{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy/zad/Temat 2","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 2. (0-35)\nJaki wpływ na sposób widzenia świata przez człowieka mają czasy, w których on żyje?\nW pracy odwołaj się do:\nlektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych w arkuszu\negzaminacyjnym\ninnego utworu literackiego - może to być również utwór poetycki\nwybranych kontekstów.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 26-28 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 34-51 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\nPercepcja otaczającej człowieka rzeczywistości od\nnajdawniejszych czasów podlegała różnorodnym czynnikom, bowiem\nobraz świata, zakodowany w ludzkiej psychice, kształtują nie tylko\nwłasne doświadczenia człowieka, ale również powszechne we\nwspółczesnych mu czasach nurty światopoglądowe\ni rozpowszechnione schematy myślenia. W wyniku tego jego\nspojrzenie na świat staje się wypadkową oddziaływania tekstów\nkultury, z którymi obcuje, reguł, którym musi się podporządkowaćX\noraz całej otaczającej go codzienności. Te czynniki są ściśle\nuzależnione od epoki, w której żyje człowiek, w związku z tym jego\nświatopogląd jest w dużej mierze produktem jego czasów.\nZjawisko powyższe w ciekawy sposób zilustrował Bolesław Prus\nw utworze „Lalka”. Bohater powieści, Stanisław Wokulski, żyje w XIX\nwieku i zdaje się być w sferze miłości niewolnikiem panujących we\nwspółczesnym mu społeczeństwie konwenansów. Bohater pała\nromantycznym uczuciem do kobiety, ale wybranka serca jest\narystokratką, a sam Wokulski nie jest wysoko urodzony. Doskonale\nwie, nauczyły go tego wiersze Mickiewicza, że w świecie, w którym\njęz.\nint.\njęz. jęz.\n214 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\nżyje, jego związek z ukochaną jest niemal niemożliwy. Przeczuwa, że\npodzieli los bohatera IV części Dziadów, który kochał wielką miłością\npannę, z którą konwenanse nie pozwoliły mu się połączyć. Obu,\nMickiewiczowskiemu bohaterowi w pierwszej połowie XIX wieku,\ni Wokulskiemu, w drugiej tego wieku połowie, romantyczna miłość,\nw zderzeniu ze światem konwenansów, przyniosła jedynie\nrozczarowania i cierpienia. To może wywołać u Wokulskiego jedynie\ngorycz, głęboki żal i poczucie krzywdy. Jako romantyk nie akceptuje\nzasad, które rządzą światem, ale i tak staje się ich ofiarą. Otaczająca\ngo rzeczywistość sprawia na nim wrażenie okrutnej, nieludzkiej, widzi\nw niej ogrom niesprawiedliwości. Próbuje więc targnąć się na swoje\nżycie.\nDziałania bohatera wynikają z wyznawanego, a ukształtowanego\nw jego czasach systemu wartości. Wychowany na romantyzmie, żyje\nw epoce postępu, rozwoju cywilizacyjnego, kultu pracy. Wierzy, że\nszansą na awans społeczny jest zdobycie majątku, a ciężka praca\nwyzwoli go z ograniczeń i konwenansów. Poprzez kult pracy, który\nwyznaje, a który jest efektem zdobytego wykształcenia i obcowania ze\nświatłymi ludźmi swojej epoki, wartościuje ludzi ze względu na\nposiadaną przez nich wewnętrzną energię, chęć działania. Jak widać,\nświatopogląd bohatera ukształtowany jest w dużej mierze przez\nczasy, w których żył: ich rygory społeczne, warunki ekonomiczne\ni ideały, w tym,X nieprzebrzmiałe jeszcze w pełni ideały romantyczne.\nPodobne spojrzenie, bo obrazujące związek sposobu\npostrzegania świata przez bohaterów z czasami, w których przyszło\nim żyć, zaprezentował w swoim dziele „W lepszych czasach” Winston\nGroom. Pisarz przedstawił historię grupy młodych Amerykanów, którzy\nw związku z mającymi miejsce w Wietnamie walkami zostają\nzwerbowani do wojska i wysłani na front. Nie mają żadnego wpływu\nna swój los. Żyjąc w czasach wojny, zmuszeni są do wzięcia w niej\nudziału, niezależnie od swojej woli. Gdy przybywają do Wietnamu,\nstają się świadkami niewyobrażalnego zła. Okrucieństwo i cierpienie\nodciskają na ich psychice piętno. Zaczynają postrzegać świat jako\nmiejsce pełne pułapek, w którym śmierć czyha na każdym kroku; nie\nopuszcza ich poczucie grozy. Z perspektywy osoby, która nie miała\nnigdy styczności z realiami wojny, takie spojrzenie na rzeczywistość\njęz.\njęz.\nint.\njęz.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 215\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\nmoże wydawać się nieuzasadnione czy wręcz absurdalne. Również\nna bohaterach utworu, gdyby żyli w innym miejscu i czasie, nie\nw Ameryce lat 60., sprawiałoby zapewne takie wrażenie. Gdy jednak\nzostali wrzuceni w wir dramatycznych wydarzeń wojny w Wietnamie,\nświat stał się dla nich miejscem kaźni, czymś przypominającym piekło\nna ziemi, a dobro czy szczęścieX kategoriami zbliżonymi do\nabstrakcji.\nWskazany w temacie problem podjął również Andriej Tarkowski\nw filmie „Dziecko wojny”. Tytułowy bohater jest przykładem ofiary\nswojej współczesności. Gdy w trakcie działań militarnych giną jego\nrodzice, świat młodego Iwana zaczyna sprowadzać się do dwóch\nkategorii: ojczyzny, której należy bronićX oraz wroga, najeźdźcy, na\nktórym pragnie zemsty. Ukształtowany w czasach wojnyX chłopiec,X\nnie ma możliwości poznać pokoju. Jego życie zdeterminowane jest\nwydarzeniami II wojny światowej, a psychikę dodatkowo kształtuje\nradziecka propaganda. W efekcie tych wpływów,X bohater, poza\nwyglądem zewnętrznym, w żadnym razie nie przypomina młodego\nczłowieka. Wojna odziera go z niewinności, odbiera mu dzieciństwo,\nw zamian tworząc z niego idealnego żołnierza, dla którego całym\nświatem i najwyższą wartością jest walka z wrogiem. Film pozwala na\npoznanie psychiki Iwana, która zdaje się w pełni ukształtowana przez\nczynniki zewnętrzne. Możemy jedynie domniemywać, jakim\nczłowiekiem byłby, gdyby urodził się w lepszych czasach.\nPodsumowując, sposób widzenia świata przez człowieka wynika\nw głównej mierze z charakteru czasów, w których żyje. Jak ukazano\nwe wspomnianych wyżej tekstach kultury, elementy kształtujące\nświatopogląd to codzienność, zasady, zgodnie z którymi musimy żyć.\nSą one ściśle uzależnione od panujących ideologii, nurtów\nświatopoglądowych i powszechnych sposobów myślenia. Ta korelacja\nna przestrzeni dziejów była ciągle widoczna, choć w różnych czasach\nróżne czynniki były decydujące. Mimo to wpływ ich wszystkich na\nobraz rzeczywistości zawarty w psychice ludzkiej pozostaje\nniezaprzeczalny. [749 wyrazów]\njęz.\nint.\nint.\nint. int.\nint.\njęz.\n216 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej tj. akapity 2. i 3. zawierają\nanalizę Lalki Bolesława Prusa pod kątem omawianego przez zdającego problemu\nw ujęciu zgodnym z tematem wypracowania;\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu - zdający sformułował\nprzekonanie, że czasy, w których żyje człowiek, mają wpływ na sposób widzenia\nprzez niego świata i uzasadnił swoją opinię;\njest wypowiedzią argumentacyjną - wszystkie akapity są argumentacyjne.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\ndwa utwory (Lalka B. Prusa i W lepszych czasach W. Grooma) przywołane\nw wypowiedzi zostały w niej wykorzystane w pełni funkcjonalnie; funkcjonalne\nwykorzystanie Lalki osiągnięto dzięki wskazaniu zależności między założeniami\nromantyzmu i pozytywizmu a postawą i postępowaniem Wokulskiego -\ndowiedziono wpływu tych epok na światopogląd bohatera; potwierdzeniem\nfunkcjonalnego wykorzystania powieści W lepszych czasach jest ukazanie\nw wypracowaniu zgubnego wpływu wojny w Wietnamie na postawy młodych ludzi,\nktórych psychika kształtowała się pod wpływem obrazów okrucieństwa\ni wszechobecnego cierpienia, co potwierdza przyjętą tezę\nfunkcjonalne wykorzystanie kontekstów: historycznoliterackiego (odniesienie do\nprogramowych haseł romantyzmu i pozytywizmu) oraz kulturowego (pogłębienie\ninterpretacji oddziaływania wojny na psychikę człowieka poprzez przywołanie filmu\nAndrieja Tarkowskiego Dziecko wojny jako tekstu kultury, który ten problem\nobrazuje)\nargumentacja jest bogata - przeprowadzono wnikliwą analizę problemu, popartą\ntrafnymi przykładami z przywołanych utworów oraz uwzględniającą funkcjonalne\nkonteksty\nWypowiedź świadczy o erudycji zdającego - rozważając problem sformułowany\nw poleceniu, zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową, tj. wykazał\nsię m.in. znajomością lektury obowiązkowej, wiedzą historycznoliteracką\n(romantyzm i pozytywizm), znajomością sztuki (przywołał film).\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych\numożliwiających pełną i swobodną realizację tematu: zróżnicowana składnia, tj.\nzastosowanie zdań pojedynczych, zdań złożonych, zdań wielokrotnie złożonych, zdań\nwtrąconych, imiesłowowego równoważnika zdania; zróżnicowana leksyka, tj.\nstosowanie frazeologizmów (np. pałać miłością, targnąć się na swoje życie),\nprecyzyjnego słownictwa (np. percepcja, konwenanse), wskaźników zespolenia tekstu\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 217\n(np. zjawisko powyższe, podobne spojrzenie); 9 błędów językowych obniża ostateczną\nocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 7 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie 33 punkty\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\nsp.\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\nCzłowiek jest istotą społeczną, dla której niezmiernie ważne są\nrelacje międzyludzkie i kultura. Niewątpliwie wpływ na te aspekty życia\ncodziennego mają wydarzenia historyczne. W literaturze bardzo\nchętnie jest podejmowana tematyka dziejów historycznych, gdyż budzi\nona wiele emocji. Pisarze i poeci ukazują w swych utworach\ncodzienność i uczucia ludzi, ale także tradycję i zwyczaje ówczesnych\nczasów. Czasy te, w których żyją ludzie, mają znaczący wpływ na ich\nświatopogląd, ponieważ stanowi on odzwierciedlenie sytuacji\ncodziennej i wartości moralnych człowieka.\n[ Doświadczenia kształtują postawę jednostki, kreują jego odczucia\noraz pragnienia. Ta sama sytuacja może być zinterpretowana na\nróżne sposoby przez ludzi z innych epok.\n[ W opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” T. Borowskiego zostały\nukazane realia życia więźnia obozu koncentracyjnego z czasów II\nwojny światowej. Główny bohater bierze udział w czyszczeniu\nwagonów pociągowych, w których przyjechali ludzie z różnych części\nświata. Mężczyzna odczuwał wstręt i obrzydzenie do przybyłych,\nfekalia, trupy i fetor budziły w nim gniew i pogardę. Bohater chciał jak\nnajszybciej wykonać pracę, dlatego martwe noworodki wyciągał z\nwagonu po kilkaX za malutkie rączki, co dla współczesnego człowieka\njest niedopuszczalne. ‿Zdehumanizowane postępowanie oficerów\ni pomagających im więźniów budzi żal i smutek u ludzi XXI wieku,\na wpływ na to ma sytuacja historyczna - wartości więźniów obozu, dla\nktórych najważniejszym zadaniem było dożyć jutra, wynikają\nz potrzeby zaspokojenia potrzeb fizjologicznych i czysto naturalnych,\nzaś współcześni ludzie mogą sobie pozwolić na rozmyślania\nfilozoficzne czy egzystencjalne z powodu zaspokojenia potrzeb\njęz.\njęz. jęz.\njęz.\njęz.\nint.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n218 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nsp.\nsp.\nsp.\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\nniższego rzędu i posiadanej wolności. Ukazana w opowiadaniu klęska\nkultury w zetknięciu z barbarzyństwem i brutalnością rozbudziła\nw człowieku prymitywne zachowania i uczucia. Budowane wartości\nupadły w zetknięciu z głodem i śmiercią. Dla głównego bohatera\nsprzątanie zwłok było tylko pracą zapewniającą mu byt, lecz nie\npotrafił on współczuć osobom przeznaczonym,X do zagazowania, bo\nwynikało to z jego doświadczeń.\n[ Również w „Dziadach” cz. III A. Mickiewicza została podjęta\ntematyka sytuacji człowieka w świecie. ‿Ukazana martyrologia\nPolaków wynika z działań zaborców, którzy za wszelką cenę chcą\nzlikwidować naród polski. Mickiewicz w tym dziele wykreował\nmesjanistyczną koncepcję narodu - PolskaX jako naród wybranyX\numrze w męce jak Chrystus, lecz odrodzi się w chwale. Ówcześni\nludzie żyli dzięki temu nadzieją, mieli ochotę do życia i walki za\nojczyznę. Patriotyczne podejście ludzi do rzeczywistości stanowiło\nwartość, sens ich egzystencji. Pesymistyczny nastrój wywołany\nodebraniem wolności ukochanego kraju został zastąpiony przez\nnadzieję i optymistyczną wizję przyszłości. Polacy z pewnością byli\nrozgoryczeni, mieli poczucie niesprawiedliwości i żalu do Boga,\ndlatego Konrad postanawia zbuntować się przeciwko niemu i wziąć\nsprawy we własne ręce, zawalczyć o kraj. Nie boi się on konsekwencji\nbuntu wobec Boga, twierdzi nawet, że Bóg zostawił Polskę, dlatego\nKonrad postanawia wziąć jarzmo cierpienia na własne barki i wyzwolić\nnaród. Bezwarunkowa miłość jednostki do ojczyzny wynikła z utraty\npaństwa i braku wolności, podczas gdy współcześni obywatele nie\npotrafią docenić dobrobytu i dobrej sytuacji politycznej państwa.\nNegatywne wydarzenia historyczne budzą w ludziach prawdziwe\nemocje, sprawiają, że ludzie odczuwają mocniej i głębiej brutalną\nrzeczywistość w porównaniu ze współczesną stabilizacją i harmonią.\nPrawda jest taka, że ludzie nie potrafią docenić czegoś, dopóki tego\nnie stracą. ‿Doświadczenia kreują ludzki światopogląd i system\naksjologiczny, determinują jego pragnienia i charakter. Człowiek nie\npotrafi żyć obok historii, bo jest on jej częścią i twórcą. [520 wyrazów]\njęz.\njęz.\nint. jęz.\njęz.\nint. int.\njęz.\nort. jęz. jęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 219\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Proszę państwa do gazu\nTadeusza Borowskiego oraz Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 10 pkt\nopowiadanie Borowskiego Proszę państwa do gazu zostało wykorzystane\nw wypowiedzi w pełni funkcjonalnie jako podstawa argumentacji dotyczącej\nwpływu trudnej sytuacji obozowej na postawy ludzi, zatracenie podstawowych\nzasad moralnych; częściowo funkcjonalnie została wykorzystana problematyka\nDziadów cz. III Mickiewicza -w wypowiedzi został wskazany związek między ideą\nmesjanizmu a postawą patriotyczną, ale powiązanie między mesjanistyczną wizją\nPolski a buntem Konrada wobec Boga jest niespójne, co nie pozwala zdającemu\nna pełną rzeczową argumentację powiązaną z tezą\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystano kontekst historycznoliteracki (obecność\nmesjanizmu w literaturze romantycznej)\npowierzchowna argumentacja.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - usterki w podziale tekstu zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - w wypowiedzi występuje 6 zaburzeń spójności\nwynikających z braku powiązania treści w akapicie i między akapitami.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 20 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n21 punktów\n220 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":213,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Temat 2. (0-35)
Jaki wpływ na sposób widzenia świata przez człowieka mają czasy, w których on żyje?
W pracy odwołaj się do:
lektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych w arkuszu
egzaminacyjnym
innego utworu literackiego - może to być również utwór poetycki
wybranych kontekstów.
Wymagania ogólne i szczegółowe
Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na
s. 26-28 Informatora.
Zasady oceniania
Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się
na s. 34-51 Informatora.
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
Percepcja otaczającej człowieka rzeczywistości od
najdawniejszych czasów podlegała różnorodnym czynnikom, bowiem
obraz świata, zakodowany w ludzkiej psychice, kształtują nie tylko
własne doświadczenia człowieka, ale również powszechne we
współczesnych mu czasach nurty światopoglądowe
i rozpowszechnione schematy myślenia. W wyniku tego jego
spojrzenie na świat staje się wypadkową oddziaływania tekstów
kultury, z którymi obcuje, reguł, którym musi się podporządkowaćX
oraz całej otaczającej go codzienności. Te czynniki są ściśle
uzależnione od epoki, w której żyje człowiek, w związku z tym jego
światopogląd jest w dużej mierze produktem jego czasów.
Zjawisko powyższe w ciekawy sposób zilustrował Bolesław Prus
w utworze „Lalka”. Bohater powieści, Stanisław Wokulski, żyje w XIX
wieku i zdaje się być w sferze miłości niewolnikiem panujących we
współczesnym mu społeczeństwie konwenansów. Bohater pała
romantycznym uczuciem do kobiety, ale wybranka serca jest
arystokratką, a sam Wokulski nie jest wysoko urodzony. Doskonale
wie, nauczyły go tego wiersze Mickiewicza, że w świecie, w którym
jęz.
int.
jęz. jęz.
214 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
żyje, jego związek z ukochaną jest niemal niemożliwy. Przeczuwa, że
podzieli los bohatera IV części Dziadów, który kochał wielką miłością
pannę, z którą konwenanse nie pozwoliły mu się połączyć. Obu,
Mickiewiczowskiemu bohaterowi w pierwszej połowie XIX wieku,
i Wokulskiemu, w drugiej tego wieku połowie, romantyczna miłość,
w zderzeniu ze światem konwenansów, przyniosła jedynie
rozczarowania i cierpienia. To może wywołać u Wokulskiego jedynie
gorycz, głęboki żal i poczucie krzywdy. Jako romantyk nie akceptuje
zasad, które rządzą światem, ale i tak staje się ich ofiarą. Otaczająca
go rzeczywistość sprawia na nim wrażenie okrutnej, nieludzkiej, widzi
w niej ogrom niesprawiedliwości. Próbuje więc targnąć się na swoje
życie.
Działania bohatera wynikają z wyznawanego, a ukształtowanego
w jego czasach systemu wartości. Wychowany na romantyzmie, żyje
w epoce postępu, rozwoju cywilizacyjnego, kultu pracy. Wierzy, że
szansą na awans społeczny jest zdobycie majątku, a ciężka praca
wyzwoli go z ograniczeń i konwenansów. Poprzez kult pracy, który
wyznaje, a który jest efektem zdobytego wykształcenia i obcowania ze
światłymi ludźmi swojej epoki, wartościuje ludzi ze względu na
posiadaną przez nich wewnętrzną energię, chęć działania. Jak widać,
światopogląd bohatera ukształtowany jest w dużej mierze przez
czasy, w których żył: ich rygory społeczne, warunki ekonomiczne
i ideały, w tym,X nieprzebrzmiałe jeszcze w pełni ideały romantyczne.
Podobne spojrzenie, bo obrazujące związek sposobu
postrzegania świata przez bohaterów z czasami, w których przyszło
im żyć, zaprezentował w swoim dziele „W lepszych czasach” Winston
Groom. Pisarz przedstawił historię grupy młodych Amerykanów, którzy
w związku z mającymi miejsce w Wietnamie walkami zostają
zwerbowani do wojska i wysłani na front. Nie mają żadnego wpływu
na swój los. Żyjąc w czasach wojny, zmuszeni są do wzięcia w niej
udziału, niezależnie od swojej woli. Gdy przybywają do Wietnamu,
stają się świadkami niewyobrażalnego zła. Okrucieństwo i cierpienie
odciskają na ich psychice piętno. Zaczynają postrzegać świat jako
miejsce pełne pułapek, w którym śmierć czyha na każdym kroku; nie
opuszcza ich poczucie grozy. Z perspektywy osoby, która nie miała
nigdy styczności z realiami wojny, takie spojrzenie na rzeczywistość
jęz.
jęz.
int.
jęz.
jęz.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 215
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
może wydawać się nieuzasadnione czy wręcz absurdalne. Również
na bohaterach utworu, gdyby żyli w innym miejscu i czasie, nie
w Ameryce lat 60., sprawiałoby zapewne takie wrażenie. Gdy jednak
zostali wrzuceni w wir dramatycznych wydarzeń wojny w Wietnamie,
świat stał się dla nich miejscem kaźni, czymś przypominającym piekło
na ziemi, a dobro czy szczęścieX kategoriami zbliżonymi do
abstrakcji.
Wskazany w temacie problem podjął również Andriej Tarkowski
w filmie „Dziecko wojny”. Tytułowy bohater jest przykładem ofiary
swojej współczesności. Gdy w trakcie działań militarnych giną jego
rodzice, świat młodego Iwana zaczyna sprowadzać się do dwóch
kategorii: ojczyzny, której należy bronićX oraz wroga, najeźdźcy, na
którym pragnie zemsty. Ukształtowany w czasach wojnyX chłopiec,X
nie ma możliwości poznać pokoju. Jego życie zdeterminowane jest
wydarzeniami II wojny światowej, a psychikę dodatkowo kształtuje
radziecka propaganda. W efekcie tych wpływów,X bohater, poza
wyglądem zewnętrznym, w żadnym razie nie przypomina młodego
człowieka. Wojna odziera go z niewinności, odbiera mu dzieciństwo,
w zamian tworząc z niego idealnego żołnierza, dla którego całym
światem i najwyższą wartością jest walka z wrogiem. Film pozwala na
poznanie psychiki Iwana, która zdaje się w pełni ukształtowana przez
czynniki zewnętrzne. Możemy jedynie domniemywać, jakim
człowiekiem byłby, gdyby urodził się w lepszych czasach.
Podsumowując, sposób widzenia świata przez człowieka wynika
w głównej mierze z charakteru czasów, w których żyje. Jak ukazano
we wspomnianych wyżej tekstach kultury, elementy kształtujące
światopogląd to codzienność, zasady, zgodnie z którymi musimy żyć.
Są one ściśle uzależnione od panujących ideologii, nurtów
światopoglądowych i powszechnych sposobów myślenia. Ta korelacja
na przestrzeni dziejów była ciągle widoczna, choć w różnych czasach
różne czynniki były decydujące. Mimo to wpływ ich wszystkich na
obraz rzeczywistości zawarty w psychice ludzkiej pozostaje
niezaprzeczalny. [749 wyrazów]
jęz.
int.
int.
int. int.
int.
jęz.
216 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej tj. akapity 2. i 3. zawierają
analizę Lalki Bolesława Prusa pod kątem omawianego przez zdającego problemu
w ujęciu zgodnym z tematem wypracowania;
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu - zdający sformułował
przekonanie, że czasy, w których żyje człowiek, mają wpływ na sposób widzenia
przez niego świata i uzasadnił swoją opinię;
jest wypowiedzią argumentacyjną - wszystkie akapity są argumentacyjne.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

dwa utwory (Lalka B. Prusa i W lepszych czasach W. Grooma) przywołane
w wypowiedzi zostały w niej wykorzystane w pełni funkcjonalnie; funkcjonalne
wykorzystanie Lalki osiągnięto dzięki wskazaniu zależności między założeniami
romantyzmu i pozytywizmu a postawą i postępowaniem Wokulskiego -
dowiedziono wpływu tych epok na światopogląd bohatera; potwierdzeniem
funkcjonalnego wykorzystania powieści W lepszych czasach jest ukazanie
w wypracowaniu zgubnego wpływu wojny w Wietnamie na postawy młodych ludzi,
których psychika kształtowała się pod wpływem obrazów okrucieństwa
i wszechobecnego cierpienia, co potwierdza przyjętą tezę
funkcjonalne wykorzystanie kontekstów: historycznoliterackiego (odniesienie do
programowych haseł romantyzmu i pozytywizmu) oraz kulturowego (pogłębienie
interpretacji oddziaływania wojny na psychikę człowieka poprzez przywołanie filmu
Andrieja Tarkowskiego Dziecko wojny jako tekstu kultury, który ten problem
obrazuje)
argumentacja jest bogata - przeprowadzono wnikliwą analizę problemu, popartą
trafnymi przykładami z przywołanych utworów oraz uwzględniającą funkcjonalne
konteksty
Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego - rozważając problem sformułowany
w poleceniu, zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową, tj. wykazał
się m.in. znajomością lektury obowiązkowej, wiedzą historycznoliteracką
(romantyzm i pozytywizm), znajomością sztuki (przywołał film).

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych
umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu: zróżnicowana składnia, tj.
zastosowanie zdań pojedynczych, zdań złożonych, zdań wielokrotnie złożonych, zdań
wtrąconych, imiesłowowego równoważnika zdania; zróżnicowana leksyka, tj.
stosowanie frazeologizmów (np. pałać miłością, targnąć się na swoje życie),
precyzyjnego słownictwa (np. percepcja, konwenanse), wskaźników zespolenia tekstu
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 217
(np. zjawisko powyższe, podobne spojrzenie); 9 błędów językowych obniża ostateczną
ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 7 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie 33 punkty
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
sp.
sp.
sp.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
Człowiek jest istotą społeczną, dla której niezmiernie ważne są
relacje międzyludzkie i kultura. Niewątpliwie wpływ na te aspekty życia
codziennego mają wydarzenia historyczne. W literaturze bardzo
chętnie jest podejmowana tematyka dziejów historycznych, gdyż budzi
ona wiele emocji. Pisarze i poeci ukazują w swych utworach
codzienność i uczucia ludzi, ale także tradycję i zwyczaje ówczesnych
czasów. Czasy te, w których żyją ludzie, mają znaczący wpływ na ich
światopogląd, ponieważ stanowi on odzwierciedlenie sytuacji
codziennej i wartości moralnych człowieka.
[ Doświadczenia kształtują postawę jednostki, kreują jego odczucia
oraz pragnienia. Ta sama sytuacja może być zinterpretowana na
różne sposoby przez ludzi z innych epok.
[ W opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” T. Borowskiego zostały
ukazane realia życia więźnia obozu koncentracyjnego z czasów II
wojny światowej. Główny bohater bierze udział w czyszczeniu
wagonów pociągowych, w których przyjechali ludzie z różnych części
świata. Mężczyzna odczuwał wstręt i obrzydzenie do przybyłych,
fekalia, trupy i fetor budziły w nim gniew i pogardę. Bohater chciał jak
najszybciej wykonać pracę, dlatego martwe noworodki wyciągał z
wagonu po kilkaX za malutkie rączki, co dla współczesnego człowieka
jest niedopuszczalne. ‿Zdehumanizowane postępowanie oficerów
i pomagających im więźniów budzi żal i smutek u ludzi XXI wieku,
a wpływ na to ma sytuacja historyczna - wartości więźniów obozu, dla
których najważniejszym zadaniem było dożyć jutra, wynikają
z potrzeby zaspokojenia potrzeb fizjologicznych i czysto naturalnych,
zaś współcześni ludzie mogą sobie pozwolić na rozmyślania
filozoficzne czy egzystencjalne z powodu zaspokojenia potrzeb
jęz.
jęz. jęz.
jęz.
jęz.
int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
218 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025
sp.
sp.
sp.
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
niższego rzędu i posiadanej wolności. Ukazana w opowiadaniu klęska
kultury w zetknięciu z barbarzyństwem i brutalnością rozbudziła
w człowieku prymitywne zachowania i uczucia. Budowane wartości
upadły w zetknięciu z głodem i śmiercią. Dla głównego bohatera
sprzątanie zwłok było tylko pracą zapewniającą mu byt, lecz nie
potrafił on współczuć osobom przeznaczonym,X do zagazowania, bo
wynikało to z jego doświadczeń.
[ Również w „Dziadach” cz. III A. Mickiewicza została podjęta
tematyka sytuacji człowieka w świecie. ‿Ukazana martyrologia
Polaków wynika z działań zaborców, którzy za wszelką cenę chcą
zlikwidować naród polski. Mickiewicz w tym dziele wykreował
mesjanistyczną koncepcję narodu - PolskaX jako naród wybranyX
umrze w męce jak Chrystus, lecz odrodzi się w chwale. Ówcześni
ludzie żyli dzięki temu nadzieją, mieli ochotę do życia i walki za
ojczyznę. Patriotyczne podejście ludzi do rzeczywistości stanowiło
wartość, sens ich egzystencji. Pesymistyczny nastrój wywołany
odebraniem wolności ukochanego kraju został zastąpiony przez
nadzieję i optymistyczną wizję przyszłości. Polacy z pewnością byli
rozgoryczeni, mieli poczucie niesprawiedliwości i żalu do Boga,
dlatego Konrad postanawia zbuntować się przeciwko niemu i wziąć
sprawy we własne ręce, zawalczyć o kraj. Nie boi się on konsekwencji
buntu wobec Boga, twierdzi nawet, że Bóg zostawił Polskę, dlatego
Konrad postanawia wziąć jarzmo cierpienia na własne barki i wyzwolić
naród. Bezwarunkowa miłość jednostki do ojczyzny wynikła z utraty
państwa i braku wolności, podczas gdy współcześni obywatele nie
potrafią docenić dobrobytu i dobrej sytuacji politycznej państwa.
Negatywne wydarzenia historyczne budzą w ludziach prawdziwe
emocje, sprawiają, że ludzie odczuwają mocniej i głębiej brutalną
rzeczywistość w porównaniu ze współczesną stabilizacją i harmonią.
Prawda jest taka, że ludzie nie potrafią docenić czegoś, dopóki tego
nie stracą. ‿Doświadczenia kreują ludzki światopogląd i system
aksjologiczny, determinują jego pragnienia i charakter. Człowiek nie
potrafi żyć obok historii, bo jest on jej częścią i twórcą. [520 wyrazów]
jęz.
jęz.
int. jęz.
jęz.
int. int.
jęz.
ort. jęz. jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 219

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Proszę państwa do gazu
Tadeusza Borowskiego oraz Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 10 pkt
\n

opowiadanie Borowskiego Proszę państwa do gazu zostało wykorzystane
w wypowiedzi w pełni funkcjonalnie jako podstawa argumentacji dotyczącej
wpływu trudnej sytuacji obozowej na postawy ludzi, zatracenie podstawowych
zasad moralnych; częściowo funkcjonalnie została wykorzystana problematyka
Dziadów cz. III Mickiewicza -w wypowiedzi został wskazany związek między ideą
mesjanizmu a postawą patriotyczną, ale powiązanie między mesjanistyczną wizją
Polski a buntem Konrada wobec Boga jest niespójne, co nie pozwala zdającemu
na pełną rzeczową argumentację powiązaną z tezą
częściowo funkcjonalnie wykorzystano kontekst historycznoliteracki (obecność
mesjanizmu w literaturze romantycznej)
powierzchowna argumentacja.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - usterki w podziale tekstu zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - w wypowiedzi występuje 6 zaburzeń spójności
wynikających z braku powiązania treści w akapicie i między akapitami.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację
tematu; 20 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.
Łącznie
21 punktów
220 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025

","solutions":[]}