologia dna.</li><li>Świetnie pan to ujął.</li></ul>\n<p>Potem nachylił się i dodał ściszonym głosem:</p>\n<ul><li>A między nami, nikt panu nie zabroni mówić głośniej niż inni.</li></ul>\n<p>Zaczęły się próby. Trochę ciasno było w garderobie i na scenie żeśmy się o siebie<br>nawzajem potykali, ale za to powstał silny duch kolektywu.<br>Tak doszło do premiery. Pierwszy akt jakoś minął, ale kiedy doszło do sceny na<br>cmentarzu, zabrakło dla mnie czaszki Yoricka, bo rekwizytor się pomylił i przygotował tylko<br>156 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>osiem sztuk. Wobec tego chciałem odebrać czaszkę koledze z lewej strony, ale ten nie chciał<br>oddać i razem wpadliśmy do grobu. Tymczasem ci na górze też zaczęli się bić, bo nasza<br>czaszka tam została, więc czaszek w dalszym ciągu było osiem, ale ich teraz było siedmiu<br>i każdy chciał mieć dwie.<br>Było dziewięć wypadków kontuzji ogólnej, pięć uszkodzeń twarzy i trzy wypadki ran<br>kłutych. Kto powiedział, że Hamlet jest tragedią jednostki?<br>Sławomir Mrożek, Hamlet, [w:] tenże, Małe prozy, Kraków 1990.<br>Zadanie 1. (0-2)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź, która - zgodnie z tekstem Sławomira Mrożka -<br>stanowi uszczegółowienie zawartego w tym zdaniu argumentu. Uzasadnij wybraną<br>odpowiedź.<br>Sławomir Mrożek w opowiadaniu Hamlet buduje sytuację absurdalną, o czym świadczy<br>A. budowanie rozwoju akcji na bazie kolejnych paradoksów.<br>B. obecność dialogów charakteryzujących postacie.<br>C. wprowadzenie elementów patosu w kreacji bohaterów.<br>D. wprowadzenie narracji personalnej.<br>Uzasadnienie:<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne wskazanie odpowiedzi i jej uzasadnienie.<br>1 pkt - poprawne wskazanie odpowiedzi.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>A<br>Uzasadnienie: Budowanie rozwoju akcji na bazie kolejnych paradoksów wynika z kolejnych<br>etapów obsadzania roli Hamleta oraz wydarzeń z tym związanych, które skutkują wewnętrznie<br>sprzecznym rozwiązaniami.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>A<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 157<br>Zadanie 2. (0-1)<br>Poniżej przedstawiono wybrane rodzaje argumentów.<br>A. argument odwołujący się do namiętności (pasji)<br>B. argument odwołujący się do groźby<br>C. argument odwołujący się do następstw<br>Dokończ zdanie - wpisz literę odpowiadającą argumentowi, którego używa dyrektor<br>w trakcie rozmowy z bohaterem.<br>Dyrektor, aby uniknąć faworyzowania jednostki, obsadza 9 aktorów w roli Hamleta i uzasadnia<br>swoją decyzję, wykorzystując .<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>C<br>Zadanie 3. (0-2)<br>Sławomir Mrożek zastosował w Hamlecie różne formy wyliczeń. Wypisz z tekstu dwa<br>ich przykłady i wyjaśnij, jaką funkcję pełni w tekście opowiadania wielokrotne<br>wykorzystanie tego środka stylistycznego.<br>Przykłady wyliczeń:<br>Funkcja w tekście:<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne wypisanie dwóch przykładów wyliczeń i określenie ich funkcji w tekście.<br>1 pkt - poprawne wypisanie dwóch przykładów wyliczeń lub określenie ich funkcji w tekście.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawne lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Przykłady wyliczeń: pierwszy wychodzi, drugi wchodzi, wychodzi, wchodzi trzeci; pierwszy,<br>ani drugi, ani dziewiąty.<br>Było dziewięć wypadków kontuzji ogólnej, pięć uszkodzeń twarzy i trzy wypadki ran kłutych.<br>Funkcja w tekście: Wielokrotne zastosowanie wyliczeń w opowiadaniu pozwala na piętrzenie<br>informacji, jej zwielokrotnienie i wyolbrzymienie, ponieważ wyliczenia łączą się z gradacją,<br>a wszystko to służy podkreśleniu groteskowego i absurdalnego charakteru sytuacji.<br>158 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Zadanie 5. (0-3)<br>Przeczytaj zamieszczony poniżej fragment Hamleta Williama Szekspira.<br>William Szekspir<br>Hamlet<br>Akt V, Scena I<br>HAMLET<br>Pozwól, niech się jej przyjrzę. Biedny Yoricku! Znałem go, mój Horacy; był to człowiek<br>niewyczerpany w żartach, niezrównanej fantazji, mało tysiąc razy piastował mię na ręku,<br>a teraz - jakże mię jego widok odraża i aż w gardle ściska! Tu wisiały owe wargi, które nie<br>wiem jak często całowałem. Gdzież są teraz twoje drwinki, twoje wyskoki, twoje śpiewki, twoje<br>koncepty, przy których cały stół trząsł się od śmiechu? Nic-że z nich nie pozostało na<br>wyszydzenie swych własnych, tak teraz wyszczerzonych zębów? Idź-że teraz do gotowalni<br>modnej damy i powiedz jej, że chociażby się na cal grubo malowała, przecież się takiej<br>fizjognomii doczeka. Pobudź ją przez to do śmiechu.<br>William Szekspir, Hamlet. Książę Danii, Bydgoszcz 2013.<br>5.1. Napisz, kim był za życia Yorick, z którego czaszką rozmawia Hamlet.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie ocenione na 1 pkt<br>Yorick - królewski błazen na dworze ojca Hamleta, starego króla Hamleta.<br>5.2. Wyjaśnij, dlaczego czaszka Yoricka jest kluczowym rekwizytem w opowiadaniu<br>Sławomira Mrożka? W swoim uzasadnieniu wykorzystaj tekst Sławomira Mrożka,<br>fragment Hamleta Williama Szekspira oraz całość dramatu.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 159<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne uzasadnienie z wykorzystaniem opowiadania Mrożka, fragmentu Hamleta<br>Szekspira i całego dramatu.<br>1 pkt - poprawne uzasadnienie z wykorzystaniem opowiadania Mrożka, fragmentu dramatu<br>Hamleta Szekspira lub całego dramatu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie ocenione na 2 pkt<br>Yorick w dramacie Szekspira był królewskim błaznem na dworze ojca Hamleta. Kopiąc grób<br>dla Ofelii, grabarze wykopują jego czaszkę. Hamlet z czaszką w dłoni snuje rozważania<br>egzystencjalne. Czaszka Yoricka staje się również rekwizytem, który decyduje o zwrocie akcji<br>w opowiadaniu Mrożka. Kolejne próby przedstawienia rozbudziły w zespole „ducha<br>kolektywu”, jak stwierdza narrator, ale kłótnia o czaszkę Yoricka wszystko paradoksalnie<br>odwróciła i doprowadziła do bijatyki. Sytuacja groteskowa urosła do absurdu. Obraz ma<br>ironiczną wymowę, a obecność czaszki królewskiego błazna jeszcze ją wzmacnia -<br>zachowania bohaterów stają się błazeńskie.<br>Przykładowe rozwiązanie ocenione na 1 pkt<br>Czaszka Yoricka jest kluczowym elementem opowiadania Mrożka, ponieważ odzwierciedla<br>komizm i absurdalność sytuacji. Jest ona najbardziej znanym elementem dramatu Szekspira.<br>To z nią utożsamiany jest Hamlet. Co więcej sama czaszka w XV i XVI wieku była najczęściej<br>używanym rekwizytem, który symbolizował śmierć i przemijalność ludzkiej egzystencji.<br>Zadanie 7. (0-2)<br>Przeczytaj zamieszczony poniżej fragment wypowiedzi Hamleta, wygłoszonej po<br>zakończonym przedstawieniu sztuki, którą bohater zatytułował „Pułapka na myszy”.<br>William Szekspir<br>Hamlet<br>Akt III, Scena II<br>HAMLET<br>Niech ryczy z bólu ranny łoś.<br>Zwierz zdrów przebiega knieje,<br>Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś,<br>To są zwyczajne dzieje.<br>William Szekspir, Hamlet. Książę Danii, Bydgoszcz 2013.<br>Wyjaśnij znaczenie cytowanego fragmentu w kontekście całego dramatu Williama<br>Szekspira. W odpowiedzi uwzględnij tytuł wystawionej przez Hamleta sztuki.<br>160 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne wyjaśnienie znaczenia fragmentu w kontekście całego dramatu<br>uwzględniające znaczenie tytułu sztuki wystawionej przez Hamleta.<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie znaczenia fragmentu w kontekście całego dramatu lub<br>poprawne wyjaśnienie znaczenia tytułu sztuki wystawionej przez Hamleta w kontekście<br>całego dramatu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie ocenione na 2 pkt<br>Wystawienie przedstawienia ma kluczowe znaczenie dla przebiegu zdarzeń dramatycznych<br>i stanowi punkt kulminacyjny dramatu. Konsekwencją wystawienia sztuki jest zwrot akcji<br>zmierzający do zdemaskowania zbrodni Klaudiusza.<br>Fragment oddaje reakcję Hamleta na wzburzenie Klaudiusza po wystawieniu sztuki, którą<br>bohater przygotował z grupą wędrownych aktorów. Pokazano w niej zabójstwo, które było<br>wiernym obrazem zabicia starego króla Hamleta dokonanego przez Klaudiusza. Hamlet<br>zatytułował je „Pułapka na myszy”, bowiem liczył na to, że Klaudiusz swoją reakcją potwierdzi<br>swoją winę i złapie się w zastawioną na niego pułapkę, którą była wystawiona sztuka.<br>Przykładowe rozwiązanie ocenione na 1 pkt<br>Sztuka nazywa się w taki sposób, ponieważ podczas jej wystawienia Hamlet mógł odkryć, czy<br>jego wuj zabił jego ojca. Fabuła odnosiła się do wydarzeń, które rozegrały się pomiędzy<br>Klaudiuszem i starym Hamletem, o których Hamleta poinformował duch zmarłego ojca. Dzięki<br>przedstawieniu główny bohater dowiedział się, że to, co powiedział mu duch, było prawdą.<br>Zadanie 8. (0-2)<br>Przeczytaj fragment komentarza do dramatu Williama Szekspira.<br>Hamletowi nie wystarczy prosty żołnierski kodeks honorowy, bo wzrok jego sięga głębiej<br>i bardziej sceptycznie w te kosmiczne warunki ludzkiego bytu, które reprezentował<br>symbolicznie teatr Shakespeare’a. Wzrok jego sięga poza miałkie zawikłania ludzkie,<br>pokazane na pierwszym planie, i obejmuje zarówno porządek społeczny […], jak i porządek<br>gwiezdny.<br>Francis Ferguson, „Hamlet. Królewicz duński”. Antologia działania, [w:] Sztuka interpretacji, t. 1., wybór i oprac.<br>Henryk Markiewicz, Wrocław 1971.<br>Rozstrzygnij, czy Hamlet Williama Szekspira jest tylko tragedią jednostki. Uzasadnij<br>swoją odpowiedź, odwołując się do całości dramatu oraz fragmentu komentarza<br>Francisa Fergusona.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 161<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do całego dramatu Szekspira<br>i z wykorzystaniem tekstu naukowego.<br>1 pkt - - rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do całego dramatu Szekspira.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie ocenione na 2 pkt<br>Hamlet Szekspira jest zarówno tragedią jednostki, jak i całego państwa. Zaproponowane przez<br>Francisa Fergusona odczytanie znaczeń uniwersalnych z odniesieniem do problematyki<br>społecznej i metafizycznej dramatu znajduje potwierdzenie w dziele Szekspira. Autor tragedii<br>na pierwszym planie umieszcza dramat Hamleta, ale wprowadza dzięki symbolom<br>i archetypom także odwieczne prawdy. W osobie bohatera ukazuje jednostkę zmagającą się<br>z różnymi dylematami życiowymi i moralnymi, człowieka walczącego ze swoją słabością,<br>snującego rozważania dotyczące życia, sztuki, moralności. Równocześnie autor ukazuje<br>tragedię państwa, które chyli się ku upadkowi, a łamanie odwiecznych praw i zasad<br>obowiązujących w życiu społecznym prowadzi Danię do upadku. W efekcie Fortynbras, król<br>Norwegii, któremu nie udało się podbić Danii, wraca do niej jako przyszły władca, ponieważ<br>królestwo upadło samo, doprowadzone do zguby występkami ludzi nim rządzących.<br>Przykładowe rozwiązanie ocenione na 1 pkt<br>Hamlet nie jest tylko tragedią jednostki, ponieważ główny bohater niejednokrotnie odwoływał<br>się do historii innych postaci, mówił wprost o wydarzeniach, które sprawiły, że w ciężkiej<br>sytuacji był nie tylko on, ale i jego rodzina czy cały naród. Szczególnie często wskazywał na<br>tragedię związaną ze związkiem Gertrudy i Klaudiusza oraz bratobójczą śmiercią jego ojca.<br>Zadanie 9. (0-3)<br>Przeczytaj uważnie poniższy tekst, w którym John Stuart Mill - jeden z twórców nowożytnego<br>utylitaryzmu - przedstawia i wyjaśnia główne założenia tej teorii etycznej.<br>Nauka, która przyjmuje jako podstawę moralności użyteczność, czyli zasadę<br>największego szczęścia, głosi, że czyny są dobre, jeżeli przyczyniają się do szczęścia, złe,<br>jeżeli przyczyniają się do czegoś przeciwnego. Przez szczęście rozumie się przyjemność<br>i brak cierpienia; przez nieszczęście - cierpienie i brak przyjemności [ ]<br>Moralność utylitarystów uznaje w człowieku zdolność poświęcenia swojego własnego<br>największego dobra dla dobra innych. Zaprzecza tylko temu, by poświęcenie to było samo<br>przez się dobrem i uważa je za marnotrawstwo, jeżeli nie powiększa ogólnej sumy szczęścia<br>albo nie zmierza do jej powiększenia. Jedyną ofiarą z samego siebie, którą pochwala, jest<br>oddanie się szczęściu innych czy też realizowaniu pewnych jego warunków niezbędnych, przy<br>czym to szczęście innych może być szczęściem całej ludzkości bądź też szczęściem pewnych<br>jednostek w granicach wyznaczonych przez interesy wspólne całej ludzkości […]<br>162 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Każdy człowiek, w wypadku jeżeli tylko złe prawa i konieczność podporządkowania się<br>cudzej woli nie pozbawią go możności korzystania z tych źródeł szczęścia, które są w jego<br>zasięgu, znajdzie niechybnie to życie godne pozazdroszczenia, przy założeniu, że ominą go<br>prawdziwe niepowodzenia życiowe, stanowiące wielkie źródła fizycznego i duchowego<br>cierpienia, takie jak: nędza, choroba, a także niewdzięczność, upadek moralny albo<br>przedwczesna śmierć tych, których się kocha. Najważniejszym tedy zagadnieniem jest walka<br>z tego rodzaju nieszczęściami, mało kto bowiem może być od nich całkowicie wolny. Prawda,<br>że w obecnych warunkach niepodobna tym nieszczęściom zapobiec, a nieraz nawet trudno je<br>w sposób odczuwalny złagodzić. Jednakże nikt poważny nie wątpi, że to, co stanowi<br>największe, niezaprzeczone zło naszego świata, może być w znacznej mierze usunięte i że -<br>jeżeli tylko ludzkość będzie szła nadal po drodze postępu - zostanie ostatecznie bardzo<br>ograniczone. Bieda, która zawsze pociąga cierpienie, da się całkowicie pokonać przez<br>rozumną politykę społeczną popartą przez zapobiegliwość i rozsądek jednostek.<br>John Stuart Mill, Utylitaryzm, tłum. M. Ossowska, Warszawa 2005.<br>Sformułuj dwa argumenty popierające tezę, że Stanisława Wokulskiego można uznać<br>za zwolennika utylitaryzmu oraz dwa argumenty przeciwko tej tezie. Swoją odpowiedź<br>uzasadnij. W uzasadnieniu odwołaj się do przywołanego tekstu J.S. Milla oraz całego<br>utworu Lalka B. Prusa - argumentację zilustruj konkretną sytuacją z lektury.<br>Argument 1. popierający tezę, że S. Wokulskiego można uznać za utylitarystę:<br>Argument 2. popierający tezę, że S. Wokulskiego można uznać za utylitarystę:<br>Argument 1. popierający tezę, że S. Wokulskiego nie można uznać za utylitarystę:<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 163<br>Argument 2. popierający tezę, że S. Wokulskiego nie można uznać za utylitarystę:<br>Zasady oceniania<br>3 pkt - sformułowanie dwóch trafnych argumentów popierających tezę, że Stanisław Wokulski<br>może być uznany za zwolennika utylitaryzmu i dwóch trafnych argumentów<br>popierających tezę, że Stanisława Wokulskiego nie można uznać za zwolennika<br>utylitaryzmu.<br>2 pkt - sformułowanie jednego trafnego argumentu popierającego tezę, że Stanisław Wokulski<br>może być uznany za zwolennika utylitaryzmu i jednego trafnego argumentu<br>popierającego tezę, że Stanisława Wokulskiego nie można uznać za zwolennika<br>utylitaryzmu ALBO sformułowanie dwóch trafnych argumentów popierających tezę, że<br>Stanisław Wokulski może być uznany za zwolennika utylitaryzmu ALBO sformułowanie<br>dwóch trafnych argumentów popierających tezę, że Stanisława Wokulskiego nie<br>można uznać za zwolennika utylitaryzmu.<br>1 pkt - sformułowanie jednego trafnego argumentu popierającego tezę, że Stanisław Wokulski<br>może być uznany za zwolennika utylitaryzmu ALBO jednego trafnego argumentu<br>popierającego tezę, że Stanisława Wokulskiego nie można uznać za zwolennika<br>utylitaryzmu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi<br>Przykładowe rozwiązanie ocenione na 3 pkt<br>Argument 1. popierający tezę, że S. Wokulskiego można uznać za utylitarystę:<br>Zgodnie z teorią utylitaryzmu czyny są dobre, jeśli przyczyniają się do szczęścia. Utylitarysta<br>poświęca również swoje największe dobro dla dobra innych. Główny bohater Lalki, Stanisław<br>Wokulski był wrażliwy na ludzką nędzę. Zdobył majątek, a dzięki jego posiadaniu mógł<br>pomagać biedniejszym ludziom np. Wysockiemu i jego rodzinie, Pani Stawskiej, inkasentowi<br>Obermanowi; udzielał się także charytatywnie. Pomaganie innym sprawiało mu przyjemność.<br>164 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2022/2023<br>Argument 2. popierający tezę, że S. Wokulskiego można uznać za utylitarystę:<br>Utylitarysta jest zdolny do oddania innym tego, co jest dla niego najcenniejsze. Stanisław<br>Wokulski oddał Izabeli Łęckiej swoje serce i poświęcił dla niej swoje marzenia. Wyznając jej<br>miłość powiedział, że może znajdzie na świecie mężczyzn przystojniejszych i bogatszych od<br>niego, ale nigdzie nie znajdzie przywiązania takiego, jak jego. W dowód miłości podarował jej<br>metal lżejszy od wody, który otrzymał od naukowca, profesora Geista. Gest ten można<br>odczytać jako rezygnację z marzeń o odkryciach naukowych - Wokulski miał okazję<br>nawiązania współpracy z Geistem, który szukał sponsora i wspólnika w prowadzeniu badań<br>nad wynalezieniem metalu lżejszego od powietrza. Wokulski zrezygnował z tej szansy, żeby<br>być blisko Izabeli, móc się z nią ożenić i uszczęśliwić ją, dbając o jej dobrobyt.<br>Argument 1. popierający tezę, że S. Wokulskiego nie można uznać za utylitarystę:<br>Główny bohater Lalki poświęcał swoją energię i pieniądze głównie po to, aby zdobyć<br>przychylność Izabeli Łęckiej i się z nią ożenić, co nie jest zgodne z zasadą utylitaryzmu, gdyż<br>w jej świetle należy zabiegać o maksymalizowanie dobra w świecie i ograniczanie cierpień.<br>Istotą utylitaryzmu nie jest zabieganie o własne szczęścia, ale o maksymalne pomnażanie<br>szczęścia w świecie. Działania Wokulskiego były zaś podporządkowane zasadniczo<br>własnemu szczęściu, którego upatrywał w małżeństwie z Izabelą Łęcką. Aby ten cel osiągnąć,<br>Wokulski wydawał pieniądze na rzeczy zbędne - np. na wykupienie zastawy obiadowej<br>Łęckich, zakup po zawyżonej świadomie cenie ich kamienicy czy też opłacanie klakierów<br>oklaskujących występy w teatrze Rossiego, co zresztą nie przynosiło mu przyjemności i na<br>ogół go unieszczęśliwiało.<br>Argument 2. popierający tezę, że S. Wokulskiego nie można uznać za utylitarystę:<br>Wokulski wielokrotnie miał świadomość tego, że nie wykorzystuje swoich możliwości<br>i pieniędzy we właściwy sposób, w sposób który zalecałby np. utylitaryzm. Pomoc<br>poszczególnym osobom zasługuje na uznanie i mieści się w ramach utylitarystycznej zasady<br>największego szczęścia, ale nie równoważy to niewłaściwych - z punktu widzenia utylitaryzmu</p>\n<ul><li>działań Wokulskiego, które były przede wszystkim zorientowane na próbach uszczęśliwienia</li></ul>\n<p>siebie i Izabeli Łęckiej - jak się zresztą okazało, próbach nieskutecznych. Także składane<br>przez Wokulskiego środki na cele dobroczynne były związane jedynie z chęcią przypodobania<br>się Łęckim i zdobycia uznania. Jak sam Wokulski przyznawał, nie był zainteresowany<br>rzeczywistymi celami tych działań i można przypuszczać, że środki te niekoniecznie były<br>dobrze spożytkowane, co także nie jest zgodne z zasadą największego szczęścia.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 165<br>Uchwała Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego<br>oraz Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich<br>o informatorach maturalnych od 2023 roku<br>Z opinii Recenzentów:<br>W formule egzaminu pisemnego na poziomie rozszerzonym zaplanowano dwie części: I. Test<br>sprawdzający zarówno umiejętności językowe, jak też znajomość i rozumienie zagadnień<br>historycznoliterackich, oraz II. Wypracowanie sprawdzające umiejętność tworzenia wypowiedzi<br>argumentacyjnej na jeden z dwóch podanych tematów. Tak pomyślana formuła egzaminu<br>pisemnego integruje obszary kształcenia literackiego i językowego. Proporcje liczby punktów<br>możliwych do osiągnięcia przenoszą punkt ciężkości z wagi części testowej na wypracowanie. Jest<br>to zasadne na poziomie rozszerzonym. Ponadto, w części testowej znajdą się głównie zadania<br>otwarte, co pozwoli na rzetelne i całościowe zaprezentowanie wiedzy i umiejętności. Co ważne,<br>także w poszczególnych zadaniach testowych może być integrowana wiedza z zakresu kształcenia<br>literackiego i językowego.<br>Opracowana formuła egzaminu maturalnego z języka polskiego na poziomie rozszerzonym od roku<br>szkolnego 2022/2023 stawia duże wymagania zarówno przed absolwentami, jak też<br>przygotowującymi ich do egzaminu nauczycielami. Z perspektywy szkolnictwa wyższego pozwala<br>z optymizmem czekać na przyszłych studentów, którzy osiągną wysokie wyniki na egzaminie<br>wymagającym solidnej porcji wiedzy i umiejętności stricte polonistycznych, niezbędnych w toku<br>studiów humanistycznych.<br>dr Renata Bryzek<br>Egzamin pisemny na poziomie podstawowym składający się z trzech części sprawdza nie tylko<br>rozumienie tekstu, lecz także umiejętność korzystania z niego - porównywania go z innym tekstem,<br>analizowania i syntetyzowania, znajomość zagadnień historycznoliterackich i umiejętność tworzenia<br>wypowiedzi<br>argumentacyjnej.<br>Napisanie<br>wypracowania<br>wymaga<br>omówienia<br>problemu<br>sformułowanego w temacie na podstawie dwóch utworów literackich (w tym jednego z listy lektur<br>obowiązkowych) i dwóch kontekstów, co wyklucza ograniczenie się do interpretacji znanego z lekcji<br>tekstu czy streszczanie go. Już zatem na poziomie podstawowym uczeń powinien wykazać się nie<br>tylko dobrą znajomością lektur, rozumieniem funkcji środków artystycznych, lecz także<br>umiejętnością wykorzystania nabytej w szkole kompetencji kulturowej.<br>Na poziomie rozszerzonym w wypracowaniu konieczne jest rozważenie problemu (np. osadzenia<br>dzieła literackiego w kontekście kultury epoki, funkcji aluzji, paraboli, roli autobiografii itd.<br>w literaturze) na podstawie wskazanej lektury, utworów literackich z dwóch różnych epok oraz<br>wybranego kontekstu. I na tym poziomie rezygnuje się więc z typowej interpretacji utworów na rzecz<br>dobrej znajomości lektur, umiejętności rozumienia tekstów, obecnych w nich zabiegów<br>artystycznych, wiedzy o epokach i konwencjach literackich oraz wiedzy o kulturze.<br>dr hab. Anna Cegieła, prof. UW<br>Powiązanie tekstów literackich z tekstami filozoficznymi czy naukowymi jest bardzo cenną<br>propozycją o charakterze metodycznym. W ten sposób uczeń może zostać zachęcony i do<br>samodzielnej lektury, i do łączenia wiedzy otrzymanej na lekcjach innych przedmiotów,<br>z problematyką językową czy literacką.<br>prof. zw. Jakub Z. Lichański<br>EGZAMIN<br>MATURALNY<br>Język polski<br>ISBN 978-83-66725-04-1<br>9 7 8 8 3 6 6 7 2 5 0 4 1</p>","solutions":[]}