{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy/zad/2","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy","number":"2","points":null,"ptype":"closed","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 2.:\nskłada się z polecenia i tekstu (w zadaniach stosowane są trzy typy tekstów:\nnieliterackie, literackie i ikoniczne), zawierającego zagadnienie w formie twierdzenia lub\npytania odnoszącego się do załączonego tekstu oraz wybranego kontekstu zgodnie\nze schematem przedstawionym w TABELI 3.\numożliwia zdającemu wykazanie się dojrzałością intelektualną, orientacją w problemach\nkultury, w tym literatury, sztuki lub języka, a także wykazanie się sprawnością\njęzykowo-retoryczną oraz rozumieniem tekstu stanowiącego inspirację do wypowiedzi\nodwołuje się do wiadomości i umiejętności z III etapu edukacyjnego.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 17\nTABELA 3. SCHEMAT POLECENIA W ZADANIU 2. (LITERATURA/SZTUKA/JĘZYK)\nSCHEMAT POLECENIA DO ZAGADNIENIA ZWIĄZANEGO\nZ LITERATURĄ\n(ZADANIA\nZAWIERAJĄCE\nMATERIAŁ LITERACKI)\nZE SZTUKĄ\n(ZADANIA ZAWIERAJĄCE\nMATERIAŁ IKONICZNY)\nZ JĘZYKIEM\n(ZADANIA\nZAWIERAJĄCE\nMATERIAŁ DO\nANALIZY JĘZYKOWEJ)\nZAGADNIENIE\nW FORMIE\nTWIERDZENIA\nLUB PYTANIA\nnp.\nKryzys wartości\nw świecie skażonym\nzłem.\nnp.\nTworzenie -\nnaśladowanie\nrzeczywistości czy jej\nwyobrażanie?\nnp.\nZróżnicowanie\njęzykowe\nwypowiedzi jako\nsposób wyrażania\nemocji.\nELEMENT 1.\nPOLECENIA:\nTEKST\nŹRÓDŁOWY\nOmów zagadnienie\nna podstawie\nzamieszczonego\nponiżej materiału\nOmów zagadnienie\nna podstawie\nzamieszczonego\nponiżej materiału\nOmów zagadnienie\nna podstawie\nzamieszczonego\nponiżej materiału\nELEMENT 2.\nPOLECENIA:\nTEKST 2.\nALBO\nWŁASNE\nDOŚWIADCZENIA\noraz\nwybranego tekstu\nkultury albo utworu\nliterackiego.\noraz\nwybranego utworu\nliterackiego.\noraz\nwybranego tekstu\nkultury albo utworu\nliterackiego, albo\nwłasnych\ndoświadczeń\nkomunikacyjnych.\nWybrany utwór literacki, będący drugim tekstem, do którego odwołuje się zdający w swojej\nwypowiedzi, może być:\nlekturą obowiązkową\nlekturą uzupełniającą\nutworem literackim niebędącym lekturą, w tym utworem poetyckim.\nPrzebieg egzaminu\nPrzebieg egzaminu przedstawiono w TABELI 4.\nTABELA 4. PRZEBIEG EGZAMINU USTNEGO\nPRZEBIEG EGZAMINU\nCZAS TRWANIA\nCZYNNOŚCI\nORGANIZACYJNE\nZdający losuje zestaw egzaminacyjny zawierający\ndwa zadania.\nPRZYGOTOWANIE\nZDAJĄCEGO DO\nWYPOWIEDZI\nMONOLOGOWYCH\nZdający przygotowuje się do wygłoszenia\nwypowiedzi monologowych na dwa tematy\nzamieszczone w wylosowanym zestawie (może\nw tym czasie przygotować ramowy plan\nwypowiedzi, konspekt, notatki pomocnicze).\nNie więcej niż\n15 minut.\n18 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nWYPOWIEDZI\nMONOLOGOWE\nZDAJĄCEGO\nZdający wygłasza wypowiedzi monologowe.\nWypowiedzi monologowe zdającego nie mogą być\nprzerywane przez zespół przedmiotowy\n(z wyjątkiem sytuacji, kiedy upłynął czas na nie\nprzeznaczony). Zdający nie musi realizować zadań\nw kolejności, w jakiej zostały zamieszczone\nw zestawie zadań egzaminacyjnych - może\nrozpocząć wypowiedź od wybranego przez siebie\nzadania.\nNie więcej niż\n10 minut (może\nje wygłosić\nw czasie\nkrótszym niż 10\nminut).\nROZMOWA\nZESPOŁU\nPRZEDMIOTOWEGO\nZE ZDAJĄCYM\nRozmowa zespołu przedmiotowego ze zdającym\nmoże dotyczyć:\nzagadnień określonych w poleceniach do obu\nzadań lub do jednego z dwóch zadań\nutworu literackiego albo tekstu kultury, w tym\nmateriału ikonicznego, dołączonego\ndo polecenia\ntreści utworów literackich i tekstów kultury\nprzywołanych przez zdającego\nw wypowiedziach.\nW trakcie rozmowy zdający odpowiada na pytania,\nrealizuje polecenia lub odnosi się do zagadnienia\nprzedstawionego przez zespół przedmiotowy\n(łącznie od 1 do 3 pytań/poleceń/zagadnień).\nZadawane pytania nie mogą dotyczyć\nfaktograficznych detali dotyczących lektury\nobowiązkowej / omówionych tekstów kultury.\nCo najmniej jedno z pytań/poleceń/zagadnień\nw rozmowie do zadania 1. i/lub zadania 2. będzie\ndotyczyło refleksji indywidualnej zdającego\nzwiązanej z omawianym problemem, tzn. zostanie\nsformułowane w taki sposób, aby umożliwić\nzdającemu odniesienie się do któregokolwiek\nz zadań egzaminacyjnych z własnej perspektywy,\nprzedstawienie własnego stanowiska, np.\nw przypadku tematu: Czym dla człowieka\nmoże być doświadczenie samotności? zdający\nmoże zostać poproszony o odpowiedź np. na\ntakie pytania:\n✓ Czy wyobrażasz sobie swoje życie\nw samotności, takie jak Konrada z III cz.\n„Dziadów” Adama Mickiewicza? Uzasadnij\nodpowiedź.\n✓ Czy postawa Konrada z Wielkiej\nImprowizacji jest dla ciebie przekonująca?\nUzasadnij odpowiedź.\nNie więcej niż\n5 minut.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 19\nw przypadku tematu: Tworzenie -\nnaśladowanie rzeczywistości czy jej\nwyobrażanie? zdający może zostać\npoproszony o odpowiedź np. na takie pytania:\n✓ Którą strategię tworzenia\nprzyjęłabyś/przyjąłbyś, gdybyś była/był\nartystą: klasyczną czy awangardową?\nUzasadnij odpowiedź.\n✓ Czy wolisz czytać książki, które bardziej\nnaśladują rzeczywistość, czy takie, które ją\nkreują? Uzasadnij odpowiedź.\n✓ Które dzieła są bardziej przydatne młodemu\nczłowiekowi we współczesnym świecie -\nnaśladujące rzeczywistość czy kreujące ją?\nUzasadnij odpowiedź.\nWykonanie obu zadań egzaminacyjnych w części ustnej wymaga:\nzrozumienia tematów wypowiedzi i sformułowanych w nich zagadnień\nwykorzystania znajomości lektury obowiązkowej i umiejętności jej odczytania\ndo omówienia zagadnienia określonego w zadaniu 1.\nodczytania (interpretacji) dołączonego tekstu kultury pod kątem wskazanego\nw poleceniu zagadnienia, odwołania się do innych tekstów kultury albo własnych\ndoświadczeń, wykorzystania wiedzy i umiejętności z zakresu historii i teorii literatury,\njęzyka i retoryki do omówienia zagadnienia określonego w zadaniu 2.\nodwołania się do wybranych kontekstów związanych z tematem wypowiedzi\nopracowania wypowiedzi pod względem kompozycyjnym i językowo-stylistycznym\nwygłoszenia wypowiedzi zgodnie z zasadami retoryki\nudziału w rozmowie dotyczącej zagadnienia/zagadnień określonych w poleceniu/\npoleceniach oraz wygłoszonych wypowiedzi monologowych.\n\nPrzykładowe zadania do części ustnej (bez określania poziomu) wraz\nz rozwiązaniami znajdują się na stronach 52-70.\n20 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZASADY OCENIANIA EGZAMINU USTNEGO\nZa egzamin ustny zdający będzie mógł otrzymać maksymalnie 30 punktów. Oceniając\nwypowiedzi zdającego, członkowie zespołu przedmiotowego będą przydzielali punkty\nw czterech kryteriach, tj.:\n1. aspekt merytoryczny wypowiedzi monologowych w zadaniach 1. i 2. (od 0 do 16 pkt)\n2. kompozycja wypowiedzi monologowych w zadaniach 1. i 2. oceniana łącznie\n(od 0 do 4 pkt)\n3. aspekt merytoryczny wypowiedzi podczas rozmowy (od 0 do 6 pkt)\n4. zakres i poprawność środków językowych w wypowiedziach monologowych oraz\npodczas rozmowy (od 0 do 4 pkt).\nZdający zda część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego, jeżeli uzyska 30%\nmożliwych do uzyskania, tj. 9 punktów. Wagi poszczególnych kryteriów przedstawiono\nna poniższym schemacie - podano wartości w przybliżeniu.\nAspekt merytoryczny\nwypowiedzi\nmonologowych\n[16 pkt]\n≈ 53%\nKompozycja\nwypowiedzi\nmonologowych\n[4 pkt]\n≈ 13%\nAspekt merytoryczny\nwypowiedzi podczas\nrozmowy\n[6 pkt]\n≈ 20%\nZakres i poprawność\nśrodków językowych\nw wypowiedziach\nzdającego\n[4 pkt]\n≈ 13%\nKryteria oceniania\nwypowiedzi ustnej\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 21\n1. Aspekt merytoryczny wypowiedzi monologowych (maksymalnie 16 punktów)\nUwaga. Za wypowiedź monologową zdający może otrzymać maksymalnie 16 pkt\n(zadanie 1. - 8 pkt, zadanie 2. - 8 pkt).\nZadanie 1.\nZadanie 2.\nW zadaniu 1.\nTemat + 2 elementy\n(zagadnienie + lektura\n+ kontekst przywołany\nprzynajmniej\nczęściowo\nfunkcjonalnie)\nW zadaniu 2.\nTemat + 2 elementy\n(zagadnienie + tekst 1\n+ tekst 2 / własne\ndoświadczenia)\nbogata argumentacja; bez\npoważnych błędów rzeczowych\n8\n8\nbogata argumentacja z 1-2\npoważnymi błędami rzeczowymi\nALBO\nzadowalająca argumentacja bez\nbłędów rzeczowych\n7\n7\nzadowalająca argumentacja z 1-2\npoważnymi błędami rzeczowymi\nALBO\npowierzchowna argumentacja bez\nbłędów rzeczowych\n6\n6\npowierzchowna argumentacja z 1-2\npoważnymi błędami rzeczowymi\n5\n5\nW zadaniu 1.\nTemat + 1 element\n(zagadnienie +\nlektura)\nW zadaniu 2.\nTemat + 1 element\n(zagadnienie + tekst 1\nLUB\nzagadnienie + tekst 2\n/ własne\ndoświadczenia)\nbogata argumentacja; bez\npoważnych błędów rzeczowych\n4\n4\nbogata argumentacja z 1-2\npoważnymi błędami rzeczowymi\nALBO\nzadowalająca argumentacja bez\nbłędów rzeczowych\n3\n3\nzadowalająca argumentacja z 1-2\npoważnymi błędami rzeczowymi\nALBO\npowierzchowna argumentacja bez\nbłędów rzeczowych\n2\n2\npowierzchowna argumentacja z 1-2\npoważnymi błędami rzeczowymi\n1\n1\nbrak wypowiedzi; wypowiedź nie na temat; wypowiedź zawiera\nbłąd kardynalny ALBO 3 lub więcej poważnych błędów\nrzeczowych; wypowiedź nie odnosi się w ogóle do lektury\nwskazanej w poleceniu\n0\n0\nUwagi.\n1) Jeżeli liczba punktów przyznana w kryterium Aspekt merytoryczny wypowiedzi\nmonologowych w którymkolwiek z zadań wynosi 0 pkt, to w kryterium 2. za kompozycję\nwypowiedzi monologowej w tym zadaniu, przyznaje się również 0 pkt.\n2) Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Aspekt merytoryczny\nwypowiedzi monologowych wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach przyznaje\nsię 0 pkt.\n22 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nWyjaśnienia (kryterium 1. - Aspekt merytoryczny wypowiedzi monologowej)\n1. Argumentacja to uzasadnienie stanowiska zdającego wobec zagadnienia sformułowanego\nw poleceniu za pomocą argumentów.\n1) Bogata argumentacja to argumentacja pogłębiona, poparta trafnymi przykładami\ni szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca - jako całość - wnikliwą analizę zagadnienia\nsformułowanego w poleceniu, zawierająca elementy refleksji / głębszego namysłu nad\nzagadnieniem.\n2) Zadowalająca argumentacja to argumentacja pogłębiona, poparta trafnymi przykładami.\n3) Powierzchowna argumentacja to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca\nw istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami\nniepoparta przykładami.\n2. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w wypowiedzi do np.:\n1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu\n2) historii literatury\n3) teorii literatury\n4) charakteru epoki\n5) biografii autora\n6) filmu, spektaklu teatralnego\n7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego\n8) mitologii\n9) Biblii\n10) religii\n11) historii\n12) filozofii\n13) kwestii politycznych\n14) kwestii społecznych,\nwybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego zagadnienia\nw szerszej perspektywie.\nZdający powinien wykorzystać kontekst przynajmniej częściowo funkcjonalnie, tzn. trafnie\nze względu na omawiane zagadnienie przywołać np. informacje, wydarzenia - kontekst nie musi\npogłębiać ani rozwijać omawianego zagadnienia.\n3. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości treści i problematyki lektury\nobowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie:\na) fabuły, w tym głównych wątków utworu\nb) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów.\n4. Błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie\nprogramowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach).\n5. Poważny błąd rzeczowy to błąd świadczący o:\n1) nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (z podstawy programowej),\ndo której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj.\nnp. błąd w przypisaniu autorstwa, w użyciu błędnego nazwiska/imienia bohatera, dotyczący\nlosów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne\n2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający,\ninnego niż lektura obowiązkowa (każdy błąd merytoryczny)\n3) braku wiedzy dotyczącej kontekstu wybranego przez zdającego, np. błędne przywołanie\npojęć lub faktów historycznych.\n6. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,\nktórego można w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a wypowiedź zdającego świadczy\no znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 23\n2. Kompozycja wypowiedzi monologowych (maksymalnie 4 punkty)\nZadanie 1.\nZadanie 2.\nKompozycja wypowiedzi spójna (tzn. uporządkowana,\nlogiczna).\n2\n2\nKompozycja wypowiedzi częściowo spójna.\n1\n1\nKompozycja wypowiedzi niespójna.\n0\n0\nWyjaśnienia (kryterium 2. - Kompozycja wypowiedzi monologowych)\n1. Kompozycja wypowiedzi jest spójna, jeżeli wypowiedź zawiera wstęp, część zasadniczą\ni zakończenie, a te elementy składają się na logiczną i uporządkowaną całość.\n2. Kompozycja wypowiedzi jest częściowo spójna, jeżeli w wypowiedzi:\na) brakuje wstępu oraz/lub zakończenia ALBO\nb) połączenie między dwoma z trzech elementów wypowiedzi, tj. wstępem a częścią\nzasadniczą, ALBO częścią zasadniczą a zakończeniem, ALBO wstępem a zakończeniem\njest nielogiczne, ALBO\nc) zawarto treści nieistotne, zbędne dla omawianego zagadnienia, bez związku z omawianym\nzagadnieniem.\n3. Kompozycja wypowiedzi jest niespójna, jeżeli w wypowiedzi:\na) brakuje części zasadniczej ALBO\nb) połączenia między trzema elementami wypowiedzi, tj. wstępem, częścią zasadniczą\na zakończeniem są nielogiczne, ALBO\nc) zawarto nieuzasadnione wnioski, sprzeczne stwierdzenia.\n24 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\n3. Aspekt merytoryczny wypowiedzi podczas rozmowy\n(maksymalnie 6 punktów)\nWypowiedzi na\ntemat (na temat =\nadekwatne +\nmerytorycznie\npoprawne)\nw zakresie wypowiedzi, które są na temat: właściwy\nstopień uszczegółowienia wypowiedzi względem\npostawionego pytania / postawionych pytań\n6\nw zakresie wypowiedzi, które są na temat: zaburzenia\nw stopniu uszczegółowienia wypowiedzi względem\npostawionego pytania / postawionych pytań\n5\nFragmenty\nwypowiedzi na\ntemat, pozostałe\nfragmenty\nwypowiedzi -\nczęściowo na temat\n(zaburzenia w\nadekwatności lub\nzaburzenia\nmerytoryczne)\nw zakresie wypowiedzi, które są na temat lub częściowo\nna temat: właściwy stopień uszczegółowienia wypowiedzi\nwzględem postawionego pytania / postawionych pytań\n4\nw zakresie wypowiedzi, które są na temat lub częściowo\nna temat: zaburzenia w stopniu uszczegółowienia\nwypowiedzi względem postawionego pytania /\npostawionych pytań\n3\nWszystkie\nwypowiedzi\nczęściowo na temat\n(zaburzenia\nw adekwatności lub\nzaburzenia\nmerytoryczne)\nw zakresie wypowiedzi, które są częściowo na temat:\nwłaściwy stopień uszczegółowienia wypowiedzi\nwzględem postawionego pytania / postawionych pytań\n2\nw zakresie wypowiedzi, które są częściowo na temat:\nzaburzenia w stopniu uszczegółowienia wypowiedzi\nwzględem postawionego pytania / postawionych pytań\n1\nWypowiedzi nie na temat; wszystkie wypowiedzi zdawkowe; błąd kardynalny;\nniezachowanie zasad dialogu (np. niezachowanie norm grzecznościowych)\n0\nWyjaśnienia (kryterium 3. - Aspekt merytoryczny wypowiedzi podczas\nrozmowy)\n1. Wypowiedzi na temat to wypowiedzi:\na) adekwatne do zadawanych pytań\nb) poprawne merytorycznie.\n2. Wypowiedzi częściowo na temat to wypowiedzi nieadekwatne do zadawanych pytań ALBO\nniepoprawne merytorycznie.\n3. Wypowiedzi zdającego podczas rozmowy są właściwie uszczegółowione, jeżeli nie ograniczają\nsię wyłącznie do ogólnikowych stwierdzeń, a zawierają ich rozwinięcie.\n4. Zaburzenia w stopniu uszczegółowienia wypowiedzi wynikają z operowania ogólnikami przez\nzdającego w czasie rozmowy, z braku precyzji w wyjaśnianiu omawianych\nzagadnień/kwestii/pojęć itp.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 25\n4. Zakres i poprawność środków językowych w wypowiedziach zdającego\n(maksymalnie 4 punkty)\nUwaga.\nOceniając zakres i poprawność środków językowych, bierze się pod uwagę zarówno\nwypowiedzi monologowe zdającego, jak i jego wypowiedzi podczas rozmowy. Jeżeli zdający\nnie podejmie rozmowy, wówczas w kryterium 4. przyznaje się 0 pkt.\nZadowalający zakres\nśrodków językowych,\nw szczególności\nleksykalnych\nw wypowiedziach zachowano właściwą dla języka\nmówionego poprawność językową (w zakresie fleksji,\nleksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność\n(dopuszczalne sporadyczne błędy językowe oraz/lub\nusterki w płynności)\n4\nw wypowiedziach częściowo zachowano właściwą dla\njęzyka mówionego poprawność językową (w zakresie\nfleksji, leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność\n(w wypowiedzi występowały liczne błędy językowe\noraz/lub usterki w płynności)\n3\nWąski zakres środków\njęzykowych\nw wypowiedziach zachowano właściwą dla języka\nmówionego poprawność językową (w zakresie fleksji,\nleksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność\n(dopuszczalne sporadyczne błędy językowe oraz/lub\nusterki w płynności)\n2\nw wypowiedziach częściowo zachowano właściwą dla\njęzyka mówionego poprawność językową (w zakresie\nfleksji, leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność\n(w wypowiedzi występowały liczne błędy językowe\noraz/lub usterki w płynności)\n1\nWypowiedź niekomunikatywna ALBO\nW wypowiedzi nie zachowano właściwej dla języka mówionego poprawności\njęzykowej (w zakresie fleksji, leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz\npłynności (w wypowiedzi występowały bardzo liczne błędy językowe oraz/lub\nusterki w płynności).\n0\nWyjaśnienia (kryterium 4. - Zakres i poprawność środków językowych)\n1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy) -\nmoże być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca\noczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej.\n2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności\nśrodków językowych w wypowiedzi zdającego.\n3. Zadowalający zakres środków językowych oznacza, że zastosowane przez zdającego środki\njęzykowe, w szczególności leksykalne, umożliwiają omówienie zagadnienia oraz ułatwiają\nodbiór wypowiedzi; zdający stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, używa precyzyjnego\nsłownictwa, w tym - terminologii.\n4. Wąski zakres środków językowych oznacza, że leksyka i składnia są proste/ograniczone,\nutrudniają omówienie zagadnienia oraz odbiór wypowiedzi.\n26 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nCZĘŚĆ PISEMNA EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO.\nPOZIOM PODSTAWOWY\nsprawdza: (a) umiejętność odczytywania, porównywania, analizowania, syntetyzowania,\nuogólniania problematyki dwóch tekstów nieliterackich (Część 1. Test Język polski w użyciu),\n(b) znajomość zagadnień z historii literatury i rozumienia procesów w niej zachodzących\n(Część 2. Test historycznoliteracki) oraz (c) tworzenie wypowiedzi argumentacyjnej (Część 3.\nWypracowanie).\nCHARAKTERYSTYKA EGZAMINU PISEMNEGO NA POZIOMIE PODSTAWOWYM\nPodczas egzaminu zdający otrzymuje dwa arkusze egzaminacyjne, zgodnie z TABELĄ 5.\nTABELA 5. ARKUSZE NA EGZAMINIE\nArkusz 1.\nArkusz 2.\nCzęść 1. Test Język polski w użyciu\nCzęść 2. Test historycznoliteracki\nCzęść 3. Wypracowanie\nNa rozwiązanie zadań z obu arkuszy zdający ma 240 minut2 i sam decyduje o kolejności\ni rozłożeniu w czasie pracy nad poszczególnymi częściami egzaminu.\nCharakterystykę poszczególnych części egzaminu maturalnego z języka polskiego na\npoziomie podstawowym prezentuje TABELA 6.\nTABELA 6. CHARAKTERYSTYKA POSZCZEGÓLNYCH CZĘŚCI EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA\nPOLSKIEGO NA POZIOMIE PODSTAWOWYM\nCZĘŚĆ 1. JĘZYK POLSKI\nW UŻYCIU\nCZĘŚĆ 2. TEST\nHISTORYCZNOLITERACKI\nCZĘŚĆ 3.\nSPRAWDZANE\nUMIEJĘTNOŚCI\na) Odbiór tekstów\nkultury, tj. wymagania\nI.2.1)-3) oraz I.2.4)-\n6)\nb) gramatyka języka\npolskiego, tj.\nwymagania\nII.1.1)-4)\nc) zróżnicowanie języka\npolskiego, tj.\nwymagania\nII.2.1)-7)\nd) komunikacja\njęzykowa i kultura\na) Czytanie utworów\nliterackich, tj.\nwymagania I.1.1)-12)\noraz I.1.14)-15)\nb) odbiór tekstów kultury,\ntj. wymagania I.2.1),\nI.2.4)-6)\nc) kształcenie językowe,\ntj. wymagania II.1.1),\nII.1.3)-4), II.2.1)-7),\nII.3.2)-5), II.3.8),\nII.4.2)-4.3)\na) Elementy retoryki, tj.\nwymagania III.1.1),\nIII.1.3) oraz III.1.6)\nb) pisanie, tj.\nwymagania\nIII.2.1)-2), III.2.5)-6)\noraz III.2.8)-10)\nc) samokształcenie, tj.\nwymagania IV.2),\nIV.5)\nd) czytanie utworów\nliterackich, tj.\nwymagania I.1.1)-15)\n2 Czas trwania egzaminu może zostać wydłużony w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi,\nw tym niepełnosprawnych, oraz w przypadku cudzoziemców. Szczegóły są określane w Komunikacie dyrektora\nCentralnej Komisji Edukacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form\nprzeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 27\njęzyka, tj. wymagania\nII.3.1)-8)\ne) ortografia\ni interpunkcja, tj.\nwymagania\nII.4.1)-2)\nf) elementy retoryki, tj.\nwymagania III.1.1)-6)\noraz III.1.8)-10)\ng) pisanie, tj.\nwymagania III.2.1),\nIII.2.3)-7) oraz III.2.9)\nh) samokształcenie, tj.\nwymagania IV.2.\noraz IV.4)-7).\nd) elementy retoryki, tj.\nwymagania III.1.1)-6)\noraz III.1.8)-10)\ne) pisanie, tj. wymagania\nIII.2.1), III.2.3)-4),\nIII.2.6)-7) oraz III.2.9)\nf) samokształcenie, tj.\nwymagania IV.4)-7)\ng) znajomość utworów\nwskazanych\nw podstawie\nprogramowej\nw części „Lektura\nobowiązkowa”\ndla zakresu\npodstawowego, tj.\n1. Utwory literackie\npoznawane w całości,\n2. Krótkie utwory\nliterackie poznawane\nw całości i utwory\nliterackie poznawane\nwe fragmentach\n[wymaganie I.1.7)],\na ponadto znajomość\nlektur obowiązkowych\nz zakresu szkoły\npodstawowej: bajek\nIgnacego Krasickiego,\nDziadów cz. II i Pana\nTadeusza (księgi: I, II,\nIV, X, XI, XII) Adama\nMickiewicza, Zemsty\nAleksandra Fredry,\nBalladyny Juliusza\nSłowackiego\n[wymaganie I.1.11)]\nh) znajomość utworów\npoetyckich, których\ntytuły wymieniono\nw podstawie\nprogramowej\nw części „Lektura\nobowiązkowa” dla\nzakresu\npodstawowego, tj.:\nBogurodzicy, Pieśni IX\nks. I, Pieśni V ks. II,\ntrenów IX, X, XI Jana\nKochanowskiego,\nHymnu do miłości\nojczyzny Ignacego\ne) gramatyka języka\npolskiego, tj.\nwymagania II.1)-4)\nf) zróżnicowanie\njęzyka, tj. wymagania\nII.2.2), II.2.6)\ng) komunikacja\njęzykowa i kultura\njęzyka, tj. wymagania\nII.3.4), II.3.5), II.3.7)\noraz II.3.9)\nh) ortografia\ni interpunkcja, tj.\nwymagania II.4.1)-2)\ni) znajomość utworów\nwskazanych\nw podstawie\nprogramowej\nw części „Lektura\nobowiązkowa” dla\nzakresu\npodstawowego, tj.\n1. Utwory literackie\npoznawane\nw całości, 2. Krótkie\nutwory literackie\npoznawane w całości\ni utwory literackie\npoznawane we\nfragmentach\n[wymaganie I.1.7)],\na ponadto znajomość\nlektur\nobowiązkowych\nz zakresu szkoły\npodstawowej: bajek\nIgnacego\nKrasickiego, Dziadów\ncz. II i Pana\nTadeusza (księgi:\nI, II, IV, X, XI, XII)\nAdama Mickiewicza,\nZemsty Aleksandra\nFredry, Balladyny\nJuliusza Słowackiego\n[wymaganie I.1.11)].\n28 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nKrasickiego, Ody do\nmłodości Adama\nMickiewicza,\nTestamentu mojego\nJuliusza Słowackiego.\nPODSTAWOWE\nINFORMACJE\nCzęść 1. obejmuje\nzestawienie dwóch\ntekstów na zbliżony\ntemat oraz zadań\ndotyczących tych\ntekstów.\nCzęść 2. zawiera zadania\nsprawdzające wiadomości\ni umiejętności z zakresu\nhistorii i teorii literatury\noraz języka.\nCzęść 3. zawiera dwa\ntematy wypracowania\ndo wyboru. Nie jest\nokreślona forma\ngatunkowa wypowiedzi.\nTEKSTY,\nDO KTÓRYCH\nODNOSZĄ SIĘ\nZADANIA\nEGZAMINACYJNE\n• O charakterze\npopularnonaukowym\nlub publicystycznym\n• o różnorodnej\ntematyce, traktujące\no zagadnieniach\nz różnych dziedzin\nżycia\n• prezentujące np.\nodmienny punkt\nwidzenia danego\nproblemu lub\nujmujące temat\nz różnych perspektyw\n• łącznie liczą ok.\n1 000 wyrazów.\n• Zadania mogą\nzawierać fragmenty\ntekstów literackich lub\nnieliterackich (np.\nfragmenty prac\nkrytycznych lub analiz)\noraz teksty\nikonograficzne\n• łącznie liczą nie więcej\nniż 1 500 wyrazów.\nKażdy temat wymaga\nodwołania się do lektury\nobowiązkowej.\nZADANIA EGZAMINACYJNE WE WSZYSTKICH CZĘŚCIACH ARKUSZY\nLiczbę zadań oraz liczbę punktów możliwych do uzyskania za zadania w poszczególnych\nczęściach arkuszy przedstawiono w TABELI 7.\nTABELA 7. LICZBA ZADAŃ ORAZ LICZBA PUNKTÓW NA EGZAMINIE MATURALNYM Z JĘZYKA\nPOLSKIEGO\nCzęść\nLiczba zadań Liczba punktów\nUdział w wyniku\nsumarycznym\nCzęść 1. Test Język polski w użyciu\n5-7\n10\n≈17%\nCzęść 2. Test historycznoliteracki\n6-15\n15\n25%\nCzęść 3. Wypracowanie\n1\n35\n≈58%\nRazem\n12-23\n60\n100%\nW części 1. i w części 2. arkusza egzaminacyjnego znajdą się zarówno zadania zamknięte,\njak i otwarte.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 29\nZadania zamknięte to takie, w których zdający wybiera odpowiedź spośród podanych. Wśród\nzadań zamkniętych znajdą się m.in.:\nzadania wyboru wielokrotnego\nzadania typu prawda-fałsz\nzadania na dobieranie.\nZadania otwarte to takie, w których zdający samodzielnie formułuje odpowiedź. Wśród zadań\notwartych znajdzie się takie, które będzie wymagać zredagowania krótkiego tekstu (notatka\nsyntetyzująca).\nZa rozwiązanie zadań otwartych będzie można uzyskać odpowiednio:\nw części Test Język polski w użyciu - co najmniej 50% punktów możliwych do zdobycia\nw danej części\nw części Test historycznoliteracki - co najmniej 70% punktów możliwych do zdobycia\nw danej części.\nW części 3. arkusza egzaminacyjnego pojawi się zadanie rozszerzonej odpowiedzi -\nwypracowanie.\nZadania w części 1. Test Język polski w użyciu\nZadania egzaminacyjne w części 1. Test Język polski w użyciu:\na) dotyczą poszczególnych tekstów zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym, a także\nwymagają skonfrontowania tych tekstów\nb) sprawdzają umiejętności z zakresu języka/retoryki (środków językowych)\nc) łączą wymagania z różnych obszarów podstawy programowej, np. rozumienie tekstu\ni zagadnienia językowe (np. środki retoryczne)\nd) mogą zawierać odniesienia do innych utworów (cytaty), wymagające zderzenia\ntreści/przesłania cytatu z sensami zamieszczonego w arkuszu egzaminacyjnym tekstu\nlub tekstów.\nJednym z zadań w części 1. Test Język polski w użyciu jest notatka syntetyzująca. Notatka\nsyntetyzująca jest formą zwięzłego przedstawienia informacji istotnych dla danego tekstu lub\ntekstów. Odmianą tego typu wypowiedzi jest notatka syntetyzująca ukierunkowana\ntematycznie. Aby napisać dobrą notatkę syntetyzującą ukierunkowaną tematycznie, należy:\nprzeanalizować temat notatki określony w zadaniu egzaminacyjnym\nuważnie przeczytać oba teksty zamieszczone w arkuszu egzaminacyjnym, aby wybrać\ninformacje kluczowe dla realizacji tematu notatki\ndokonać syntezy wybranych informacji, tak aby określić stanowisko autora każdego\ntekstu względem zagadnienia określonego w temacie notatki\nporównać stanowiska autorów obu tekstów pod kątem np. aspektów zagadnienia\nokreślonego w temacie notatki, które porusza każdy z autorów, punktów wspólnych i/lub\nrozbieżnych w stanowiskach obu autorów\nuporządkować wnioski z powyższych analiz, tak aby notatka:\nw syntetyczny sposób przedstawiała stanowiska obu autorów dotyczące zagadnienia\nokreślonego w temacie notatki, wskazując - zgodnie z treścią tekstów - na\npodobieństwa i/lub różnice pomiędzy tymi stanowiskami, oraz\n30 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nzawierała ogólne stwierdzenie na temat tego, w jaki sposób oba teksty\ndotyczą/odnoszą się do tematu notatki wskazanego w zadaniu egzaminacyjnym\nzredagować notatkę, mając na względzie, że powinna ona być:\nrzeczowa: zgodna z treścią obu tekstów\nzwięzła: licząca od 60 do 90 wyrazów\nspójna: składająca się z logicznie powiązanych ze sobą zdań\nsformułowana własnymi słowami: należy stosować m.in. parafrazę, uogólnienie treści,\nsynonimy\nnapisana tekstem ciągłym\npoprawna językowo, ortograficznie i interpunkcyjnie.\n\nPrzykładowe zadania do części 1. Test Język polski w użyciu wraz\nz rozwiązaniami znajdują się na stronach 71-110.\nZadania w części 2. Test historycznoliteracki\nW części 2. Test historycznoliteracki znajdą się zadania egzaminacyjne dotyczące każdej\nz dwóch wymienionych poniżej grup okresów literackich:\na) starożytność (antyk i Biblia), średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm,\npozytywizm - za rozwiązanie wszystkich zadań dotyczących tych okresów będzie można\nuzyskać maksymalnie 7 pkt\nb) Młoda Polska, 20-lecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945-\n1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r. - za rozwiązanie wszystkich zadań\ndotyczących tych okresów będzie można uzyskać maksymalnie 8 pkt.\n\nPrzykładowe zadania do części 2. Test historycznoliteracki wraz z rozwiązaniami\nznajdują się na stronach 111-204.\nCzęść 3. Wypracowanie\nZdający samodzielnie tworzy wypracowanie na wybrany przez siebie temat, nie krótsze niż\n300 wyrazów.\nW każdym temacie są wskazane 4 elementy, które zdający musi uwzględnić\nw wypracowaniu, tj.:\na) dwa utwory literackie, w tym lektura obowiązkowa - utwór epicki albo dramatyczny\nwybrany z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym\nb) dwa konteksty pogłębiające rozumienie omawianych utworów do wyboru spośród np.:\nhistorycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego,\nbiblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego,\nspołecznego.\nKażdy temat wymaga odwołania się do lektury obowiązkowej. Możliwości doboru innych\nutworów literackich omawianych przez zdającego w wypracowaniu przedstawiono\nw TABELI 8.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 31\nTABELA 8. DOBÓR UTWORÓW LITERACKICH OMAWIANYCH PRZEZ ZDAJĄCEGO WYPRACOWANIU\nLEKTURA OBOWIĄZKOWA\nINNY UTWÓR LITERACKI\nutwór epicki albo\ndramatyczny wybrany\nprzez zdającego z listy\nlektur zamieszczonej\nw arkuszu\negzaminacyjnym\ninna lektura obowiązkowa - utwór epicki albo dramatyczny\nwybrany przez zdającego z listy lektur zamieszczonej\nw arkuszu egzaminacyjnym\nalbo\nlektura uzupełniająca - utwór epicki albo dramatyczny\nalbo\nutwór literacki niebędący lekturą\nalbo\ndowolny utwór poetycki\n\nPrzykładowe tematy wypracowań wraz z ocenionymi rozwiązaniami znajdują się\nna stronach 205-235.\nZASADY OCENIANIA ZADAŃ WE WSZYSTKICH CZĘŚCIACH ARKUSZY\nZadania zamknięte są oceniane - w zależności od maksymalnej liczby punktów, jaką można\nuzyskać za rozwiązanie danego zadania - zgodnie z następującymi zasadami:\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nALBO\n2 pkt - odpowiedź całkowicie poprawna.\n1 pkt - odpowiedź częściowo poprawna lub odpowiedź niepełna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.\nZa rozwiązanie zadania otwartego krótkiej odpowiedzi będzie można uzyskać od\n0 do 4 punktów. W tych zadaniach nie będzie oceniana poprawność językowa, ortograficzna\ni interpunkcyjna, chyba że w poleceniu zostanie określone inaczej. Zasady oceniania będą\nopracowywane - oprócz notatki syntetyzującej - do każdego zadania odrębnie.\nZa każde poprawne rozwiązanie, inne niż opisane w zasadach oceniania, można przyznać\nmaksymalną liczbę punktów, o ile rozwiązanie jest merytorycznie poprawne, zgodne\nz poleceniem i warunkami zadania.\nZasady oceniania notatki syntetyzującej\nZa notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt\nza poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.\n32 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nTreść\n3 pkt\n2 pkt\n1 pkt\n0 pkt\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla 3\npkt, ALE nie\nzostała\nzachowana\ndozwolona liczba\nwyrazów\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla 2\npkt, ALE nie\nzostała\nzachowana\ndozwolona liczba\nwyrazów\nnotatka\nspełnia\nkryteria A i C\nokreślone dla\n1 pkt, ALE nie\nzostała\nzachowana\ndozwolona\nliczba\nwyrazów\nALBO\nALBO\nALBO\nA. przedstawienie\nstanowiska\nkażdego\nautora\nnotatka\nprzedstawia -\noparte na\nkluczowych dla\ntematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście,\nna odpowiednim\npoziomie\nuogólnienia\nnotatka\nprzedstawia -\noparte na\nkluczowych dla\ntematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście, ale\npoziom\nuogólnienia jest\nzaburzony\nnotatka\nprzedstawia\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone\nna podstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście\nALBO\nnotatka\nprzedstawia\nniepełne\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście\nnotatka nie\nspełnia\nżadnego\nz kryteriów\nokreślonego\ndla 1 pkt\nB. zestawienie\nstanowisk obu\nautorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nstanowisk obu\nautorów nie\nzestawiono albo\nzestawiono je\nniepoprawnie; nie\nwskazano np.\npunktów\nwspólnych/\nrozbieżnych albo\nróżnych aspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nC. spójność\nnotatka stanowi\nlogiczną\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 33\ni zorganizowaną\ncałość\ncałość ALBO\nw notatce\nwystępują usterki\nw spójności\ncałość ALBO\nw notatce\nwystępują usterki\nw spójności\nD. długość notatki\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\nPoprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna\n1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub\ninterpunkcyjne).\n0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).\nUwaga.\nJeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium\nPoprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.\nINFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ\nNAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ\n(Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ)\nTreść (0-3)\nEgzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej\nzgodnie z tabelą zamieszczoną na s. 30-31 tego\ndokumentu.\nPoprawność językowa (0-1)\n1 pkt - zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy\nbłędy językowe.\n0 pkt - cztery i więcej błędów językowych.\nUwaga.\nOceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego\nstwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się\n(dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię),\negzaminator nie ocenia ani poprawności\nortograficznej, ani interpunkcyjnej.\n34 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZASADY OCENIANIA WYPRACOWANIA\nOgólne zasady oceniania wypracowania\n1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.:\nrozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że\nbędzie to wypowiedź argumentacyjna.\n2. Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów.\n3. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu.\n4. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku\nchronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa,\ninny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą\nprzez siebie koncepcją.\n5. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza\nkonieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu\nistotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane\nw temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy\npisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej\nmożna by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to,\nco - zdaniem egzaminatora - mogłoby/powinno w niej być.\n6. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem\nsformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez\nzdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama\nzasada dotyczy również tekstów kultury.\n7. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się\ndo dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi -\nhistoryczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii.\n8. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni\nbłąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów.\n9. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu),\negzaminator oceni ją na 0 punktów.\n10. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),\negzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium.\n11. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:\nSpełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.\nW pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.\n12. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone\nz podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego\nzdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego,\nzostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić\ndo egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu\nw kolejnych latach jego przeprowadzania).\n13. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego\nw cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów /\nkomentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt.\nCałość pracy tego zdającego nie jest unieważniana.\n14. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących\npostępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 35\nindywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl\ni język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.\nUtwory literackie, w tym lektury\n1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi,\nscenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane\nw wypracowaniu jako kontekst.\n2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich\ni tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski.\n3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej.\nBiblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego\nżaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym.\n4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę\nobowiązkową - mogą stanowić np. kontekst.\nJęzyk, ortografia i interpunkcja\n1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów\nw wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać\nłącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden\nwyraz.\n2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to\nbierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły\nwlicza się do ogólnej liczby wyrazów.\n3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.:\nczłowiek, bunt, konsekwencje, relacje, kształtowanie.\n4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich:\n„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa\nze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza\nPolikarpa ze Śmiercią”\n„Boska Komedia” albo „Boska komedia”\n„Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia”\n„Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”.\n„Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…”\n„Inny świat” albo „Inny Świat”\n„Rok 1984” albo „1984”\n„Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”.\nZdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję\nzapisywania danego tytułu.\n5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów\nliterackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający\nw swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego\nutworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz.\n36 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nSZCZEGÓŁOWE ZASADY OCENIANIA WYPRACOWANIA\nOceniając wypracowanie, egzaminatorzy będą przydzielali punkty w czterech kryteriach\ngłównych, tj.:\n1. spełnienie formalnych warunków polecenia (od 0 do 1 pkt; ≈ 3%)\n2. kompetencje literackie i kulturowe (od 0 do 16 pkt; ≈ 46%)\n3. kompozycja wypowiedzi (od 0 do 7 pkt; = 20%)\n4. język wypowiedzi (od 0 do 11 pkt; ≈ 31%).\nW ramach 3. kryterium głównego, tj. „kompozycja wypowiedzi”, egzaminatorzy będą\nprzydzielali punkty w trzech kryteriach składowych, tj.:\n3a. struktura wypowiedzi\n3b. spójność wypowiedzi (tj. logika i uporządkowanie wypowiedzi)\n3c. styl wypowiedzi.\nW ramach 4. kryterium głównego, tj. „język wypowiedzi”, egzaminatorzy będą przydzielali\npunkty w trzech kryteriach składowych, tj.:\n4a. zakres i poprawność środków językowych\n4b. poprawność ortograficzna\n4c. poprawność interpunkcyjna.\nSpełnienie formalnych\nwarunków polecenia\n(SFWP) [1 pkt]\nKompetencje\nliterackie i kulturowe\n(KLiK) [16 pkt]\nKompozycja\nwypowiedzi\n(KW) [7 pkt]\nJęzyk\nwypowiedzi\n(JW) [11 pkt]\nStruktura\nwypowiedzi [3 pkt]\nSpójność\nwypowiedzi [3 pkt]\nStyl\nwypowiedzi [1 pkt]\nZakres i poprawność\nśrodków językowych\n[7 pkt]\nPoprawność\nortograficzna [2 pkt]\nPoprawność\ninterpunkcyjna\n[2 pkt]\nKryteria oceniania\nwypowiedzi pisemnej\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 37\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)\nSprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:\nnie występuje w nim błąd kardynalny\nw wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur\nzamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym\nwypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\nnapisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną.\nW wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny.\nORAZ\nW wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy\nlektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym.\nORAZ\nWypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego\nw poleceniu.\nORAZ\nWypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.\n1 pkt\nWypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii\n„1 pkt”.\nALBO\nWypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach.\n0 pkt\nUwaga.\nJeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we\nwszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.\nWyjaśnienia (kryterium 1. - SFWP)\n1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej\ninterpretacji lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, będącej falsyfikacją\ntego utworu wynikającą z nieznajomości jego treści w zakresie:\na) głównych wątków utworu;\nb) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów.\n2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur\nobowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia\nw całości (nie we fragmentach).\n3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej - w zależności\nod tematu - wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w\narkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza,\nże co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko\ninformacyjny.\na) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie\nfunkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee\npracy organicznej i pracy u podstaw.\nb) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka\nBolesław Prus ukazuje obraz Warszawy.\nZa zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie\nprzepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.\n38 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\n4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście /\nw nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia\nw wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie\nformalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako\nkontekst.\n5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje:\na) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ\nb) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem.\n6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,\njeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo\nuzasadnienie.\n7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli\nzawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)\nSprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy\nw wypracowaniu zdający:\nwykorzystał znajomość wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego\nw sposób funkcjonalny\nfunkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki,\nliteracki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny,\negzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem\nprzedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji\nwykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego\noraz kształcenia językowego\nnie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów\nliterackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub\nteoretycznoliterackiej.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 39\nFunkcjonalność\nwykorzystania\nutworów wskazanych\nw poleceniu\n(lektury obowiązkowej\noraz innego utworu\nliterackiego).\nPoziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi\nLiczba\npunktów\nBłędy\nrzeczowe\nDwa utwory\nwykorzystane\nw pełni\nfunkcjonalnie.\nBogata argumentacja.\nFunkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.\nWypowiedź świadczy o erudycji zdającego.\n16 pkt\nZa każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16;\nbez punktów ujemnych).\nZadowalająca argumentacja.\nCo najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.\n15 pkt\nZadowalająca argumentacja.\nW pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo\nfunkcjonalnie.\n14 pkt\nPowierzchowna argumentacja.\nW pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.\n13 pkt\nJeden utwór\nwykorzystany\nw pełni\nfunkcjonalnie,\na drugi -\nczęściowo\nfunkcjonalnie.\nBogata argumentacja.\nFunkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.\nWypowiedź świadczy o erudycji zdającego.\n12 pkt\nZadowalająca argumentacja.\nCo najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.\n11 pkt\nPowierzchowna argumentacja.\nW pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo\nfunkcjonalnie.\n10 pkt\nPowierzchowna argumentacja.\nW pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.\n9 pkt\nDwa utwory\nwykorzystane\nczęściowo\nfunkcjonalnie.\nALBO tylko jeden\nutwór\nwykorzystany\nw pełni\nfunkcjonalnie,\na drugi -\nniefunkcjonalnie.\nTrafna argumentacja.\nFunkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.\nPraca zawiera fragmenty erudycyjne.\n8 pkt\nZadowalająca argumentacja.\nCo najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.\n7 pkt\nPowierzchowna argumentacja.\nW pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo\nfunkcjonalnie.\n6 pkt\nPowierzchowna argumentacja.\nW pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.\n5 pkt\nTylko jeden utwór\nwykorzystany\nczęściowo\nfunkcjonalnie.\nTrafna argumentacja.\nFunkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.\n4 pkt\nZadowalająca argumentacja.\nCo najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.\n3 pkt\nPowierzchowna argumentacja.\nW pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo\nfunkcjonalnie.\n2 pkt\nPowierzchowna argumentacja.\nW pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.\n1 pkt\nŻaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie.\n0 pkt\nUwaga.\nJeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie\ni kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły\nw pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz\nJęzyk wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.\n40 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nWyjaśnienia (kryterium 2. - KLiK)\n1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz\nodczytanych sensów.\n2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch\nutworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu\nliterackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie\nw wypracowaniu:\n1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków\n2) sensów utworów,\nktóre istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym\nzdający pisze.\nFunkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu\npracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów\nwykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze\nstanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy - wówczas uwzględnia się\ntę niespójność w ocenie spójności.\n3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza\nten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje\nżadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.\n4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np.\no dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym\nstopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę\ndwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być\nlekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki.\n5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez\nzdającego za pomocą argumentów.\nBogata argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi\nprzykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca -\njako całość - wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera\nelementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość\nutworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy\no argumentacji trafnej.\nZadowalająca argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta\ntrafnymi przykładami.\nPowierzchowna argumentacja - to argumentacja oparta na uogólnieniach,\nniewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało\ndokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający\npodejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe\ntypowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest\n6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.:\n1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu\n2) historii literatury\n3) teorii literatury\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 41\n4) charakteru epoki\n5) biografii autora\n6) filmu, spektaklu teatralnego\n7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego\n8) mitologii\n9) Biblii\n10) religii\n11) historii\n12) filozofii\n13) kwestii politycznych\n14) kwestii społecznych,\nwybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego\nutworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego,\ndo którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie\nkontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst\npogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego\nzagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych\nkontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej\nniefunkcjonalnie.\n7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie\nprzywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko\ndo funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.\n8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż\nwskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie\nstreszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie\nformułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.\n9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę\ni umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości\nkultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to\nwypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu,\nfunkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową.\n10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów\nwypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.\n11. Błąd rzeczowy - to błąd świadczący o:\nnieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej\nw arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż\nw przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu\nautorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie,\nnieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo\n*Rouseau zamiast Rousseau - błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący\nlosów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne\nnieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się\nzdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu\n(każdy błąd merytoryczny)\n42 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nnieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,\nw tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub\ncałkowitą falsyfikacją danego utworu\nnieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np.\nstosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza;\n*wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania\ntakie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje\nbraku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne\nprzywołanie pojęć lub faktów historycznych.\nJako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu\nliterackiego, oznaczone cudzysłowem.\n12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia\nbohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane\nw wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony\njako jeden błąd.\n13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo\nza „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu\nencyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu\nw takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu\nrzeczowego, a jako błąd językowy.\n3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)\nSprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:\n1. w zakresie struktury wypowiedzi:\nkompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ wywodu / sposób\nuporządkowania treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi\npodział wypowiedzi - zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),\njak i w zakresie struktury akapitów - jest poprawny i funkcjonalny\n2. w zakresie spójności wypowiedzi:\nwypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną\ncałość\nw wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między\nzdaniami i akapitami\nw wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia\ntekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie\ntoku rozumowania autora\n3. w zakresie stylu wypowiedzi:\nstyl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,\nwybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi - to czy jest to uzasadnione\n(czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,\nstosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 43\n3a. Struktura wypowiedzi\nUporządkowanie\nelementów treściowych\nwypowiedzi\nPodział wypowiedzi\nLiczba\npunktów\nElementy treściowe\nwypowiedzi w całości lub\nw przeważającej części\npracy są zorganizowane\nproblemowo.\nPoprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część\nzasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie\nstruktury akapitów; sposób podziału tekstu\npomaga w zrozumieniu tez zdającego.\nDopuszczalna 1 usterka.\n3 pkt\nUsterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp,\nczęść zasadnicza, zakończenie) ALBO\nw zakresie struktury akapitów.\n2 pkt\nUsterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp,\nczęść zasadnicza, zakończenie) ORAZ\nw zakresie struktury akapitów.\n1 pkt\nW pracy podjęta jest\npróba organizacji\nelementów treściowych\nwypowiedzi\nproblemowo.\nElementy treściowe\nwypowiedzi\nzorganizowane w pracy\nczęściowo problemowo,\nczęściowo wyłącznie\npod względem\nformalnym.\nElementy treściowe\nwypowiedzi w całości\nlub w przeważającej\nczęści pracy\nzorganizowane\nwyłącznie pod\nwzględem formalnym,\nnp. wg kolejno\nomawianych tekstów\nliterackich.\nPoprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część\nzasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie\nstruktury akapitów; sposób podziału tekstu\npomaga w zrozumieniu tez zdającego.\nDopuszczalna 1 usterka.\n2 pkt\nUsterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp,\nczęść zasadnicza, zakończenie) ALBO\nw zakresie struktury akapitów.\n1 pkt\nUsterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp,\nczęść zasadnicza, zakończenie) ORAZ\nw zakresie struktury akapitów.\n0 pkt\nElementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w\nznacznej mierze niezależnych elementów.\n0 pkt\n44 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nWyjaśnienia (kryterium 3a - Struktura wypowiedzi)\n1. Elementy treściowe wypowiedzi to - najogólniej rzecz ujmując - „bloki”, na które\npodzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp - część zasadnicza\n(rozwinięcie) - zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne\n„bloki”, tj. akapity).\n1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku\nproblemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania\nomawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje\nargumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem\norganizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,\n„międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.\n2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”\nze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy\nwidoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie\nwypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np.\nuszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.\n3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem\nformalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej\nwypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym\nidentyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie\nw następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów /\nkontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana\nkolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).\n2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji\ni funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu - części zasadniczej -\nzakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np.\nnieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego)\nzakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”.\n3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu\nzostała odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.\nUsterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy\nwystępują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo\ncałości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,\nponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam\nw sobie zwartą myślowo całość).\n4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego\nktóregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów\nwskazanych w temacie jako obowiązkowy.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 45\n3b. Spójność wypowiedzi\nWypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia\nw spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów\nLUB całej wypowiedzi.\n3 pkt\nW wypowiedzi występuje 3-5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu)\nna poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.\n2 pkt\nW wypowiedzi występuje 6-8 zaburzeń w spójności (tj. logice,\nuporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej\nwypowiedzi.\nLUB\nWstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO\nz zakończeniem pracy.\nALBO\nZakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią\nzasadniczą pracy.\n1 pkt\nW wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice,\nuporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej\nwypowiedzi.\nLUB\nWstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ\nz zakończeniem pracy.\nALBO\nZakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią\nzasadniczą pracy.\n0 pkt\nWyjaśnienia (kryterium 3b - Spójność wypowiedzi)\n1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną\ni uporządkowaną całość.\n2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np.\nprzestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.\n3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:\na) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych\nwniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego\nrozumowania), sprzecznych stwierdzeń\nb) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie\nzawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki\npoboczne\nc) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie\npasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie\nz poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem\nd) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)\ne) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe\nf) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku /\npozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem\n46 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\ng) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie\nh) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.\n4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań\nw akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.\n5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu\nz poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników\nzespolenia między akapitami.\n6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd\njęzykowy, jak i błąd w spójności.\n3c. Styl wypowiedzi\nStyl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany\npisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie\nniejednorodny).\n1 pkt\nWypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”.\n0 pkt\nWyjaśnienia (kryterium 3c - Styl wypowiedzi)\n1. Styl wypowiedzi - co do zasady - powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,\npretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.\n2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,\njaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując\nsłownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje\nsię za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3\npracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3\nwypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych\ndla stylu potocznego w odmianie mówionej.\n3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,\nwybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style\nw wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.\n4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu\npracy zdającego.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 47\n4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)\nSprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:\n1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:\nczy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.\nfrazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się\ndo najprostszych środków językowych\nczy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób\nswobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu\nile błędów językowych (fleksyjnych, składniowych, leksykalnych, frazeologicznych,\nsłowotwórczych, stylistycznych) zdający popełnił w pracy\n2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:\nile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy\n3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:\nile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.\n4a. Zakres i poprawność środków językowych\nOceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków\njęzykowych, a następnie - ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie\noceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.\nPoprawność środków\nZakres środków\nNie\nwięcej\nniż 5\nbłędów\njęz.\n6-8\nbłędów\njęz.\n9-11\nbłędów\njęz.\n12-14\nbłędów\njęz.\n15-17\nbłędów\njęz.\n18-21\nbłędów\njęz.\n22-25\nbłędów\njęz.\n26 lub\nwięcej\nbłędów\njęz.\n1.\nSzeroki zakres środków\njęzykowych, tzn.\nzróżnicowana\nskładnia,\nzróżnicowana\nleksyka, w tym np.\nbogata frazeologia,\nprecyzyjne\nsłownictwo,\numożliwiających pełną\ni swobodną realizację\ntematu.\n7 pkt\n6 pkt\n5 pkt\n4 pkt\n3 pkt\n2 pkt\n1 pkt\n0 pkt\n2.\nZadowalający zakres\nśrodków językowych, tzn.\nskładnia i leksyka\nstosowne/odpowiednie do\nrealizacji tematu.\n6 pkt\n5 pkt\n4 pkt\n3 pkt\n2 pkt\n1 pkt\n0 pkt\n0 pkt\n3.\nWąski zakres środków\njęzykowych, tzn. składnia\ni leksyka\nproste/ograniczone,\nutrudniające realizację\ntematu.\n5 pkt\n4 pkt\n3 pkt\n2 pkt\n1 pkt\n0 pkt\n0 pkt\n0 pkt\nPrzykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez\nzdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna\n6 pkt w tym kryterium.\n48 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nWyjaśnienia (kryterium 4a - Zakres i poprawność środków językowych)\n1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd\njęzykowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność\njęzykowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy\njęzykowej.\n2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę\npoprawności środków językowych w pracy zdającego.\n3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał\npoprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie\nzłożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik\nzdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie\npytające, zdanie wtrącone.\n4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje\nwyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego\nsłownictwa, w tym np. terminologii.\n5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń\nwyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów\njęzykowych.\nUwaga.\nPowtórzony w wypracowaniu dokładnie ten sam błąd językowy liczy się jako jeden błąd\njęzykowy.\n4b. Poprawność ortograficzna\nPraca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny.\nW przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,\ndysortografią, dysgrafią):\nPraca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne.\n2 pkt\nPraca zawiera 2-4 błędy ortograficzne.\nW przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,\ndysortografią, dysgrafią):\nPraca zawiera nie więcej niż 5-8 błędów ortograficznych.\n1 pkt\nPraca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych.\nW przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,\ndysortografią, dysgrafią):\nPraca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych.\n0 pkt\nUwaga.\nTen sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu, jest\nliczony jako jeden błąd ortograficzny.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 49\n4c. Poprawność interpunkcyjna\nPraca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych.\nW przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,\ndysortografią, dysgrafią):\nPraca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych.\n2 pkt\nPraca zawiera 9-16 błędów interpunkcyjnych.\nW przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,\ndysortografią, dysgrafią):\nPraca zawiera 16-30 błędów interpunkcyjnych.\n1 pkt\nPraca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych.\nW przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,\ndysortografią, dysgrafią):\nPraca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych.\n0 pkt\nInformacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających\nze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią)\n1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał\nnastępujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne):\nbłędy w zapisie wyrazów z u - ó, ż - rz, h - ch\nłamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania.\n2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie\nuwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył\nich jako błędy ortograficzne), w tym:\ndodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów\nmylenia liter\no podobnym kształcie (a - o, l - ł - t, n - r, m - n, u - w, e - ę, a - ą, i - j, u - y)\ndużych i małych (z wyjątkiem początku zdania)\nodpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b - p, d - t, w - f, g - k, dz - c,\nsz - s, i - y, ę - em - en, ą - om- on, ś - ź, ć - dź)\nróżniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p - b, d - b) lub poziomej\n(m - w, n - u, b - p, d - g, p - g)\nominięcia drobnych elementów graficznych, w tym\n- oznaczania miękkości nad literami\n- kropek (dż, ż, i, j)\n- „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł\nbłędów dotyczących podziału wyrazu\nutraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba)\nbłędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np.\nstartóje bo startować\nmylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania\nprzyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno\nniewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie,\nskosiny zamiast skośny.\n50 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nWyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej,\negzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy\nkółkiem np. albo\nINSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH\nBłędy oznaczane na lewym marginesie\nRodzaj błędu\nSposób oznaczenia błędu\nw wypracowaniu\nSposób oznaczenia błędu\nna marginesie\nrzeczowy\npodkreślenie linią prostą fragmentu\nzawierającego błąd albo zaznaczenie tego\nfragmentu pionową linią\nrzecz. ALBO rz.\nw spójności\nzaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia\nw spójności między zdaniami\nzaznaczenie symbolem [ zaburzenia\nw spójności między akapitami\nsp.\nusterka\nw podziale tekstu\nw zakresie\nstruktury akapitów\nzaznaczenie symbolem ]\nstr.\nfragment nie na\ntemat\nobjęcie klamrą fragmentu nie na temat\ntem.\nBłędy oznaczane na prawym marginesie\nRodzaj błędu\nSposób oznaczenia błędu\nw wypracowaniu\nSposób oznaczenia błędu\nna marginesie\njęzykowy\n(fleksyjny,\nskładniowy,\nleksykalny,\nfrazeologiczny,\nsłowotwórczy,\nstylistyczny)\npodkreślenie linią prostą wyrazu użytego\nbłędnie lub niepoprawnego sformułowania\njęz. ALBO j.\nortograficzny\npodkreślenie linią prostą wyrazu z błędem\nort. ALBO o.\ninterpunkcyjny\numieszczenie znaku X w miejscu\nbrakującego znaku przestankowego lub\nniepoprawnej interpunkcji\nint. ALBO i.\ngraficzny\npodkreślenie linią prostą wyrazu z błędem\ngraf.\nUwagi.\n1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na\nmarginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub\n2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów\nna marginesie.\n3. Za jeden błąd ortograficzny przyjmuje się kilkukrotne popełnienie przez zdającego błędu\nw tym samym wyrazie, a także powtarzanie tego samego błędu w zapisie wyrazów\nnależących do tej samej rodziny (np. kturzy, niekturzy).\nort\no\nort\no\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 51\n4. Powtórzony dokładnie ten sam błąd językowy liczy się jako jeden błąd.\n5. Za błąd graficzny uznaje się:\nprzestawienie liter w zapisie dwuznaków, niebędące błędem językowym, np. zsafa\nzamiast szafa, skzrynia zamiast skrzynia, ale nie hcemy zamiast chcemy,\nnieprawidłowe umieszczanie lub całkowite opuszczanie kropek nad literami i, j, ż\n(wielką lub małą), znaków diakrytycznych w literach ć, ś, ź, ń (wielkich lub małych)\noraz kreseczek w zapisie liter t i ł,\npod warunkiem że nie prowadzi to do powstania błędu ortograficznego lub językowego,\nnp. do zmiany znaczenia wyrazu.\n52 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\n2.1. Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna\nW Informatorze dla każdego zadania podano:\nnajważniejsze wymagania ogólne i szczegółowe, które są sprawdzane w tym zadaniu\nprzykładowe rozwiązania zadania.\nZadanie 1. Lektura obowiązkowa\nPrzykład 1.\nW jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na\npodstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij\nrównież wybrany kontekst.\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia\no nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].\nII. Kształcenie językowe.\n3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy o języku w odczytaniu sensów zawartych\nw strukturze głębokiej tekstów literackich […].\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych\n[…].\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz ich związek\nz programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi,\negzystencjalnymi i estetycznymi;\n14) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie\nkontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy […], biblijny.\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:\n1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni\nw […] tworzeniu własnych wypowiedzi.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n1. Elementy retoryki. Zdający:\n1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\n2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 53\nPrzykładowa realizacja zadania (1)3\nPlan wypowiedzi\nWstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście kulturowym:\nZnaczenie Biblii w kulturze.\nTwórcze inspiracje Biblią między innymi w Dziadach cz. III i Liście Schindlera\nw reż. Stevena Spielberga - cierpienie wypełniające Boski plan zbawienia.\nRozwinięcie zagadnienia w kontekście literacko-kulturowym:\na) Teza:\nNawiązywanie do Biblii przez twórców literatury i sztuki służy uwzniośleniu cierpienia\njednostek i narodów, dlatego trudne dla nich momenty historyczne ukazywane są\nw analogii do sytuacji biblijnych.\nb) Argumenty:\nMesjanistyczna historiozofia Adama Mickiewicza - cierpienie Polski, jak Jezusa, ma\nwyzwoleńczą moc, ponieważ doprowadzi do zbawienia. Ksiądz Piotr widzi Polaków\njako naród wybrany do uwolnienia siebie i innych narodów z niewoli. Przyczynią się\noni do powstania nowego, lepszego świata (mesjanizm).\nMęka Polski zestawiona z męką Chrystusa: Herod to car - morderca skazujący\nPolaków na cierpienie, Francja to Piłat „umywający ręce”, procesy i zsyłki na Sybir\nto drogi krzyżowe Polaków, naród to Chrystus dźwigający krzyż ukuty z trzech\nzaborów, matka Wolność niczym Maryja stojąca pod krzyżem, zmartwychwstanie\nPolski niczym wniebowstąpienie Jezusa.\nPorównanie wyzwoliciela o imieniu czterdzieści i cztery, który uchodzi z wywózki na\nSybir, z Chrystusem, który został ocalony z „rzezi niewiniątek”- obaj symbolizują\nwiarę w nowe życie: Konrad dla Polaków, Chrystus dla ludzkości.\nPorównanie męczeństwa młodzieży polskiej z męczeństwem Chrystusa - tak samo\nniewinnie skazanym (studenci wileńscy aresztowani bez postawienia zarzutów, nie\nmogą się bronić, nie znają przebiegu śledztwa, jego efektów); są upokarzani jak\nJezus podczas drogi krzyżowej (traktowani jak najgorsi przestępcy, poniżani - golono\nim głowy, nogi zakuwano w kajdany).\nOfiara Polaków mających przyczynić się do odkupienia ojczyzny niczym poświęcenie\nJezusa odkupiającego ludzkość od grzechu - ziarno z bajki Goreckiego symbolizuje\nmłodych, których męczeństwo będzie źródłem dobra, szatan zostanie pokonany,\nz ziarna wyrośnie plon, który przyczyni się do odzyskania wolności.\nKontekst: Lista Schindlera w reż. Stevena Spielberga. Oskar Schindler ratuje Żydów:\n✓ niczym biblijny Mojżesz, który wyprowadzał Izraelitów z Egiptu - wyprowadza\nich z getta oraz z obozu w Płaszowie\n✓ niczym biblijny Noe - ocala pokolenia Żydów przed potopem nazizmu.\nPodsumowanie:\nTwórcy nawiązują do Biblii, by sakralizować cierpienie narodów, by pokazać, że od nich\nzależy przyszłość innych narodów (Polacy w Dziadach cz. III), ale także by gloryfikować\njednostki, które próbują zmienić bieg historii (wyzwoliciel o imieniu Czterdzieści i cztery,\nOskar Schindler).\n3 Wypowiedź została oceniona pozytywnie. W Informatorze przedstawiono tylko jej konspektowy zapis. Podobnie\nw przypadku pozostałych zadań na egzamin ustny.\n54 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nPlan wypowiedzi\nWstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście kulturowym:\nBiblia jest nieprzebranym źródłem motywów literackich. Do najbardziej przejmujących można\nzaliczyć motywy: matki, cierpienia i poświęcenia. Biblijnym archetypem matki cierpiącej była\nMaryja współuczestnicząca w męce Jezusa. Jej los stał się inspiracją dla wielu artystów\n(np. Michał Anioł, Pieta). Zainspirował także Adama Mickiewicza, który do matki i jej\ncierpienia nawiązał w Dziadach cz. III.\nRozwinięcie zagadnienia:\na) Teza:\nW Dziadach cz. III Adam Mickiewicz wykorzystuje archetypiczność postaci Maryi, by\nw przejmujący sposób oddać cierpienie matek Polek, przeżywających męki z powodu\nprześladowań ich dzieci przez zaborców.\nb) Argumenty:\nBiblijna Maryja cierpiała, widząc ukrzyżowanego ukochanego syna, była bezradna,\nnie mogła mu pomóc, ale miała nadzieję, że zmartwychwstanie, że będzie żył.\nPodobne postawy i emocje są udziałem niewidomej pani Rollison z Dziadów cz. III\n- syn, który miał ją wspierać, został uwięziony, co jest przyczyną jej ogromnej\nudręki.\nKobieta bezgranicznie kocha swoje dziecko (przytula się do murów więzienia, by\nusłyszeć jego głos, by być przy nim najbliżej, jak to jest możliwe).\nWspółodczuwa męki syna (zza grubych murów więzienia słyszy jego jęki, gdy go\nbito).\nBudzi współczucie swą bezradnością - próżno korzy się przed Senatorem i prosi\no litość dla syna. Senator oszukuje ją, kpi z niej, nie słucha tego, o czym mówi, jest\nbezwzględny, nakłania podwładnych, by przyczynili się do śmierci uwięzionego,\na matkę zamknęli w osobnej celi.\nPoświęca się dla syna, jest zdeterminowana walką o jego życie, wstawia się za nim\nu Senatora, znosi upokorzenia dla jego dobra. Jej uczucia są niezwykle silne: prosi\nSenatora o litość, klęka przed nim, lecz gdy dowiaduje się, że jej syna wypadł\nz okna, nie panuje nad sobą, krzyczy, urąga oprawcy.\nKsiądz Piotr buduje w matce Rollisona nadzieję na to, że jej syn żyje.\nW Dziadach cz. III występuje jeszcze jedna matka cierpiąca, będąca świadkiem\nmęki dziecka - to zapłakana Wolność, która widzi umierającą na krzyżu Polskę.\nWidzenie księdza Piotra i tej matce niesie nadzieję na zmartwychwstanie dziecka\n(mesjanizm).\nPodsumowanie:\nRollisonowa w Dziadach cz. III symbolizuje niezawinione cierpienie polskich matek, ich\npoświęcenie, odwagę i determinację w walce o prześladowane dzieci. Nawiązanie do\nbiblijnej Maryi uwzniośla, sakralizuje motyw matki Polki, jej miłość, cierpienie i poświęcenie.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 55\nPrzykład 2.\nFunkcjonowanie jednostki w państwie totalitarnym. Omów zagadnienie na podstawie\npowieści Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również\nwybrany kontekst.\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów z literatury […] światowej oraz umiejętność mówienia\no nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].\nII. Kształcenie językowe.\n3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy o języku w odczytaniu sensów zawartych\nw strukturze głębokiej tekstów literackich […].\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych\n[…].\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz ich związek ze […]\nzjawiskami społecznymi, historycznymi […];\n14) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie\nkontekst […] historyczny, polityczny […].\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:\n1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni\nw […] tworzeniu własnych wypowiedzi.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n1. Elementy retoryki. Zdający:\n1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\n2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.\nPrzykładowa realizacja zadania (1)\nPlan wypowiedzi\nWprowadzenie:\nWyjaśnienie pojęcia państwo totalitarne:\nsystem społeczny, w którym bezwzględną władzę sprawuje grupa reprezentująca\norganizację lub partię\nspołeczeństwo jest poddawane ciągłej kontroli, za każde odstępstwo\nod obowiązujących reguł grozi surowa kara\nobywatele wyrażający sprzeciw i negację lub obywatele nieprzydatni są\neliminowani\nistotą totalitaryzmu jest ograniczanie wolności człowieka i narzucanie odgórnie\nustalanych zasad we wszystkich dziedzinach życia społecznego.\n56 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nRozwinięcie zagadnienia w kontekście historycznym:\na) Założenie:\nDoświadczenie totalitaryzmów w XX wieku sprawiło, że pogłębiona została wiedza\nna temat funkcjonowania jednostki w takim systemie politycznym. Komunizm, faszyzm,\nhitlerowski narodowy socjalizm ograniczały wolność jednostki w sposób drastyczny.\nPowieść Orwella, wydana w 1949 roku, jest literacką wizją totalitaryzmu, przynależy\ndo nurtu fantastyki naukowej, jednak istota ograniczenia ludzkiej wolności została tutaj\nuchwycona w sugestywny i trafny sposób.\nb) Argumenty:\nPowieść Orwella Rok 1984 jest wynikiem osobistych obserwacji, bowiem autor\nna własne oczy widział wojnę domową w Hiszpanii w 1936 roku.\nJest to utwór z nurtu antyutopii, czyli literackich wizji przyszłości, w której panujące\ndoktryny polityczne ograniczają wolność jednostki, a człowiek jako jednostka nic nie\nznaczy, jest podporządkowany władzy, zależny od niej i zazwyczaj dotkliwie karany\nza nieposłuszeństwo.\nOrwell kreuje w powieści futurystyczną (w chwili publikacji książki była to odległa\nprzyszłość) wizję Oceanii. Państwo zorganizowane jest według prostych zasad\ndominacji władzy nad społeczeństwem.\nTwarde zasady funkcjonowania społecznego są gwarancją utrzymania porządku\ni kontroli.\nSpołeczeństwo podzielone jest na trzy klasy społeczne: Wewnętrzna Partia,\nZewnętrzna Partia i prole - najliczniejsza, choć najniżej postawiona w hierarchii\ngrupa. Prole mają pewne pole wolności, ale mimo swej potencjalnej siły (ponad 80%\nspołeczeństwa) nie czują potrzeby buntu.\nFunkcjonuje kult Wielkiego Brata jako przywódcy państwa.\nJednostka w państwie totalitarnym nie ma żadnego znaczenia. Jest wciąż pod\nobserwacją teleekranów. Jest również inwigilowana przez inne osoby, nawet dzieci\nsą uczone donoszenia na własnych rodziców.\nPaństwo dba o dyscyplinę i przestrzeganie reguł. Zabronione są przyjaźń, miłość\ni lojalność wobec drugiego człowieka.\nZa złamanie reguł grozi surowa kara - więzienie i tortury, których celem jest\npozbawienie jednostki zdolności do samodzielnego myślenia, co zagwarantuje ślepą\nmiłość do Partii. Takiej kary doświadczają Winston i Julia, bohaterowie powieści.\nBuntują się przeciwko Partii: przeżywają romans, zdobywają zakazane produkty\nżywnościowe na czarnym rynku, chcą należeć do tajnej organizacji walczącej\nz reżimem.\nc) Wniosek:\nTotalitaryzm jako doktryna polityczna niszczy wolność człowieka. Jednostka nie ma\nszans w zderzeniu z polityczną machiną.\nPodsumowanie:\nW powieści Orwella przedstawiony jest świat pozbawiony wartości wolności. Człowiek\nw takim świecie łatwo ulega wpływom i często podporządkowuje się zasadom, które\nograniczają jego wolność. Totalitaryzm stosuje manipulację na wielką skalę, zaś jednostka\nnie zawsze znajduje siłę, aby z nią walczyć i wygrać.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 57\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nPlan wypowiedzi\nWprowadzenie do zagadnienia - kontekst historyczny:\nOrwell obserwował na własne oczy wydarzenia, które rozgrywały się podczas wojny\ndomowej w Hiszpanii w 1936 roku. Widział skutki autorytaryzmu i radykalizmu politycznego\nw wykonaniu generała Franco. W powieści Rok 1984 stworzył futurystyczną wizję\ntotalitarnego społeczeństwa żyjącego w państwie Oceania. Jednak rzeczywistość często\nprzerastała literackie fabuły. Jedną z doktryn w XX wieku był komunizm, w założeniach\nbardzo atrakcyjny, szczególnie jeśli chodzi o hasło zniesienia ucisku i wyzysku oraz\npragnienie budowy społeczeństwa bezklasowego, które funkcjonuje w oparciu o zasady\nrówności społecznej i wspólnoty gospodarczej. Jednak idee komunizmu, tak przekonujące\nw kwestiach gospodarczych, nie zostawiały człowiekowi wolności.\nRozwinięcie zagadnienia w kontekście literackim (Przedwiośnie Stefana\nŻeromskiego):\na) Teza:\nLiteratura rozważa słuszność różnych ideologii i podejmuje dyskusję, która czytelnika\nprowokuje do zajęcia własnego stanowiska. Orwell i Żeromski w swoich utworach\nw odmienny sposób ukazują doświadczenie totalitaryzmu, choćby ze względu na\nprzyjęte założenia gatunkowe obu powieści.\nb) Argumenty:\nOrwell ukazuje świat jednoznacznie oceniany jako zdehumanizowany, gdzie rządzą\ntwarde zasady, którym ludzie muszą się bezwzględnie podporządkować.\nCzłowiek jako jednostka nic nie znaczy, jest zależny od władzy i zazwyczaj\ndotkliwie karany za nieposłuszeństwo. Takiej kary doświadczają Winston i Julia,\nbohaterowie powieści. Buntują się przeciwko Partii: przeżywają romans, co jest\nnielegalne, zdobywają zakazane produkty żywnościowe na czarnym rynku, chcą\nnależeć do tajnej organizacji walczącej z reżimem. Za te zbrodnie zostają uwięzieni\ni torturowani. Celem tortur jest pozbawienie jednostki zdolności do samodzielnego\nmyślenia.\nPowieść Przedwiośnie Stefana Żeromskiego reprezentuje nurt polityczny, istotny\njest wątek społeczno-obyczajowy i historyczny. Główny bohater - Cezary Baryka -\nzmienia swój stosunek do poglądów i działania komunistów. W przeszłości był\nświadkiem krwawej rewolucji w Baku. W powieści mamy spór między różnymi\ndoktrynami politycznymi, jednak ostatecznie żadna z nich nie zwycięża.\nWstrząsające są obrazy rewolucji w Baku - była to siła, która zmieniła ludzi\nw bestie. Baryka uległ fascynacji rewolucyjnym hasłom, jednak śmierć matki\nsprawiła, że zmienił ocenę przewrotu komunistycznego.\nRewolucja jest w ujęciu Żeromskiego siłą niszczącą, wobec której jednostka nie ma\nszans. Zaś ludzie zachłyśnięci swoją bezkarnością, nadużywają władzy.\nZakończenie:\nW obu powieściach pojawiają się wątki ukazujące funkcjonowanie jednostki w państwie\ntotalitarnym. Każda z nich, ze względu na specyficzne cechy gatunkowe, przedstawia\nproblem totalitaryzmu inaczej. Powieść Orwella jest futurystyczną antyutopią, więc świat\nprzedstawiony ma cechy fantastyczne, zaś powieść Żeromskiego należy do nurtu\n58 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\npolitycznego i przedstawia zmienione wydarzenia, bliskie rzeczywistości. W obu utworach\njednak totalitaryzm pokazany jest jako wielkie zagrożenie dla wolności człowieka.\nZadanie 2. Kultura: literatura, sztuka, język\nPrzykład 1.\nJakie funkcje w tekstach kultury mogą pełnić symbole i alegorie? Omów zagadnienie\nna podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.\nJacek Malczewski\nDo sławy\nZbiory prywatne, 1903.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 59\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach: […] metaforycznym, symbolicznym […].\nII. Kształcenie językowe.\n3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy o języku w odczytaniu sensów zawartych\nw strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych\n[…].\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n5) interpretuje treści alegoryczne i symboliczne utworu literackiego.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury […].\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:\n1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni\nw […] tworzeniu własnych wypowiedzi.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n1. Elementy retoryki. Zdający:\n1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\n2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.\nPrzykładowa realizacja zadania (1)\nPlan wypowiedzi\n1. Wprowadzenie:\nSymbol i alegoria to środki wyrazu artystycznego, które spełniają istotną funkcję\nw tekście kultury.\nAlegoria może za pomocą obrazu plastycznego, tekstu lub pojęcia przedstawiać\nznaczenie dosłowne i przenośne (np. grecka bogini Temida była przedstawiana jako\nkobieta z zawiązanymi oczyma i wagą - to alegoria sprawiedliwości).\nSymbol ma wiele znaczeń ukrytych, może być odczytywany w kontekście tradycji\nkulturowej lub treści danego utworu.\n2. Odczytanie obrazu:\nPrzedstawiona scena może być rozumiana jako symboliczna podróż maleńkiego\ndziecka do przyszłej sławy, jako otwarta karta losu. Nie wiadomo, co będzie\npowodem sławy dziecka: talent, twórczość, a może bohaterski czyn?\nPrzedstawiona scena ukazuje baśniowy obraz: anioł w zielonej sukni pomaga\ndziecku dosiąść swych skrzydeł. Nic nie mąci spokoju wsi, jednak odbiorca obrazu\nmoże doświadczać niepokoju, ponieważ nie wie, co stanie się z dzieckiem.\n60 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nAnioł nosi zieloną suknię, co symbolizuje wolność i nadzieję, dziecko - białą - ten\nkolor symbolizuje niewinność i nowy początek.\n3. Przykłady z literatury:\nSymbolami posłużył się Stanisław Wyspiański, konstruując dramat Wesele.\nWykorzystał symbolikę zjaw (np. Wernyhora, Stańczyk, Rycerz), przedmiotów (np.\nzłoty róg, czapka z piór, złota podkowa) i scen (np. chocholi taniec), aby przedstawić\ndiagnozę polskiego społeczeństwa przełomu XIX i XX w. oraz wskazać przyczyny\nniepowodzenia idei niepodległościowych.\nW tradycji kulturowej ukształtował się wizerunek kościotrupa lub kostuchy z kosą jako\nśredniowiecznej alegorii śmierci. Tak przedstawiano śmierć na obrazach, ale też\nw średniowiecznej literaturze, choćby w utworze Rozmowa Mistrza Polikarpa\nze Śmiercią.\n4. Wniosek:\nDzięki mowie symboli i alegorii teksty kultury przedstawiają tematy i myśli, które wymagają\ngłębszej analizy, są związane z tradycją kulturową, z pojęciami i problemami uniwersalnymi.\n5. Zakończenie:\nSymbol i alegoria spełniają w tekstach kultury funkcję nośnika znaczeń ukrytych. Pozwalają\ntakże pokazać poprzez obrazy - plastyczne lub słowne - myśli, które trudno wyrazić, lub\nkluczowe treści, które chciał przekazać autor.\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nPlan wypowiedzi\n1. Wstęp:\nTeksty kultury powstają dzięki wykorzystaniu różnych tworzyw twórczych. Może to być język\nlub obraz. Symbole i alegorie jako środki wyrazu artystycznego spełniają bardzo ważną\nfunkcję, ponieważ są nośnikami treści dosłownych i niedosłownych. Alegoria ma stałe\nznaczenie przenośne, natomiast symbol jest zawsze wieloznaczny.\n2. Opis dzieła:\nObraz Jacka Malczewskiego przedstawia scenę z aniołem i małym dzieckiem. Anioł,\no krótkich włosach, w zielonym odzieniu, pomaga wejść na swoje skrzydła małemu dziecku,\nubranemu w białą koszulkę. Jedną dłonią podtrzymuje wchodzące na skrzydło dziecko,\ndrugą pociąga je ku górze. Obie postaci są w centrum obrazu, którego kompozycja jest\ndynamiczna, otwarta i ma kilka planów. W oddali widzimy pasące się krowy i linię horyzontu.\nObraz utrzymany jest w jasnej kolorystyce. Budzi skojarzenia z wizerunkami Aniołów\nStróżów z popularnych obrazków.\n3. Sproblematyzowanie:\nKażdy tekst kultury wyraża treści abstrakcyjne i/lub dosłowne. Alegorie i symbole są\nnośnikami tych znaczeń. Obraz Jacka Malczewskiego poprzez swoją dynamikę, temat\ni artystyczny zamysł pokazuje, jak poprzez symboliczną wizję przedstawić problem lęku\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 61\no przyszłość. Ten obraz jest idealistycznym wyobrażeniem losów ubogiego wiejskiego\ndziecka, które pod opiekuńczymi skrzydłami anioła stróża podąża ku sławie.\n4. Przykłady z literatury:\nAlegoria prezentuje zazwyczaj treści moralizatorskie i dydaktyczne. Znane przykłady\nliterackich alegorii to np. ujęcie motywu ojczyzny jako okrętu w satyrze Ignacego\nKrasickiego Świat zepsuty oraz w utworze Juliusza Słowackiego Testament mój.\nSymboliczne znaczenie ma ostatnia scena dramatu Wesele Stanisława\nWyspiańskiego. Taniec gości weselnych do muzyki Chochoła oznacza, że\nspołeczeństwo polskie z pogranicza XIX i XX w. pogrążone jest w marazmie, przez\nco niezdolne do walki o odzyskanie niepodległości. Użycie takiego symbolu sugeruje,\nże za narodową stagnację odpowiedzialna jest inteligencja, dla której od idei\nniepodległościowych ważniejsza jest możliwość realizowania się intelektualnie i\nartystycznie.\n5. Podsumowanie:\nFunkcje alegorii i symboli w tekstach kultury są uzależnione od celów, jakie stawiali sobie\ntwórcy różnych epok.\n62 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nPrzykład 2.\nW jaki sposób nowe technologie wpływają na formy i sposoby komunikowania się\nmiędzy ludźmi? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału\noraz wybranego tekstu kultury albo własnych doświadczeń komunikacyjnych.\nMateriał 1. SMS-y\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 63\nMateriał 2. Zapis wypowiedzi internauty komentującego przebieg gry komputerowej\nWymagania ogólne\nII. Kształcenie językowe.\n1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy z zakresu nauki o języku.\n2. Wzbogacanie umiejętności komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie języka\nw różnych sytuacjach komunikacyjnych.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych\n[…].\nWymagania szczegółowe\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:\n1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni\nw […] tworzeniu własnych wypowiedzi.\n2. Zróżnicowanie języka. Zdający:\n3) rozpoznaje rodzaje stylizacji ([…] stylizacja środowiskowa […]) […].\n4) rozpoznaje i ocenia modę językową we współczesnym języku.\n3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający:\n2) zna pojęcie aktu komunikacji językowej oraz jego składowe (komunikat, nadawca,\nodbiorca, kod, kontekst, kontakt).\n5) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji\nkomunikacyjnej;\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n1. Elementy retoryki. Zdający:\n1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\n2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.\n64 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nPrzykładowa realizacja zadania (1)\nPlan wypowiedzi\nWprowadzenie i określenie problemu:\nWspółczesny język polski jest zupełnie inny niż ten, którym posługiwali się moi rodzice\nlub dziadkowie.\nJęzyk jest żywym tworem, który reaguje na różne bodźce, na pewno można stwierdzić,\nże takim bodźcem zmiany był w XX wieku i jest nadal internet.\nZmiana najbardziej widoczna jest w tym, że zrozumienie języka, który jest\nprezentowany na przykładach w tym zadaniu, dla osoby powyżej 50, 60 roku życia -\nbyłaby utrudniona. Jest to język, który ma wyraźnie widoczne cechy, które omówię\nw dalszej części wypowiedzi.\nInternet wpłynął na powstanie nowych form i sposobów komunikowania się między\nludźmi.\nRozwinięcie wypowiedzi:\nWe współczesnym systemie komunikacji dominuje internet i od razu można stwierdzić,\nże ta nowa technologia zmieniła formy komunikacji w trwały sposób. Myślę, że powrotu\ndo języka sprzed ery internetu już nie ma.\nCechy współczesnego języka internetowego: jest to język pisany, który przypomina\nmówiony (czaty, komentarze), w niektórych przypadkach respektuje wzorce tradycyjne,\nnp. w korespondencji e-mailowej.\nZasady pisowni traktowane są w sposób dowolny: nie przestrzega się zasad pisowni\nmałymi i wielkimi literami, popularne jest nieużywanie znaków diakrytycznych,\ninterpunkcyjnych, pojawiają się błędy w zapisach słów, dopuszczalne są błędy\nortograficzne.\nSkrótowość, która polega na stosowaniu w nadmiarze skrótowców (akronimów), często\nzapożyczonych z języka angielskiego (LOL - głośny śmiech; IMHO - moim skromnym\nzdaniem; THX - dziękuję). Mamy już w zasobach językowych też polskie skrótowce,\njeden został ujęty w materiale ilustracyjnym do zadania: CR - co robisz?\nMamy też „pzdr”, „nara”, „Wro” - Wrocław.\nSłownictwo: fejs, fejm, biforek, afterek - tutaj obserwujemy tendencję stosowania\nskrótów oraz tworzenia spolszczonych wariantów angielskich słów.\nStosowanie równoważników zdań i komunikatów obrazkowych - czyli emotikonów,\nktóre zastępują słowa lub frazy.\nWymienione powyżej cechy widoczne są w materiale zamieszczonym w zadaniu.\nSMS-y oraz komentarz internauty ilustrują wymienione cechy.\nZjawiska takie jak: memy, gify, virale, flash mob. Wszystkie te internetowe\nkomunikacyjne mody są symbolem zmiany w obyczajach komunikacyjnych.\nWspółczesna kultura obserwuje zachodzące zjawiska i komentuje sensowność takich\nkomunikacyjnych zachowań. Jako przykład chcę podać tekst polskiego rapera Łona,\nktóry w utworze Ą, ę z albumu Absurd i nonsens ośmiesza nowe językowe obyczaje,\nw tym nieużywanie polskich znaków. Pisze tak: „wiec mam do Ciebie malutenka\nprosba, / badz czlowiekiem laskawym tak, / i od czasu do czasu wcisnij prawy alt.”\nIronia, która wybrzmiewa w cytowanym fragmencie, na pewno daje do myślenia. Język\npozwala nam się komunikować i rozumieć, dlatego warto czasem wracać do tego, co\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 65\ntworzy naszą kulturę. Warto też dbać o taki przekaz, który będzie zrozumiały dla\nkażdego odbiorcy.\nWnioski końcowe:\nUważam, że nowe technologie zmieniły nieodwracalnie zwyczaje komunikacyjne. Na pewno\ninternet spowodował, że możemy szybko kontaktować się ze światem, pozwala też rozwijać\nkreatywność. Niestety, chęć szybkiego skomunikowania się, przekazania informacji sprawiła,\nże coraz rzadziej dbamy o jakość komunikatów - jak najwięcej treści chcemy wyrazić\nza pomocą jak najmniejszej liczby znaków.\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nPlan wypowiedzi\nWprowadzenie:\nRozwój nowych technologii zmodyfikował współczesne formy i sposoby komunikowania się\nmiędzy ludźmi. Zmieniają się obyczaje językowe, powstają nowe gatunki wypowiedzi i tworzą\nsię także nowe kanały komunikacji. Moim zdaniem nie można jednoznacznie wartościować\ntych zmian, można je obserwować i badać. Współczesną komunikację zmieniają dwa media:\ninternet i telefonia komórkowa.\nTeza:\nNowe technologie przekształcają formy komunikowania się ludzi, powodują modyfikacje\ntradycyjnych form komunikacji.\nArgumentacja:\nNie zmienił się tradycyjny schemat aktu komunikacji (nadawca, odbiorca, komunikat,\nkontekst, kod). Jednak w procesie komunikacji z wykorzystaniem internetu rolę\nnadawcy spełnia komputer. Elementy działające w akcie komunikacji są stałe.\nDodatkową cechą takiego przekazu jest interaktywność i nowe narzędzia wymiany\ninformacji.\nSieć stała się współczesnym najpopularniejszym kanałem komunikacji. W internecie\nrealizuje się większość kontaktów - tych osobistych i zawodowych, jest to także źródło\nrozrywki, „bycie w internecie” jest formą spędzania czasu dla osób reprezentujących\nróżne pokolenia. Internet dokonał globalizacji komunikacji.\nInternet jest medium masowym, pozwala na szybkie kontakty międzyludzkie,\nprzyśpiesza procesy komunikacji, ale może też stanowić zagrożenie.\nPodobnie działa telefonia komórkowa: upraszcza i przyśpiesza kontakty międzyludzkie.\nPopularne są nowe rodzaje współczesnej komunikacji w sieci: portale\nspołecznościowe, komunikatory internetowe, blogi, fora dyskusyjne.\nNa przykładzie własnych doświadczeń i analizy zamieszczonego materiału\nilustracyjnego mogę stwierdzić, że zmiany, jakie dokonują się w języku na skutek\noddziaływania mód, kształtowanych przez komunikację internetową i telefoniczną\ndotyczą:\n✓ słownictwa (zapożyczenia z języka angielskiego, np. „fejm”, „skille” -\nz zamieszczonego materiału)\n✓ zasad pisowni, które są traktowane w sposób dowolny: nie respektuje się zasad\npisowni małymi i wielkimi literami, popularne jest nieużywanie znaków\n66 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\ndiakrytycznych, interpunkcyjnych, błędy w zapisach słów, dopuszczalne są\nbłędy ortograficzne.\nPonadto obowiązuje skrótowość, która polega na stosowaniu w nadmiarze skrótowców\n(akronimów), często zapożyczonych z języka angielskiego (LOL - głośny śmiech;\nIMHO - „moim skromnym zdaniem”; THX - „dziękuję”). Mamy już w zasobach\njęzykowych też polskie skrótowce, dwa zostały ujęte w materiale ilustracyjnym\ndo zadania: CR - „co robisz?”, nwm - „nie wiem”. Powszechne w komunikacji sms-\nowej i internetowej jest stosowanie równoważników zdań i komunikatów obrazkowych\n- czyli emotikonów, które zastępują słowa lub frazy.\nZakończenie:\nMoim zdaniem internet zmodyfikował formy i sposoby komunikowania się między ludźmi.\nWprowadził nowe rozwiązania, ale przede wszystkim, co podkreślam - zmienił te, które już\nistniały. Można krótko ująć zjawiska, które cały czas trwają, zmieniając współczesną\nkomunikację. Są to: stały kontakt przez sieć, który zastępuje kontakt osobisty; zmiany\nzwyczajów komunikacyjnych - jestem ciągle online; przemiany języka - upraszczanie,\npotoczność, wulgaryzacja, zanik norm poprawnościowych. Ponadto pojawiły się nowe\ngatunki w komunikacji elektronicznej: blog, e-mail, strona internetowa. Są to formy, które\nwykształciły się z istniejących gatunków.\nPrzykład 3.\nKryzys wartości w świecie skażonym złem. Omów zagadnienie na podstawie\nzamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury.\nKrzysztof Kamil Baczyński\nPokolenie\nWiatr drzewa spienia. Ziemia dojrzała.\nKłosy brzuch ciężki w górę unoszą\ni tylko chmury - palcom czy włosom\npodobne - suną drapieżnie w mrok.\nZiemia owoców pełna po brzegi\nkipi sytością jak wielka misa.\nTylko ze świerków na polu zwisa\ngłowa obcięta strasząc jak krzyk.\nKwiaty to krople miodu - tryskają\nściśnięte ziemią, co tak nabrzmiała,\npod tym jak korzeń skręcone ciała,\nżywcem wtłoczone pod ciemny strop.\nOgromne nieba suną z warkotem.\nLudzie w snach ciężkich jak w klatkach krzyczą.\nUsta ściśnięte mamy, twarz wilczą,\nczuwając w dzień, słuchając w noc.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 67\nPod ziemią drążą strumyki - słychać -\nkrew jak nabiera w żyłach milczenia,\nciągną korzenie krew, z liści pada\nrosa czerwona. I przestrzeń wzdycha.\nNas nauczono. Nie ma litości.\nPo nocach śni się brat, który zginął,\nktóremu oczy żywcem wykłuto,\nktóremu kości kijem złamano,\ni drąży ciężko bolesne dłuto,\nnadyma oczy jak bąble - krew.\nNas nauczono. Nie ma sumienia.\nW jamach żyjemy strachem zaryci,\nw grozie drążymy mroczne miłości,\nwłasne posągi - źli troglodyci1.\nNas nauczono. Nie ma miłości.\nJakże nam jeszcze uciekać w mrok\nprzed żaglem nozdrzy węszących nas,\nprzed siecią wzdętą kijów i rąk,\nkiedy nie wrócą matki ni dzieci\nw pustego serca rozpruty strąk.\nNas nauczono. Trzeba zapomnieć,\nżeby nie umrzeć rojąc to wszystko.\nWstajemy nocą. Ciemno jest, ślisko.\nSzukamy serca - bierzemy w rękę,\nnasłuchujemy: wygaśnie męka,\nale zostanie kamień - tak - głaz.\nI tak staniemy na wozach, czołgach,\nna samolotach, na rumowisku,\ngdzie po nas wąż się ciszy przeczołga,\ngdzie zimny potop omyje nas,\nnie wiedząc: stoi czy płynie czas.\nJak obce miasta z głębin kopane,\npopielejące ludzkie pokłady\nna wznak leżące, stojące wzwyż,\nnie wiedząc, czy my karty iliady\nrzeźbione ogniem w błyszczącym złocie,\nczy nam postawią, z litości chociaż,\nnad grobem krzyż.\n22 VII 1943 r.\nKrzysztof Kamil Baczyński, Pokolenie, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1989.\n1 Troglodyta - człowiek jaskiniowy.\n68 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Rozumienie historii literatury i dziejów kultury jako procesu […].\n5. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia\no nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.\nII. Kształcenie językowe.\n3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy o języku w odczytaniu sensów zawartych\nw strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych\n[…].\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz ich związek\nz programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi,\negzystencjalnymi […];\n14) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie\nkontekst […] historyczny, polityczny […].\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:\n1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni\nw […] tworzeniu własnych wypowiedzi.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n1. Elementy retoryki. Zdający:\n1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\n2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.\nPrzykładowa realizacja zadania (1)\nPlan wypowiedzi\nWprowadzenie - osadzenie zagadnienia w kontekście historyczno-biograficznym:\nKrzysztof Kamil Baczyński jest reprezentantem tzw. „pokolenia Kolumbów”, generacji\nPolaków urodzonych około roku 1920. Zginął w czwartym dniu powstania warszawskiego.\nKolumbowie byli pokoleniem, które urodziło się i dorastało w wolnej Polsce, odbudowywanej\npo 123 latach zaborów i zniszczeniach I wojny światowej. Wybuch kolejnej wojny stał się\ntragedią dla narodu polskiego, a zwłaszcza dla młodych ludzi, wchodzących dopiero\nw dorosłe życie ludzi.\nRozwinięcie zagadnienia:\na) Teza:\nII wojna światowa była aktem okrutnej agresji Niemców wymierzonym w naród polski\ni wywołała kryzys wiary w wartości uznawane za uniwersalne. Spowodowała konieczność\nweryfikacji prawd etycznych i religijnych oraz kwestii rozumienia patriotyzmu.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 69\nb) Argumenty:\nWiersz Baczyńskiego jest manifestem pokolenia, któremu odebrano wiarę w sens\nistnienia świata i we wszystkie zasady, które porządkują ludzkie życie.\nW pierwszych czterech strofach utworu przedstawione są niezwykłe obrazy,\nukazujące bogate życie „dojrzałej ziemi”, w której intensywnie tętni życie: „Kłosy\nbrzuch ciężki w górę unoszą”, „ziemia owoców pełna po brzegi”, „kwiaty to krople\nmiodu”, „pod ziemią drążą strumyki”.\nKontrastem dla takich wizji tętniącej życiem ziemi są pojawiające się jak migawki,\nw tych samych strofach, obrazy cierpienia człowieka: „tylko ze świerków w polu\nzwisa // głowa obcięta strasząc jak krzyk”, „ludzie w snach ciężkich jak w klatkach\nkrzyczą”. Są to obrazy, które nawiązują do Apokalipsy św. Jana, ostatniej księgi\nBiblii, która przedstawia symboliczny koniec świata.\nKolejne trzy strofy rozpoczynają się anaforą: „nas nauczono” - i kolejno wyliczane\nsą okropności wojny i ludzkie tragedie - a to, czego „nauczono”, to brak litości,\nsumienia, brak miłości, niepamięć. Człowiek, doświadczony wojną, traci według\nBaczyńskiego wrażliwość, zamienia się na skutek tragicznych doznań w kamień,\nniczego nie czuje. Czyli - nie potrafi odróżnić dobra od zła, nie ma innych celów,\njak tylko walka, w której wcale nie chodzi o przetrwanie.\nWiersz kończą dramatyczne słowa, które brzmią jak pytanie: „czy nam postawią,\nz litości chociaż, // nad grobem krzyż”. Wojenna apokalipsa zniszczyła ludzkie\nuczucia, wartości i zmieniła świadomość pokolenia, które jej doświadczyło.\nPodobny obraz upadku człowieka i kryzysu wartości znajdziemy w poezji Tadeusza\nRóżewicza - w wierszu Ocalony.\nRóżewicz przedstawia dramatyczną wizję pustki, jaka zostaje w człowieku, kiedy\nzobaczy na własne oczy tragedię, która niszczy wszystkie wyobrażenia o porządku\nświata.\nPodmiot liryczny wiersza Różewicza mówi o sobie: „ocalałem // prowadzony\nna rzeź”. Podmiot liryczny szuka „nauczyciela i mistrza”, żeby przywrócił mu „wzrok\nsłuch i mowę”, a także ponownie nauczył rozumieć życie i świat.\nPodsumowanie:\nW omawianych utworach Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Tadeusza Różewicza pojawia\nsię dylemat moralny i rozdźwięk między systemem wartości ludzi z pokolenia Kolumbów\na wojenną rzeczywistością.\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nPlan wypowiedzi\nWstęp:\nDoświadczenie wojny jest jednym z podstawowych tematów poezji Krzysztofa Kamila\nBaczyńskiego. Poeta należy do pokolenia Kolumbów, pierwszego po 1918 roku\ndorastającego w wolnej Polsce. Utwór Pokolenie jest zapisem refleksji nad smutnym losem\nczłowieka uwikłanego w historię, w tragiczne wydarzenia, na które nie ma wpływu.\n70 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nRozwinięcie zagadnienia:\na) Założenie:\nCzłowiek nie ma wpływu na swój los. Doświadczenie wojny i widocznego kryzysu\nwartości w sposób nieodwracalny zmienia sposób postrzegania świata.\nb) Argumenty:\nUtwór Baczyńskiego przedstawia dramat egzystencjalny człowieka oraz ukazuje\nhistorię jako sekwencję powtarzających się dramatów: „czy my karty iliady\nrzeźbione ogniem w błyszczącym złocie”. Powtarzalność wydarzeń, obrazowana\nprzez symboliczne „koło historii”, jest znanym poglądem, który tłumaczy to, że te\nsame kryzysy powracają w różnych momentach dziejowych.\nW pierwszej części wiersza przedstawione są apokaliptyczne obrazy natury, piękne\ni zarazem straszne: „ogromne nieba suną z warkotem. Ludzie w snach ciężkich jak\nw klatkach krzyczą”, „ciągną korzenie drzew, z liści pada rosa czerwona”.\nW drugiej części utworu wszystkie strofy rozpoczyna anafora „nas nauczono” - ta\n„nauka” podaje w wątpliwość zasady dekalogu, etyki. Zapomnienie, brak litości,\nbrak sumienia, brak miłości - to postawy, które przypominają założenia nihilizmu\ni kwestionują tradycyjne systemy wartości. Trwanie w sytuacji zagrożenia uczy\nczłowieka poświęcenia, ale też innych zachowań, łamiących normy moralne.\nOstatnia strofa przedstawia pokolenie wojenne, które nie miało wpływu na swój los:\n„czy nam postawią, z litości chociaż, // nad grobem krzyż”.\nPodobna refleksja o filozofii historii pojawia się w książce Gustawa\nHerlinga-Grudzińskiego Inny świat. Zapiski sowieckie. Jest ona autobiograficznym\nzapisem doświadczeń pisarza z pobytu w sowieckim łagrze.\nTytuł książki nawiązuje do Zapisków z martwego domu Fiodora Dostojewskiego,\nw których opisał swoje tragiczne doświadczenia z syberyjskiej katorgi. Ta\nrzeczywistość była bardzo bliska obserwacjom Grudzińskiego, trafnie określała\n„inność” tamtego, łagrowego świata, w którym żadne znane wartości nie istniały.\nNormy etyczne, godność człowieka, wartości humanistyczne w świecie łagrów\nuległy zupełnej degradacji - widać to na przykład w dramatycznej historii\nKostylewa, Rosjanina, który systematycznie opala sobie rękę, a gdy to się wydało,\noblewa się wrzątkiem, by uniknąć zsyłki na Kołymę. Umiera w straszliwych\nmęczarniach.\nPrzedstawione w obu tekstach obrazy okrucieństwa i degradacji świata znanych\nwartości są sugestywne, budzą sprzeciw i refleksję na temat niestabilności\nhumanistycznych wartości.\nZakończenie:\nWniosek, który pojawia się po lekturze Pokolenia Baczyńskiego i Innego świata\nHerlinga-Grudzińskiego jest pesymistyczny, ponieważ człowiek jest częścią historii, świata\nskażonego złem. Musi walczyć w obronie tego, w co wierzy.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 71\n2.2.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami.4\nCzęść pisemna na poziomie podstawowym\nW Informatorze dla każdego zadania podano:\nliczbę punktów możliwych do uzyskania za jego rozwiązanie (po numerze zadania)\nnajważniejsze wymagania ogólne i szczegółowe, które są sprawdzane w tym zadaniu\nzasady oceniania rozwiązań zadań\npoprawne rozwiązanie każdego zadania zamkniętego oraz przykładowe rozwiązania\nkażdego zadania otwartego.\nZadania w poszczególnych częściach nie stanowią przykładowych arkuszy\negzaminacyjnych, ponieważ zawierają większą liczbę zadań, niż to zostało określone\nw tabeli 7. na stronie 28 tego Informatora.\nCzęść 1. Test Język polski w użyciu\nWiązka 1.\nPrzeczytaj uważnie teksty, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nimi. Odpowiadaj\ntylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono\ninaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.\nTekst 1.\nAleksandra Stanisławska\nNiebezpieczna sztuczna inteligencja\nBrązowy olbrzym Talos z Krety1. Gliniany golem2 z Pragi. Komputer HAL z Odysei\nkosmicznej3. Każdy z tych fikcyjnych tworów miał być zaprojektowany przez człowieka\ni obdarzony inteligencją podobną do naszej. Ten mit ma się do dziś znakomicie. […]\nOpowieści o AI [sztucznej inteligencji] są zadziwiająco podobne. Maszyny czy komputery są\nw nich kopiami człowieka. Myślą według ludzkich schematów, rozmawiają, odczuwają\nemocje. Jednak takie podejście do inteligentnych maszyn to poważny błąd.\nLudzki mózg to efekt milionów lat ewolucji, która dopasowywała jego działanie do\nwarunków, w jakich żyli nasi praprzodkowie. Aby bezbronne, stopniowo łysiejące małpy\nmogły przetrwać, potrzebna była współpraca w grupie. To ona doprowadziła do\nwykształcenia mowy, mimiki i mnóstwa zachowań, które dziś leżą u podstaw działania\nspołeczeństwa. Ale sztuczna inteligencja ma nas przerastać możliwościami i szybkością\nmyślenia. Jej celem nie powinno więc być skopiowanie ludzkiego mózgu wraz z jego\nograniczeniami, lecz zbudowanie czegoś szybszego i sprawniejszego. […]\nWyobraźmy sobie coś, co może w każdym momencie dowolnie modyfikować dane\nprzesyłane przez internet. Taka AI miałaby potężny wpływ na dużą część świata, a zarazem\nbyłaby niemal niewykrywalna. Moglibyśmy się pocieszać, że to nadal tylko fikcja - gdyby nie\nalgorytmy. To programy działające w internecie, na komputerach czy urządzeniach\n4 Prezentowane w Informatorze przykładowe rozwiązania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi oraz\nwypracowania są pracami uczniowskimi pozyskanymi z próbnego zastosowania i ocenionymi przez\negzaminatorów.\n72 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nmobilnych, analizujące nasze zachowania. Wyszukiwarka Google uczy się tego, co nas\ninteresuje, i wyświetla nam reklamy na tej podstawie. Tak samo działają algorytmy\nFacebooka, sklepów internetowych podsuwających nam rekomendacje czy serwisów\nrandkowych, dopasowujących ludzi na podstawie mnóstwa różnych parametrów.\nSkomputeryzowanych systemów do analizy danych coraz częściej używają banki,\nubezpieczalnie czy szpitale. Oczywiście trudno nazwać to sztuczną inteligencją, ale równie\ntrudno byłoby uznać, że nie ma to na nas żadnego wpływu. Programy komputerowe\nzaczynają decydować o tym, co kupujemy, z kim się spotkamy albo czy dostaniemy kredyt.\n[…]\nNic dziwnego, że coraz częściej pojawiają się apele, aby AI podlegała ludzkiej kontroli.\nMówił o tym chociażby wybitny fizyk i wizjoner prof. Stephen Hawking. Jego zdaniem nie\nistnieją fizyczne ograniczenia rozwoju sztucznej inteligencji. „Można wyobrazić sobie taką\ntechnologię, która przechytrzy rynki finansowe, prześcignie badaczy i zmanipuluje\nprzywódców oraz opracuje broń, której zasad działania nawet nie będziemy mogli zrozumieć.\nKrótkoterminowy wpływ sztucznej inteligencji zależy od tego, kto ją kontroluje,\ndługoterminowy - od tego, czy w ogóle można ją kontrolować” - twierdzi uczony. […]\nTylko czy to w ogóle możliwe? AI może przerastać nas tak bardzo i rozwijać się tak\nszybko, że zapanowanie nad nią będzie całkowicie niemożliwe. Bo ograniczenia, które\nmożemy jej narzucić, mogą być tylko takie, jakie zdołamy wymyślić. Tymczasem sztuczna\ninteligencja ma - z definicji - być od nas lepsza w myśleniu.\nCo gorsza, jej rozwój może sprawić, że ludzie, którzy myśleniem zarabiają dziś na życie,\nstracą pracę, a więc i wpływ na dalsze losy świata. […] Dziś mówi się o tym, że\nautomatyzacja i roboty pozbawiają ludzi pracy fizycznej. Co się stanie, jeśli komputerowe\nmyślenie okaże się lepsze od ludzkiego wszędzie tam, gdzie potrzebne są zdolności\nanalityczne i kreatywność? […] Piszmy więc o sztucznej inteligencji, debatujmy i twórzmy jej\nwizje - póki jeszcze możemy\nNa podstawie: Aleksandra Stanisławska, Niebezpieczna sztuczna inteligencja, www.focus.pl\n1 Talos - w mitologii greckiej olbrzym wykonany z brązu przez Hefajstosa.\n2 Golem - istota utworzona z gliny na kształt człowieka, ale pozbawiona duszy i zdolności mowy.\n3 Komputer HAL - fikcyjny komputer przedstawiony w książce Odyseja kosmiczna oraz w filmie o tym samym\ntytule.\nTekst 2.\nŁukasz Lamża\nSztuczna przeciętność\nGdy czyta się i ogląda science fiction sprzed 50-100 lat, sztuczna inteligencja (AI)\npojawia się głównie w roli potężnej, budzącej respekt siły - czasem nam sprzyjającej, zwykle\njednak stanowiącej mniej czy bardziej zawoalowane zagrożenie. […]\nTo w tych latach powstał też słynny filozoficzny problem „silnej sztucznej inteligencji” -\nczyli takiej, która jest samodzielnym, wszechstronnie rozwiniętym „umysłem” wyposażonym\nw „świadomość”, cokolwiek te terminy znaczą - przeciwstawianej „słabej” AI, która miałaby\n„tylko” wykonywać polecenia, realizując zadany program o ściśle określonej funkcji.\nDziś problemy te, jak i sam język, którym zostały wyrażone, po prostu trącą myszką.\nWielu filozofów umysłu i kognitywistów1 na słowa „świadomość” i „umysł” reaguje alergicznie,\nponieważ te abstrakcyjne terminy po prostu niepotrzebnie zatruwają ich konkretne,\npożyteczne badania nad przetwarzaniem obrazu w korze wzrokowej, pamięcią przestrzenną\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 73\nalbo neurochemią lęku. Również AI przestało być teorią i są na świecie tysiące\nprogramistów, dla których tworzenie inteligentnych algorytmów to chleb powszedni. O czym\ntu filozofować?!\nSztuczna inteligencja to dziś produkt, i to cenny. AI usuwa szum ze zdjęć w twoim\nsmartfonie, dobiera czas prania w twojej pralce i wybiera najszybszą trasę w twoim GPS-ie,\na także podpowiada Facebookowi, co wyświetlić na twojej stronie głównej. […]\nTo właśnie skrajnie abstrakcyjne, roszczeniowe podejście do sztucznej inteligencji\nodpowiada za tzw. AI effect, który Douglas Hofstadter2 wyraził w postaci złośliwego\npowiedzonka: „AI to wszystko, czego jeszcze nie ma”. W praktyce „efekt AI” polega na tym,\nże każdy kolejny przejaw inteligencji maszynowej jest kwitowany stwierdzeniem: „Phi, to\njeszcze nie jest inteligencja”. W rozmowie z poszukiwaczami „prawdziwej AI” możemy też\nusłyszeć, że „prawdziwa” sztuczna inteligencja powinna nas zaskakiwać - bo przecież co to\nza inteligencja, która potulnie wykonuje polecenia. Nic więc dziwnego, że rozwiązanie\nkażdego kolejnego zadania dla AI oznacza zawsze tylko podnoszenie poprzeczki - skoro\ntwórca algorytmu rozumie, jak to zadanie rozwiązać, to znika element zaskoczenia z faktu,\nże algorytm odnalazł owo rozwiązanie. […]\nDrugim, bliźniaczym aspektem „problemu z AI” są równie nierealistyczne przekonania\ndotyczące poziomu inteligencji i kreatywności ludzi. Zauważmy, że w starym, dobrym\nscience fiction na polu bitwy między sztuczną i ludzką inteligencją również i my zawsze\njesteśmy reprezentowani przez crème de la crème3. Ponieważ autorami SF są zwykle\njajogłowe naukoluby, bohaterami ich opowieści są też - niespodzianka - jajogłowe\nnaukoluby: genialni inżynierowie, fizycy, doświadczeni nawigatorzy statków kosmicznych\nz uprawnieniami IV poziomu. […]\nTrudno nam więc pogodzić się z faktem, że większość naszych decyzji - o czym pisze\nchoćby ekonomista Daniel Kahneman w „Pułapkach myślenia” - podejmowana jest zbyt\nszybko i zbyt automatycznie, aby można je było uznać za racjonalne, a nasze interakcje\nz bliźnimi można w dużym stopniu sprowadzić do scenariusza mieszczącego się na kilku\nkartkach A4, co pięknie zdemaskował Erving Goffman w „Człowieku w teatrze życia\ncodziennego”. „Ja-kupujący-rano-chleb” i „ja-jadący-metrem” to wcale nie ów wyidealizowany\nCzłowiek, do którego miałaby rzekomo dążyć sztuczna inteligencja - samoświadomy,\nkreatywny, rozprawiający o Sztuce, Matematyce i Abstrakcji. Dzisiejsza AI jest zaś wynikiem\nzderzenia wzniosłej teorii z rzeczywistością ludzką - z faktycznym codziennym życiem\nmiliardów homo sapiens. AI naśladuje więc rzeczywistą ludzką inteligencję, a nie tę będącą\nromantycznym ideałem zrodzonym w głowach filozofów.\nNa podstawie: Łukasz Lamża, Sztuczna przeciętność, www.tygodnikpowszechny.pl\n1 Kognitywistyka - dziedzina nauki zajmująca się badaniem procesów poznawczych; bada, czym jest poznanie,\ndo czego służy i jak działa.\n2 Douglas Hofstadter - pisarz amerykański.\n3 Crème de la crème (z fr.) - śmietanka towarzyska, coś najlepszego.\n74 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZadanie 1. (0-2)\nWyjaśnij, jakie znaczenie dla rozumienia każdego z tekstów ma użycie słownictwa\nwartościującego w ich tytułach.\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania […] tekstów kultury,\na także ich wzajemnej korespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury […].\nII. Kształcenie językowe.\n1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy z zakresu nauki o języku.\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n3) […] rozpoznaje środki językowe i ich funkcje zastosowane w tekstach […].\nII. Kształcenie językowe.\n2. Zróżnicowanie języka. Zdający:\n7) rozpoznaje słownictwo o charakterze wartościującym […].\nZasady oceniania\n2 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym wyjaśnieniem odwołującym się do obu tekstów.\n1 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym wyjaśnieniem odwołującym się do jednego tekstu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nUżycie słownictwa wartościującego ujawnia stosunek autorów do omawianego zjawiska.\nW pierwszym tekście określenie sztucznej inteligencji przymiotnikiem niebezpieczna\nsugeruje zagrożenie ze strony sztucznej inteligencji, która zdominuje cywilizację człowieka.\nTytuł drugiego tekstu - Sztuczna przeciętność - niesie informację, że sztucznej inteligencji\nnie należy się obawiać, ponieważ naśladuje ona przeciętną inteligencję człowieka.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 75\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nSłownictwo wartościujące użyte w tytułach ma za zadanie przekazać nam, jakie podejście\ndo sztucznej inteligencji mają autorzy tekstów. Aleksandra Stanisławska w swoim artykule\nprzybliża nam niebezpieczeństwa, jakie czekają na nas, gdy za bardzo zaufamy sztucznej\ninteligencji.\nZadanie 2. (0-2)\nCzy to, co Łukasz Lamża w swoim tekście opisuje jako „słabą sztuczną inteligencję”,\nAleksandra Stanisławska w swoim wywodzie uznaje za sztuczną inteligencję?\nW uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.\nWymagania ogólne\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania […] tekstów kultury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nII. Kształcenie językowe.\n1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy z zakresu nauki o języku.\nWymaganie szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów, np. publicystycznych,\npopularnonaukowych, naukowych.\nZasady oceniania\n2 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym uzasadnieniem odwołującym się do obu tekstów.\n1 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym uzasadnieniem odwołującym się do jednego tekstu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nŁukasz Lamża słabą sztuczną inteligencją nazywa taką, która zaprogramowana jest na\nwykonywanie pewnych konkretnych zadań, niemyślącą samodzielnie, natomiast Aleksandra\nStanisławska pisze, że to (m.in. programy internetowe) trudno nazwać AI. Autorka\npierwszego tekstu za sztuczną inteligencję uważa jedynie tę mającą działać samodzielnie.\n76 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nNie. Łukasz Lamża, przywołując podział na „silną” i „słabą” sztuczną inteligencję,\nprzedstawia „słabą” sztuczną inteligencję jako tę, która wykonuje polecenia człowieka.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Zadanie 2.:<br>składa się z polecenia i tekstu (w zadaniach stosowane są trzy typy tekstów:<br>nieliterackie, literackie i ikoniczne), zawierającego zagadnienie w formie twierdzenia lub<br>pytania odnoszącego się do załączonego tekstu oraz wybranego kontekstu zgodnie<br>ze schematem przedstawionym w TABELI 3.<br>umożliwia zdającemu wykazanie się dojrzałością intelektualną, orientacją w problemach<br>kultury, w tym literatury, sztuki lub języka, a także wykazanie się sprawnością<br>językowo-retoryczną oraz rozumieniem tekstu stanowiącego inspirację do wypowiedzi<br>odwołuje się do wiadomości i umiejętności z III etapu edukacyjnego.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 17<br>TABELA 3. SCHEMAT POLECENIA W ZADANIU 2. (LITERATURA/SZTUKA/JĘZYK)<br>SCHEMAT POLECENIA DO ZAGADNIENIA ZWIĄZANEGO<br>Z LITERATURĄ<br>(ZADANIA<br>ZAWIERAJĄCE<br>MATERIAŁ LITERACKI)<br>ZE SZTUKĄ<br>(ZADANIA ZAWIERAJĄCE<br>MATERIAŁ IKONICZNY)<br>Z JĘZYKIEM<br>(ZADANIA<br>ZAWIERAJĄCE<br>MATERIAŁ DO<br>ANALIZY JĘZYKOWEJ)<br>ZAGADNIENIE<br>W FORMIE<br>TWIERDZENIA<br>LUB PYTANIA<br>np.<br>Kryzys wartości<br>w świecie skażonym<br>złem.<br>np.<br>Tworzenie -<br>naśladowanie<br>rzeczywistości czy jej<br>wyobrażanie?<br>np.<br>Zróżnicowanie<br>językowe<br>wypowiedzi jako<br>sposób wyrażania<br>emocji.<br>ELEMENT 1.<br>POLECENIA:<br>TEKST<br>ŹRÓDŁOWY<br>Omów zagadnienie<br>na podstawie<br>zamieszczonego<br>poniżej materiału<br>Omów zagadnienie<br>na podstawie<br>zamieszczonego<br>poniżej materiału<br>Omów zagadnienie<br>na podstawie<br>zamieszczonego<br>poniżej materiału<br>ELEMENT 2.<br>POLECENIA:<br>TEKST 2.<br>ALBO<br>WŁASNE<br>DOŚWIADCZENIA<br>oraz<br>wybranego tekstu<br>kultury albo utworu<br>literackiego.<br>oraz<br>wybranego utworu<br>literackiego.<br>oraz<br>wybranego tekstu<br>kultury albo utworu<br>literackiego, albo<br>własnych<br>doświadczeń<br>komunikacyjnych.<br>Wybrany utwór literacki, będący drugim tekstem, do którego odwołuje się zdający w swojej<br>wypowiedzi, może być:<br>lekturą obowiązkową<br>lekturą uzupełniającą<br>utworem literackim niebędącym lekturą, w tym utworem poetyckim.<br>Przebieg egzaminu<br>Przebieg egzaminu przedstawiono w TABELI 4.<br>TABELA 4. PRZEBIEG EGZAMINU USTNEGO<br>PRZEBIEG EGZAMINU<br>CZAS TRWANIA<br>CZYNNOŚCI<br>ORGANIZACYJNE<br>Zdający losuje zestaw egzaminacyjny zawierający<br>dwa zadania.<br>PRZYGOTOWANIE<br>ZDAJĄCEGO DO<br>WYPOWIEDZI<br>MONOLOGOWYCH<br>Zdający przygotowuje się do wygłoszenia<br>wypowiedzi monologowych na dwa tematy<br>zamieszczone w wylosowanym zestawie (może<br>w tym czasie przygotować ramowy plan<br>wypowiedzi, konspekt, notatki pomocnicze).<br>Nie więcej niż<br>15 minut.<br>18 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>WYPOWIEDZI<br>MONOLOGOWE<br>ZDAJĄCEGO<br>Zdający wygłasza wypowiedzi monologowe.<br>Wypowiedzi monologowe zdającego nie mogą być<br>przerywane przez zespół przedmiotowy<br>(z wyjątkiem sytuacji, kiedy upłynął czas na nie<br>przeznaczony). Zdający nie musi realizować zadań<br>w kolejności, w jakiej zostały zamieszczone<br>w zestawie zadań egzaminacyjnych - może<br>rozpocząć wypowiedź od wybranego przez siebie<br>zadania.<br>Nie więcej niż<br>10 minut (może<br>je wygłosić<br>w czasie<br>krótszym niż 10<br>minut).<br>ROZMOWA<br>ZESPOŁU<br>PRZEDMIOTOWEGO<br>ZE ZDAJĄCYM<br>Rozmowa zespołu przedmiotowego ze zdającym<br>może dotyczyć:<br>zagadnień określonych w poleceniach do obu<br>zadań lub do jednego z dwóch zadań<br>utworu literackiego albo tekstu kultury, w tym<br>materiału ikonicznego, dołączonego<br>do polecenia<br>treści utworów literackich i tekstów kultury<br>przywołanych przez zdającego<br>w wypowiedziach.<br>W trakcie rozmowy zdający odpowiada na pytania,<br>realizuje polecenia lub odnosi się do zagadnienia<br>przedstawionego przez zespół przedmiotowy<br>(łącznie od 1 do 3 pytań/poleceń/zagadnień).<br>Zadawane pytania nie mogą dotyczyć<br>faktograficznych detali dotyczących lektury<br>obowiązkowej / omówionych tekstów kultury.<br>Co najmniej jedno z pytań/poleceń/zagadnień<br>w rozmowie do zadania 1. i/lub zadania 2. będzie<br>dotyczyło refleksji indywidualnej zdającego<br>związanej z omawianym problemem, tzn. zostanie<br>sformułowane w taki sposób, aby umożliwić<br>zdającemu odniesienie się do któregokolwiek<br>z zadań egzaminacyjnych z własnej perspektywy,<br>przedstawienie własnego stanowiska, np.<br>w przypadku tematu: Czym dla człowieka<br>może być doświadczenie samotności? zdający<br>może zostać poproszony o odpowiedź np. na<br>takie pytania:<br>✓ Czy wyobrażasz sobie swoje życie<br>w samotności, takie jak Konrada z III cz.<br>„Dziadów” Adama Mickiewicza? Uzasadnij<br>odpowiedź.<br>✓ Czy postawa Konrada z Wielkiej<br>Improwizacji jest dla ciebie przekonująca?<br>Uzasadnij odpowiedź.<br>Nie więcej niż<br>5 minut.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 19<br>w przypadku tematu: Tworzenie -<br>naśladowanie rzeczywistości czy jej<br>wyobrażanie? zdający może zostać<br>poproszony o odpowiedź np. na takie pytania:<br>✓ Którą strategię tworzenia<br>przyjęłabyś/przyjąłbyś, gdybyś była/był<br>artystą: klasyczną czy awangardową?<br>Uzasadnij odpowiedź.<br>✓ Czy wolisz czytać książki, które bardziej<br>naśladują rzeczywistość, czy takie, które ją<br>kreują? Uzasadnij odpowiedź.<br>✓ Które dzieła są bardziej przydatne młodemu<br>człowiekowi we współczesnym świecie -<br>naśladujące rzeczywistość czy kreujące ją?<br>Uzasadnij odpowiedź.<br>Wykonanie obu zadań egzaminacyjnych w części ustnej wymaga:<br>zrozumienia tematów wypowiedzi i sformułowanych w nich zagadnień<br>wykorzystania znajomości lektury obowiązkowej i umiejętności jej odczytania<br>do omówienia zagadnienia określonego w zadaniu 1.<br>odczytania (interpretacji) dołączonego tekstu kultury pod kątem wskazanego<br>w poleceniu zagadnienia, odwołania się do innych tekstów kultury albo własnych<br>doświadczeń, wykorzystania wiedzy i umiejętności z zakresu historii i teorii literatury,<br>języka i retoryki do omówienia zagadnienia określonego w zadaniu 2.<br>odwołania się do wybranych kontekstów związanych z tematem wypowiedzi<br>opracowania wypowiedzi pod względem kompozycyjnym i językowo-stylistycznym<br>wygłoszenia wypowiedzi zgodnie z zasadami retoryki<br>udziału w rozmowie dotyczącej zagadnienia/zagadnień określonych w poleceniu/<br>poleceniach oraz wygłoszonych wypowiedzi monologowych.<br><br>Przykładowe zadania do części ustnej (bez określania poziomu) wraz<br>z rozwiązaniami znajdują się na stronach 52-70.<br>20 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>ZASADY OCENIANIA EGZAMINU USTNEGO<br>Za egzamin ustny zdający będzie mógł otrzymać maksymalnie 30 punktów. Oceniając<br>wypowiedzi zdającego, członkowie zespołu przedmiotowego będą przydzielali punkty<br>w czterech kryteriach, tj.:</p>\n<ol><li>aspekt merytoryczny wypowiedzi monologowych w zadaniach 1. i 2. (od 0 do 16 pkt)</li><li>kompozycja wypowiedzi monologowych w zadaniach 1. i 2. oceniana łącznie</li></ol>\n<p>(od 0 do 4 pkt)</p>\n<ol><li>aspekt merytoryczny wypowiedzi podczas rozmowy (od 0 do 6 pkt)</li><li>zakres i poprawność środków językowych w wypowiedziach monologowych oraz</li></ol>\n<p>podczas rozmowy (od 0 do 4 pkt).<br>Zdający zda część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego, jeżeli uzyska 30%<br>możliwych do uzyskania, tj. 9 punktów. Wagi poszczególnych kryteriów przedstawiono<br>na poniższym schemacie - podano wartości w przybliżeniu.<br>Aspekt merytoryczny<br>wypowiedzi<br>monologowych<br>[16 pkt]<br>≈ 53%<br>Kompozycja<br>wypowiedzi<br>monologowych<br>[4 pkt]<br>≈ 13%<br>Aspekt merytoryczny<br>wypowiedzi podczas<br>rozmowy<br>[6 pkt]<br>≈ 20%<br>Zakres i poprawność<br>środków językowych<br>w wypowiedziach<br>zdającego<br>[4 pkt]<br>≈ 13%<br>Kryteria oceniania<br>wypowiedzi ustnej<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 21</p>\n<ol><li>Aspekt merytoryczny wypowiedzi monologowych (maksymalnie 16 punktów)</li></ol>\n<p>Uwaga. Za wypowiedź monologową zdający może otrzymać maksymalnie 16 pkt<br>(zadanie 1. - 8 pkt, zadanie 2. - 8 pkt).<br>Zadanie 1.<br>Zadanie 2.<br>W zadaniu 1.<br>Temat + 2 elementy<br>(zagadnienie + lektura</p>\n<ul><li>kontekst przywołany</li></ul>\n<p>przynajmniej<br>częściowo<br>funkcjonalnie)<br>W zadaniu 2.<br>Temat + 2 elementy<br>(zagadnienie + tekst 1</p>\n<ul><li>tekst 2 / własne</li></ul>\n<p>doświadczenia)<br>bogata argumentacja; bez<br>poważnych błędów rzeczowych<br>8<br>8<br>bogata argumentacja z 1-2<br>poważnymi błędami rzeczowymi<br>ALBO<br>zadowalająca argumentacja bez<br>błędów rzeczowych<br>7<br>7<br>zadowalająca argumentacja z 1-2<br>poważnymi błędami rzeczowymi<br>ALBO<br>powierzchowna argumentacja bez<br>błędów rzeczowych<br>6<br>6<br>powierzchowna argumentacja z 1-2<br>poważnymi błędami rzeczowymi<br>5<br>5<br>W zadaniu 1.<br>Temat + 1 element<br>(zagadnienie +<br>lektura)<br>W zadaniu 2.<br>Temat + 1 element<br>(zagadnienie + tekst 1<br>LUB<br>zagadnienie + tekst 2<br>/ własne<br>doświadczenia)<br>bogata argumentacja; bez<br>poważnych błędów rzeczowych<br>4<br>4<br>bogata argumentacja z 1-2<br>poważnymi błędami rzeczowymi<br>ALBO<br>zadowalająca argumentacja bez<br>błędów rzeczowych<br>3<br>3<br>zadowalająca argumentacja z 1-2<br>poważnymi błędami rzeczowymi<br>ALBO<br>powierzchowna argumentacja bez<br>błędów rzeczowych<br>2<br>2<br>powierzchowna argumentacja z 1-2<br>poważnymi błędami rzeczowymi<br>1<br>1<br>brak wypowiedzi; wypowiedź nie na temat; wypowiedź zawiera<br>błąd kardynalny ALBO 3 lub więcej poważnych błędów<br>rzeczowych; wypowiedź nie odnosi się w ogóle do lektury<br>wskazanej w poleceniu<br>0<br>0<br>Uwagi.</p>\n<ol><li>Jeżeli liczba punktów przyznana w kryterium Aspekt merytoryczny wypowiedzi</li></ol>\n<p>monologowych w którymkolwiek z zadań wynosi 0 pkt, to w kryterium 2. za kompozycję<br>wypowiedzi monologowej w tym zadaniu, przyznaje się również 0 pkt.</p>\n<ol><li>Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Aspekt merytoryczny</li></ol>\n<p>wypowiedzi monologowych wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach przyznaje<br>się 0 pkt.<br>22 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Wyjaśnienia (kryterium 1. - Aspekt merytoryczny wypowiedzi monologowej)</p>\n<ol><li>Argumentacja to uzasadnienie stanowiska zdającego wobec zagadnienia sformułowanego</li></ol>\n<p>w poleceniu za pomocą argumentów.</p>\n<ol><li>Bogata argumentacja to argumentacja pogłębiona, poparta trafnymi przykładami</li></ol>\n<p>i szeroka/wieloaspektowa, stanowiąca - jako całość - wnikliwą analizę zagadnienia<br>sformułowanego w poleceniu, zawierająca elementy refleksji / głębszego namysłu nad<br>zagadnieniem.</p>\n<ol><li>Zadowalająca argumentacja to argumentacja pogłębiona, poparta trafnymi przykładami.</li><li>Powierzchowna argumentacja to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca</li></ol>\n<p>w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami<br>niepoparta przykładami.</p>\n<ol><li>Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w wypowiedzi do np.:</li><li>innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu</li><li>historii literatury</li><li>teorii literatury</li><li>charakteru epoki</li><li>biografii autora</li><li>filmu, spektaklu teatralnego</li><li>utworu muzycznego, dzieła plastycznego</li><li>mitologii</li><li>Biblii</li><li>religii</li><li>historii</li><li>filozofii</li><li>kwestii politycznych</li><li>kwestii społecznych,</li></ol>\n<p>wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego zagadnienia<br>w szerszej perspektywie.<br>Zdający powinien wykorzystać kontekst przynajmniej częściowo funkcjonalnie, tzn. trafnie<br>ze względu na omawiane zagadnienie przywołać np. informacje, wydarzenia - kontekst nie musi<br>pogłębiać ani rozwijać omawianego zagadnienia.</p>\n<ol><li>Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości treści i problematyki lektury</li></ol>\n<p>obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie:<br>a) fabuły, w tym głównych wątków utworu<br>b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów.</p>\n<ol><li>Błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie</li></ol>\n<p>programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach).</p>\n<ol><li>Poważny błąd rzeczowy to błąd świadczący o:</li><li>nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (z podstawy programowej),</li></ol>\n<p>do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj.<br>np. błąd w przypisaniu autorstwa, w użyciu błędnego nazwiska/imienia bohatera, dotyczący<br>losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne</p>\n<ol><li>nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający,</li></ol>\n<p>innego niż lektura obowiązkowa (każdy błąd merytoryczny)</p>\n<ol><li>braku wiedzy dotyczącej kontekstu wybranego przez zdającego, np. błędne przywołanie</li></ol>\n<p>pojęć lub faktów historycznych.</p>\n<ol><li>Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera,</li></ol>\n<p>którego można w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a wypowiedź zdającego świadczy<br>o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 23</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi monologowych (maksymalnie 4 punkty)</li></ol>\n<p>Zadanie 1.<br>Zadanie 2.<br>Kompozycja wypowiedzi spójna (tzn. uporządkowana,<br>logiczna).<br>2<br>2<br>Kompozycja wypowiedzi częściowo spójna.<br>1<br>1<br>Kompozycja wypowiedzi niespójna.<br>0<br>0<br>Wyjaśnienia (kryterium 2. - Kompozycja wypowiedzi monologowych)</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi jest spójna, jeżeli wypowiedź zawiera wstęp, część zasadniczą</li></ol>\n<p>i zakończenie, a te elementy składają się na logiczną i uporządkowaną całość.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi jest częściowo spójna, jeżeli w wypowiedzi:</li></ol>\n<p>a) brakuje wstępu oraz/lub zakończenia ALBO<br>b) połączenie między dwoma z trzech elementów wypowiedzi, tj. wstępem a częścią<br>zasadniczą, ALBO częścią zasadniczą a zakończeniem, ALBO wstępem a zakończeniem<br>jest nielogiczne, ALBO<br>c) zawarto treści nieistotne, zbędne dla omawianego zagadnienia, bez związku z omawianym<br>zagadnieniem.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi jest niespójna, jeżeli w wypowiedzi:</li></ol>\n<p>a) brakuje części zasadniczej ALBO<br>b) połączenia między trzema elementami wypowiedzi, tj. wstępem, częścią zasadniczą<br>a zakończeniem są nielogiczne, ALBO<br>c) zawarto nieuzasadnione wnioski, sprzeczne stwierdzenia.<br>24 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025</p>\n<ol><li>Aspekt merytoryczny wypowiedzi podczas rozmowy</li></ol>\n<p>(maksymalnie 6 punktów)<br>Wypowiedzi na<br>temat (na temat =<br>adekwatne +<br>merytorycznie<br>poprawne)<br>w zakresie wypowiedzi, które są na temat: właściwy<br>stopień uszczegółowienia wypowiedzi względem<br>postawionego pytania / postawionych pytań<br>6<br>w zakresie wypowiedzi, które są na temat: zaburzenia<br>w stopniu uszczegółowienia wypowiedzi względem<br>postawionego pytania / postawionych pytań<br>5<br>Fragmenty<br>wypowiedzi na<br>temat, pozostałe<br>fragmenty<br>wypowiedzi -<br>częściowo na temat<br>(zaburzenia w<br>adekwatności lub<br>zaburzenia<br>merytoryczne)<br>w zakresie wypowiedzi, które są na temat lub częściowo<br>na temat: właściwy stopień uszczegółowienia wypowiedzi<br>względem postawionego pytania / postawionych pytań<br>4<br>w zakresie wypowiedzi, które są na temat lub częściowo<br>na temat: zaburzenia w stopniu uszczegółowienia<br>wypowiedzi względem postawionego pytania /<br>postawionych pytań<br>3<br>Wszystkie<br>wypowiedzi<br>częściowo na temat<br>(zaburzenia<br>w adekwatności lub<br>zaburzenia<br>merytoryczne)<br>w zakresie wypowiedzi, które są częściowo na temat:<br>właściwy stopień uszczegółowienia wypowiedzi<br>względem postawionego pytania / postawionych pytań<br>2<br>w zakresie wypowiedzi, które są częściowo na temat:<br>zaburzenia w stopniu uszczegółowienia wypowiedzi<br>względem postawionego pytania / postawionych pytań<br>1<br>Wypowiedzi nie na temat; wszystkie wypowiedzi zdawkowe; błąd kardynalny;<br>niezachowanie zasad dialogu (np. niezachowanie norm grzecznościowych)<br>0<br>Wyjaśnienia (kryterium 3. - Aspekt merytoryczny wypowiedzi podczas<br>rozmowy)</p>\n<ol><li>Wypowiedzi na temat to wypowiedzi:</li></ol>\n<p>a) adekwatne do zadawanych pytań<br>b) poprawne merytorycznie.</p>\n<ol><li>Wypowiedzi częściowo na temat to wypowiedzi nieadekwatne do zadawanych pytań ALBO</li></ol>\n<p>niepoprawne merytorycznie.</p>\n<ol><li>Wypowiedzi zdającego podczas rozmowy są właściwie uszczegółowione, jeżeli nie ograniczają</li></ol>\n<p>się wyłącznie do ogólnikowych stwierdzeń, a zawierają ich rozwinięcie.</p>\n<ol><li>Zaburzenia w stopniu uszczegółowienia wypowiedzi wynikają z operowania ogólnikami przez</li></ol>\n<p>zdającego w czasie rozmowy, z braku precyzji w wyjaśnianiu omawianych<br>zagadnień/kwestii/pojęć itp.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 25</p>\n<ol><li>Zakres i poprawność środków językowych w wypowiedziach zdającego</li></ol>\n<p>(maksymalnie 4 punkty)<br>Uwaga.<br>Oceniając zakres i poprawność środków językowych, bierze się pod uwagę zarówno<br>wypowiedzi monologowe zdającego, jak i jego wypowiedzi podczas rozmowy. Jeżeli zdający<br>nie podejmie rozmowy, wówczas w kryterium 4. przyznaje się 0 pkt.<br>Zadowalający zakres<br>środków językowych,<br>w szczególności<br>leksykalnych<br>w wypowiedziach zachowano właściwą dla języka<br>mówionego poprawność językową (w zakresie fleksji,<br>leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność<br>(dopuszczalne sporadyczne błędy językowe oraz/lub<br>usterki w płynności)<br>4<br>w wypowiedziach częściowo zachowano właściwą dla<br>języka mówionego poprawność językową (w zakresie<br>fleksji, leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność<br>(w wypowiedzi występowały liczne błędy językowe<br>oraz/lub usterki w płynności)<br>3<br>Wąski zakres środków<br>językowych<br>w wypowiedziach zachowano właściwą dla języka<br>mówionego poprawność językową (w zakresie fleksji,<br>leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność<br>(dopuszczalne sporadyczne błędy językowe oraz/lub<br>usterki w płynności)<br>2<br>w wypowiedziach częściowo zachowano właściwą dla<br>języka mówionego poprawność językową (w zakresie<br>fleksji, leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz płynność<br>(w wypowiedzi występowały liczne błędy językowe<br>oraz/lub usterki w płynności)<br>1<br>Wypowiedź niekomunikatywna ALBO<br>W wypowiedzi nie zachowano właściwej dla języka mówionego poprawności<br>językowej (w zakresie fleksji, leksyki, frazeologii, składni i fonetyki) oraz<br>płynności (w wypowiedzi występowały bardzo liczne błędy językowe oraz/lub<br>usterki w płynności).<br>0<br>Wyjaśnienia (kryterium 4. - Zakres i poprawność środków językowych)</p>\n<ol><li>Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy) -</li></ol>\n<p>może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca<br>oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej.</p>\n<ol><li>Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności</li></ol>\n<p>środków językowych w wypowiedzi zdającego.</p>\n<ol><li>Zadowalający zakres środków językowych oznacza, że zastosowane przez zdającego środki</li></ol>\n<p>językowe, w szczególności leksykalne, umożliwiają omówienie zagadnienia oraz ułatwiają<br>odbiór wypowiedzi; zdający stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, używa precyzyjnego<br>słownictwa, w tym - terminologii.</p>\n<ol><li>Wąski zakres środków językowych oznacza, że leksyka i składnia są proste/ograniczone,</li></ol>\n<p>utrudniają omówienie zagadnienia oraz odbiór wypowiedzi.<br>26 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>CZĘŚĆ PISEMNA EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO.<br>POZIOM PODSTAWOWY<br>sprawdza: (a) umiejętność odczytywania, porównywania, analizowania, syntetyzowania,<br>uogólniania problematyki dwóch tekstów nieliterackich (Część 1. Test Język polski w użyciu),<br>(b) znajomość zagadnień z historii literatury i rozumienia procesów w niej zachodzących<br>(Część 2. Test historycznoliteracki) oraz (c) tworzenie wypowiedzi argumentacyjnej (Część 3.<br>Wypracowanie).<br>CHARAKTERYSTYKA EGZAMINU PISEMNEGO NA POZIOMIE PODSTAWOWYM<br>Podczas egzaminu zdający otrzymuje dwa arkusze egzaminacyjne, zgodnie z TABELĄ 5.<br>TABELA 5. ARKUSZE NA EGZAMINIE<br>Arkusz 1.<br>Arkusz 2.<br>Część 1. Test Język polski w użyciu<br>Część 2. Test historycznoliteracki<br>Część 3. Wypracowanie<br>Na rozwiązanie zadań z obu arkuszy zdający ma 240 minut2 i sam decyduje o kolejności<br>i rozłożeniu w czasie pracy nad poszczególnymi częściami egzaminu.<br>Charakterystykę poszczególnych części egzaminu maturalnego z języka polskiego na<br>poziomie podstawowym prezentuje TABELA 6.<br>TABELA 6. CHARAKTERYSTYKA POSZCZEGÓLNYCH CZĘŚCI EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA<br>POLSKIEGO NA POZIOMIE PODSTAWOWYM<br>CZĘŚĆ 1. JĘZYK POLSKI<br>W UŻYCIU<br>CZĘŚĆ 2. TEST<br>HISTORYCZNOLITERACKI<br>CZĘŚĆ 3.<br>SPRAWDZANE<br>UMIEJĘTNOŚCI<br>a) Odbiór tekstów<br>kultury, tj. wymagania<br>I.2.1)-3) oraz I.2.4)-<br>6)<br>b) gramatyka języka<br>polskiego, tj.<br>wymagania<br>II.1.1)-4)<br>c) zróżnicowanie języka<br>polskiego, tj.<br>wymagania<br>II.2.1)-7)<br>d) komunikacja<br>językowa i kultura<br>a) Czytanie utworów<br>literackich, tj.<br>wymagania I.1.1)-12)<br>oraz I.1.14)-15)<br>b) odbiór tekstów kultury,<br>tj. wymagania I.2.1),<br>I.2.4)-6)<br>c) kształcenie językowe,<br>tj. wymagania II.1.1),<br>II.1.3)-4), II.2.1)-7),<br>II.3.2)-5), II.3.8),<br>II.4.2)-4.3)<br>a) Elementy retoryki, tj.<br>wymagania III.1.1),<br>III.1.3) oraz III.1.6)<br>b) pisanie, tj.<br>wymagania<br>III.2.1)-2), III.2.5)-6)<br>oraz III.2.8)-10)<br>c) samokształcenie, tj.<br>wymagania IV.2),<br>IV.5)<br>d) czytanie utworów<br>literackich, tj.<br>wymagania I.1.1)-15)<br>2 Czas trwania egzaminu może zostać wydłużony w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi,<br>w tym niepełnosprawnych, oraz w przypadku cudzoziemców. Szczegóły są określane w Komunikacie dyrektora<br>Centralnej Komisji Edukacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form<br>przeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 27<br>języka, tj. wymagania<br>II.3.1)-8)<br>e) ortografia<br>i interpunkcja, tj.<br>wymagania<br>II.4.1)-2)<br>f) elementy retoryki, tj.<br>wymagania III.1.1)-6)<br>oraz III.1.8)-10)<br>g) pisanie, tj.<br>wymagania III.2.1),<br>III.2.3)-7) oraz III.2.9)<br>h) samokształcenie, tj.<br>wymagania IV.2.<br>oraz IV.4)-7).<br>d) elementy retoryki, tj.<br>wymagania III.1.1)-6)<br>oraz III.1.8)-10)<br>e) pisanie, tj. wymagania<br>III.2.1), III.2.3)-4),<br>III.2.6)-7) oraz III.2.9)<br>f) samokształcenie, tj.<br>wymagania IV.4)-7)<br>g) znajomość utworów<br>wskazanych<br>w podstawie<br>programowej<br>w części „Lektura<br>obowiązkowa”<br>dla zakresu<br>podstawowego, tj.</p>\n<ol><li>Utwory literackie</li></ol>\n<p>poznawane w całości,</p>\n<ol><li>Krótkie utwory</li></ol>\n<p>literackie poznawane<br>w całości i utwory<br>literackie poznawane<br>we fragmentach<br>[wymaganie I.1.7)],<br>a ponadto znajomość<br>lektur obowiązkowych<br>z zakresu szkoły<br>podstawowej: bajek<br>Ignacego Krasickiego,<br>Dziadów cz. II i Pana<br>Tadeusza (księgi: I, II,<br>IV, X, XI, XII) Adama<br>Mickiewicza, Zemsty<br>Aleksandra Fredry,<br>Balladyny Juliusza<br>Słowackiego<br>[wymaganie I.1.11)]<br>h) znajomość utworów<br>poetyckich, których<br>tytuły wymieniono<br>w podstawie<br>programowej<br>w części „Lektura<br>obowiązkowa” dla<br>zakresu<br>podstawowego, tj.:<br>Bogurodzicy, Pieśni IX<br>ks. I, Pieśni V ks. II,<br>trenów IX, X, XI Jana<br>Kochanowskiego,<br>Hymnu do miłości<br>ojczyzny Ignacego<br>e) gramatyka języka<br>polskiego, tj.<br>wymagania II.1)-4)<br>f) zróżnicowanie<br>języka, tj. wymagania<br>II.2.2), II.2.6)<br>g) komunikacja<br>językowa i kultura<br>języka, tj. wymagania<br>II.3.4), II.3.5), II.3.7)<br>oraz II.3.9)<br>h) ortografia<br>i interpunkcja, tj.<br>wymagania II.4.1)-2)<br>i) znajomość utworów<br>wskazanych<br>w podstawie<br>programowej<br>w części „Lektura<br>obowiązkowa” dla<br>zakresu<br>podstawowego, tj.</p>\n<ol><li>Utwory literackie</li></ol>\n<p>poznawane<br>w całości, 2. Krótkie<br>utwory literackie<br>poznawane w całości<br>i utwory literackie<br>poznawane we<br>fragmentach<br>[wymaganie I.1.7)],<br>a ponadto znajomość<br>lektur<br>obowiązkowych<br>z zakresu szkoły<br>podstawowej: bajek<br>Ignacego<br>Krasickiego, Dziadów<br>cz. II i Pana<br>Tadeusza (księgi:<br>I, II, IV, X, XI, XII)<br>Adama Mickiewicza,<br>Zemsty Aleksandra<br>Fredry, Balladyny<br>Juliusza Słowackiego<br>[wymaganie I.1.11)].<br>28 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Krasickiego, Ody do<br>młodości Adama<br>Mickiewicza,<br>Testamentu mojego<br>Juliusza Słowackiego.<br>PODSTAWOWE<br>INFORMACJE<br>Część 1. obejmuje<br>zestawienie dwóch<br>tekstów na zbliżony<br>temat oraz zadań<br>dotyczących tych<br>tekstów.<br>Część 2. zawiera zadania<br>sprawdzające wiadomości<br>i umiejętności z zakresu<br>historii i teorii literatury<br>oraz języka.<br>Część 3. zawiera dwa<br>tematy wypracowania<br>do wyboru. Nie jest<br>określona forma<br>gatunkowa wypowiedzi.<br>TEKSTY,<br>DO KTÓRYCH<br>ODNOSZĄ SIĘ<br>ZADANIA<br>EGZAMINACYJNE<br>• O charakterze<br>popularnonaukowym<br>lub publicystycznym<br>• o różnorodnej<br>tematyce, traktujące<br>o zagadnieniach<br>z różnych dziedzin<br>życia<br>• prezentujące np.<br>odmienny punkt<br>widzenia danego<br>problemu lub<br>ujmujące temat<br>z różnych perspektyw<br>• łącznie liczą ok.<br>1 000 wyrazów.<br>• Zadania mogą<br>zawierać fragmenty<br>tekstów literackich lub<br>nieliterackich (np.<br>fragmenty prac<br>krytycznych lub analiz)<br>oraz teksty<br>ikonograficzne<br>• łącznie liczą nie więcej<br>niż 1 500 wyrazów.<br>Każdy temat wymaga<br>odwołania się do lektury<br>obowiązkowej.<br>ZADANIA EGZAMINACYJNE WE WSZYSTKICH CZĘŚCIACH ARKUSZY<br>Liczbę zadań oraz liczbę punktów możliwych do uzyskania za zadania w poszczególnych<br>częściach arkuszy przedstawiono w TABELI 7.<br>TABELA 7. LICZBA ZADAŃ ORAZ LICZBA PUNKTÓW NA EGZAMINIE MATURALNYM Z JĘZYKA<br>POLSKIEGO<br>Część<br>Liczba zadań Liczba punktów<br>Udział w wyniku<br>sumarycznym<br>Część 1. Test Język polski w użyciu<br>5-7<br>10<br>≈17%<br>Część 2. Test historycznoliteracki<br>6-15<br>15<br>25%<br>Część 3. Wypracowanie<br>1<br>35<br>≈58%<br>Razem<br>12-23<br>60<br>100%<br>W części 1. i w części 2. arkusza egzaminacyjnego znajdą się zarówno zadania zamknięte,<br>jak i otwarte.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 29<br>Zadania zamknięte to takie, w których zdający wybiera odpowiedź spośród podanych. Wśród<br>zadań zamkniętych znajdą się m.in.:<br>zadania wyboru wielokrotnego<br>zadania typu prawda-fałsz<br>zadania na dobieranie.<br>Zadania otwarte to takie, w których zdający samodzielnie formułuje odpowiedź. Wśród zadań<br>otwartych znajdzie się takie, które będzie wymagać zredagowania krótkiego tekstu (notatka<br>syntetyzująca).<br>Za rozwiązanie zadań otwartych będzie można uzyskać odpowiednio:<br>w części Test Język polski w użyciu - co najmniej 50% punktów możliwych do zdobycia<br>w danej części<br>w części Test historycznoliteracki - co najmniej 70% punktów możliwych do zdobycia<br>w danej części.<br>W części 3. arkusza egzaminacyjnego pojawi się zadanie rozszerzonej odpowiedzi -<br>wypracowanie.<br>Zadania w części 1. Test Język polski w użyciu<br>Zadania egzaminacyjne w części 1. Test Język polski w użyciu:<br>a) dotyczą poszczególnych tekstów zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym, a także<br>wymagają skonfrontowania tych tekstów<br>b) sprawdzają umiejętności z zakresu języka/retoryki (środków językowych)<br>c) łączą wymagania z różnych obszarów podstawy programowej, np. rozumienie tekstu<br>i zagadnienia językowe (np. środki retoryczne)<br>d) mogą zawierać odniesienia do innych utworów (cytaty), wymagające zderzenia<br>treści/przesłania cytatu z sensami zamieszczonego w arkuszu egzaminacyjnym tekstu<br>lub tekstów.<br>Jednym z zadań w części 1. Test Język polski w użyciu jest notatka syntetyzująca. Notatka<br>syntetyzująca jest formą zwięzłego przedstawienia informacji istotnych dla danego tekstu lub<br>tekstów. Odmianą tego typu wypowiedzi jest notatka syntetyzująca ukierunkowana<br>tematycznie. Aby napisać dobrą notatkę syntetyzującą ukierunkowaną tematycznie, należy:<br>przeanalizować temat notatki określony w zadaniu egzaminacyjnym<br>uważnie przeczytać oba teksty zamieszczone w arkuszu egzaminacyjnym, aby wybrać<br>informacje kluczowe dla realizacji tematu notatki<br>dokonać syntezy wybranych informacji, tak aby określić stanowisko autora każdego<br>tekstu względem zagadnienia określonego w temacie notatki<br>porównać stanowiska autorów obu tekstów pod kątem np. aspektów zagadnienia<br>określonego w temacie notatki, które porusza każdy z autorów, punktów wspólnych i/lub<br>rozbieżnych w stanowiskach obu autorów<br>uporządkować wnioski z powyższych analiz, tak aby notatka:<br>w syntetyczny sposób przedstawiała stanowiska obu autorów dotyczące zagadnienia<br>określonego w temacie notatki, wskazując - zgodnie z treścią tekstów - na<br>podobieństwa i/lub różnice pomiędzy tymi stanowiskami, oraz<br>30 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>zawierała ogólne stwierdzenie na temat tego, w jaki sposób oba teksty<br>dotyczą/odnoszą się do tematu notatki wskazanego w zadaniu egzaminacyjnym<br>zredagować notatkę, mając na względzie, że powinna ona być:<br>rzeczowa: zgodna z treścią obu tekstów<br>zwięzła: licząca od 60 do 90 wyrazów<br>spójna: składająca się z logicznie powiązanych ze sobą zdań<br>sformułowana własnymi słowami: należy stosować m.in. parafrazę, uogólnienie treści,<br>synonimy<br>napisana tekstem ciągłym<br>poprawna językowo, ortograficznie i interpunkcyjnie.<br><br>Przykładowe zadania do części 1. Test Język polski w użyciu wraz<br>z rozwiązaniami znajdują się na stronach 71-110.<br>Zadania w części 2. Test historycznoliteracki<br>W części 2. Test historycznoliteracki znajdą się zadania egzaminacyjne dotyczące każdej<br>z dwóch wymienionych poniżej grup okresów literackich:<br>a) starożytność (antyk i Biblia), średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm,<br>pozytywizm - za rozwiązanie wszystkich zadań dotyczących tych okresów będzie można<br>uzyskać maksymalnie 7 pkt<br>b) Młoda Polska, 20-lecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945-<br>1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r. - za rozwiązanie wszystkich zadań<br>dotyczących tych okresów będzie można uzyskać maksymalnie 8 pkt.<br><br>Przykładowe zadania do części 2. Test historycznoliteracki wraz z rozwiązaniami<br>znajdują się na stronach 111-204.<br>Część 3. Wypracowanie<br>Zdający samodzielnie tworzy wypracowanie na wybrany przez siebie temat, nie krótsze niż<br>300 wyrazów.<br>W każdym temacie są wskazane 4 elementy, które zdający musi uwzględnić<br>w wypracowaniu, tj.:<br>a) dwa utwory literackie, w tym lektura obowiązkowa - utwór epicki albo dramatyczny<br>wybrany z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym<br>b) dwa konteksty pogłębiające rozumienie omawianych utworów do wyboru spośród np.:<br>historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego,<br>biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego,<br>społecznego.<br>Każdy temat wymaga odwołania się do lektury obowiązkowej. Możliwości doboru innych<br>utworów literackich omawianych przez zdającego w wypracowaniu przedstawiono<br>w TABELI 8.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 31<br>TABELA 8. DOBÓR UTWORÓW LITERACKICH OMAWIANYCH PRZEZ ZDAJĄCEGO WYPRACOWANIU<br>LEKTURA OBOWIĄZKOWA<br>INNY UTWÓR LITERACKI<br>utwór epicki albo<br>dramatyczny wybrany<br>przez zdającego z listy<br>lektur zamieszczonej<br>w arkuszu<br>egzaminacyjnym<br>inna lektura obowiązkowa - utwór epicki albo dramatyczny<br>wybrany przez zdającego z listy lektur zamieszczonej<br>w arkuszu egzaminacyjnym<br>albo<br>lektura uzupełniająca - utwór epicki albo dramatyczny<br>albo<br>utwór literacki niebędący lekturą<br>albo<br>dowolny utwór poetycki<br><br>Przykładowe tematy wypracowań wraz z ocenionymi rozwiązaniami znajdują się<br>na stronach 205-235.<br>ZASADY OCENIANIA ZADAŃ WE WSZYSTKICH CZĘŚCIACH ARKUSZY<br>Zadania zamknięte są oceniane - w zależności od maksymalnej liczby punktów, jaką można<br>uzyskać za rozwiązanie danego zadania - zgodnie z następującymi zasadami:<br>1 pkt - odpowiedź poprawna.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>ALBO<br>2 pkt - odpowiedź całkowicie poprawna.<br>1 pkt - odpowiedź częściowo poprawna lub odpowiedź niepełna.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.<br>Za rozwiązanie zadania otwartego krótkiej odpowiedzi będzie można uzyskać od<br>0 do 4 punktów. W tych zadaniach nie będzie oceniana poprawność językowa, ortograficzna<br>i interpunkcyjna, chyba że w poleceniu zostanie określone inaczej. Zasady oceniania będą<br>opracowywane - oprócz notatki syntetyzującej - do każdego zadania odrębnie.<br>Za każde poprawne rozwiązanie, inne niż opisane w zasadach oceniania, można przyznać<br>maksymalną liczbę punktów, o ile rozwiązanie jest merytorycznie poprawne, zgodne<br>z poleceniem i warunkami zadania.<br>Zasady oceniania notatki syntetyzującej<br>Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt<br>za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.<br>32 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Treść<br>3 pkt<br>2 pkt<br>1 pkt<br>0 pkt<br>notatka spełnia<br>kryteria A, B i C<br>określone dla 3<br>pkt, ALE nie<br>została<br>zachowana<br>dozwolona liczba<br>wyrazów<br>notatka spełnia<br>kryteria A, B i C<br>określone dla 2<br>pkt, ALE nie<br>została<br>zachowana<br>dozwolona liczba<br>wyrazów<br>notatka<br>spełnia<br>kryteria A i C<br>określone dla<br>1 pkt, ALE nie<br>została<br>zachowana<br>dozwolona<br>liczba<br>wyrazów<br>ALBO<br>ALBO<br>ALBO<br>A. przedstawienie<br>stanowiska<br>każdego<br>autora<br>notatka<br>przedstawia -<br>oparte na<br>kluczowych dla<br>tematu<br>informacjach -<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki,<br>odtworzone na<br>podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście,<br>na odpowiednim<br>poziomie<br>uogólnienia<br>notatka<br>przedstawia -<br>oparte na<br>kluczowych dla<br>tematu<br>informacjach -<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki,<br>odtworzone na<br>podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście, ale<br>poziom<br>uogólnienia jest<br>zaburzony<br>notatka<br>przedstawia<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki,<br>odtworzone<br>na podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście<br>ALBO<br>notatka<br>przedstawia<br>niepełne<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki,<br>odtworzone na<br>podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście<br>notatka nie<br>spełnia<br>żadnego<br>z kryteriów<br>określonego<br>dla 1 pkt<br>B. zestawienie<br>stanowisk obu<br>autorów<br>w notatce<br>zestawiono<br>stanowiska obu<br>autorów;<br>poprawnie<br>wskazano np.<br>punkty wspólne/<br>rozbieżne albo<br>różnorodność<br>aspektów<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki<br>ujętych w tekstach<br>obu autorów<br>w notatce<br>zestawiono<br>stanowiska obu<br>autorów;<br>poprawnie<br>wskazano np.<br>punkty wspólne/<br>rozbieżne albo<br>różnorodność<br>aspektów<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki<br>ujętych w tekstach<br>obu autorów<br>stanowisk obu<br>autorów nie<br>zestawiono albo<br>zestawiono je<br>niepoprawnie; nie<br>wskazano np.<br>punktów<br>wspólnych/<br>rozbieżnych albo<br>różnych aspektów<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki<br>ujętych w tekstach<br>obu autorów<br>C. spójność<br>notatka stanowi<br>logiczną<br>notatka stanowi<br>logiczną<br>i zorganizowaną<br>notatka stanowi<br>logiczną<br>i zorganizowaną<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 33<br>i zorganizowaną<br>całość<br>całość ALBO<br>w notatce<br>występują usterki<br>w spójności<br>całość ALBO<br>w notatce<br>występują usterki<br>w spójności<br>D. długość notatki<br>60-90 wyrazów<br>60-90 wyrazów<br>60-90 wyrazów<br>Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna<br>1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub<br>interpunkcyjne).<br>0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).<br>Uwaga.<br>Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium<br>Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.<br>INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ<br>NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ<br>(Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ)<br>Treść (0-3)<br>Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej<br>zgodnie z tabelą zamieszczoną na s. 30-31 tego<br>dokumentu.<br>Poprawność językowa (0-1)<br>1 pkt - zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy<br>błędy językowe.<br>0 pkt - cztery i więcej błędów językowych.<br>Uwaga.<br>Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego<br>stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się<br>(dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię),<br>egzaminator nie ocenia ani poprawności<br>ortograficznej, ani interpunkcyjnej.<br>34 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>ZASADY OCENIANIA WYPRACOWANIA<br>Ogólne zasady oceniania wypracowania</p>\n<ol><li>Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.:</li></ol>\n<p>rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że<br>będzie to wypowiedź argumentacyjna.</p>\n<ol><li>Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów.</li><li>Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu.</li><li>W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku</li></ol>\n<p>chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa,<br>inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą<br>przez siebie koncepcją.</p>\n<ol><li>Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza</li></ol>\n<p>konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu<br>istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane<br>w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy<br>pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej<br>można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to,<br>co - zdaniem egzaminatora - mogłoby/powinno w niej być.</p>\n<ol><li>Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem</li></ol>\n<p>sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez<br>zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama<br>zasada dotyczy również tekstów kultury.</p>\n<ol><li>Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się</li></ol>\n<p>do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi -<br>historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii.</p>\n<ol><li>Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni</li></ol>\n<p>błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów.</p>\n<ol><li>Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu),</li></ol>\n<p>egzaminator oceni ją na 0 punktów.</p>\n<ol><li>Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),</li></ol>\n<p>egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium.</p>\n<ol><li>Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:</li></ol>\n<p>Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.<br>W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.</p>\n<ol><li>Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone</li></ol>\n<p>z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego<br>zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego,<br>zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić<br>do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu<br>w kolejnych latach jego przeprowadzania).</p>\n<ol><li>Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego</li></ol>\n<p>w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów /<br>komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt.<br>Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana.</p>\n<ol><li>Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących</li></ol>\n<p>postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 35<br>indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl<br>i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.<br>Utwory literackie, w tym lektury</p>\n<ol><li>Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi,</li></ol>\n<p>scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane<br>w wypracowaniu jako kontekst.</p>\n<ol><li>Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich</li></ol>\n<p>i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski.</p>\n<ol><li>Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej.</li></ol>\n<p>Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego<br>żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym.</p>\n<ol><li>Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę</li></ol>\n<p>obowiązkową - mogą stanowić np. kontekst.<br>Język, ortografia i interpunkcja</p>\n<ol><li>Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów</li></ol>\n<p>w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać<br>łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden<br>wyraz.</p>\n<ol><li>Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to</li></ol>\n<p>bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły<br>wlicza się do ogólnej liczby wyrazów.</p>\n<ol><li>Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.:</li></ol>\n<p>człowiek, bunt, konsekwencje, relacje, kształtowanie.</p>\n<ol><li>Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich:</li></ol>\n<p>„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa<br>ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza<br>Polikarpa ze Śmiercią”<br>„Boska Komedia” albo „Boska komedia”<br>„Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia”<br>„Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”.<br>„Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…”<br>„Inny świat” albo „Inny Świat”<br>„Rok 1984” albo „1984”<br>„Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”.<br>Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję<br>zapisywania danego tytułu.</p>\n<ol><li>Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów</li></ol>\n<p>literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający<br>w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego<br>utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz.<br>36 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>SZCZEGÓŁOWE ZASADY OCENIANIA WYPRACOWANIA<br>Oceniając wypracowanie, egzaminatorzy będą przydzielali punkty w czterech kryteriach<br>głównych, tj.:</p>\n<ol><li>spełnienie formalnych warunków polecenia (od 0 do 1 pkt; ≈ 3%)</li><li>kompetencje literackie i kulturowe (od 0 do 16 pkt; ≈ 46%)</li><li>kompozycja wypowiedzi (od 0 do 7 pkt; = 20%)</li><li>język wypowiedzi (od 0 do 11 pkt; ≈ 31%).</li></ol>\n<p>W ramach 3. kryterium głównego, tj. „kompozycja wypowiedzi”, egzaminatorzy będą<br>przydzielali punkty w trzech kryteriach składowych, tj.:<br>3a. struktura wypowiedzi<br>3b. spójność wypowiedzi (tj. logika i uporządkowanie wypowiedzi)<br>3c. styl wypowiedzi.<br>W ramach 4. kryterium głównego, tj. „język wypowiedzi”, egzaminatorzy będą przydzielali<br>punkty w trzech kryteriach składowych, tj.:<br>4a. zakres i poprawność środków językowych<br>4b. poprawność ortograficzna<br>4c. poprawność interpunkcyjna.<br>Spełnienie formalnych<br>warunków polecenia<br>(SFWP) [1 pkt]<br>Kompetencje<br>literackie i kulturowe<br>(KLiK) [16 pkt]<br>Kompozycja<br>wypowiedzi<br>(KW) [7 pkt]<br>Język<br>wypowiedzi<br>(JW) [11 pkt]<br>Struktura<br>wypowiedzi [3 pkt]<br>Spójność<br>wypowiedzi [3 pkt]<br>Styl<br>wypowiedzi [1 pkt]<br>Zakres i poprawność<br>środków językowych<br>[7 pkt]<br>Poprawność<br>ortograficzna [2 pkt]<br>Poprawność<br>interpunkcyjna<br>[2 pkt]<br>Kryteria oceniania<br>wypowiedzi pisemnej<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 37</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)</li></ol>\n<p>Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:<br>nie występuje w nim błąd kardynalny<br>w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur<br>zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym<br>wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną.<br>W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny.<br>ORAZ<br>W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy<br>lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym.<br>ORAZ<br>Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego<br>w poleceniu.<br>ORAZ<br>Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.<br>1 pkt<br>Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii<br>„1 pkt”.<br>ALBO<br>Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach.<br>0 pkt<br>Uwaga.<br>Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we<br>wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.<br>Wyjaśnienia (kryterium 1. - SFWP)</p>\n<ol><li>Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej</li></ol>\n<p>interpretacji lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, będącej falsyfikacją<br>tego utworu wynikającą z nieznajomości jego treści w zakresie:<br>a) głównych wątków utworu;<br>b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów.</p>\n<ol><li>W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur</li></ol>\n<p>obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia<br>w całości (nie we fragmentach).</p>\n<ol><li>W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej - w zależności</li></ol>\n<p>od tematu - wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w<br>arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza,<br>że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko<br>informacyjny.<br>a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie<br>funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee<br>pracy organicznej i pracy u podstaw.<br>b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka<br>Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy.<br>Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie<br>przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.<br>38 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025</p>\n<ol><li>Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście /</li></ol>\n<p>w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia<br>w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie<br>formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako<br>kontekst.</p>\n<ol><li>„Problem wskazany w poleceniu” obejmuje:</li></ol>\n<p>a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ<br>b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem.</p>\n<ol><li>Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,</li></ol>\n<p>jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo<br>uzasadnienie.</p>\n<ol><li>Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli</li></ol>\n<p>zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)</li></ol>\n<p>Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy<br>w wypracowaniu zdający:<br>wykorzystał znajomość wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego<br>w sposób funkcjonalny<br>funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki,<br>literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny,<br>egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem<br>przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji<br>wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego<br>oraz kształcenia językowego<br>nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów<br>literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub<br>teoretycznoliterackiej.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 39<br>Funkcjonalność<br>wykorzystania<br>utworów wskazanych<br>w poleceniu<br>(lektury obowiązkowej<br>oraz innego utworu<br>literackiego).<br>Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi<br>Liczba<br>punktów<br>Błędy<br>rzeczowe<br>Dwa utwory<br>wykorzystane<br>w pełni<br>funkcjonalnie.<br>Bogata argumentacja.<br>Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.<br>Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.<br>16 pkt<br>Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16;<br>bez punktów ujemnych).<br>Zadowalająca argumentacja.<br>Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.<br>15 pkt<br>Zadowalająca argumentacja.<br>W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo<br>funkcjonalnie.<br>14 pkt<br>Powierzchowna argumentacja.<br>W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.<br>13 pkt<br>Jeden utwór<br>wykorzystany<br>w pełni<br>funkcjonalnie,<br>a drugi -<br>częściowo<br>funkcjonalnie.<br>Bogata argumentacja.<br>Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.<br>Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.<br>12 pkt<br>Zadowalająca argumentacja.<br>Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.<br>11 pkt<br>Powierzchowna argumentacja.<br>W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo<br>funkcjonalnie.<br>10 pkt<br>Powierzchowna argumentacja.<br>W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.<br>9 pkt<br>Dwa utwory<br>wykorzystane<br>częściowo<br>funkcjonalnie.<br>ALBO tylko jeden<br>utwór<br>wykorzystany<br>w pełni<br>funkcjonalnie,<br>a drugi -<br>niefunkcjonalnie.<br>Trafna argumentacja.<br>Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.<br>Praca zawiera fragmenty erudycyjne.<br>8 pkt<br>Zadowalająca argumentacja.<br>Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.<br>7 pkt<br>Powierzchowna argumentacja.<br>W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo<br>funkcjonalnie.<br>6 pkt<br>Powierzchowna argumentacja.<br>W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.<br>5 pkt<br>Tylko jeden utwór<br>wykorzystany<br>częściowo<br>funkcjonalnie.<br>Trafna argumentacja.<br>Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów.<br>4 pkt<br>Zadowalająca argumentacja.<br>Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie.<br>3 pkt<br>Powierzchowna argumentacja.<br>W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo<br>funkcjonalnie.<br>2 pkt<br>Powierzchowna argumentacja.<br>W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów.<br>1 pkt<br>Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie.<br>0 pkt<br>Uwaga.<br>Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie<br>i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły<br>w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz<br>Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.<br>40 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Wyjaśnienia (kryterium 2. - KLiK)</p>\n<ol><li>Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz</li></ol>\n<p>odczytanych sensów.</p>\n<ol><li>Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch</li></ol>\n<p>utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu<br>literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie<br>w wypracowaniu:</p>\n<ol><li>takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków</li><li>sensów utworów,</li></ol>\n<p>które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym<br>zdający pisze.<br>Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu<br>pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów<br>wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze<br>stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy - wówczas uwzględnia się<br>tę niespójność w ocenie spójności.</p>\n<ol><li>Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza</li></ol>\n<p>ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje<br>żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.</p>\n<ol><li>Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np.</li></ol>\n<p>o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym<br>stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę<br>dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być<br>lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki.</p>\n<ol><li>Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez</li></ol>\n<p>zdającego za pomocą argumentów.<br>Bogata argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi<br>przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca -<br>jako całość - wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera<br>elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość<br>utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy<br>o argumentacji trafnej.<br>Zadowalająca argumentacja - to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta<br>trafnymi przykładami.<br>Powierzchowna argumentacja - to argumentacja oparta na uogólnieniach,<br>niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało<br>dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający<br>podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe<br>typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest</p>\n<ol><li>Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.:</li><li>innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu</li><li>historii literatury</li><li>teorii literatury</li></ol>\n<p>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 41</p>\n<ol><li>charakteru epoki</li><li>biografii autora</li><li>filmu, spektaklu teatralnego</li><li>utworu muzycznego, dzieła plastycznego</li><li>mitologii</li><li>Biblii</li><li>religii</li><li>historii</li><li>filozofii</li><li>kwestii politycznych</li><li>kwestii społecznych,</li></ol>\n<p>wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego<br>utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego,<br>do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie<br>kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst<br>pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego<br>zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych<br>kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej<br>niefunkcjonalnie.</p>\n<ol><li>Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie</li></ol>\n<p>przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko<br>do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.</p>\n<ol><li>Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż</li></ol>\n<p>wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie<br>streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie<br>formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.</p>\n<ol><li>Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę</li></ol>\n<p>i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości<br>kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to<br>wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu,<br>funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową.</p>\n<ol><li>W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów</li></ol>\n<p>wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.</p>\n<ol><li>Błąd rzeczowy - to błąd świadczący o:</li></ol>\n<p>nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej<br>w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż<br>w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu<br>autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie,<br>nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo<br>*Rouseau zamiast Rousseau - błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący<br>losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne<br>nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się<br>zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu<br>(każdy błąd merytoryczny)<br>42 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,<br>w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub<br>całkowitą falsyfikacją danego utworu<br>nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np.<br>stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza;<br>*wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania<br>takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje<br>braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne<br>przywołanie pojęć lub faktów historycznych.<br>Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu<br>literackiego, oznaczone cudzysłowem.</p>\n<ol><li>Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia</li></ol>\n<p>bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane<br>w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony<br>jako jeden błąd.</p>\n<ol><li>Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo</li></ol>\n<p>za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu<br>encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu<br>w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu<br>rzeczowego, a jako błąd językowy.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)</li></ol>\n<p>Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:</p>\n<ol><li>w zakresie struktury wypowiedzi:</li></ol>\n<p>kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ wywodu / sposób<br>uporządkowania treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi<br>podział wypowiedzi - zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),<br>jak i w zakresie struktury akapitów - jest poprawny i funkcjonalny</p>\n<ol><li>w zakresie spójności wypowiedzi:</li></ol>\n<p>wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną<br>całość<br>w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między<br>zdaniami i akapitami<br>w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia<br>tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie<br>toku rozumowania autora</p>\n<ol><li>w zakresie stylu wypowiedzi:</li></ol>\n<p>styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,<br>wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi - to czy jest to uzasadnione<br>(czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,<br>stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 43<br>3a. Struktura wypowiedzi<br>Uporządkowanie<br>elementów treściowych<br>wypowiedzi<br>Podział wypowiedzi<br>Liczba<br>punktów<br>Elementy treściowe<br>wypowiedzi w całości lub<br>w przeważającej części<br>pracy są zorganizowane<br>problemowo.<br>Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część<br>zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie<br>struktury akapitów; sposób podziału tekstu<br>pomaga w zrozumieniu tez zdającego.<br>Dopuszczalna 1 usterka.<br>3 pkt<br>Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp,<br>część zasadnicza, zakończenie) ALBO<br>w zakresie struktury akapitów.<br>2 pkt<br>Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp,<br>część zasadnicza, zakończenie) ORAZ<br>w zakresie struktury akapitów.<br>1 pkt<br>W pracy podjęta jest<br>próba organizacji<br>elementów treściowych<br>wypowiedzi<br>problemowo.<br>Elementy treściowe<br>wypowiedzi<br>zorganizowane w pracy<br>częściowo problemowo,<br>częściowo wyłącznie<br>pod względem<br>formalnym.<br>Elementy treściowe<br>wypowiedzi w całości<br>lub w przeważającej<br>części pracy<br>zorganizowane<br>wyłącznie pod<br>względem formalnym,<br>np. wg kolejno<br>omawianych tekstów<br>literackich.<br>Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część<br>zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie<br>struktury akapitów; sposób podziału tekstu<br>pomaga w zrozumieniu tez zdającego.<br>Dopuszczalna 1 usterka.<br>2 pkt<br>Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp,<br>część zasadnicza, zakończenie) ALBO<br>w zakresie struktury akapitów.<br>1 pkt<br>Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp,<br>część zasadnicza, zakończenie) ORAZ<br>w zakresie struktury akapitów.<br>0 pkt<br>Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w<br>znacznej mierze niezależnych elementów.<br>0 pkt<br>44 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Wyjaśnienia (kryterium 3a - Struktura wypowiedzi)</p>\n<ol><li>Elementy treściowe wypowiedzi to - najogólniej rzecz ujmując - „bloki”, na które</li></ol>\n<p>podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp - część zasadnicza<br>(rozwinięcie) - zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne<br>„bloki”, tj. akapity).</p>\n<ol><li>Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku</li></ol>\n<p>problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania<br>omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje<br>argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem<br>organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,<br>„międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.</p>\n<ol><li>Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się”</li></ol>\n<p>ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy<br>widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie<br>wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np.<br>uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.</p>\n<ol><li>Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem</li></ol>\n<p>formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej<br>wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym<br>identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie<br>w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów /<br>kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana<br>kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).</p>\n<ol><li>Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji</li></ol>\n<p>i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu - części zasadniczej -<br>zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np.<br>nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego)<br>zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”.</p>\n<ol><li>Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu</li></ol>\n<p>została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.<br>Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy<br>występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo<br>całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,<br>ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam<br>w sobie zwartą myślowo całość).</p>\n<ol><li>W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego</li></ol>\n<p>któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów<br>wskazanych w temacie jako obowiązkowy.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 45<br>3b. Spójność wypowiedzi<br>Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia<br>w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów<br>LUB całej wypowiedzi.<br>3 pkt<br>W wypowiedzi występuje 3-5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu)<br>na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.<br>2 pkt<br>W wypowiedzi występuje 6-8 zaburzeń w spójności (tj. logice,<br>uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej<br>wypowiedzi.<br>LUB<br>Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO<br>z zakończeniem pracy.<br>ALBO<br>Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią<br>zasadniczą pracy.<br>1 pkt<br>W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice,<br>uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej<br>wypowiedzi.<br>LUB<br>Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ<br>z zakończeniem pracy.<br>ALBO<br>Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią<br>zasadniczą pracy.<br>0 pkt<br>Wyjaśnienia (kryterium 3b - Spójność wypowiedzi)</p>\n<ol><li>Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną</li></ol>\n<p>i uporządkowaną całość.</p>\n<ol><li>Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np.</li></ol>\n<p>przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.</p>\n<ol><li>Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:</li></ol>\n<p>a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych<br>wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego<br>rozumowania), sprzecznych stwierdzeń<br>b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie<br>zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki<br>poboczne<br>c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie<br>pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie<br>z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem<br>d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)<br>e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe<br>f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku /<br>pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem<br>46 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie<br>h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.</p>\n<ol><li>Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań</li></ol>\n<p>w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.</p>\n<ol><li>Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu</li></ol>\n<p>z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników<br>zespolenia między akapitami.</p>\n<ol><li>Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd</li></ol>\n<p>językowy, jak i błąd w spójności.<br>3c. Styl wypowiedzi<br>Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany<br>pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie<br>niejednorodny).<br>1 pkt<br>Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”.<br>0 pkt<br>Wyjaśnienia (kryterium 3c - Styl wypowiedzi)</p>\n<ol><li>Styl wypowiedzi - co do zasady - powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,</li></ol>\n<p>pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.</p>\n<ol><li>Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,</li></ol>\n<p>jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując<br>słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje<br>się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3<br>pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3<br>wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych<br>dla stylu potocznego w odmianie mówionej.</p>\n<ol><li>Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,</li></ol>\n<p>wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style<br>w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.</p>\n<ol><li>Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu</li></ol>\n<p>pracy zdającego.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 47</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)</li></ol>\n<p>Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:</p>\n<ol><li>w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:</li></ol>\n<p>czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.<br>frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się<br>do najprostszych środków językowych<br>czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób<br>swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu<br>ile błędów językowych (fleksyjnych, składniowych, leksykalnych, frazeologicznych,<br>słowotwórczych, stylistycznych) zdający popełnił w pracy</p>\n<ol><li>w odniesieniu do poprawności ortograficznej:</li></ol>\n<p>ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy</p>\n<ol><li>w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:</li></ol>\n<p>ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.<br>4a. Zakres i poprawność środków językowych<br>Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków<br>językowych, a następnie - ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie<br>oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.<br>Poprawność środków<br>Zakres środków<br>Nie<br>więcej<br>niż 5<br>błędów<br>jęz.<br>6-8<br>błędów<br>jęz.<br>9-11<br>błędów<br>jęz.<br>12-14<br>błędów<br>jęz.<br>15-17<br>błędów<br>jęz.<br>18-21<br>błędów<br>jęz.<br>22-25<br>błędów<br>jęz.<br>26 lub<br>więcej<br>błędów<br>jęz.<br>1.<br>Szeroki zakres środków<br>językowych, tzn.<br>zróżnicowana<br>składnia,<br>zróżnicowana<br>leksyka, w tym np.<br>bogata frazeologia,<br>precyzyjne<br>słownictwo,<br>umożliwiających pełną<br>i swobodną realizację<br>tematu.<br>7 pkt<br>6 pkt<br>5 pkt<br>4 pkt<br>3 pkt<br>2 pkt<br>1 pkt<br>0 pkt<br>2.<br>Zadowalający zakres<br>środków językowych, tzn.<br>składnia i leksyka<br>stosowne/odpowiednie do<br>realizacji tematu.<br>6 pkt<br>5 pkt<br>4 pkt<br>3 pkt<br>2 pkt<br>1 pkt<br>0 pkt<br>0 pkt<br>3.<br>Wąski zakres środków<br>językowych, tzn. składnia<br>i leksyka<br>proste/ograniczone,<br>utrudniające realizację<br>tematu.<br>5 pkt<br>4 pkt<br>3 pkt<br>2 pkt<br>1 pkt<br>0 pkt<br>0 pkt<br>0 pkt<br>Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez<br>zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna<br>6 pkt w tym kryterium.<br>48 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Wyjaśnienia (kryterium 4a - Zakres i poprawność środków językowych)</p>\n<ol><li>Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd</li></ol>\n<p>językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność<br>językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy<br>językowej.</p>\n<ol><li>Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę</li></ol>\n<p>poprawności środków językowych w pracy zdającego.</p>\n<ol><li>W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał</li></ol>\n<p>poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie<br>złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik<br>zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie<br>pytające, zdanie wtrącone.</p>\n<ol><li>W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje</li></ol>\n<p>wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego<br>słownictwa, w tym np. terminologii.</p>\n<ol><li>W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń</li></ol>\n<p>wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów<br>językowych.<br>Uwaga.<br>Powtórzony w wypracowaniu dokładnie ten sam błąd językowy liczy się jako jeden błąd<br>językowy.<br>4b. Poprawność ortograficzna<br>Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny.<br>W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,<br>dysortografią, dysgrafią):<br>Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne.<br>2 pkt<br>Praca zawiera 2-4 błędy ortograficzne.<br>W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,<br>dysortografią, dysgrafią):<br>Praca zawiera nie więcej niż 5-8 błędów ortograficznych.<br>1 pkt<br>Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych.<br>W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,<br>dysortografią, dysgrafią):<br>Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych.<br>0 pkt<br>Uwaga.<br>Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu, jest<br>liczony jako jeden błąd ortograficzny.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 49<br>4c. Poprawność interpunkcyjna<br>Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych.<br>W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,<br>dysortografią, dysgrafią):<br>Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych.<br>2 pkt<br>Praca zawiera 9-16 błędów interpunkcyjnych.<br>W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,<br>dysortografią, dysgrafią):<br>Praca zawiera 16-30 błędów interpunkcyjnych.<br>1 pkt<br>Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych.<br>W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją,<br>dysortografią, dysgrafią):<br>Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych.<br>0 pkt<br>Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających<br>ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią)</p>\n<ol><li>W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał</li></ol>\n<p>następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne):<br>błędy w zapisie wyrazów z u - ó, ż - rz, h - ch<br>łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania.</p>\n<ol><li>W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie</li></ol>\n<p>uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył<br>ich jako błędy ortograficzne), w tym:<br>dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów<br>mylenia liter<br>o podobnym kształcie (a - o, l - ł - t, n - r, m - n, u - w, e - ę, a - ą, i - j, u - y)<br>dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania)<br>odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b - p, d - t, w - f, g - k, dz - c,<br>sz - s, i - y, ę - em - en, ą - om- on, ś - ź, ć - dź)<br>różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p - b, d - b) lub poziomej<br>(m - w, n - u, b - p, d - g, p - g)<br>ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym</p>\n<ul><li>oznaczania miękkości nad literami</li><li>kropek (dż, ż, i, j)</li><li>„ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł</li></ul>\n<p>błędów dotyczących podziału wyrazu<br>utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba)<br>błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np.<br>startóje bo startować<br>mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania<br>przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno<br>niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie,<br>skosiny zamiast skośny.<br>50 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej,<br>egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy<br>kółkiem np. albo<br>INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH<br>Błędy oznaczane na lewym marginesie<br>Rodzaj błędu<br>Sposób oznaczenia błędu<br>w wypracowaniu<br>Sposób oznaczenia błędu<br>na marginesie<br>rzeczowy<br>podkreślenie linią prostą fragmentu<br>zawierającego błąd albo zaznaczenie tego<br>fragmentu pionową linią<br>rzecz. ALBO rz.<br>w spójności<br>zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia<br>w spójności między zdaniami<br>zaznaczenie symbolem [ zaburzenia<br>w spójności między akapitami<br>sp.<br>usterka<br>w podziale tekstu<br>w zakresie<br>struktury akapitów<br>zaznaczenie symbolem ]<br>str.<br>fragment nie na<br>temat<br>objęcie klamrą fragmentu nie na temat<br>tem.<br>Błędy oznaczane na prawym marginesie<br>Rodzaj błędu<br>Sposób oznaczenia błędu<br>w wypracowaniu<br>Sposób oznaczenia błędu<br>na marginesie<br>językowy<br>(fleksyjny,<br>składniowy,<br>leksykalny,<br>frazeologiczny,<br>słowotwórczy,<br>stylistyczny)<br>podkreślenie linią prostą wyrazu użytego<br>błędnie lub niepoprawnego sformułowania<br>jęz. ALBO j.<br>ortograficzny<br>podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem<br>ort. ALBO o.<br>interpunkcyjny<br>umieszczenie znaku X w miejscu<br>brakującego znaku przestankowego lub<br>niepoprawnej interpunkcji<br>int. ALBO i.<br>graficzny<br>podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem<br>graf.<br>Uwagi.</p>\n<ol><li>Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na</li></ol>\n<p>marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub</p>\n<ol><li>Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów</li></ol>\n<p>na marginesie.</p>\n<ol><li>Za jeden błąd ortograficzny przyjmuje się kilkukrotne popełnienie przez zdającego błędu</li></ol>\n<p>w tym samym wyrazie, a także powtarzanie tego samego błędu w zapisie wyrazów<br>należących do tej samej rodziny (np. kturzy, niekturzy).<br>ort<br>o<br>ort<br>o<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego 51</p>\n<ol><li>Powtórzony dokładnie ten sam błąd językowy liczy się jako jeden błąd.</li><li>Za błąd graficzny uznaje się:</li></ol>\n<p>przestawienie liter w zapisie dwuznaków, niebędące błędem językowym, np. zsafa<br>zamiast szafa, skzrynia zamiast skrzynia, ale nie hcemy zamiast chcemy,<br>nieprawidłowe umieszczanie lub całkowite opuszczanie kropek nad literami i, j, ż<br>(wielką lub małą), znaków diakrytycznych w literach ć, ś, ź, ń (wielkich lub małych)<br>oraz kreseczek w zapisie liter t i ł,<br>pod warunkiem że nie prowadzi to do powstania błędu ortograficznego lub językowego,<br>np. do zmiany znaczenia wyrazu.<br>52 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>2.1. Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna<br>W Informatorze dla każdego zadania podano:<br>najważniejsze wymagania ogólne i szczegółowe, które są sprawdzane w tym zadaniu<br>przykładowe rozwiązania zadania.<br>Zadanie 1. Lektura obowiązkowa<br>Przykład 1.<br>W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na<br>podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij<br>również wybrany kontekst.<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia</li></ol>\n<p>o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].</li></ol>\n<p>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy o języku w odczytaniu sensów zawartych</li></ol>\n<p>w strukturze głębokiej tekstów literackich […].<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych</li></ol>\n<p>[…].<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Zdający:</li><li>rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz ich związek</li></ol>\n<p>z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi,<br>egzystencjalnymi i estetycznymi;</p>\n<ol><li>wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie</li></ol>\n<p>kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy […], biblijny.<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Gramatyka języka polskiego. Zdający:</li><li>wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni</li></ol>\n<p>w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Elementy retoryki. Zdający:</li><li>formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].</li><li>Mówienie i pisanie. Zdający:</li><li>buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.</li></ol>\n<p>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 53<br>Przykładowa realizacja zadania (1)3<br>Plan wypowiedzi<br>Wstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście kulturowym:<br>Znaczenie Biblii w kulturze.<br>Twórcze inspiracje Biblią między innymi w Dziadach cz. III i Liście Schindlera<br>w reż. Stevena Spielberga - cierpienie wypełniające Boski plan zbawienia.<br>Rozwinięcie zagadnienia w kontekście literacko-kulturowym:<br>a) Teza:<br>Nawiązywanie do Biblii przez twórców literatury i sztuki służy uwzniośleniu cierpienia<br>jednostek i narodów, dlatego trudne dla nich momenty historyczne ukazywane są<br>w analogii do sytuacji biblijnych.<br>b) Argumenty:<br>Mesjanistyczna historiozofia Adama Mickiewicza - cierpienie Polski, jak Jezusa, ma<br>wyzwoleńczą moc, ponieważ doprowadzi do zbawienia. Ksiądz Piotr widzi Polaków<br>jako naród wybrany do uwolnienia siebie i innych narodów z niewoli. Przyczynią się<br>oni do powstania nowego, lepszego świata (mesjanizm).<br>Męka Polski zestawiona z męką Chrystusa: Herod to car - morderca skazujący<br>Polaków na cierpienie, Francja to Piłat „umywający ręce”, procesy i zsyłki na Sybir<br>to drogi krzyżowe Polaków, naród to Chrystus dźwigający krzyż ukuty z trzech<br>zaborów, matka Wolność niczym Maryja stojąca pod krzyżem, zmartwychwstanie<br>Polski niczym wniebowstąpienie Jezusa.<br>Porównanie wyzwoliciela o imieniu czterdzieści i cztery, który uchodzi z wywózki na<br>Sybir, z Chrystusem, który został ocalony z „rzezi niewiniątek”- obaj symbolizują<br>wiarę w nowe życie: Konrad dla Polaków, Chrystus dla ludzkości.<br>Porównanie męczeństwa młodzieży polskiej z męczeństwem Chrystusa - tak samo<br>niewinnie skazanym (studenci wileńscy aresztowani bez postawienia zarzutów, nie<br>mogą się bronić, nie znają przebiegu śledztwa, jego efektów); są upokarzani jak<br>Jezus podczas drogi krzyżowej (traktowani jak najgorsi przestępcy, poniżani - golono<br>im głowy, nogi zakuwano w kajdany).<br>Ofiara Polaków mających przyczynić się do odkupienia ojczyzny niczym poświęcenie<br>Jezusa odkupiającego ludzkość od grzechu - ziarno z bajki Goreckiego symbolizuje<br>młodych, których męczeństwo będzie źródłem dobra, szatan zostanie pokonany,<br>z ziarna wyrośnie plon, który przyczyni się do odzyskania wolności.<br>Kontekst: Lista Schindlera w reż. Stevena Spielberga. Oskar Schindler ratuje Żydów:<br>✓ niczym biblijny Mojżesz, który wyprowadzał Izraelitów z Egiptu - wyprowadza<br>ich z getta oraz z obozu w Płaszowie<br>✓ niczym biblijny Noe - ocala pokolenia Żydów przed potopem nazizmu.<br>Podsumowanie:<br>Twórcy nawiązują do Biblii, by sakralizować cierpienie narodów, by pokazać, że od nich<br>zależy przyszłość innych narodów (Polacy w Dziadach cz. III), ale także by gloryfikować<br>jednostki, które próbują zmienić bieg historii (wyzwoliciel o imieniu Czterdzieści i cztery,<br>Oskar Schindler).<br>3 Wypowiedź została oceniona pozytywnie. W Informatorze przedstawiono tylko jej konspektowy zapis. Podobnie<br>w przypadku pozostałych zadań na egzamin ustny.<br>54 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Przykładowa realizacja zadania (2)<br>Plan wypowiedzi<br>Wstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście kulturowym:<br>Biblia jest nieprzebranym źródłem motywów literackich. Do najbardziej przejmujących można<br>zaliczyć motywy: matki, cierpienia i poświęcenia. Biblijnym archetypem matki cierpiącej była<br>Maryja współuczestnicząca w męce Jezusa. Jej los stał się inspiracją dla wielu artystów<br>(np. Michał Anioł, Pieta). Zainspirował także Adama Mickiewicza, który do matki i jej<br>cierpienia nawiązał w Dziadach cz. III.<br>Rozwinięcie zagadnienia:<br>a) Teza:<br>W Dziadach cz. III Adam Mickiewicz wykorzystuje archetypiczność postaci Maryi, by<br>w przejmujący sposób oddać cierpienie matek Polek, przeżywających męki z powodu<br>prześladowań ich dzieci przez zaborców.<br>b) Argumenty:<br>Biblijna Maryja cierpiała, widząc ukrzyżowanego ukochanego syna, była bezradna,<br>nie mogła mu pomóc, ale miała nadzieję, że zmartwychwstanie, że będzie żył.<br>Podobne postawy i emocje są udziałem niewidomej pani Rollison z Dziadów cz. III</p>\n<ul><li>syn, który miał ją wspierać, został uwięziony, co jest przyczyną jej ogromnej</li></ul>\n<p>udręki.<br>Kobieta bezgranicznie kocha swoje dziecko (przytula się do murów więzienia, by<br>usłyszeć jego głos, by być przy nim najbliżej, jak to jest możliwe).<br>Współodczuwa męki syna (zza grubych murów więzienia słyszy jego jęki, gdy go<br>bito).<br>Budzi współczucie swą bezradnością - próżno korzy się przed Senatorem i prosi<br>o litość dla syna. Senator oszukuje ją, kpi z niej, nie słucha tego, o czym mówi, jest<br>bezwzględny, nakłania podwładnych, by przyczynili się do śmierci uwięzionego,<br>a matkę zamknęli w osobnej celi.<br>Poświęca się dla syna, jest zdeterminowana walką o jego życie, wstawia się za nim<br>u Senatora, znosi upokorzenia dla jego dobra. Jej uczucia są niezwykle silne: prosi<br>Senatora o litość, klęka przed nim, lecz gdy dowiaduje się, że jej syna wypadł<br>z okna, nie panuje nad sobą, krzyczy, urąga oprawcy.<br>Ksiądz Piotr buduje w matce Rollisona nadzieję na to, że jej syn żyje.<br>W Dziadach cz. III występuje jeszcze jedna matka cierpiąca, będąca świadkiem<br>męki dziecka - to zapłakana Wolność, która widzi umierającą na krzyżu Polskę.<br>Widzenie księdza Piotra i tej matce niesie nadzieję na zmartwychwstanie dziecka<br>(mesjanizm).<br>Podsumowanie:<br>Rollisonowa w Dziadach cz. III symbolizuje niezawinione cierpienie polskich matek, ich<br>poświęcenie, odwagę i determinację w walce o prześladowane dzieci. Nawiązanie do<br>biblijnej Maryi uwzniośla, sakralizuje motyw matki Polki, jej miłość, cierpienie i poświęcenie.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 55<br>Przykład 2.<br>Funkcjonowanie jednostki w państwie totalitarnym. Omów zagadnienie na podstawie<br>powieści Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również<br>wybrany kontekst.<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Znajomość wybranych utworów z literatury […] światowej oraz umiejętność mówienia</li></ol>\n<p>o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […].</li></ol>\n<p>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy o języku w odczytaniu sensów zawartych</li></ol>\n<p>w strukturze głębokiej tekstów literackich […].<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych</li></ol>\n<p>[…].<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Zdający:</li><li>rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz ich związek ze […]</li></ol>\n<p>zjawiskami społecznymi, historycznymi […];</p>\n<ol><li>wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie</li></ol>\n<p>kontekst […] historyczny, polityczny […].<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Gramatyka języka polskiego. Zdający:</li><li>wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni</li></ol>\n<p>w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Elementy retoryki. Zdający:</li><li>formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].</li><li>Mówienie i pisanie. Zdający:</li><li>buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.</li></ol>\n<p>Przykładowa realizacja zadania (1)<br>Plan wypowiedzi<br>Wprowadzenie:<br>Wyjaśnienie pojęcia państwo totalitarne:<br>system społeczny, w którym bezwzględną władzę sprawuje grupa reprezentująca<br>organizację lub partię<br>społeczeństwo jest poddawane ciągłej kontroli, za każde odstępstwo<br>od obowiązujących reguł grozi surowa kara<br>obywatele wyrażający sprzeciw i negację lub obywatele nieprzydatni są<br>eliminowani<br>istotą totalitaryzmu jest ograniczanie wolności człowieka i narzucanie odgórnie<br>ustalanych zasad we wszystkich dziedzinach życia społecznego.<br>56 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Rozwinięcie zagadnienia w kontekście historycznym:<br>a) Założenie:<br>Doświadczenie totalitaryzmów w XX wieku sprawiło, że pogłębiona została wiedza<br>na temat funkcjonowania jednostki w takim systemie politycznym. Komunizm, faszyzm,<br>hitlerowski narodowy socjalizm ograniczały wolność jednostki w sposób drastyczny.<br>Powieść Orwella, wydana w 1949 roku, jest literacką wizją totalitaryzmu, przynależy<br>do nurtu fantastyki naukowej, jednak istota ograniczenia ludzkiej wolności została tutaj<br>uchwycona w sugestywny i trafny sposób.<br>b) Argumenty:<br>Powieść Orwella Rok 1984 jest wynikiem osobistych obserwacji, bowiem autor<br>na własne oczy widział wojnę domową w Hiszpanii w 1936 roku.<br>Jest to utwór z nurtu antyutopii, czyli literackich wizji przyszłości, w której panujące<br>doktryny polityczne ograniczają wolność jednostki, a człowiek jako jednostka nic nie<br>znaczy, jest podporządkowany władzy, zależny od niej i zazwyczaj dotkliwie karany<br>za nieposłuszeństwo.<br>Orwell kreuje w powieści futurystyczną (w chwili publikacji książki była to odległa<br>przyszłość) wizję Oceanii. Państwo zorganizowane jest według prostych zasad<br>dominacji władzy nad społeczeństwem.<br>Twarde zasady funkcjonowania społecznego są gwarancją utrzymania porządku<br>i kontroli.<br>Społeczeństwo podzielone jest na trzy klasy społeczne: Wewnętrzna Partia,<br>Zewnętrzna Partia i prole - najliczniejsza, choć najniżej postawiona w hierarchii<br>grupa. Prole mają pewne pole wolności, ale mimo swej potencjalnej siły (ponad 80%<br>społeczeństwa) nie czują potrzeby buntu.<br>Funkcjonuje kult Wielkiego Brata jako przywódcy państwa.<br>Jednostka w państwie totalitarnym nie ma żadnego znaczenia. Jest wciąż pod<br>obserwacją teleekranów. Jest również inwigilowana przez inne osoby, nawet dzieci<br>są uczone donoszenia na własnych rodziców.<br>Państwo dba o dyscyplinę i przestrzeganie reguł. Zabronione są przyjaźń, miłość<br>i lojalność wobec drugiego człowieka.<br>Za złamanie reguł grozi surowa kara - więzienie i tortury, których celem jest<br>pozbawienie jednostki zdolności do samodzielnego myślenia, co zagwarantuje ślepą<br>miłość do Partii. Takiej kary doświadczają Winston i Julia, bohaterowie powieści.<br>Buntują się przeciwko Partii: przeżywają romans, zdobywają zakazane produkty<br>żywnościowe na czarnym rynku, chcą należeć do tajnej organizacji walczącej<br>z reżimem.<br>c) Wniosek:<br>Totalitaryzm jako doktryna polityczna niszczy wolność człowieka. Jednostka nie ma<br>szans w zderzeniu z polityczną machiną.<br>Podsumowanie:<br>W powieści Orwella przedstawiony jest świat pozbawiony wartości wolności. Człowiek<br>w takim świecie łatwo ulega wpływom i często podporządkowuje się zasadom, które<br>ograniczają jego wolność. Totalitaryzm stosuje manipulację na wielką skalę, zaś jednostka<br>nie zawsze znajduje siłę, aby z nią walczyć i wygrać.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 57<br>Przykładowa realizacja zadania (2)<br>Plan wypowiedzi<br>Wprowadzenie do zagadnienia - kontekst historyczny:<br>Orwell obserwował na własne oczy wydarzenia, które rozgrywały się podczas wojny<br>domowej w Hiszpanii w 1936 roku. Widział skutki autorytaryzmu i radykalizmu politycznego<br>w wykonaniu generała Franco. W powieści Rok 1984 stworzył futurystyczną wizję<br>totalitarnego społeczeństwa żyjącego w państwie Oceania. Jednak rzeczywistość często<br>przerastała literackie fabuły. Jedną z doktryn w XX wieku był komunizm, w założeniach<br>bardzo atrakcyjny, szczególnie jeśli chodzi o hasło zniesienia ucisku i wyzysku oraz<br>pragnienie budowy społeczeństwa bezklasowego, które funkcjonuje w oparciu o zasady<br>równości społecznej i wspólnoty gospodarczej. Jednak idee komunizmu, tak przekonujące<br>w kwestiach gospodarczych, nie zostawiały człowiekowi wolności.<br>Rozwinięcie zagadnienia w kontekście literackim (Przedwiośnie Stefana<br>Żeromskiego):<br>a) Teza:<br>Literatura rozważa słuszność różnych ideologii i podejmuje dyskusję, która czytelnika<br>prowokuje do zajęcia własnego stanowiska. Orwell i Żeromski w swoich utworach<br>w odmienny sposób ukazują doświadczenie totalitaryzmu, choćby ze względu na<br>przyjęte założenia gatunkowe obu powieści.<br>b) Argumenty:<br>Orwell ukazuje świat jednoznacznie oceniany jako zdehumanizowany, gdzie rządzą<br>twarde zasady, którym ludzie muszą się bezwzględnie podporządkować.<br>Człowiek jako jednostka nic nie znaczy, jest zależny od władzy i zazwyczaj<br>dotkliwie karany za nieposłuszeństwo. Takiej kary doświadczają Winston i Julia,<br>bohaterowie powieści. Buntują się przeciwko Partii: przeżywają romans, co jest<br>nielegalne, zdobywają zakazane produkty żywnościowe na czarnym rynku, chcą<br>należeć do tajnej organizacji walczącej z reżimem. Za te zbrodnie zostają uwięzieni<br>i torturowani. Celem tortur jest pozbawienie jednostki zdolności do samodzielnego<br>myślenia.<br>Powieść Przedwiośnie Stefana Żeromskiego reprezentuje nurt polityczny, istotny<br>jest wątek społeczno-obyczajowy i historyczny. Główny bohater - Cezary Baryka -<br>zmienia swój stosunek do poglądów i działania komunistów. W przeszłości był<br>świadkiem krwawej rewolucji w Baku. W powieści mamy spór między różnymi<br>doktrynami politycznymi, jednak ostatecznie żadna z nich nie zwycięża.<br>Wstrząsające są obrazy rewolucji w Baku - była to siła, która zmieniła ludzi<br>w bestie. Baryka uległ fascynacji rewolucyjnym hasłom, jednak śmierć matki<br>sprawiła, że zmienił ocenę przewrotu komunistycznego.<br>Rewolucja jest w ujęciu Żeromskiego siłą niszczącą, wobec której jednostka nie ma<br>szans. Zaś ludzie zachłyśnięci swoją bezkarnością, nadużywają władzy.<br>Zakończenie:<br>W obu powieściach pojawiają się wątki ukazujące funkcjonowanie jednostki w państwie<br>totalitarnym. Każda z nich, ze względu na specyficzne cechy gatunkowe, przedstawia<br>problem totalitaryzmu inaczej. Powieść Orwella jest futurystyczną antyutopią, więc świat<br>przedstawiony ma cechy fantastyczne, zaś powieść Żeromskiego należy do nurtu<br>58 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>politycznego i przedstawia zmienione wydarzenia, bliskie rzeczywistości. W obu utworach<br>jednak totalitaryzm pokazany jest jako wielkie zagrożenie dla wolności człowieka.<br>Zadanie 2. Kultura: literatura, sztuka, język<br>Przykład 1.<br>Jakie funkcje w tekstach kultury mogą pełnić symbole i alegorie? Omów zagadnienie<br>na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.<br>Jacek Malczewski<br>Do sławy<br>Zbiory prywatne, 1903.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 59<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych</li></ol>\n<p>poziomach: […] metaforycznym, symbolicznym […].<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy o języku w odczytaniu sensów zawartych</li></ol>\n<p>w strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich.<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych</li></ol>\n<p>[…].<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Zdający:</li><li>interpretuje treści alegoryczne i symboliczne utworu literackiego.</li><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li><li>odczytuje pozaliterackie teksty kultury […].</li></ol>\n<p>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Gramatyka języka polskiego. Zdający:</li><li>wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni</li></ol>\n<p>w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Elementy retoryki. Zdający:</li><li>formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].</li><li>Mówienie i pisanie. Zdający:</li><li>buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.</li></ol>\n<p>Przykładowa realizacja zadania (1)<br>Plan wypowiedzi</p>\n<ol><li>Wprowadzenie:</li></ol>\n<p>Symbol i alegoria to środki wyrazu artystycznego, które spełniają istotną funkcję<br>w tekście kultury.<br>Alegoria może za pomocą obrazu plastycznego, tekstu lub pojęcia przedstawiać<br>znaczenie dosłowne i przenośne (np. grecka bogini Temida była przedstawiana jako<br>kobieta z zawiązanymi oczyma i wagą - to alegoria sprawiedliwości).<br>Symbol ma wiele znaczeń ukrytych, może być odczytywany w kontekście tradycji<br>kulturowej lub treści danego utworu.</p>\n<ol><li>Odczytanie obrazu:</li></ol>\n<p>Przedstawiona scena może być rozumiana jako symboliczna podróż maleńkiego<br>dziecka do przyszłej sławy, jako otwarta karta losu. Nie wiadomo, co będzie<br>powodem sławy dziecka: talent, twórczość, a może bohaterski czyn?<br>Przedstawiona scena ukazuje baśniowy obraz: anioł w zielonej sukni pomaga<br>dziecku dosiąść swych skrzydeł. Nic nie mąci spokoju wsi, jednak odbiorca obrazu<br>może doświadczać niepokoju, ponieważ nie wie, co stanie się z dzieckiem.<br>60 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Anioł nosi zieloną suknię, co symbolizuje wolność i nadzieję, dziecko - białą - ten<br>kolor symbolizuje niewinność i nowy początek.</p>\n<ol><li>Przykłady z literatury:</li></ol>\n<p>Symbolami posłużył się Stanisław Wyspiański, konstruując dramat Wesele.<br>Wykorzystał symbolikę zjaw (np. Wernyhora, Stańczyk, Rycerz), przedmiotów (np.<br>złoty róg, czapka z piór, złota podkowa) i scen (np. chocholi taniec), aby przedstawić<br>diagnozę polskiego społeczeństwa przełomu XIX i XX w. oraz wskazać przyczyny<br>niepowodzenia idei niepodległościowych.<br>W tradycji kulturowej ukształtował się wizerunek kościotrupa lub kostuchy z kosą jako<br>średniowiecznej alegorii śmierci. Tak przedstawiano śmierć na obrazach, ale też<br>w średniowiecznej literaturze, choćby w utworze Rozmowa Mistrza Polikarpa<br>ze Śmiercią.</p>\n<ol><li>Wniosek:</li></ol>\n<p>Dzięki mowie symboli i alegorii teksty kultury przedstawiają tematy i myśli, które wymagają<br>głębszej analizy, są związane z tradycją kulturową, z pojęciami i problemami uniwersalnymi.</p>\n<ol><li>Zakończenie:</li></ol>\n<p>Symbol i alegoria spełniają w tekstach kultury funkcję nośnika znaczeń ukrytych. Pozwalają<br>także pokazać poprzez obrazy - plastyczne lub słowne - myśli, które trudno wyrazić, lub<br>kluczowe treści, które chciał przekazać autor.<br>Przykładowa realizacja zadania (2)<br>Plan wypowiedzi</p>\n<ol><li>Wstęp:</li></ol>\n<p>Teksty kultury powstają dzięki wykorzystaniu różnych tworzyw twórczych. Może to być język<br>lub obraz. Symbole i alegorie jako środki wyrazu artystycznego spełniają bardzo ważną<br>funkcję, ponieważ są nośnikami treści dosłownych i niedosłownych. Alegoria ma stałe<br>znaczenie przenośne, natomiast symbol jest zawsze wieloznaczny.</p>\n<ol><li>Opis dzieła:</li></ol>\n<p>Obraz Jacka Malczewskiego przedstawia scenę z aniołem i małym dzieckiem. Anioł,<br>o krótkich włosach, w zielonym odzieniu, pomaga wejść na swoje skrzydła małemu dziecku,<br>ubranemu w białą koszulkę. Jedną dłonią podtrzymuje wchodzące na skrzydło dziecko,<br>drugą pociąga je ku górze. Obie postaci są w centrum obrazu, którego kompozycja jest<br>dynamiczna, otwarta i ma kilka planów. W oddali widzimy pasące się krowy i linię horyzontu.<br>Obraz utrzymany jest w jasnej kolorystyce. Budzi skojarzenia z wizerunkami Aniołów<br>Stróżów z popularnych obrazków.</p>\n<ol><li>Sproblematyzowanie:</li></ol>\n<p>Każdy tekst kultury wyraża treści abstrakcyjne i/lub dosłowne. Alegorie i symbole są<br>nośnikami tych znaczeń. Obraz Jacka Malczewskiego poprzez swoją dynamikę, temat<br>i artystyczny zamysł pokazuje, jak poprzez symboliczną wizję przedstawić problem lęku<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 61<br>o przyszłość. Ten obraz jest idealistycznym wyobrażeniem losów ubogiego wiejskiego<br>dziecka, które pod opiekuńczymi skrzydłami anioła stróża podąża ku sławie.</p>\n<ol><li>Przykłady z literatury:</li></ol>\n<p>Alegoria prezentuje zazwyczaj treści moralizatorskie i dydaktyczne. Znane przykłady<br>literackich alegorii to np. ujęcie motywu ojczyzny jako okrętu w satyrze Ignacego<br>Krasickiego Świat zepsuty oraz w utworze Juliusza Słowackiego Testament mój.<br>Symboliczne znaczenie ma ostatnia scena dramatu Wesele Stanisława<br>Wyspiańskiego. Taniec gości weselnych do muzyki Chochoła oznacza, że<br>społeczeństwo polskie z pogranicza XIX i XX w. pogrążone jest w marazmie, przez<br>co niezdolne do walki o odzyskanie niepodległości. Użycie takiego symbolu sugeruje,<br>że za narodową stagnację odpowiedzialna jest inteligencja, dla której od idei<br>niepodległościowych ważniejsza jest możliwość realizowania się intelektualnie i<br>artystycznie.</p>\n<ol><li>Podsumowanie:</li></ol>\n<p>Funkcje alegorii i symboli w tekstach kultury są uzależnione od celów, jakie stawiali sobie<br>twórcy różnych epok.<br>62 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Przykład 2.<br>W jaki sposób nowe technologie wpływają na formy i sposoby komunikowania się<br>między ludźmi? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału<br>oraz wybranego tekstu kultury albo własnych doświadczeń komunikacyjnych.<br>Materiał 1. SMS-y<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 63<br>Materiał 2. Zapis wypowiedzi internauty komentującego przebieg gry komputerowej<br>Wymagania ogólne<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy z zakresu nauki o języku.</li><li>Wzbogacanie umiejętności komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie języka</li></ol>\n<p>w różnych sytuacjach komunikacyjnych.<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych</li></ol>\n<p>[…].<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Gramatyka języka polskiego. Zdający:</li><li>wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni</li></ol>\n<p>w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Zróżnicowanie języka. Zdający:</li><li>rozpoznaje rodzaje stylizacji ([…] stylizacja środowiskowa […]) […].</li><li>rozpoznaje i ocenia modę językową we współczesnym języku.</li><li>Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający:</li><li>zna pojęcie aktu komunikacji językowej oraz jego składowe (komunikat, nadawca,</li></ol>\n<p>odbiorca, kod, kontekst, kontakt).</p>\n<ol><li>posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji</li></ol>\n<p>komunikacyjnej;<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Elementy retoryki. Zdający:</li><li>formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].</li><li>Mówienie i pisanie. Zdający:</li><li>buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.</li></ol>\n<p>64 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Przykładowa realizacja zadania (1)<br>Plan wypowiedzi<br>Wprowadzenie i określenie problemu:<br>Współczesny język polski jest zupełnie inny niż ten, którym posługiwali się moi rodzice<br>lub dziadkowie.<br>Język jest żywym tworem, który reaguje na różne bodźce, na pewno można stwierdzić,<br>że takim bodźcem zmiany był w XX wieku i jest nadal internet.<br>Zmiana najbardziej widoczna jest w tym, że zrozumienie języka, który jest<br>prezentowany na przykładach w tym zadaniu, dla osoby powyżej 50, 60 roku życia -<br>byłaby utrudniona. Jest to język, który ma wyraźnie widoczne cechy, które omówię<br>w dalszej części wypowiedzi.<br>Internet wpłynął na powstanie nowych form i sposobów komunikowania się między<br>ludźmi.<br>Rozwinięcie wypowiedzi:<br>We współczesnym systemie komunikacji dominuje internet i od razu można stwierdzić,<br>że ta nowa technologia zmieniła formy komunikacji w trwały sposób. Myślę, że powrotu<br>do języka sprzed ery internetu już nie ma.<br>Cechy współczesnego języka internetowego: jest to język pisany, który przypomina<br>mówiony (czaty, komentarze), w niektórych przypadkach respektuje wzorce tradycyjne,<br>np. w korespondencji e-mailowej.<br>Zasady pisowni traktowane są w sposób dowolny: nie przestrzega się zasad pisowni<br>małymi i wielkimi literami, popularne jest nieużywanie znaków diakrytycznych,<br>interpunkcyjnych, pojawiają się błędy w zapisach słów, dopuszczalne są błędy<br>ortograficzne.<br>Skrótowość, która polega na stosowaniu w nadmiarze skrótowców (akronimów), często<br>zapożyczonych z języka angielskiego (LOL - głośny śmiech; IMHO - moim skromnym<br>zdaniem; THX - dziękuję). Mamy już w zasobach językowych też polskie skrótowce,<br>jeden został ujęty w materiale ilustracyjnym do zadania: CR - co robisz?<br>Mamy też „pzdr”, „nara”, „Wro” - Wrocław.<br>Słownictwo: fejs, fejm, biforek, afterek - tutaj obserwujemy tendencję stosowania<br>skrótów oraz tworzenia spolszczonych wariantów angielskich słów.<br>Stosowanie równoważników zdań i komunikatów obrazkowych - czyli emotikonów,<br>które zastępują słowa lub frazy.<br>Wymienione powyżej cechy widoczne są w materiale zamieszczonym w zadaniu.<br>SMS-y oraz komentarz internauty ilustrują wymienione cechy.<br>Zjawiska takie jak: memy, gify, virale, flash mob. Wszystkie te internetowe<br>komunikacyjne mody są symbolem zmiany w obyczajach komunikacyjnych.<br>Współczesna kultura obserwuje zachodzące zjawiska i komentuje sensowność takich<br>komunikacyjnych zachowań. Jako przykład chcę podać tekst polskiego rapera Łona,<br>który w utworze Ą, ę z albumu Absurd i nonsens ośmiesza nowe językowe obyczaje,<br>w tym nieużywanie polskich znaków. Pisze tak: „wiec mam do Ciebie malutenka<br>prosba, / badz czlowiekiem laskawym tak, / i od czasu do czasu wcisnij prawy alt.”<br>Ironia, która wybrzmiewa w cytowanym fragmencie, na pewno daje do myślenia. Język<br>pozwala nam się komunikować i rozumieć, dlatego warto czasem wracać do tego, co<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 65<br>tworzy naszą kulturę. Warto też dbać o taki przekaz, który będzie zrozumiały dla<br>każdego odbiorcy.<br>Wnioski końcowe:<br>Uważam, że nowe technologie zmieniły nieodwracalnie zwyczaje komunikacyjne. Na pewno<br>internet spowodował, że możemy szybko kontaktować się ze światem, pozwala też rozwijać<br>kreatywność. Niestety, chęć szybkiego skomunikowania się, przekazania informacji sprawiła,<br>że coraz rzadziej dbamy o jakość komunikatów - jak najwięcej treści chcemy wyrazić<br>za pomocą jak najmniejszej liczby znaków.<br>Przykładowa realizacja zadania (2)<br>Plan wypowiedzi<br>Wprowadzenie:<br>Rozwój nowych technologii zmodyfikował współczesne formy i sposoby komunikowania się<br>między ludźmi. Zmieniają się obyczaje językowe, powstają nowe gatunki wypowiedzi i tworzą<br>się także nowe kanały komunikacji. Moim zdaniem nie można jednoznacznie wartościować<br>tych zmian, można je obserwować i badać. Współczesną komunikację zmieniają dwa media:<br>internet i telefonia komórkowa.<br>Teza:<br>Nowe technologie przekształcają formy komunikowania się ludzi, powodują modyfikacje<br>tradycyjnych form komunikacji.<br>Argumentacja:<br>Nie zmienił się tradycyjny schemat aktu komunikacji (nadawca, odbiorca, komunikat,<br>kontekst, kod). Jednak w procesie komunikacji z wykorzystaniem internetu rolę<br>nadawcy spełnia komputer. Elementy działające w akcie komunikacji są stałe.<br>Dodatkową cechą takiego przekazu jest interaktywność i nowe narzędzia wymiany<br>informacji.<br>Sieć stała się współczesnym najpopularniejszym kanałem komunikacji. W internecie<br>realizuje się większość kontaktów - tych osobistych i zawodowych, jest to także źródło<br>rozrywki, „bycie w internecie” jest formą spędzania czasu dla osób reprezentujących<br>różne pokolenia. Internet dokonał globalizacji komunikacji.<br>Internet jest medium masowym, pozwala na szybkie kontakty międzyludzkie,<br>przyśpiesza procesy komunikacji, ale może też stanowić zagrożenie.<br>Podobnie działa telefonia komórkowa: upraszcza i przyśpiesza kontakty międzyludzkie.<br>Popularne są nowe rodzaje współczesnej komunikacji w sieci: portale<br>społecznościowe, komunikatory internetowe, blogi, fora dyskusyjne.<br>Na przykładzie własnych doświadczeń i analizy zamieszczonego materiału<br>ilustracyjnego mogę stwierdzić, że zmiany, jakie dokonują się w języku na skutek<br>oddziaływania mód, kształtowanych przez komunikację internetową i telefoniczną<br>dotyczą:<br>✓ słownictwa (zapożyczenia z języka angielskiego, np. „fejm”, „skille” -<br>z zamieszczonego materiału)<br>✓ zasad pisowni, które są traktowane w sposób dowolny: nie respektuje się zasad<br>pisowni małymi i wielkimi literami, popularne jest nieużywanie znaków<br>66 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>diakrytycznych, interpunkcyjnych, błędy w zapisach słów, dopuszczalne są<br>błędy ortograficzne.<br>Ponadto obowiązuje skrótowość, która polega na stosowaniu w nadmiarze skrótowców<br>(akronimów), często zapożyczonych z języka angielskiego (LOL - głośny śmiech;<br>IMHO - „moim skromnym zdaniem”; THX - „dziękuję”). Mamy już w zasobach<br>językowych też polskie skrótowce, dwa zostały ujęte w materiale ilustracyjnym<br>do zadania: CR - „co robisz?”, nwm - „nie wiem”. Powszechne w komunikacji sms-<br>owej i internetowej jest stosowanie równoważników zdań i komunikatów obrazkowych</p>\n<ul><li>czyli emotikonów, które zastępują słowa lub frazy.</li></ul>\n<p>Zakończenie:<br>Moim zdaniem internet zmodyfikował formy i sposoby komunikowania się między ludźmi.<br>Wprowadził nowe rozwiązania, ale przede wszystkim, co podkreślam - zmienił te, które już<br>istniały. Można krótko ująć zjawiska, które cały czas trwają, zmieniając współczesną<br>komunikację. Są to: stały kontakt przez sieć, który zastępuje kontakt osobisty; zmiany<br>zwyczajów komunikacyjnych - jestem ciągle online; przemiany języka - upraszczanie,<br>potoczność, wulgaryzacja, zanik norm poprawnościowych. Ponadto pojawiły się nowe<br>gatunki w komunikacji elektronicznej: blog, e-mail, strona internetowa. Są to formy, które<br>wykształciły się z istniejących gatunków.<br>Przykład 3.<br>Kryzys wartości w świecie skażonym złem. Omów zagadnienie na podstawie<br>zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury.<br>Krzysztof Kamil Baczyński<br>Pokolenie<br>Wiatr drzewa spienia. Ziemia dojrzała.<br>Kłosy brzuch ciężki w górę unoszą<br>i tylko chmury - palcom czy włosom<br>podobne - suną drapieżnie w mrok.<br>Ziemia owoców pełna po brzegi<br>kipi sytością jak wielka misa.<br>Tylko ze świerków na polu zwisa<br>głowa obcięta strasząc jak krzyk.<br>Kwiaty to krople miodu - tryskają<br>ściśnięte ziemią, co tak nabrzmiała,<br>pod tym jak korzeń skręcone ciała,<br>żywcem wtłoczone pod ciemny strop.<br>Ogromne nieba suną z warkotem.<br>Ludzie w snach ciężkich jak w klatkach krzyczą.<br>Usta ściśnięte mamy, twarz wilczą,<br>czuwając w dzień, słuchając w noc.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 67<br>Pod ziemią drążą strumyki - słychać -<br>krew jak nabiera w żyłach milczenia,<br>ciągną korzenie krew, z liści pada<br>rosa czerwona. I przestrzeń wzdycha.<br>Nas nauczono. Nie ma litości.<br>Po nocach śni się brat, który zginął,<br>któremu oczy żywcem wykłuto,<br>któremu kości kijem złamano,<br>i drąży ciężko bolesne dłuto,<br>nadyma oczy jak bąble - krew.<br>Nas nauczono. Nie ma sumienia.<br>W jamach żyjemy strachem zaryci,<br>w grozie drążymy mroczne miłości,<br>własne posągi - źli troglodyci1.<br>Nas nauczono. Nie ma miłości.<br>Jakże nam jeszcze uciekać w mrok<br>przed żaglem nozdrzy węszących nas,<br>przed siecią wzdętą kijów i rąk,<br>kiedy nie wrócą matki ni dzieci<br>w pustego serca rozpruty strąk.<br>Nas nauczono. Trzeba zapomnieć,<br>żeby nie umrzeć rojąc to wszystko.<br>Wstajemy nocą. Ciemno jest, ślisko.<br>Szukamy serca - bierzemy w rękę,<br>nasłuchujemy: wygaśnie męka,<br>ale zostanie kamień - tak - głaz.<br>I tak staniemy na wozach, czołgach,<br>na samolotach, na rumowisku,<br>gdzie po nas wąż się ciszy przeczołga,<br>gdzie zimny potop omyje nas,<br>nie wiedząc: stoi czy płynie czas.<br>Jak obce miasta z głębin kopane,<br>popielejące ludzkie pokłady<br>na wznak leżące, stojące wzwyż,<br>nie wiedząc, czy my karty iliady<br>rzeźbione ogniem w błyszczącym złocie,<br>czy nam postawią, z litości chociaż,<br>nad grobem krzyż.<br>22 VII 1943 r.<br>Krzysztof Kamil Baczyński, Pokolenie, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1989.<br>1 Troglodyta - człowiek jaskiniowy.<br>68 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Rozumienie historii literatury i dziejów kultury jako procesu […].</li><li>Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej […] oraz umiejętność mówienia</li></ol>\n<p>o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy o języku w odczytaniu sensów zawartych</li></ol>\n<p>w strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich.<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Wykorzystanie kompetencji językowych i komunikacyjnych w wypowiedziach ustnych</li></ol>\n<p>[…].<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Czytanie utworów literackich. Zdający:</li><li>rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz ich związek</li></ol>\n<p>z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi,<br>egzystencjalnymi […];</p>\n<ol><li>wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie</li></ol>\n<p>kontekst […] historyczny, polityczny […].<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Gramatyka języka polskiego. Zdający:</li><li>wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni</li></ol>\n<p>w […] tworzeniu własnych wypowiedzi.<br>III. Tworzenie wypowiedzi.</p>\n<ol><li>Elementy retoryki. Zdający:</li><li>formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej […].</li><li>Mówienie i pisanie. Zdający:</li><li>buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] z zachowaniem zasad retoryki.</li></ol>\n<p>Przykładowa realizacja zadania (1)<br>Plan wypowiedzi<br>Wprowadzenie - osadzenie zagadnienia w kontekście historyczno-biograficznym:<br>Krzysztof Kamil Baczyński jest reprezentantem tzw. „pokolenia Kolumbów”, generacji<br>Polaków urodzonych około roku 1920. Zginął w czwartym dniu powstania warszawskiego.<br>Kolumbowie byli pokoleniem, które urodziło się i dorastało w wolnej Polsce, odbudowywanej<br>po 123 latach zaborów i zniszczeniach I wojny światowej. Wybuch kolejnej wojny stał się<br>tragedią dla narodu polskiego, a zwłaszcza dla młodych ludzi, wchodzących dopiero<br>w dorosłe życie ludzi.<br>Rozwinięcie zagadnienia:<br>a) Teza:<br>II wojna światowa była aktem okrutnej agresji Niemców wymierzonym w naród polski<br>i wywołała kryzys wiary w wartości uznawane za uniwersalne. Spowodowała konieczność<br>weryfikacji prawd etycznych i religijnych oraz kwestii rozumienia patriotyzmu.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 69<br>b) Argumenty:<br>Wiersz Baczyńskiego jest manifestem pokolenia, któremu odebrano wiarę w sens<br>istnienia świata i we wszystkie zasady, które porządkują ludzkie życie.<br>W pierwszych czterech strofach utworu przedstawione są niezwykłe obrazy,<br>ukazujące bogate życie „dojrzałej ziemi”, w której intensywnie tętni życie: „Kłosy<br>brzuch ciężki w górę unoszą”, „ziemia owoców pełna po brzegi”, „kwiaty to krople<br>miodu”, „pod ziemią drążą strumyki”.<br>Kontrastem dla takich wizji tętniącej życiem ziemi są pojawiające się jak migawki,<br>w tych samych strofach, obrazy cierpienia człowieka: „tylko ze świerków w polu<br>zwisa // głowa obcięta strasząc jak krzyk”, „ludzie w snach ciężkich jak w klatkach<br>krzyczą”. Są to obrazy, które nawiązują do Apokalipsy św. Jana, ostatniej księgi<br>Biblii, która przedstawia symboliczny koniec świata.<br>Kolejne trzy strofy rozpoczynają się anaforą: „nas nauczono” - i kolejno wyliczane<br>są okropności wojny i ludzkie tragedie - a to, czego „nauczono”, to brak litości,<br>sumienia, brak miłości, niepamięć. Człowiek, doświadczony wojną, traci według<br>Baczyńskiego wrażliwość, zamienia się na skutek tragicznych doznań w kamień,<br>niczego nie czuje. Czyli - nie potrafi odróżnić dobra od zła, nie ma innych celów,<br>jak tylko walka, w której wcale nie chodzi o przetrwanie.<br>Wiersz kończą dramatyczne słowa, które brzmią jak pytanie: „czy nam postawią,<br>z litości chociaż, // nad grobem krzyż”. Wojenna apokalipsa zniszczyła ludzkie<br>uczucia, wartości i zmieniła świadomość pokolenia, które jej doświadczyło.<br>Podobny obraz upadku człowieka i kryzysu wartości znajdziemy w poezji Tadeusza<br>Różewicza - w wierszu Ocalony.<br>Różewicz przedstawia dramatyczną wizję pustki, jaka zostaje w człowieku, kiedy<br>zobaczy na własne oczy tragedię, która niszczy wszystkie wyobrażenia o porządku<br>świata.<br>Podmiot liryczny wiersza Różewicza mówi o sobie: „ocalałem // prowadzony<br>na rzeź”. Podmiot liryczny szuka „nauczyciela i mistrza”, żeby przywrócił mu „wzrok<br>słuch i mowę”, a także ponownie nauczył rozumieć życie i świat.<br>Podsumowanie:<br>W omawianych utworach Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Tadeusza Różewicza pojawia<br>się dylemat moralny i rozdźwięk między systemem wartości ludzi z pokolenia Kolumbów<br>a wojenną rzeczywistością.<br>Przykładowa realizacja zadania (2)<br>Plan wypowiedzi<br>Wstęp:<br>Doświadczenie wojny jest jednym z podstawowych tematów poezji Krzysztofa Kamila<br>Baczyńskiego. Poeta należy do pokolenia Kolumbów, pierwszego po 1918 roku<br>dorastającego w wolnej Polsce. Utwór Pokolenie jest zapisem refleksji nad smutnym losem<br>człowieka uwikłanego w historię, w tragiczne wydarzenia, na które nie ma wpływu.<br>70 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Rozwinięcie zagadnienia:<br>a) Założenie:<br>Człowiek nie ma wpływu na swój los. Doświadczenie wojny i widocznego kryzysu<br>wartości w sposób nieodwracalny zmienia sposób postrzegania świata.<br>b) Argumenty:<br>Utwór Baczyńskiego przedstawia dramat egzystencjalny człowieka oraz ukazuje<br>historię jako sekwencję powtarzających się dramatów: „czy my karty iliady<br>rzeźbione ogniem w błyszczącym złocie”. Powtarzalność wydarzeń, obrazowana<br>przez symboliczne „koło historii”, jest znanym poglądem, który tłumaczy to, że te<br>same kryzysy powracają w różnych momentach dziejowych.<br>W pierwszej części wiersza przedstawione są apokaliptyczne obrazy natury, piękne<br>i zarazem straszne: „ogromne nieba suną z warkotem. Ludzie w snach ciężkich jak<br>w klatkach krzyczą”, „ciągną korzenie drzew, z liści pada rosa czerwona”.<br>W drugiej części utworu wszystkie strofy rozpoczyna anafora „nas nauczono” - ta<br>„nauka” podaje w wątpliwość zasady dekalogu, etyki. Zapomnienie, brak litości,<br>brak sumienia, brak miłości - to postawy, które przypominają założenia nihilizmu<br>i kwestionują tradycyjne systemy wartości. Trwanie w sytuacji zagrożenia uczy<br>człowieka poświęcenia, ale też innych zachowań, łamiących normy moralne.<br>Ostatnia strofa przedstawia pokolenie wojenne, które nie miało wpływu na swój los:<br>„czy nam postawią, z litości chociaż, // nad grobem krzyż”.<br>Podobna refleksja o filozofii historii pojawia się w książce Gustawa<br>Herlinga-Grudzińskiego Inny świat. Zapiski sowieckie. Jest ona autobiograficznym<br>zapisem doświadczeń pisarza z pobytu w sowieckim łagrze.<br>Tytuł książki nawiązuje do Zapisków z martwego domu Fiodora Dostojewskiego,<br>w których opisał swoje tragiczne doświadczenia z syberyjskiej katorgi. Ta<br>rzeczywistość była bardzo bliska obserwacjom Grudzińskiego, trafnie określała<br>„inność” tamtego, łagrowego świata, w którym żadne znane wartości nie istniały.<br>Normy etyczne, godność człowieka, wartości humanistyczne w świecie łagrów<br>uległy zupełnej degradacji - widać to na przykład w dramatycznej historii<br>Kostylewa, Rosjanina, który systematycznie opala sobie rękę, a gdy to się wydało,<br>oblewa się wrzątkiem, by uniknąć zsyłki na Kołymę. Umiera w straszliwych<br>męczarniach.<br>Przedstawione w obu tekstach obrazy okrucieństwa i degradacji świata znanych<br>wartości są sugestywne, budzą sprzeciw i refleksję na temat niestabilności<br>humanistycznych wartości.<br>Zakończenie:<br>Wniosek, który pojawia się po lekturze Pokolenia Baczyńskiego i Innego świata<br>Herlinga-Grudzińskiego jest pesymistyczny, ponieważ człowiek jest częścią historii, świata<br>skażonego złem. Musi walczyć w obronie tego, w co wierzy.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 71<br>2.2.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami.4<br>Część pisemna na poziomie podstawowym<br>W Informatorze dla każdego zadania podano:<br>liczbę punktów możliwych do uzyskania za jego rozwiązanie (po numerze zadania)<br>najważniejsze wymagania ogólne i szczegółowe, które są sprawdzane w tym zadaniu<br>zasady oceniania rozwiązań zadań<br>poprawne rozwiązanie każdego zadania zamkniętego oraz przykładowe rozwiązania<br>każdego zadania otwartego.<br>Zadania w poszczególnych częściach nie stanowią przykładowych arkuszy<br>egzaminacyjnych, ponieważ zawierają większą liczbę zadań, niż to zostało określone<br>w tabeli 7. na stronie 28 tego Informatora.<br>Część 1. Test Język polski w użyciu<br>Wiązka 1.<br>Przeczytaj uważnie teksty, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nimi. Odpowiadaj<br>tylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono<br>inaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.<br>Tekst 1.<br>Aleksandra Stanisławska<br>Niebezpieczna sztuczna inteligencja<br>Brązowy olbrzym Talos z Krety1. Gliniany golem2 z Pragi. Komputer HAL z Odysei<br>kosmicznej3. Każdy z tych fikcyjnych tworów miał być zaprojektowany przez człowieka<br>i obdarzony inteligencją podobną do naszej. Ten mit ma się do dziś znakomicie. […]<br>Opowieści o AI [sztucznej inteligencji] są zadziwiająco podobne. Maszyny czy komputery są<br>w nich kopiami człowieka. Myślą według ludzkich schematów, rozmawiają, odczuwają<br>emocje. Jednak takie podejście do inteligentnych maszyn to poważny błąd.<br>Ludzki mózg to efekt milionów lat ewolucji, która dopasowywała jego działanie do<br>warunków, w jakich żyli nasi praprzodkowie. Aby bezbronne, stopniowo łysiejące małpy<br>mogły przetrwać, potrzebna była współpraca w grupie. To ona doprowadziła do<br>wykształcenia mowy, mimiki i mnóstwa zachowań, które dziś leżą u podstaw działania<br>społeczeństwa. Ale sztuczna inteligencja ma nas przerastać możliwościami i szybkością<br>myślenia. Jej celem nie powinno więc być skopiowanie ludzkiego mózgu wraz z jego<br>ograniczeniami, lecz zbudowanie czegoś szybszego i sprawniejszego. […]<br>Wyobraźmy sobie coś, co może w każdym momencie dowolnie modyfikować dane<br>przesyłane przez internet. Taka AI miałaby potężny wpływ na dużą część świata, a zarazem<br>byłaby niemal niewykrywalna. Moglibyśmy się pocieszać, że to nadal tylko fikcja - gdyby nie<br>algorytmy. To programy działające w internecie, na komputerach czy urządzeniach<br>4 Prezentowane w Informatorze przykładowe rozwiązania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi oraz<br>wypracowania są pracami uczniowskimi pozyskanymi z próbnego zastosowania i ocenionymi przez<br>egzaminatorów.<br>72 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>mobilnych, analizujące nasze zachowania. Wyszukiwarka Google uczy się tego, co nas<br>interesuje, i wyświetla nam reklamy na tej podstawie. Tak samo działają algorytmy<br>Facebooka, sklepów internetowych podsuwających nam rekomendacje czy serwisów<br>randkowych, dopasowujących ludzi na podstawie mnóstwa różnych parametrów.<br>Skomputeryzowanych systemów do analizy danych coraz częściej używają banki,<br>ubezpieczalnie czy szpitale. Oczywiście trudno nazwać to sztuczną inteligencją, ale równie<br>trudno byłoby uznać, że nie ma to na nas żadnego wpływu. Programy komputerowe<br>zaczynają decydować o tym, co kupujemy, z kim się spotkamy albo czy dostaniemy kredyt.<br>[…]<br>Nic dziwnego, że coraz częściej pojawiają się apele, aby AI podlegała ludzkiej kontroli.<br>Mówił o tym chociażby wybitny fizyk i wizjoner prof. Stephen Hawking. Jego zdaniem nie<br>istnieją fizyczne ograniczenia rozwoju sztucznej inteligencji. „Można wyobrazić sobie taką<br>technologię, która przechytrzy rynki finansowe, prześcignie badaczy i zmanipuluje<br>przywódców oraz opracuje broń, której zasad działania nawet nie będziemy mogli zrozumieć.<br>Krótkoterminowy wpływ sztucznej inteligencji zależy od tego, kto ją kontroluje,<br>długoterminowy - od tego, czy w ogóle można ją kontrolować” - twierdzi uczony. […]<br>Tylko czy to w ogóle możliwe? AI może przerastać nas tak bardzo i rozwijać się tak<br>szybko, że zapanowanie nad nią będzie całkowicie niemożliwe. Bo ograniczenia, które<br>możemy jej narzucić, mogą być tylko takie, jakie zdołamy wymyślić. Tymczasem sztuczna<br>inteligencja ma - z definicji - być od nas lepsza w myśleniu.<br>Co gorsza, jej rozwój może sprawić, że ludzie, którzy myśleniem zarabiają dziś na życie,<br>stracą pracę, a więc i wpływ na dalsze losy świata. […] Dziś mówi się o tym, że<br>automatyzacja i roboty pozbawiają ludzi pracy fizycznej. Co się stanie, jeśli komputerowe<br>myślenie okaże się lepsze od ludzkiego wszędzie tam, gdzie potrzebne są zdolności<br>analityczne i kreatywność? […] Piszmy więc o sztucznej inteligencji, debatujmy i twórzmy jej<br>wizje - póki jeszcze możemy<br>Na podstawie: Aleksandra Stanisławska, Niebezpieczna sztuczna inteligencja, www.focus.pl<br>1 Talos - w mitologii greckiej olbrzym wykonany z brązu przez Hefajstosa.<br>2 Golem - istota utworzona z gliny na kształt człowieka, ale pozbawiona duszy i zdolności mowy.<br>3 Komputer HAL - fikcyjny komputer przedstawiony w książce Odyseja kosmiczna oraz w filmie o tym samym<br>tytule.<br>Tekst 2.<br>Łukasz Lamża<br>Sztuczna przeciętność<br>Gdy czyta się i ogląda science fiction sprzed 50-100 lat, sztuczna inteligencja (AI)<br>pojawia się głównie w roli potężnej, budzącej respekt siły - czasem nam sprzyjającej, zwykle<br>jednak stanowiącej mniej czy bardziej zawoalowane zagrożenie. […]<br>To w tych latach powstał też słynny filozoficzny problem „silnej sztucznej inteligencji” -<br>czyli takiej, która jest samodzielnym, wszechstronnie rozwiniętym „umysłem” wyposażonym<br>w „świadomość”, cokolwiek te terminy znaczą - przeciwstawianej „słabej” AI, która miałaby<br>„tylko” wykonywać polecenia, realizując zadany program o ściśle określonej funkcji.<br>Dziś problemy te, jak i sam język, którym zostały wyrażone, po prostu trącą myszką.<br>Wielu filozofów umysłu i kognitywistów1 na słowa „świadomość” i „umysł” reaguje alergicznie,<br>ponieważ te abstrakcyjne terminy po prostu niepotrzebnie zatruwają ich konkretne,<br>pożyteczne badania nad przetwarzaniem obrazu w korze wzrokowej, pamięcią przestrzenną<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 73<br>albo neurochemią lęku. Również AI przestało być teorią i są na świecie tysiące<br>programistów, dla których tworzenie inteligentnych algorytmów to chleb powszedni. O czym<br>tu filozofować?!<br>Sztuczna inteligencja to dziś produkt, i to cenny. AI usuwa szum ze zdjęć w twoim<br>smartfonie, dobiera czas prania w twojej pralce i wybiera najszybszą trasę w twoim GPS-ie,<br>a także podpowiada Facebookowi, co wyświetlić na twojej stronie głównej. […]<br>To właśnie skrajnie abstrakcyjne, roszczeniowe podejście do sztucznej inteligencji<br>odpowiada za tzw. AI effect, który Douglas Hofstadter2 wyraził w postaci złośliwego<br>powiedzonka: „AI to wszystko, czego jeszcze nie ma”. W praktyce „efekt AI” polega na tym,<br>że każdy kolejny przejaw inteligencji maszynowej jest kwitowany stwierdzeniem: „Phi, to<br>jeszcze nie jest inteligencja”. W rozmowie z poszukiwaczami „prawdziwej AI” możemy też<br>usłyszeć, że „prawdziwa” sztuczna inteligencja powinna nas zaskakiwać - bo przecież co to<br>za inteligencja, która potulnie wykonuje polecenia. Nic więc dziwnego, że rozwiązanie<br>każdego kolejnego zadania dla AI oznacza zawsze tylko podnoszenie poprzeczki - skoro<br>twórca algorytmu rozumie, jak to zadanie rozwiązać, to znika element zaskoczenia z faktu,<br>że algorytm odnalazł owo rozwiązanie. […]<br>Drugim, bliźniaczym aspektem „problemu z AI” są równie nierealistyczne przekonania<br>dotyczące poziomu inteligencji i kreatywności ludzi. Zauważmy, że w starym, dobrym<br>science fiction na polu bitwy między sztuczną i ludzką inteligencją również i my zawsze<br>jesteśmy reprezentowani przez crème de la crème3. Ponieważ autorami SF są zwykle<br>jajogłowe naukoluby, bohaterami ich opowieści są też - niespodzianka - jajogłowe<br>naukoluby: genialni inżynierowie, fizycy, doświadczeni nawigatorzy statków kosmicznych<br>z uprawnieniami IV poziomu. […]<br>Trudno nam więc pogodzić się z faktem, że większość naszych decyzji - o czym pisze<br>choćby ekonomista Daniel Kahneman w „Pułapkach myślenia” - podejmowana jest zbyt<br>szybko i zbyt automatycznie, aby można je było uznać za racjonalne, a nasze interakcje<br>z bliźnimi można w dużym stopniu sprowadzić do scenariusza mieszczącego się na kilku<br>kartkach A4, co pięknie zdemaskował Erving Goffman w „Człowieku w teatrze życia<br>codziennego”. „Ja-kupujący-rano-chleb” i „ja-jadący-metrem” to wcale nie ów wyidealizowany<br>Człowiek, do którego miałaby rzekomo dążyć sztuczna inteligencja - samoświadomy,<br>kreatywny, rozprawiający o Sztuce, Matematyce i Abstrakcji. Dzisiejsza AI jest zaś wynikiem<br>zderzenia wzniosłej teorii z rzeczywistością ludzką - z faktycznym codziennym życiem<br>miliardów homo sapiens. AI naśladuje więc rzeczywistą ludzką inteligencję, a nie tę będącą<br>romantycznym ideałem zrodzonym w głowach filozofów.<br>Na podstawie: Łukasz Lamża, Sztuczna przeciętność, www.tygodnikpowszechny.pl<br>1 Kognitywistyka - dziedzina nauki zajmująca się badaniem procesów poznawczych; bada, czym jest poznanie,<br>do czego służy i jak działa.<br>2 Douglas Hofstadter - pisarz amerykański.<br>3 Crème de la crème (z fr.) - śmietanka towarzyska, coś najlepszego.<br>74 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Zadanie 1. (0-2)<br>Wyjaśnij, jakie znaczenie dla rozumienia każdego z tekstów ma użycie słownictwa<br>wartościującego w ich tytułach.<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania […] tekstów kultury,</li></ol>\n<p>a także ich wzajemnej korespondencji.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury […].</li></ol>\n<p>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy z zakresu nauki o języku.</li></ol>\n<p>Wymagania szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li><li>[…] rozpoznaje środki językowe i ich funkcje zastosowane w tekstach […].</li></ol>\n<p>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Zróżnicowanie języka. Zdający:</li><li>rozpoznaje słownictwo o charakterze wartościującym […].</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>2 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym wyjaśnieniem odwołującym się do obu tekstów.<br>1 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym wyjaśnieniem odwołującym się do jednego tekstu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Użycie słownictwa wartościującego ujawnia stosunek autorów do omawianego zjawiska.<br>W pierwszym tekście określenie sztucznej inteligencji przymiotnikiem niebezpieczna<br>sugeruje zagrożenie ze strony sztucznej inteligencji, która zdominuje cywilizację człowieka.<br>Tytuł drugiego tekstu - Sztuczna przeciętność - niesie informację, że sztucznej inteligencji<br>nie należy się obawiać, ponieważ naśladuje ona przeciętną inteligencję człowieka.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 75<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Słownictwo wartościujące użyte w tytułach ma za zadanie przekazać nam, jakie podejście<br>do sztucznej inteligencji mają autorzy tekstów. Aleksandra Stanisławska w swoim artykule<br>przybliża nam niebezpieczeństwa, jakie czekają na nas, gdy za bardzo zaufamy sztucznej<br>inteligencji.<br>Zadanie 2. (0-2)<br>Czy to, co Łukasz Lamża w swoim tekście opisuje jako „słabą sztuczną inteligencję”,<br>Aleksandra Stanisławska w swoim wywodzie uznaje za sztuczną inteligencję?<br>W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.<br>Wymagania ogólne<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania […] tekstów kultury</li></ol>\n<p>[…].</p>\n<ol><li>Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych</li></ol>\n<p>poziomach […].<br>II. Kształcenie językowe.</p>\n<ol><li>Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy z zakresu nauki o języku.</li></ol>\n<p>Wymaganie szczegółowe<br>I. Kształcenie literackie i kulturowe.</p>\n<ol><li>Odbiór tekstów kultury. Zdający:</li><li>przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów, np. publicystycznych,</li></ol>\n<p>popularnonaukowych, naukowych.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym uzasadnieniem odwołującym się do obu tekstów.<br>1 pkt - odpowiedź poprawna z trafnym uzasadnieniem odwołującym się do jednego tekstu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Łukasz Lamża słabą sztuczną inteligencją nazywa taką, która zaprogramowana jest na<br>wykonywanie pewnych konkretnych zadań, niemyślącą samodzielnie, natomiast Aleksandra<br>Stanisławska pisze, że to (m.in. programy internetowe) trudno nazwać AI. Autorka<br>pierwszego tekstu za sztuczną inteligencję uważa jedynie tę mającą działać samodzielnie.<br>76 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Nie. Łukasz Lamża, przywołując podział na „silną” i „słabą” sztuczną inteligencję,<br>przedstawia „słabą” sztuczną inteligencję jako tę, która wykonuje polecenia człowieka.</p>","solutions":[]}