Temat 1. (0-35)
Trzeźwy racjonalista - niepoprawny marzyciel. Jak wybór postawy życiowej wpływa
na losy człowieka i jego relacje z innymi ludźmi?
W pracy odwołaj się do:
lektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych w arkuszu
egzaminacyjnym
innego utworu literackiego - może to być również utwór poetycki
wybranych kontekstów.
Wymagania ogólne i szczegółowe
Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na
s. 26-28 Informatora.
Zasady oceniania
Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się
na s. 34-51 Informatora.
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
Literatura od wieków wyznaczała pewne wzorce, z których ludzie
mogli czerpać i według nich postępować. Szczególnie twórczość
średniowiecznych artystów, piszących swoje anonimy Xad maiorem
Dei gloriamX, stała się wyznacznikiem życiowych wzorców
parenetycznych. Wybór owej odpowiedniej życiowej postawy jest
wyzwaniem dla każdego człowieka, gdyż znacząco wpływa on na
dalsze jego losy, a także relacje z innymi ludźmi. To, jaką drogę
wybrać, stanowi odwieczny problem ludzkości, ponieważ każdy zdaje
sobie sprawę z możliwych konsekwencji swoich decyzji. Literatura, ze
swą niezwykłą mocą symulacji pewnych wyborów czy sposobów
bycia, może stanowić pomoc w ocenie i późniejszym wyborze
konkretnych postaw. To właśnie na kartach powieści możemy spotkać
różnych bohaterów - od trzeźwych racjonalistów po niepoprawnych
marzycieli. To daje czytelnikowi możliwość identyfikacji z postacią
i wraz z nią zmierzenia się z konsekwencjami poszczególnych decyzji.
Bolesław Prus w swej powieści pt. „Lalka” przedstawia Stanisława
Wokulskiego, człowieka niejednoznacznego, w którym stopiły się dwie
postawy - romantyka wierzącego w idealną miłość i racjonalnego
jęz.
int.
int.
jęz.
jęz.
jęz.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 207
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
pozytywisty, pragnącego zmieniać świat. Główny bohater poświęca
całą swoją energię na zdobycie ukochanej Izabeli. Jako niepoprawny
marzyciel i romantyk, popada w swego rodzaju obsesję. W typowo
romantyczny sposób, podobnie jak Gustaw z IV części Dziadów,
idealizuje postać ukochanej, tworzy wyobrażenie kobiety-anioła,
pragnie zrobić wszystko, by ta wreszcie go doceniła i pokochała.
Wokulski przeżywa swego rodzaju Weltschmerz, czuje się
osamotniony i nierozumiany. Ten stan wzmaga obojętność Izabeli
i wewnętrzne rozdarcie bohatera. Wokulski szuka jednak przyczyny
takiego samopoczucia i oskarża literaturę, szczególnie poezję
Mickiewicza, o zbudowanie fałszywego obrazu miłości i świata. To
zapewne dlatego próbuje popełnić samobójstwo - rzuca się pod
pociąg, gdyż, tak jak prawdziwy romantyczny kochanek, nie jest
w stanie znieść odrzucenia i porażki. Z opresji ratuje go jednak dróżnik
Wysocki, dając szansę na nowe życie, ale szansy tej Wokulski nie
potrafi wykorzystać. Nie pomogą żadne racjonalne tłumaczenia
przyjaciela Rzeckiego, wszystko upadnie, sklep - wcześniej tak
dobrze prosperujący, zostanie przejęty przez Żyda, a wszelkie
pozytywistyczne próby wprowadzania pracy organicznej na grunt
warszawski,X spoczną na niczym. Marzenia Wokulskiego
o szczęśliwej miłości doprowadziły bohatera do klęski, a co więcej
zniszczyły jego relacje z ludźmi.
Z równie trudnymi konsekwencjami wyboru musiał zmierzyć się
Mąż, czyli Hrabia Henryk z „Nie-Boskiej Komedii” Zygmunta
Krasińskiego. Jego marzenie o byciu wspaniałym poetą,
doświadczającym wzniosłościX stało się początkiem rodzinnego
dramatu. Bohater podążył za marą, za wyobrażeniem, aby szukać
prawdziwego natchnienia. Ten wybór skutkował obłędem żony
i kalectwem syna. Dar poezji stał się dla niego zarówno
błogosławieństwem, jak i przekleństwem. Mąż, jako niepoprawny
marzyciel, chciał odmienić swoje życie, chciał dotknąć absolutu
i poczuć się kimś wielkim. Nie zdawał sobie jednak sprawy, że to
poezja wybiera człowieka, a nie odwrotnie. Przekonanie o swojej
wyjątkowości doprowadziło do tragedii, przede wszystkim rodzinnej.
Finalnie zmusiło go też do zmierzenia się z krwawą rewolucją, obroną
zamku Świętej Trójcy, jak i całego feudalnego porządku.
jęz.
int. jęz.
int.
jęz.
208 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
Z pułapką fałszywej idei i zagrożeniem zachodniego racjonalizmu
musiał zmierzyć się bohater „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego -
Rodion Raskolnikow. Jego ateizm i zaufanie wobec racjonalizmu
przyczyniły się do stworzenia teorii o ludziach zwykłych i niezwykłych.
Powyższa teoria popchnęła bohatera do popełnienia zbrodni, a tym
samym do przeprowadzenia testu, do której z tych grup należy.
Raskolnikow, chcąc sprawdzić siebie w roli Napoleona, postanawia
zabić Lichwiarkę. Bohater wierzy w słuszność tego czynu, twierdzi, że
to jednostkowe poświęcenie uratuje wiele istnień. Wydaje się, że
Raskolnikow broni siebie jako jednostki, w jego postawie odbija się
filozofia Maxa Stirnera - zwolennika skrajnego indywidualizmu, a
także poglądy Kanta, oddzielającego moralność od etyki. Raskolnikow
nie widzi moralnego zła w swoim czynie. Skrupulatnie sporządzony
plan,X komplikuje się w momencie, kiedy Raskolnikow jest zmuszony
do kolejnego zabójstwa - siostry Alony. Po tej niespodziewanej
zbrodni bohater popada w obłęd, dręczą go sny, ciało odmawia
posłuszeństwa, pojawia się gorączka i majaki. Wydaje mu się, że
wszyscy już wiedzą, że to on jest mordercą. Powoli zanikają wszelkie
relacje z rodziną czy przyjaciółmi. Jego psychologiczny portret
obrazuje wewnętrzną klęskę. Czyn, jakiego dokonał Rodion, zmienił
jego los na zawsze. Bohater, dzięki Soni, przyznaje się jednak do winy,
rozumie, że musi przyjąć cierpienie, aby się przez nie odkupić.
Podczas pobytu na Syberii zmartwychwstaje wewnętrznie i widzi
nadzieję w przetrwaniu kolejnych lat katorgi. Zaczyna rozumieć też,
jak wielką miłością darzy Sonię uosabiającą wiarę.
Dostojewski ukazuje czytelnikom pułapkę skrajnego racjonalizmu
i błąd w bezmyślnym podążaniu za ideą, z której może człowieka
uratować tylko wiara w Boga.
Każdy człowiek, stojąc przed wyborem swojej postawyX ma
pewne, uzasadnione obawy. Bohaterowie literaccy ukazują jednak, że
żadne skrajności nie przynoszą pozytywnych efektów. Bycie jedynie
marzycielem może skończyć się niesamowitym zawodem miłosnym,
jak w przypadku WokulskiegoX czy też zmuszeniem do podjęcia
nieodwracalnych kroków, jak w przypadku Męża z „Nie-Boskiej
Komedii”. Natomiast skrajny racjonalizm, fałszywa idea również mogą
stać się powodem klęski, czego dowodem są losy Raskolnikowa.
jęz.
jęz.
int.
jęz.
int.
int.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 209
90
91
92
Każda decyzja, jaką człowiek musi podjąć, wiąże się
z konsekwencjami, dlatego tak ważne jest, by wybory kolejnych
postaw analizować i bilansować.
[782 wyrazy]
spełnia formalne warunki:
nie zawiera błędu kardynalnego
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Lalki Bolesława Prusa,
oraz Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną.
utwory przywołane w wypowiedzi zostały w niej wykorzystane w pełni
funkcjonalnie; poddana analizie postawa Stanisława Wokulskiego pozwoliła na
ukazanie dwoistości natury bohatera i marzycielskich tendencji, które
doprowadziły go do życiowej przegranej; także rzeczowa argumentacja
dotycząca postawy bohatera Nie-Boskiej Komedii Zygmunta Krasińskiego
stanowi dobre uzasadnienie podjętej w wypracowaniu problematyki
funkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne (historycznoliteracki -
odwołania do romantyzmu, filozoficzny - pogłębia interpretację postawy
Raskolnikowa)
bogata argumentacja
wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.
4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację
tematu; 9 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 7 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie 32 punkty
210 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
sp.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
W życiu każdego człowieka przychodzi czasX aby dokonać
ważnych wyborów. Decyzji tych jest do podjęcia bardzo wiele. Jedną
z nich jest wybór postawy życiowej. W tym przypadku bitwa toczy się
pomiędzy trzeźwym racjonalizmem a niepoprawnym marzycielstwem.
Każda z podjętych decyzji niesie ze sobą określone konsekwencje,
czasami wpływające na życie człowieka pozytywnie, a niekiedy
negatywnie. Zawsze jednak należy liczyć się z tym, że niezależnie od
podjętych działań, ich skutki wpłyną na nasz ludzki los, a także na
relacje z innymi ludźmi. Według mnie wybór postawy życiowej może
albo uczynić człowieka szczęśliwym, albo stać się źródłem jego
cierpienia, jednak w przypadku relacji międzyludzkich zawsze
powoduje zniszczenia.
Często pojawiające się w tekstach literackich cierpienie może
mieć różne przyczyny. Jednak chyba najczęściej wskazywanym
powodem bólu jest miłość. Jaki wpływ ma zatem wybór postawy
życiowej na cierpienie z powodu miłości? Odpowiedzi na to pytanie
udziela Bolesław Prus w powieści „Lalka”, przedstawiając postać
Stanisława Wokulskiego. Bohater jest reprezentantem obu postaw
życiowych. Trzeźwym racjonalizmem cechuje się bowiem jako kupiec,
który w celu zarobienia pieniędzy,X bierze udział w wojnie w Bułgarii,
natomiast z drugiej strony stoi niepoprawny marzyciel, człowiek
szaleńczo zakochany w Izabeli. Na przykładzie Stanisława
Wokulskiego można stwierdzić, że ta część człowieka, którą
reprezentuje niepoprawny marzycielX jest skazana na cierpienie.
‿Izabela mimo licznych zalotów bohatera, cały czas go odrzuca,
a nawet okazuje się, że wyśmiewa goX używając języka angielskiego,
myśląc, że bohater go nie zna. Wybór zatem postawy niepoprawnego
marzyciela jako życiowej postawy przyniosło Wokulskiemu jedynie
cierpienie i zawód. Jeśli chodzi o relacje z ludźmi, te również się
pogorszyły, o czym świadczy np. rozmowa z Rzeckim, podczas której
przyjaciel krytycznie odnosi się do zachowania Stanisława.
int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
int.
jęz.
int.
int. jęz. jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 211
rzecz.
sp.
sp.
sp.
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
Obie wyżej wymienione postawy można spotkać również
w „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego. W tym przypadku
niepoprawny marzyciel - Seweryn BarykaX zaznał dzięki swoim
poglądom szczęścia, choć ucierpiały na tym jego relacje z ludźmi,
natomiast jego syn - CezaryX będąc trzeźwym racjonalistomX
doświadczył cierpienia. Marzycielstwo Seweryna przejawia się w
przedstawionym synowi w drodze do polski micie szklanych domów.
Choć jest to propozycja całkiem nierealna, wypełnia ostatnie chwile
życia bohatera wielką radością i napawa entuzjazmem. Dopiero po
śmierci ojca CezaryX konfrontując mit z rzeczywistościąX nabiera
innego spojrzenia na rodzica. Jest to zatem jedyny negatywny skutek
dodatku po śmierci. Cezary natomiast przyjął postawę racjonalistyX co
ilustruje m.in. scena kończąca powieść, w której bohater maszeruje
obok robotników podczas protestu.‿ Trzeźwe spojrzenie Cezarego
uświadomiło mu, że na rozwiązanie obecnych problemów Polski nie
ma dobrego sposobu, ‿a także przysporzyło mu wielu
nieprzyjemnych sytuacji. Relacje międzyludzkie zostały natomiast
zniszczone z oczywistych powodów - różnicy poglądów między
ludźmi.
Podsumowując swoją wypowiedź, uważam, że wybór postawy
życiowej ma znaczny wpływ na losy człowiekaX gdyż decyduje o tym,
czy będzie on szczęśliwy, czy też będzie cierpiał. Stanisław WokulskiX
przyjmując postawę marzycielaX nie tylko skazał się na cierpienieX
ale i stracił swe atuty w oczach przyjaciela. Natomiast w przypadku
Seweryna Baryki prezentowana postawa przyniosła bohaterowi
szczęście i radość, ‿jednak Cezary odczuł wiele negatywów
związanych z wyborem swojej drogi. Choć więc wszyscy ludzie muszą
dokonywać wyborów, można podjąć takie decyzje, które przyniosą
człowiekowi szczęście. [505 wyrazów]
jęz. jęz.
int.
jęz.
int. ort. int.
ort.
jęz.
int. int.
jęz. jęz.
int.
int.
jęz.
jęz.
int.
int.
int. int.
jęz.
jęz.
jęz. jęz.
spełnia formalne warunki:
nie zawiera błędu kardynalnego
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Lalki Bolesława Prusa)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną.
212 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025
w pracy wykorzystano funkcjonalnie jeden utwór literacki (Lalkę Bolesława Prusa),
analiza relacji Wokulski - Łęcka pozwoliła na rzeczowe wnioskowanie dotyczące
źródeł klęski bohatera, który uległ marzeniu, drugi utwór (Przedwiośnie Stefana
Żeromskiego) wykorzystano częściowo funkcjonalnie (brak wyraźnych rozróżnień
między postawami racjonalnymi i marzycielstwem, zaburzenia spójności
w formułowanym wnioskowaniu sprawiają, że nie otrzymujemy klarownego
wywodu argumentacyjnego w tej części wypowiedzi)
nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów interpretacyjnych
powierzchowna argumentacja
błąd rzeczowy.
3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - wywód w większości uporządkowany i spójny;
4 zaburzenia spójności wynikające z braku powiązania treści w akapicie.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.
4a. Poprawność językowa: 0 pkt - zadowalający zakres środków językowych
(stosowna składnia, leksyka); 24 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę
wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - 2 błędy ortograficzne.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 15 błędów
interpunkcyjnych.
Łącznie
17 punktów
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 213