{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy/zad/18","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy","number":"18","points":1,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 18. (0-1)\nPrzeczytaj definicję pojęcia koncept oraz wiersz Do galerników Jana Andrzeja Morsztyna.\nKoncept - wyszukany pomysł rządzący konstrukcją całości lub części utworu poetyckiego,\nzrealizowany w postaci zaskakujących i kunsztownych sposobów rozumowania,\nobrazowania i wysłowienia.\nNa podstawie: Podręczny słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Warszawa 2001.\nJan Andrzej Morsztyn\nDo galerników1\nSonet\nStrapieni ludzie, źle się z wami dzieje,\nLecz miłość ze mną okrutniej poczyna:\nWas człowiek, a mnie silny bóg zacina,\nWy macie wyniść, jam bez tej nadzieje.\nWas spólne słońce, mnie własny jad grzeje,\nWas pręt od grzbieta, mnie z serca zacina,\nWam nogi łańcuch, a mnie szyję zgina,\nWam ręka tylko, a mnie dusza mdleje.\nWas wiatr, a mnie ból ciska na przemiany,\nWas prawo, mnie gwałt trzyma w tym więzieniu,\nWam podczas sternik sfolguje zbłagany,\nJa darmo czekam ulgi w uciążeniu.\nA w tym jest mój stan nad wasz niewytrwany,\nŻe wy na wodzie, ja cierpię w płomieniu.\nJan Andrzej Morsztyn, Do galerników, [w:] tenże, Wybór poezji, Wrocław 1988.\n1 Galernik - niewolnik, więzień albo jeniec pracujący przymusowo jako wioślarz na galerze.\nWyjaśnij, na czym polega koncept w wierszu Do galerników Jana Andrzeja Morsztyna.\n144 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […].\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n4) rozpoznaje w tekście literackim środki wyrazu artystycznego […];\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek […]\nze zjawiskami […] estetycznymi;\n9) rozpoznaje w utworze […] sposoby kreowania: […] sytuacji lirycznej.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nPodmiot liryczny porównuje swoją sytuację - zakochanego - do życia galerników.\nUważa, że jest w gorszym położeniu, ponieważ brak mu nadziei, wpływ na jego\ncierpienie ma Bóg, cierpi wewnętrznie - na duszy, nie fizycznie jak galernicy. Jednak\nnajwiększą różnicą, jaka dzieli dwóch bohaterów lirycznych, jest cierpienie galernika\nw wodzie, natomiast podmiotu - w płomieniu.\nKoncept polega na zaskakującym porównaniu cierpienia galerników z cierpieniem\nzakochanego człowieka, które normalnie wydaje się nam dość błahe, szczególnie\nw zestawieniu z niewolniczą pracą. Tutaj natomiast jest ono pokazane jako o wiele\ngorsze.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Koncept w wierszu Do galerników polega na zaskakującym porównaniu (paradoksalnym zestawieniu) cierpienia zakochanego podmiotu lirycznego z ciężką doniewolą galerników. Podmiot liryczny dowodzi, że jego sytuacja jest jeszcze gorsza niż los galerników – oni cierpią fizycznie, w niewoli, skuci łańcuchem, lecz mają choć cień nadziei na ulgę (sternik czasem im sfolguje); on natomiast cierpi wewnętrznie, na duszy, zniewolony przez miłość jak przez okrutnego boga, bez żadnej nadziei na wybawienie. To zaskakujące, przewrotne odwrócenie hierarchii cierpienia – uznanie miłosnej udręki za gorszą od niewolniczej pracy przymusowej – jest przykładem kunsztownego, zaskakującego pomysłu (konceptu) typowego dla baroku.","image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":143,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Zadanie 18. (0-1)
Przeczytaj definicję pojęcia koncept oraz wiersz Do galerników Jana Andrzeja Morsztyna.
Koncept - wyszukany pomysł rządzący konstrukcją całości lub części utworu poetyckiego,
zrealizowany w postaci zaskakujących i kunsztownych sposobów rozumowania,
obrazowania i wysłowienia.
Na podstawie: Podręczny słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Warszawa 2001.
Jan Andrzej Morsztyn
Do galerników1
Sonet
Strapieni ludzie, źle się z wami dzieje,
Lecz miłość ze mną okrutniej poczyna:
Was człowiek, a mnie silny bóg zacina,
Wy macie wyniść, jam bez tej nadzieje.
Was spólne słońce, mnie własny jad grzeje,
Was pręt od grzbieta, mnie z serca zacina,
Wam nogi łańcuch, a mnie szyję zgina,
Wam ręka tylko, a mnie dusza mdleje.
Was wiatr, a mnie ból ciska na przemiany,
Was prawo, mnie gwałt trzyma w tym więzieniu,
Wam podczas sternik sfolguje zbłagany,
Ja darmo czekam ulgi w uciążeniu.
A w tym jest mój stan nad wasz niewytrwany,
Że wy na wodzie, ja cierpię w płomieniu.
Jan Andrzej Morsztyn, Do galerników, [w:] tenże, Wybór poezji, Wrocław 1988.
1 Galernik - niewolnik, więzień albo jeniec pracujący przymusowo jako wioślarz na galerze.
Wyjaśnij, na czym polega koncept w wierszu Do galerników Jana Andrzeja Morsztyna.
144 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025
Wymagania ogólne
I. Kształcenie literackie i kulturowe

\n
  1. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].
  2. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […].
\n

Wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.

\n
  1. Czytanie utworów literackich. Zdający:
  2. rozpoznaje w tekście literackim środki wyrazu artystycznego […];
  3. rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek […]
\n

ze zjawiskami […] estetycznymi;

\n
  1. rozpoznaje w utworze […] sposoby kreowania: […] sytuacji lirycznej.
\n

Zasady oceniania
1 pkt - odpowiedź poprawna.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt
Podmiot liryczny porównuje swoją sytuację - zakochanego - do życia galerników.
Uważa, że jest w gorszym położeniu, ponieważ brak mu nadziei, wpływ na jego
cierpienie ma Bóg, cierpi wewnętrznie - na duszy, nie fizycznie jak galernicy. Jednak
największą różnicą, jaka dzieli dwóch bohaterów lirycznych, jest cierpienie galernika
w wodzie, natomiast podmiotu - w płomieniu.
Koncept polega na zaskakującym porównaniu cierpienia galerników z cierpieniem
zakochanego człowieka, które normalnie wydaje się nam dość błahe, szczególnie
w zestawieniu z niewolniczą pracą. Tutaj natomiast jest ono pokazane jako o wiele
gorsze.

","solutions":[{"source":"ai","label":"AI","kind":"text","html":"

Koncept w wierszu Do galerników polega na zaskakującym porównaniu (paradoksalnym zestawieniu) cierpienia zakochanego podmiotu lirycznego z ciężką doniewolą galerników. Podmiot liryczny dowodzi, że jego sytuacja jest jeszcze gorsza niż los galerników – oni cierpią fizycznie, w niewoli, skuci łańcuchem, lecz mają choć cień nadziei na ulgę (sternik czasem im sfolguje); on natomiast cierpi wewnętrznie, na duszy, zniewolony przez miłość jak przez okrutnego boga, bez żadnej nadziei na wybawienie. To zaskakujące, przewrotne odwrócenie hierarchii cierpienia – uznanie miłosnej udręki za gorszą od niewolniczej pracy przymusowej – jest przykładem kunsztownego, zaskakującego pomysłu (konceptu) typowego dla baroku.

"}]}