{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy/zad/Temat 5","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy","number":"Temat 5","points":null,"ptype":"closed","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 5. (0-35)\nPoświęcenie się dla idei a osobiste szczęście.\nW pracy odwołaj się do:\nlektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych w arkuszu\negzaminacyjnym\ninnego utworu literackiego - może to być również utwór poetycki\nwybranych kontekstów.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 26-28 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 34-51 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\nW wielu utworach znanej nam literatury bohaterowie wyrażają\nchęć poświęcenia się różnym ideom, co następnie potwierdzają\nswoim zachowaniem. Tematy przedstawionych idei mogą być różne.\nKażdy bohater wierzy w inną, jednakże gotów jest poświęcić się dla\nniej w całości. Często potrafią oni również umieścić wartości\nwyznawanych idei nad swoje osobiste szczęście. Potrafią oni oddać\nswoje zyski oraz szczęśliwe życieX aby pomóc słabszym oraz\npotrzebującym. Jednakże nie dotyczy to wszystkich postaci. Znajdą\nsię tacy, którzy preferują swoje szczęście nad dobro ogółu. W dalszej\nczęści postaram się przybliżyć sylwetki bohaterów oraz ich własne\nwydarzenia, które wpłynęły na podejmowane przez nich decyzje.\nWielu bohaterów znanych nam utworów potrafi nie tylko poświęcić\nswoje szczęście dla dobra idei, ale także gotowi są oni oddać życie\ndla ich spełnienia. Kordian, bohater utworu Juliusza SłowackiegoX na\nszczycie Mont Blanc doświadcza przemiany, dzięki której postanawia\nwalczyć o niepodległość Polski. Dla tej idei postanawia porzucić\ndotychczasowe życie, wszystkie pragnienia i swoje szczęście.\nJednakże podczas spotkania spiskowców idzie o krok dalej.\nPodejmuje decyzję o samobójczej misji zabicia cara. Jest gotów\nint.\njęz.\njęz.\nint.\n232 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\noddać swoje własne życie za zlikwidowanie tyranaX mimo że żaden\nz jego towarzyszy nie pochwala tej decyzji.\nW podobnej sytuacji znalazł się Konrad Wallenrod. Bohater\nutworu Adama Mickiewicza postanawia porzucić swoje szczęśliwe\nżycie, które toczył wraz ze swoją żoną Aldoną na Litwie. Skupia się na\nwalce z ich największym wrogiem - Zakonem Krzyżackim. W pewnym\nmomencie dochodzi do wniosku, że jego walka jest niewystarczająca\ni podejmuje decyzję o zniszczeniu Zakonu od środka, zostając jego\nmistrzem. Bohater jest świadomy, że skazał siebie na śmierć, jednak\njest gotów się poświęcić w zamian za spełnienie jego idei. Obaj\nbohaterowie pokazują, że najważniejsze są dla nich idee, w które\nwierzą, a ich osobiste szczęście nie ma dla nich znaczenia.\nW światowej literaturze możemy znaleźć także postaci, które\nodrzucają swoje życie pełne szczęścia,X w wyniku wyznawanych\nprzez nich idei pomocy. Święty Aleksy, bohater legendyX mimo że\npochodził z bogatej rodziny, postanowił porzucić swoje życie\npatrycjusza, szczęście oraz przywileje, które posiadał. Rozdał swoje\nbogactwo biednym oraz postanowił wieść życie jako sługa Boga,\nspędzając cały czas na modlitwie do niego. Mimo wielkiego cierpienia,\nwyszydzania oraz ośmieszania bohater pozostał wierny swoim ideom\nwiary. Jest on także przykładem ascety, a także patronem ludzi, którzy\npostanowili oddać swoje szczęśliwe życie w zamian za służbę Bogu\ni żyć w skrajnie ubogich warunkach.\nInnym przykładem potwierdzającym taką postawę jest\nPrometeusz. Bohater pomagał ludziom na początku ich istnienia,\nuczył ich sztuki przetrwania oraz przeżycia. Był wierny swoim ideom\npomocy słabszym. Dla polepszenia losu ludzi wykradł bogom ogień\ni oszukał Zeusa, za co został przykuty do skały i torturowany. W obu\nprzypadkach bohaterowie są gotowi poświęcić swoje własne\nszczęście i bogactwo w ramach bycia wiernym ideom wyznawanym\nprzez nich samych.\nJednak w literaturze nie wszyscy bohaterowie cenią sobie wartość\nidei wyżej niż swoje własne szczęście. Jedną z takich postaci jest\nParys, bohater wojny trojańskiej. Mężczyzna wolał swoje własne\nszczęście niż idee dobra ogółu. W wyniku tego nie oddał Heleny\nGrekom, co spowodowało wybuch wojny trojańskiej. Zachowanie\nint.\njęz.\nort. ort.\njęz.\nint.\nint.\njęz.\njęz.\njęz.\nort.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 233\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\nsamolubnego Parysa doprowadziło do śmierci tysięcy ludzi oraz\nupadku Troi. Bohater nie był wierny ideom cywilizowanego świata, co\nskutkowało rozlewem krwi.\nPodsumowując, większość bohaterów utworów podejmuje\ndziałania, w wyniku których poświęcają się wobec umiłowanych przez\nnich idei. Często gotowi są oddać swoje szczęście i przywileje,\na czasem nawet życieX za spełnienie się ich nadziei. Nie wszyscy są\njednak tak szlachetni i zamiast tego wybierają swoje szczęście. Łączy\nich wszystkich jedna cecha - zawsze wybierają toX co uważają za\nsłuszne. [568 wyrazów]\njęz.\nint.\njęz. int.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie spełnia\nformalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Kordiana Juliusza\nSłowackiego, Mitologii Jana Parandowskiego)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Kordiana Juliusza\nSłowackiego (poświęcenie dla ojczyzny), Legendę o św. Aleksym (funkcjonalna\nanaliza postawy ascety)\nfunkcjonalnie wykorzystano dwa konteksty literackie: mit o Prometeuszu oraz mit\no wojnie trojańskiej - postawa Parysa\nbogata argumentacja.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy\nzorganizowane problemowo.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wypowiedź w całości jest spójna.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych (składnia\ni leksyka zróżnicowane); 9 błędów językowych.\n4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 2 błędy ortograficzne.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 7 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n32 punkty\n234 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nstr.\nstr.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nKażdy człowiek w swoim życiu kieruje się pewnymi wartościami.\nDla jednego są to pieniądze, dla drugiego wiara w życie pozagrobowe.\nJednak są ludzie, którzy kierują się ideą. Czym jest idea? Idea jest to\npewna myśl, wizja otaczającego nas świata, w której pragniemy.\nCzęsto jest ona odrealniona i niemożliwa do zrealizowania, ale mimo\nto znajdą się jednostki, które będą próbowały ją zrealizować. W mojej\npracy postaram się zbadaćX czy możliwe jest poświęcenie się dla idei\nz jednoczesnym zachowaniem szczęścia.\nSztandarowym przykładem idealisty jest tytułowy bohater\narcydzieła J. Słowackiego pt. „Kordian”. Gdy poznajemy bohateraX\njest on młodym nieszczęśliwie zakochanym mężczyzną, żyjącym\nw czasach rozbiorów Polski. Ze względu na nieodwzajemnioną miłość\nopuszcza kraj i udaje się na tułaczkę po Europie. W między czasie\npostanawia pomóc ojczyźnie odzyskać niepodległość. Kierując się tą\nideąX trafia m.in. do Papieża z prośbą o pomoc. Niestety, nieznalazł\nsojusznika w Watykanie, a wręcz przeciwnieX został potępiony za\nswoje pomysły. ]Wraca,X do ojczyznyX gdzie kierując się ideamiX\nwpada na absurdalny pomysł - zamach na ciemiężyciela Polaków.\nZdaje sobie sprawę, że jest to misja samobójcza, jednak czujeX że\ntylko w ten sposób może doznać szczęścia. Ostatecznie zamach\nzostał udaremnionyX a Kordian został skazany na śmierć, jednak Car\npostanowił go ułaskawić. ]Niezwykle ważne w kontekście zrozumienia\nprzekazu utworu jest znajomość wizji Polski jako winkelrida narodów,\nktórą propagował Słowacki. Koncepcja ta zakładała, że to Polska da\nsygnał do walki z niesprawiedliwościami tego świata,X była to\nopozycyjna teoria do propagowanej przez Mickiewicza, który głównie\nskupiał się na cierpieniu w obliczu utraty ojczyzny.\nNiewątpliwie ideami kierowali się bohaterowie dzieła\nA. Kamińskiego pt. „Kamienie na Szaniec” i w pewien sposób\nsprawiało im to radość. Akcja utworu rozgrywa się podczas II wojny\nświatowej na terytorium Polski, opisuje historię trzech przyjaciółX\njęz.\njęz.\nint.\nint.\njęz.\nort.\njęz. ort. int.\nint.\n2int. jęz. int\nint.\njęz. int. jęz.\njęz. ort.\nint.\nort.\njęz. int.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 235\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\nRudego, Alka i Zośki - członków ruchu oporu skierowanego\nw okupanta.\nAutor pokazuje namX jak wiele ludzie byli w stanie poświęcić dla\nidei, nieotrzymując nic w zamian. Walka o wolną ojczyznę sprawiała\nim radość. Jednak Rudy, Alek i Zośka mimo że są postaciami\nprawdziwymi, są symbolem tysięcy innych młodych Polaków, którzy\noddawali życie za ojczyznę na wielu frontach II wojny światowejX\nm.in. w bitwie o Anglię czy w walkach o Monte Cassino.\nJak pokazałem w mojej pracy, możliwe jest poświęcenie się dla\nidei z zachowaniem osobistego szczęścia. [368 wyrazów]\nint.\nort.\nint.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie spełnia\nformalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Kordiana Juliusza\nSłowackiego)\ndotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 6 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano częściowo funkcjonalnie Kordiana Juliusza\nSłowackiego oraz Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego - na przykładzie\nobu utworów omówiono jedynie zagadnienie poświęcenia się dla idei.\nw pracy wykorzystano częściowo funkcjonalnie dwa konteksty: historycznoliteracki\nprzy Kordianie oraz historyczny przy Kamieniach na szaniec\npowierzchowna argumentacja.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 1 pkt - w pracy podjęto próbę organizacji elementów\ntreściowych wypowiedzi problemowo; usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej\n(zakończenie za krótkie w stosunku do rozwinięcia i wstępu) oraz w zakresie struktury\nakapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - zakończenie pracy nie jest treściowo spójne\nz zasadniczą częścią wypracowania - przykład Kordiana stanowi zaprzeczenie dla\nsformułowanego w zakończeniu wniosku, że można poświęcić się dla idei i zachować\nosobiste szczęście.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 4 pkt - zadowalający zakres środków językowych\n(składnia i leksyka odpowiednie do realizacji tematu); 9 błędów językowych.\n4b. Poprawność ortograficzna: 0 pkt - praca zawiera 5 błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 13 błędów\ninterpunkcyjnych.\nŁącznie\n15 punktów\n236 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\n3.\nInformacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego\ndla absolwentów niesłyszących\nInformacje o egzaminie maturalnym z języka polskiego przedstawione w rozdziale 1. Opis\negzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego w części ustnej\nbez określania poziomu oraz w części pisemnej na poziomie podstawowym dotyczą również\negzaminu dla absolwentów niesłyszących. Ponadto zdający niesłyszący przystępują do\negzaminu maturalnego w warunkach i formie dostosowanych do potrzeb wynikających z ich\nniepełnosprawności.\nDostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów\nniesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Z kolei dostosowanie dla tej grupy\nzdających formy egzaminu maturalnego z języka polskiego w części ustnej oraz w części\npisemnej na poziomie podstawowym polega przede wszystkim na ułatwieniu rozumienia\nzamieszczonych w zestawach/arkuszach egzaminacyjnych:\na) tekstów nieliterackich i poleceń poprzez:\nzastępowanie właściwymi odpowiednikami takich wyrazów, związków wyrazowych\nlub całych zdań, które mogłyby być niezrozumiałe dla osób niesłyszących lub\nzrozumiane niewłaściwie\nwyjaśnianie przypisem ww. wyrazów, związków wyrazowych lub zdań;\nb) tekstów literackich poprzez wyjaśnianie przypisem archaizmów.\nZastosowane zmiany nie będą dotyczyły terminów z zakresu kształcenia kulturowego\ni literackiego oraz językowego.\nSzczegółowe informacje dotyczące egzaminu dla zdających ze specjalnymi potrzebami\nedukacyjnymi, w tym niesłyszących, określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej\nKomisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form\nprzeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.\nW dalszej części tego rozdziału przedstawiono dostosowane dla osób niesłyszących\nprzykładowe zadania z rozwiązaniami na egzamin ustny (3.1) oraz przykładowe zadania\nz rozwiązaniami na egzamin pisemny na poziomie podstawowym (3.2). Zadania zostały\nwybrane z części 2.1 oraz 2.2 informatora, dlatego nie podaje się pod nimi ponownie\nwymagań ogólnych i szczegółowych z podstawy programowej. Zachowano również\nnumerację zadań.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 237\n3.1. Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna dla\nabsolwentów niesłyszących\nZadanie 1. Lektura obowiązkowa\nPrzykład 1.\nW jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na\npodstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij\nrównież wybrany kontekst.\nPrzykładowa realizacja zadania (1)5\nPlan wypowiedzi\nWstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście kulturowym:\nZnaczenie Biblii w kulturze.\nTwórcze inspiracje Biblią między innymi w Dziadach cz. III i Liście Schindlera\nw reż. Stevena Spielberga - cierpienie wypełniające Boski plan zbawienia.\nRozwinięcie zagadnienia w kontekście literacko-kulturowym:\nc) Teza:\nNawiązywanie do Biblii przez twórców literatury i sztuki służy uwzniośleniu cierpienia\njednostek i narodów, dlatego trudne dla nich momenty historyczne ukazywane są\nw analogii do sytuacji biblijnych.\nd) Argumenty:\nMesjanistyczna historiozofia Adama Mickiewicza - cierpienie Polski, jak Jezusa, ma\nwyzwoleńczą moc, ponieważ doprowadzi do zbawienia. Ksiądz Piotr widzi Polaków\njako naród wybrany do uwolnienia siebie i innych narodów z niewoli. Przyczynią się\noni do powstania nowego, lepszego świata (mesjanizm).\nMęka Polski zestawiona z męką Chrystusa: Herod to car - morderca skazujący\nPolaków na cierpienie, Francja to Piłat „umywający ręce”, procesy i zsyłki na Sybir\nto drogi krzyżowe Polaków, naród to Chrystus dźwigający krzyż ukuty z trzech\nzaborów, matka Wolność niczym Maryja stojąca pod krzyżem, zmartwychwstanie\nPolski niczym wniebowstąpienie Jezusa.\nPorównanie wyzwoliciela o imieniu czterdzieści i cztery, który uchodzi z wywózki na\nSybir, z Chrystusem, który został ocalony z „rzezi niewiniątek”- obaj symbolizują\nwiarę w nowe życie: Konrad dla Polaków, Chrystus dla ludzkości.\nPorównanie męczeństwa młodzieży polskiej z męczeństwem Chrystusa - tak samo\nniewinnie skazanym (studenci wileńscy aresztowani bez postawienia zarzutów, nie\nmogą się bronić, nie znają przebiegu śledztwa, jego efektów); są upokarzani jak\nJezus podczas drogi krzyżowej (traktowani jak najgorsi przestępcy, poniżani - golono\nim głowy, nogi zakuwano w kajdany).\nOfiara Polaków mających przyczynić się do odkupienia ojczyzny niczym poświęcenie\nJezusa odkupiającego ludzkość od grzechu - ziarno z bajki Goreckiego symbolizuje\n5 Wypowiedź została oceniona pozytywnie. W Informatorze przedstawiono tylko jej konspektowy zapis. Podobnie\nw przypadku pozostałych zadań na egzamin ustny.\n238 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nmłodych, których męczeństwo będzie źródłem dobra, szatan zostanie pokonany,\nz ziarna wyrośnie plon, który przyczyni się do odzyskania wolności.\nKontekst: Lista Schindlera w reż. Stevena Spielberga. Oskar Schindler ratuje Żydów:\n✓ niczym biblijny Mojżesz, który wyprowadzał Izraelitów z Egiptu - wyprowadza\nich z getta oraz z obozu w Płaszowie\n✓ niczym biblijny Noe - ocala pokolenia Żydów przed potopem nazizmu.\nPodsumowanie:\nTwórcy nawiązują do Biblii, by sakralizować cierpienie narodów, by pokazać, że od nich\nzależy przyszłość innych narodów (Polacy w Dziadach cz. III), ale także by gloryfikować\njednostki, które próbują zmienić bieg historii (wyzwoliciel o imieniu Czterdzieści i cztery,\nOskar Schindler).\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nPlan wypowiedzi\nWstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście kulturowym:\nBiblia jest nieprzebranym źródłem motywów literackich. Do najbardziej przejmujących można\nzaliczyć motywy: matki, cierpienia i poświęcenia. Biblijnym archetypem matki cierpiącej była\nMaryja współuczestnicząca w męce Jezusa. Jej los stał się inspiracją dla wielu artystów\n(np. Michał Anioł, Pieta). Zainspirował także Adama Mickiewicza, który do matki i jej\ncierpienia nawiązał w Dziadach cz. III.\nRozwinięcie zagadnienia:\nc) Teza:\nW Dziadach cz. III Adam Mickiewicz wykorzystuje archetypiczność postaci Maryi, by\nw przejmujący sposób oddać cierpienie matek Polek, przeżywających męki z powodu\nprześladowań ich dzieci przez zaborców.\nd) Argumenty:\nBiblijna Maryja cierpiała, widząc ukrzyżowanego ukochanego syna, była bezradna,\nnie mogła mu pomóc, ale miała nadzieję, że zmartwychwstanie, że będzie żył -\nPodobne postawy i emocje są udziałem niewidomej pani Rollison z Dziadów cz. III\n- syn, który miał ją wspierać, został uwięziony, co jest przyczyną jej ogromnej\nudręki.\nKobieta bezgranicznie kocha swoje dziecko (przytula się do murów więzienia, by\nusłyszeć jego głos, by być przy nim najbliżej, jak to jest możliwe).\nWspółodczuwa męki syna (zza grubych murów więzienia słyszy jego jęki, gdy go\nbito).\nBudzi współczucie swą bezradnością - próżno korzy się przed Senatorem i prosi\no litość dla syna. Senator oszukuje ją, kpi z niej, nie słucha tego, o czym mówi, jest\nbezwzględny, nakłania podwładnych, by przyczynili się do śmierci uwięzionego,\na matkę zamknęli w osobnej celi.\nPoświęca się dla syna, jest zdeterminowana walką o jego życie, wstawia się za nim\nu Senatora, znosi upokorzenia dla jego dobra. Jej uczucia są niezwykle silne: prosi\nSenatora o litość, klęka przed nim, lecz gdy dowiaduje się, że jej syna wypadł\nz okna, nie panuje nad sobą, krzyczy, urąga oprawcy.\nKsiądz Piotr buduje w matce Rollisona nadzieję na to, że jej syn żyje.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 239\nW Dziadach cz. III występuje jeszcze jedna matka cierpiąca, będąca świadkiem\nmęki dziecka - to zapłakana Wolność, która widzi umierającą na krzyżu Polskę.\nWidzenie księdza Piotra i tej matce niesie nadzieję na zmartwychwstanie dziecka\n(mesjanizm).\nPodsumowanie:\nRollisonowa w Dziadach cz. III symbolizuje niezawinione cierpienie polskich matek, ich\npoświęcenie, odwagę i determinację w walce o prześladowane dzieci. Nawiązanie do\nbiblijnej Maryi uwzniośla, sakralizuje motyw matki Polki, jej miłość, cierpienie i poświęcenie.\nZadanie 2. Kultura: literatura, sztuka, język\nPrzykład 1.\nJakie funkcje w tekstach kultury mogą pełnić symbole i alegorie? Omów zagadnienie\nna podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.\nJacek Malczewski\nDo sławy\nZbiory prywatne, 1903.\n240 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nPrzykładowa realizacja zadania (1)\nPlan wypowiedzi\n6. Wprowadzenie:\nSymbol i alegoria to środki wyrazu artystycznego, które spełniają istotną funkcję\nw tekście kultury.\nAlegoria może za pomocą obrazu plastycznego, tekstu lub pojęcia przedstawiać\nznaczenie dosłowne i przenośne (np. grecka bogini Temida była przedstawiana jako\nkobieta z zawiązanymi oczyma i wagą - to alegoria sprawiedliwości).\nSymbol ma wiele znaczeń ukrytych, może być odczytywany w kontekście tradycji\nkulturowej lub treści danego utworu.\n7. Odczytanie obrazu:\nPrzedstawiona scena może być rozumiana jako symboliczna podróż maleńkiego\ndziecka do przyszłej sławy, jako otwarta karta losu. Nie wiadomo, co będzie\npowodem sławy dziecka: talent, twórczość, a może bohaterski czyn?\nPrzedstawiona scena ukazuje baśniowy obraz: anioł w zielonej sukni pomaga\ndziecku dosiąść swych skrzydeł. Nic nie mąci spokoju wsi, jednak odbiorca obrazu\nmoże doświadczać niepokoju, ponieważ nie wie, co stanie się z dzieckiem.\nAnioł nosi zieloną suknię, co symbolizuje wolność i nadzieję, dziecko - białą - ten\nkolor symbolizuje niewinność i nowy początek.\n8. Przykłady z literatury:\nSymbolami posłużył się Stanisław Wyspiański, konstruując dramat Wesele.\nWykorzystał symbolikę zjaw (np. Wernyhora, Stańczyk, Rycerz), przedmiotów (np.\nzłoty róg, czapka z piór, złota podkowa) i scen (np. chocholi taniec), aby przedstawić\ndiagnozę polskiego społeczeństwa przełomu XIX i XX w. oraz wskazać przyczyny\nniepowodzenia idei niepodległościowych.\nW tradycji kulturowej ukształtował się wizerunek kościotrupa lub kostuchy z kosą jako\nśredniowiecznej alegorii śmierci. Tak przedstawiano śmierć na obrazach, ale też\nw średniowiecznej literaturze, choćby w utworze Rozmowa Mistrza Polikarpa\nze Śmiercią.\n9. Wniosek:\nDzięki mowie symboli i alegorii teksty kultury przedstawiają tematy i myśli, które wymagają\ngłębszej analizy, są związane z tradycją kulturową, z pojęciami i problemami uniwersalnymi.\n10. Zakończenie:\nSymbol i alegoria spełniają w tekstach kultury funkcję nośnika znaczeń ukrytych. Pozwalają\ntakże pokazać poprzez obrazy - plastyczne lub słowne - myśli, które trudno wyrazić, lub\nkluczowe treści, które chciał przekazać autor.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 241\nPrzykładowa realizacja zadania (2)\nPlan wypowiedzi\n6. Wstęp:\nTeksty kultury powstają dzięki wykorzystaniu różnych tworzyw twórczych. Może to być język\nlub obraz. Symbole i alegorie jako środki wyrazu artystycznego spełniają bardzo ważną\nfunkcję, ponieważ są nośnikami treści dosłownych i niedosłownych. Alegoria ma stałe\nznaczenie przenośne, natomiast symbol jest zawsze wieloznaczny.\n7. Opis dzieła:\nObraz Jacka Malczewskiego przedstawia scenę z aniołem i małym dzieckiem. Anioł,\no krótkich włosach, w zielonym odzieniu, pomaga wejść na swoje skrzydła małemu dziecku,\nubranemu w białą koszulkę. Jedną dłonią podtrzymuje wchodzące na skrzydło dziecko,\ndrugą pociąga je ku górze. Obie postaci są w centrum obrazu, którego kompozycja jest\ndynamiczna, otwarta i ma kilka planów. W oddali widzimy pasące się krowy i linię horyzontu.\nObraz utrzymany jest w jasnej kolorystyce. Budzi skojarzenia z wizerunkami Aniołów\nStróżów z popularnych obrazków.\n8. Sproblematyzowanie:\nKażdy tekst kultury wyraża treści abstrakcyjne i/lub dosłowne. Alegorie i symbole są\nnośnikami tych znaczeń. Obraz Jacka Malczewskiego poprzez swoją dynamikę, temat\ni artystyczny zamysł pokazuje, jak poprzez symboliczną wizję przedstawić problem lęku\no przyszłość. Ten obraz jest idealistycznym wyobrażeniem losów ubogiego wiejskiego\ndziecka, które pod opiekuńczymi skrzydłami anioła stróża podąża ku sławie.\n9. Przykłady z literatury:\nAlegoria prezentuje zazwyczaj treści moralizatorskie i dydaktyczne. Znane przykłady\nliterackich alegorii to np. ujęcie motywu ojczyzny jako okrętu w satyrze Ignacego\nKrasickiego Świat zepsuty oraz w utworze Juliusza Słowackiego Testament mój.\nSymboliczne znaczenie ma ostatnia scena dramatu Wesele Stanisława\nWyspiańskiego. Taniec gości weselnych do muzyki Chochoła oznacza, że\nspołeczeństwo polskie z pogranicza XIX i XX w. pogrążone jest w marazmie, przez\nco niezdolne do walki o odzyskanie niepodległości. Użycie takiego symbolu sugeruje,\nże za narodową stagnację odpowiedzialna jest inteligencja, dla której od idei\nniepodległościowych ważniejsza jest możliwość realizowania się intelektualnie i\nartystycznie.\n10. Podsumowanie:\nFunkcje alegorii i symboli w tekstach kultury są uzależnione od celów, jakie stawiali sobie\ntwórcy różnych epok.\n242 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\n3.2.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami.\nCzęść pisemna na poziomie podstawowym dla\nabsolwentów niesłyszących\nW Informatorze dla każdego zadania podano:\nliczbę punktów możliwych do uzyskania za jego rozwiązanie (po numerze zadania)\nzasady oceniania rozwiązań zadań\npoprawne rozwiązanie każdego zadania zamkniętego oraz przykładowe rozwiązania\nkażdego zadania otwartego.\nZadania w poszczególnych częściach nie stanowią przykładowych arkuszy\negzaminacyjnych, ponieważ zawierają większą liczbę zadań, niż to zostało określone\nw tabeli 7. na stronie 28 tego Informatora.\nCzęść 1. Test Język polski w użyciu\nWiązka 3.\nPrzeczytaj uważnie teksty, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nimi. Odpowiadaj\ntylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono\ninaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.\nTekst 1.\nColin A. Ronan\nEpoka lodowcowa\nW okresie poprzedzającym ostatnie 50 milionów lat epoki lodowcowe nie pojawiały się\nregularnie, lecz gdy już się zdarzały, to na ogół w bardzo dużej skali. Potężne zlodowacenie\nzdarzyło się około 2,2 miliarda lat temu, po nim przyszedł ciepły okres trwający około\nmiliarda lat, a później znowu nastąpiło zlodowacenie, jeszcze większe niż uprzednio - tak\nduże, że niektórzy naukowcy nazywają je erą kriogeniczną lub erą superlodowcową.\nW popularnych opracowaniach używa się określenia „Ziemia-śnieżka”.\nSłowo „śnieżka” nie w pełni oddaje mordercze warunki, jakie wówczas panowały na\nZiemi. Teoria mówi, że na skutek spadku promieniowania słonecznego o około 6 procent\noraz zmniejszenia produkcji (lub akumulacji1) gazów cieplarnianych planeta w zasadzie\nstraciła zdolność utrzymywania ciepła. Powierzchnia Ziemi stała się jedną wielką Antarktydą.\nTemperatury spadły aż o 45 stopni Celsjusza. Prawdopodobnie cała powierzchnia planety\nzamarzła, grubość skorupy lodu na oceanach sięgała 800 metrów na dużych szerokościach\ngeograficznych i dziesiątków metrów w tropikach.\nIstnieje dość duża rozbieżność między dowodami geologicznymi, które wskazują, że lód\nbył wszędzie, także na równiku, a dowodami biologicznymi, które równie przekonująco\nsugerują, że gdzieś musiała istnieć otwarta powierzchnia wody. Główny argument stanowią\ncyjanobakterie, które nie tylko przeżyły to doświadczenie, lecz także kontynuowały\nfotosyntezę, a do tego potrzebne jest światło słoneczne. Każdy, kto kiedykolwiek próbował\ncoś zobaczyć przez warstwę lodu, doskonale wie, że lód bardzo szybko staje się\nnieprzezroczysty i już przy kilku metrach grubości w ogóle nie przepuszcza światła.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 243\nWysunięto dwa możliwe rozwiązania. Być może istniał jakiś niewielki obszar odkrytego\noceanu (na przykład wokół jakiegoś zlokalizowanego źródła ciepła). Druga możliwość jest\ntaka, że lód mógł się tworzyć w taki sposób, iż pozostał przezroczysty - to się czasem\nzdarza w naturalnych warunkach.\nJeżeli Ziemia rzeczywiście zamarzła w całości, to powstaje bardzo trudne pytanie, w jaki\nsposób zdołała później rozmarznąć. Pokryta lodem planeta odbija tak dużą część ciepła, że\npowinna na zawsze pozostać zamarznięta. Okazuje się, że ratunek mógł nadejść ze strony\nstopionego wnętrza Ziemi. Być może raz jeszcze zawdzięczamy nasze istnienie tektonice.\nZgodnie z tą hipotezą ocieplenie nastąpiło za sprawą wulkanów, które przebiły się przez\nwarstwę lodu, emitując2 ciepło i wyrzucając na zewnątrz gazy, które stopiły śnieg\ni przywróciły atmosferę. Zapewne nie jest dziełem przypadku, że koniec tego\nsuperzlodowacenia zbiegł się w czasie z eksplozją kambryjską - wiosną w historii życia na\nZiemi, aczkolwiek panujące wówczas warunki zapewne nie przypominały współczesnej\nwiosny. W miarę ocieplenia się Ziemia przechodziła prawdopodobnie fazę najburzliwszej\npogody, z huraganami wywołującymi fale wysokie jak drapacze chmur i deszczami\no nieopisanej intensywności.\nW tym czasie robaki, mięczaki i inne istoty, których środowiskiem były otwory w dnie\noceanu, zapewne nawet nie zauważyły, że na powierzchni coś się dzieje, lecz pozostałe\nformy życia na Ziemi najprawdopodobniej stanęły na krawędzi całkowitej zagłady. Nasza\nobecna wiedza na temat tych odległych zdarzeń jest jednak zbyt nikła, aby można cokolwiek\nstwierdzić z całkowitą pewnością.\nColin A. Ronan, Dzieje Wszechświata. Od Wielkiego Wybuchu do końca czasu, Warszawa 1996.\n1 Akumulacja - geologiczny proces gromadzenia się osadów (okruchów mineralnych, skał, cząstek roślin\ni zwierząt, lodu) na dnie zagłębień terenu.\n2 Emitować - przewodzić, przesyłać.\nTekst 2.\nImmanuel Velikovsky\nEpoki zlodowacenia\nJak nas uczą, niewiele tysięcy lat temu wielkie obszary Europy i Północnej Ameryki pokrywały\nlodowce. Wieczny lód pokrywał nie tylko zbocza wysokich gór, ale wielką masą rozłożył się na\nkontynentach, nawet na szerokościach geograficznych o umiarkowanym klimacie. […]\nZaproponowano wiele idei i domysłów, aby wyjaśnić, jak powstawały epoki\nzlodowacenia i dlaczego się zakończyły. Niektórzy przypuszczali, że słońce w różnych\nokresach emituje więcej lub mniej ciepła, co powoduje na Ziemi okresy gorąca i chłodu; ale\nbrak dowodów, że słońce jest taką „zmienną gwiazdą”, co by potwierdziło tę hipotezę.\nInni wysnuli przypuszczenia, że przestrzeń kosmiczna ma cieplejsze i zimniejsze\nobszary, i kiedy nasz układ słoneczny wędruje przez obszary zimniejsze, lód przesuwa się\nw stronę szerokości geograficznych bliższych tropikom. Jednak nie znaleziono żadnych\nfizycznych czynników, które byłyby odpowiedzialne za obecność takich ciepłych i zimnych\nobszarów przestrzeni.\nNiektórzy zastanawiali się, czy procesja obszarów zrównania dnia z nocą albo powolna\nzmiana kierunku ziemskiej osi może powodować okresowe zmiany klimatu. Wykazano\njednak, że różnice w nasłonecznieniu nie mogą być dostatecznie duże, aby stanowiły\nprzyczynę epok zlodowacenia. […]\n244 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nNiektórzy z naukowców upatrywali przyczyny zlodowacenia w zmniejszeniu\npoczątkowego ciepła planety; okresy cieplejsze, między epokami zlodowacenia,\nprzypisywano ciepłu uwalnianemu przez hipotetyczny rozkład organizmów w warstwach\nbliskich powierzchni Ziemi. Rozważano także wzrost i spadek aktywności gorących źródeł.\nInni przypuszczali, że to pył pochodzenia wulkanicznego wypełnił atmosferę ziemską\ni powstrzymał nasłonecznienie, albo że przeciwnie - zwiększona zawartość dwutlenku węgla\nw atmosferze spowodowałaby spadek temperatur […].\nWszystkie wyżej wymienione teorie i hipotezy zawodzą, gdy nie mogą spełnić\nnajważniejszego warunku: po to, aby mogły się uformować masy lodu, musiały mieć miejsce\nznaczne opady. To wymaga obecności większych ilości pary wodnej w atmosferze, co jest\nwynikiem zwiększonego parowania powierzchni oceanów; ale to może być spowodowane\ntylko przez ciepło. Wielu naukowców zwracało uwagę na ten fakt i nawet wyliczyli, że dla\nwytworzenia pokrywy lodowej takiej jak w epoce zlodowacenia poziom powierzchni oceanu\npowinien w skutek parowania obniżyć się o wiele stóp1. Takie parowanie oceanów, po\nktórym nastąpiłby szybki proces zamarzania, nawet w obszarach o klimacie umiarkowanym,\nmógłby wytworzyć epoki zlodowacenia. Problem jest następujący: co mogłoby spowodować\nparowanie i następnie szybkie zamarznięcie? Ponieważ nie jest znana przyczyna takich\nszybkich zmian rozgrzania i zamrożenia dużych obszarów planety, przyznano więc, że\n„obecnie przyczyna nadmiernego tworzenia się lodu na lądach stanowi zaskakującą\ntajemnicę, główny temat dla przyszłych badaczy zagadek Ziemi”.\nNieznane są nie tylko przyczyny pojawienia się i późniejszego znikania pokrywy lodowej,\nale problemem jest również to, jaki kształt geograficzny miał obszar pokryty lodem. Dlaczego\npokrywa lodowa na półkuli południowej poruszała się z terenów tropikalnych Afryki w stronę\npołudniowych obszarów polarnych, a nie w przeciwnym kierunku, i podobnie, dlaczego\nz półkuli północnej lód w Indiach poruszał się od równika w stronę Himalajów i większych\nszerokości geograficznych? Dlaczego lodowce w epoce zlodowacenia pokrywały większą\nczęść Północnej Ameryki i Europy, podczas gdy północna część Azji była od nich wolna? […]\nLodowce powstają na obszarach wiecznego śniegu; dlatego pozostają na zboczach\nwysokich gór. Północ Syberii jest najzimniejszy miejscem na Ziemi. Dlaczego epoka\nzlodowacenia nie dotknęła tego obszaru, podczas gdy objęła dorzecze Missisipi i całą Afrykę\nna południe od równika? Nie zaproponowano żadnego zadowalającego wyjaśnienia tej kwestii.\nImmanuel Velikovsky, Zderzanie światów, Londyn-Warszawa 2010.\n1 Stopa - jednostka miary, ok. 30 cm.\nZadanie 1. (0-1)\nWyjaśnij, na czym polega ironia zastosowana w pierwszym zdaniu drugiego akapitu\ntekstu Colina A. Ronana Epoka lodowcowa.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 245\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nIronia zastosowana we wskazanym zdaniu polega na tym, że autor podkreśla, że słowo\n„śnieżka” używane w odniesieniu do Ziemi z epoki lodowcowej, jest nieadekwatne, zbyt\nłagodne i nie oddaje rzeczywistych, morderczych warunków, jakie panowały na Ziemi\nw tamtym okresie.\nIronia zastosowana we wskazanym zdaniu polega na tym, że wykorzystano grę słów\no przeciwstawnych znaczeniach: „śnieżka”, synonim łagodności, jest zestawiony\nz określeniem „mordercze warunki”, co daje efekt ironii. Autor podkreśla, że rzeczywiste\nwarunki klimatyczne Ziemi w epoce lodowcowej można opisać jako mordercze.\nZadanie 2. (0-1)\nImmanuel Velikovsky poszczególne akapity swojego tekstu rozpoczyna wyrażeniami\ntypu: „inni wysnuli przypuszczenia”, „niektórzy zastanawiali się”. Określ, jaką funkcję\njęzykową pełnią takie wyrażenia w tekście.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n• Wyrażenia te przede wszystkim podkreślają hipotetyczny charakter rozważań, czyli\ndowodzą, że przyczyna zlodowacenia nie jest jeszcze wyjaśniona.\nW tekście użycie wyrażeń typu: „inni wysnuli przypuszczenia”, „niektórzy zastanawiali\nsię” sprawia, że tekst ma walor poznawczy. Wyrażenia te pełnią funkcję informatywną.\nZadanie 3. (0-2)\nCzy Colin A. Ronan i Immanuel Velikovsky wskazują taką samą prawdopodobną\nprzyczynę zlodowaceń Ziemi? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu\ntekstów.\n246 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie na podstawie obu tekstów.\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i wyjaśnienie, jaką przyczynę zlodowaceń Ziemi wskazano\nw jednym z tekstów.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nNie. Tekst Colina A. Ronana wskazuje jedną teorię, tłumaczącą przyczynę powstania\nzlodowacenia Ziemi. Natomiast Immanuel Velikovsky omawia sześć różnych teorii i hipotez\nwyjaśniających problem, stwierdza także, że żadna z nich nie tłumaczy przyczyn\nzlodowacenia w sposób przekonujący.\nZadanie 4. (0-2)\nRozważając naukowy problem zlodowaceń, Immanuel Velikovsky stwierdza:\nZaproponowano inne teorie, o równie hipotetycznym charakterze, jednak nie\nwykazano istnienia zjawiska odpowiedzialnego za zmiany czy też zdolnego\nspowodować taki efekt. Czy autor Epoki lodowcowej zgodziłby się z zacytowanym\nstwierdzeniem? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna odpowiedź z trafnym uzasadnieniem na podstawie obu tekstów.\n1 pkt - poprawna odpowiedź z trafnym uzasadnieniem na podstawie jednego tekstu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nColin A. Ronan zgodziłby się z zacytowanym stwierdzeniem Immanuela Velikovsky’ego.\nWnioski w obu tekstach dotyczące wiedzy o przebiegu zlodowaceń są zbieżne, choć obaj\nautorzy prezentują inne teorie wskazujące na przyczynę zlodowacenia. Ronan zwraca\nuwagę m.in. na spadek natężenia promieniowania słonecznego, natomiast Velikovsky pisze\no kilku hipotezach tłumaczących przyczyny zlodowaceń. Obaj autorzy podsumowują swoje\nwywody podobnymi stwierdzeniami: Ronan nadmienia, że nic nie wiemy na temat\nprzeszłości Ziemi, natomiast Velikovsky stwierdza, że nie ma „zadowalającego wyjaśnienia\ntej kwestii”.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 247\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nRonan mógłby zgodzić się ze stwierdzeniem Velikovsky’ego, ponieważ obaj piszą, że nie\nmożna przedstawić jednoznacznego wyjaśnienia kwestii przyczyn i przebiegu zlodowaceń.\nVelikovsky podaje sześć hipotez, tłumaczących to zjawisko, ale ostatecznie obaj autorzy\nprzedstawiają podobny wniosek: za mało wiemy o dawnej przeszłości Ziemi, żeby stwierdzić\ncoś ostatecznie.\nZadanie 5. (0-2)\nNa podstawie obu tekstów rozstrzygnij, czy ich autorzy zgodnie uważają, że\nprowadzenie badań nad zlodowaceniami Ziemi jest potrzebnym nauce odkrywaniem\nzaskakującej tajemnicy życia naszej planety. Odpowiedź uzasadnij.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie obu tekstów.\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie jednego tekstu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nNie można potwierdzić zgodnego stanowiska obu autorów tekstu. Immanuel Velikovsky\npisze jednoznacznie, że zagadnienie zlodowaceń, ze względu na wiele niewyjaśnionych\nwątków, stanowi „główny temat dla przyszłych badaczy zagadek Ziemi”, natomiast Colin\nA. Ronan nie wyraził takiej opinii w sposób dosłowny. Z wypowiedzi autora: „nasza obecna\nwiedza na temat tych odległych zdarzeń jest zbyt nikła, aby można cokolwiek stwierdzić\nz całkowitą pewnością” można wywnioskować, że istnieje potrzeba i konieczność ciągłych\nbadań, ale Conan nie stwierdza tego wprost.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nMoim zdaniem stanowisko autorów obu tekstów nie do końca jest zgodne. Velikovsky\nstwierdza, że zagadnienie zlodowacenia powinno być głównym przedmiotem badań\nnaukowców, ponieważ nie wszystko zostało jeszcze wyjaśnione w tym temacie. Natomiast\nColin A. Ronan prezentuje trochę inną postawę niż Velikovsky, co powoduje, że stanowiska\nautorów obu tekstów trudno uznać za zgodne.\n248 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZadanie 6. (0-2)\nCzy wnioski dotyczące historii zlodowaceń Ziemi, które w swoich tekstach formułują\nColin A. Ronan i Immanuel Velikovsky, są podobne, czy się różnią? O W uzasadnieniu\nodpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie obu tekstów.\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie jednego tekstu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nKonkluzje dotyczące historii zlodowaceń w tekstach obu autorów są tożsame, ponieważ obaj\nstwierdzają, że aktualny stan wiedzy na temat przyczyn i przebiegu zlodowaceń oraz\nnastępujących ociepleń jest według Colina A. Ronana „nikły”, a zdaniem Immanuela\nVelikovsky’ego jest „tajemnicą”.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nKonkluzje dotyczące historii zlodowaceń w obu tekstach są podobne, ale przedstawione\ndowody i hipotezy się różnią. W swoim tekście Colin A. Ronan po opisie zmian\nklimatycznych, geologicznych i biologicznych, jakie zachodziły na Ziemi podczas kolejnych\nzlodowaceń, stwierdza, że wiedza o „tych odległych zdarzeniach jest jednak zbyt nikła”.\nDo podobnych wniosków dochodzi Immanuel Velikovsky.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 249\nZadanie 7. (0-4)\nNa podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: badania naukowe\nnad zjawiskiem zlodowacenia. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60-90 wyrazów.\nUwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna\ni interpunkcyjna.\nZasady oceniania notatki syntetyzującej\nZa notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za\npoprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.\n250 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nTreść\n3 pkt\n2 pkt\n1 pkt\n0 pkt\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla 3\npkt, ALE nie\nzostała\nzachowana\ndozwolona liczba\nwyrazów\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla 2\npkt, ALE nie\nzostała\nzachowana\ndozwolona liczba\nwyrazów\nnotatka\nspełnia\nkryteria A i C\nokreślone dla\n1 pkt, ALE\nnie została\nzachowana\ndozwolona\nliczba\nwyrazów\nALBO\nALBO\nALBO\nD. przedstawienie\nstanowiska\nkażdego\nautora\nnotatka\nprzedstawia -\noparte na\nkluczowych dla\ntematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście,\nna odpowiednim\npoziomie\nuogólnienia\nnotatka\nprzedstawia -\noparte\nna kluczowych\ndla tematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone\nna podstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście, ale\npoziom\nuogólnienia jest\nzaburzony\nnotatka\nprzedstawia\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście\nALBO\nnotatka\nprzedstawia\nniepełne\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone\nna podstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście\nnotatka nie\nspełnia\nżadnego\nz kryteriów\nokreślonego\ndla 1 pkt\nE. zestawienie\nstanowisk obu\nautorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nstanowisk obu\nautorów nie\nzestawiono albo\nzestawiono je\nniepoprawnie; nie\nwskazano np.\npunktów\nwspólnych/\nrozbieżnych albo\nróżnych aspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nF. spójność\nnotatka stanowi\nlogiczną\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 251\ni zorganizowaną\ncałość\ncałość ALBO\nw notatce\nwystępują usterki\nw spójności\ncałość ALBO\nw notatce\nwystępują usterki\nw spójności\nD. długość notatki\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\nPoprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna\n1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub\ninterpunkcyjne).\n0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).\nUwaga.\nJeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium\nPoprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 3 pkt za treść\nTematem obu tekstów jest rozwikłanie zagadki powstania epoki lodowcowej w dziejach\nZiemi. Obaj autorzy, odwołując się do badań naukowców z różnych dziedzin, próbują\nweryfikować stawiane hipotezy badawcze. Colin Ronan swoje rozważania prowadzi wokół\nfenomenu powtórnego zlodowacenia, czyli docieka przyczyn powstania zjawiska:\nzlodowacenie - ocieplenie - powtórne zlodowacenie. Emmanuel Velikovsky natomiast\nroztrząsa z pozycji różnych dziedzin naukowych sam efekt zlodowacenia. Obaj autorzy\nprzyznają, że współczesna nauka nie jest w stanie wyjaśnić tego zjawiska przyrodniczego.\n[71 wyrazów]\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt za treść\nPodstawową trudnością w badaniach nad epokami lodowcowymi jest dystans czasowy i brak\nmożliwości zebrania dowodów, które pozwoliłyby poprzeć formułowane teorie. Obaj autorzy\npiszą o istnieniu wielu hipotez naukowych, które tłumaczą przyczyny, przebieg i zanik\nzlodowaceń. Według Colina A. Ronana widać rozbieżność między dowodami biologicznymi\ni geologicznymi, natomiast Immanuel Velikovsky twierdzi, że przyczyna zmian klimatycznych\nZiemi w epoce zlodowacenia jest „tajemnicą”.\n[60 wyrazów]\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt za treść\nRonan i Valikovsky eksponują różnorodność trudnych do udowodnienia, ze względu na\ndystans między współczesnością a epoką lodowcową, teorii na temat istnienia zlodowaceń\ni ich zaniku. Obaj autorzy podkreślają znaczenie działań naukowców podejmujących badania\nnad procesami zachodzącymi we wnętrzu Ziemi i na jej powierzchni, nad czynnikami\nbiologicznymi oraz zmianami klimatycznymi i dowodzą, że wiedza w tej dziedzinie jest\nniewielka, a jedyne, czym dysponujemy, to domysły i niewyjaśnione hipotezy.\n[67 wyrazów]\n252 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nCzęść 2. Test historycznoliteracki\nZadanie 2. (0-2)\nZapoznaj się z poniższym obrazem.\nLéon Bonnat\nHiob\n1880, Muzeum d’Orsay w Paryżu.\nZadanie 2.1. (0-1)\nDo jakiego epizodu z życia Hioba odnosi się obraz? W uzasadnieniu przywołaj\nsytuację z Księgi Hioba, ilustrującą twoją odpowiedź.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 253\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna, odwołująca się do obu dzieł.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nUwaga.\nOdpowiedź powinna odnosić się do pokory Hioba, który w obliczu cierpienia nadal ufa Bogu.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nObraz odnosi się do momentu z życia Hioba, gdy nagi i trędowaty, wystawiony na próbę\nwierności wobec Boga, oznajmia, że Stwórca jest sprawiedliwy i wszystko dzieje się\nwedług Jego woli, której trzeba się poddać. Jednak Hiob nie jest w stanie zrozumieć,\njakie grzechy popełnił, przeżywając takie męczarnie. Jest to jeden z końcowych\nepizodów biblijnej przypowieści o Hiobie.\nHiob zwraca się do Boga, zastanawia się, czemu to właśnie jego, pobożnego i dobrego\nczłowieka spotyka takie cierpienie. Jednakże oddaje się Stworzycielowi, rozkłada ręce,\njest bezradny, lecz wierny i ufny.\nOdnosi się do momentu, w którym Hiob wyznaje wierność Bogu, mimo że zostały na\nniego zesłane nieszczęścia.\nZadanie 2.2. (0-1)\nWyjaśnij znaczenie związku frazeologicznego hiobowe wieści.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie związku frazeologicznego.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nZła wiadomość, przynosząca smutek, cierpienie.\nHiobowe wieści to wiadomości tragiczne, zwiastujące cierpienie.\nZłe okrutne wieści wiążące się z cierpieniem.\nZła, tragiczna, przerażająca wiadomość lub informacja.\n254 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZadanie 6. (0-2)\nPrzypisz każdej z podanych w tabeli postaci mitologicznej (1-3) odpowiadające jej\nokreślenie wybrane spośród A-E. Wpisz właściwe litery w odpowiednie miejsce\nw tabeli.\nPostać mitologiczna\nOkreślenie\n1.\nPandora\n2.\nNiobe\n3.\nPenelopa\nZasady oceniania\n2 pkt - wpisanie do tabeli trzech poprawnych odpowiedzi.\n1 pkt - wpisanie do tabeli dwóch poprawnych odpowiedzi.\n0 pkt - wpisanie do tabeli jednej poprawnej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna\nlub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1D, 2C, 3A\nZadanie 10. (0-1)\nStanisław Stabryła w komentarzu do Antygony Sofoklesa napisał: Zwycięstwo Kreona\noznacza jego straszliwą przegraną. Wyjaśnij sens tego zdania, odwołując się\ndo tragedii Sofoklesa.\nZasady oceniania\n1 pkt - trafne wyjaśnienie cytatu (zwycięstwa i przegranej Kreona) na podstawie Antygony\nSofoklesa.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nKreon postawił dobro państwa nad dobro jednostki - zwyciężył jako król, lecz przegrał\njako człowiek.\nKreon zwyciężył jako król, ponieważ ukarał Antygonę za postąpienie wbrew ogłoszonemu\nprzez niego zakazowi pochowania Polinika. Przegrał jednak jako człowiek -\nkonsekwencją jego decyzji była śmierć jego najbliższych.\nOkreślenie postaci mitologicznej\nA. wierna żona\nB. waleczna księżniczka\nC. cierpiąca matka\nD. uosobienie kary\nE. patronka miast\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 255\nWydany przez Kreona zakaz pochówku zdrajcy Polinika, brata Antygony, był niezgodny\nz nakazami religijnymi. W konsekwencji decyzji Kreona samobójstwo popełnia Antygona,\na potem syn i żona Kreona.\nZadanie 14. (0-1)\nZapoznaj się z poniższymi tekstami.\nTekst 1.\nPieśń o Rolandzie\nCLXXVI\nHrabia Roland leży pod sosną. Ku Hiszpanii obrócił twarz. Wiele rzeczy przychodzi mu na\npamięć: tyle ziem, które zdobył dzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki,\njego pan, który go wychował. Płacze i wzdycha, nie może się wstrzymać. Ale nie chce\nprzepomnieć siebie samego; bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie: „Prawdziwy Ojcze,\nktóryś nigdy nie skłamał, ty, któryś przywołał świętego Łazarza spośród umarłych, ty, któryś\nocalił Daniela spomiędzy lwów, ocal moją duszę od wszystkich niebezpieczeństw za\ngrzechy, którem popełnił w życiu!”. Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął\nją z jego dłoni. Opuścił głowę na ramię; doszedł, ze złożonymi rękami, swego końca. Bóg\nzsyła mu swego anioła Cherubina i świętego Michała opiekuna; z nimi przyszedł i święty\nGabriel. Niosą duszę hrabiego do raju.\nPieśń o Rolandzie, [w:] Literatura francuskiego średniowiecza, przekł. Tadeusz Boy-Żeleński, Warszawa 1992.\n256 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nTekst 2.\nMistrz E.S.\nArs moriendi\nOxford, Ashmolean Museum, Department of Prints and Drawings, 1460-1467.\nPorównaj fragment Pieśni o Rolandzie z ryciną Mistrza E.S. Ars moriendi.\nZ zamieszczonych poniżej odpowiedzi wybierz i zaznacz te, które świadczą\no obecności motywu ars moriendi i są wspólne dla obu tekstów.\nA. Obecność postaci nadprzyrodzonych.\nB. Osamotnienie w chwili śmierci.\nC. Nadzieja na zbawienie.\nD. Modlitwa umierającego.\nE. Rytualizacja śmierci.\nF. Patos.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 257\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA, C, D, E\nZadanie 16. (0-1)\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu.\nJan Kochanowski\nTren IX\nKupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!\nKtóra, jesli prawdziwie mienią, wszytki żądze,\nWszytki ludzkie frasunki umiesz wykorzenić,\nA człowieka tylko nie w anioła odmienić,\nKtóry nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,\nZłym przygodom nie podległ, strachom nie hołduje.\n[…]\nNieszczęśliwy ja człowiek, którym lata swoje\nNa tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje!\nTerazem nagle z stopniów ostatnich zrzucony\nI miedzy insze, jeden z wiela, policzony.\nJan Kochanowski, Tren IX, [w:] tenże, Dzieła polskie, T. 2., Warszawa 1976.\nWypisz z Trenu IX cytat świadczący o zachwianiu postawy światopoglądowej poety\ngłoszonej przez niego we wcześniejszej twórczości. Uzasadnij wybór tego cytatu.\nCytat:\nUzasadnienie:\nZasady oceniania\n1 pkt - wypisanie cytatu wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n258 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nCytat\nUzasadnienie\n„Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata\nswoje\nNa tym strawił, żebych był ujźrzał progi\ntwoje!”\nKochanowski w obliczu straty córki zdał\nsobie sprawę, że nie jest w stanie\nzachować stoickiego spokoju i zwątpił także\nw wiarę chrześcijańską, co najbardziej\nilustruje Tren X, w którym Kochanowski\nszuka Orszulki w zaświatach innych religii,\na na końcu wyraża powątpiewanie\nw istnienie życia po życiu.\n„Terazem nagle z stopniów ostatnich\nzrzucony\nI między insze, jeden z wiela, policzony”.\nKochanowski wyraża w tych słowach swój\nżal do losu, wyznaje utratę wiary w stoickie\nmądrości, ponieważ w obliczu śmierci\nswojego dziecka filozofia stoicka, którą tak\ndługo wyznawał, okazała się nierealna,\nniedająca pocieszenia.\n„ja człowiek, którym lata swoje\nNa tym strawił, żebych był ujźrzał progi\ntwoje!\nTerazem nagle z stopniów ostatnich\nzrzucony”.\nAutor w poprzednich trenach próbuje ukoić\nswoje cierpienie, szukając pocieszenia\nw filozofii (np. w stoicyzmie) i religii - tu\nuświadamia sobie, że wobec cierpienia są\none bezsilne.\nZadanie 23. (0-1)\nPrzeczytaj poniższe fragmenty utworów Adama Mickiewicza.\nTekst 1.\nAdam Mickiewicz\nRozmowa wieczorna\nZ Tobą ja gadam1, co królujesz w niebie,\nA razem gościsz w domku mego ducha;\nGdy północ wszystko w ciemnościach zagrzebie\nI czuwa tylko zgryzota i skrucha,\nZ Tobą ja gadam! słów nie mam dla Ciebie:\nMyśl Twoja każdej myśli mej wysłucha;\nNajdalej władasz i służysz w pobliżu,\nKról na niebiosach, w sercu mym na krzyżu!\nAdam Mickiewicz, Rozmowa wieczorna, [w:] tegoż, Wybór poezyj, t. II, Wrocław 1997.\n1 Gadam - rozmawiam.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 259\nTekst 2.\nAdam Mickiewicz\nDziady cz. III\nKONRAD\n[…]\nMilczysz! - Jam Ci do głębi serce me otworzył,\nZaklinam, daj mi władzę - jedna część jej licha,\nCzęść tego, co na ziemi osiągnęła pycha,\nZ tą jedną cząstką ileż ja bym szczęścia stworzył!\nMilczysz! - nie dasz dla serca, dajże dla rozumu. -\nWidzisz, żem pierwszy z ludzi i z aniołów tłumu,\nŻe Cię znam lepiej niźli Twoje archanioły,\nWart, żebyś ze mną władzą dzielił się na poły -\nJeślim nie zgadł, odpowiedz - milczysz! ja nie kłamię.\nAdam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie (część III), Wrocław 2012.\nCzy Konrad - bohater Dziadów cz. III - przyjmuje taką samą postawę wobec Boga,\njaką wyraża podmiot liryczny w wierszu Rozmowa wieczorna? W uzasadnieniu\nodpowiedzi odwołaj się do obu zacytowanych fragmentów utworów.\nZasady oceniania\n2 pkt - rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do fragmentu\nwiersza ORAZ fragmentu Dziadów cz. III.\n1 pkt - rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do fragmentu\nwiersza ALBO fragmentu Dziadów cz. III.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nUwagi.\nW uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy.\nNie zalicza się odpowiedzi polegającej tylko na streszczaniu lub parafrazowaniu\ntekstu/tekstów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nInną. Podmiot liryczny wiersza przyjmuje pokorną postawę wobec Boga. Natomiast\nKonrad jest roszczeniowy - żąda władzy od Boga.\n260 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nInną. Podmiot liryczny ufa Bogu, wierzy, że zostanie wysłuchany. Natomiast Konrad\nczuje się lekceważony milczeniem Boga.\nTaką samą. Zarówno podmiot liryczny, jak i Konrad bezpośrednio przemawiają do Boga,\nnie boją się do Niego zwracać.\nZadanie 26. (0-2)\nPrzeczytaj poniższy fragment tekstu.\nTa epoka ma swój porządek. Po klęsce powstania styczniowego wyczerpały się\nmarzenia o szybkim odzyskaniu niepodległości. [Pisarze] proponowali, by czas niewoli\nzamienić w okres intensywnej pracy na rzecz społeczeństwa. Banał? Niezupełnie. Program\n[…] był świadomą alternatywą wobec romantycznej idei „ojczyzny intymnej”. Mówił\no potrzebie budowy życia publicznego, o kształtowaniu świadomości obywatelskiej,\no pożytkach krytycznego stosunku wobec przeszłości.\nKierując się podobnymi zasadami, [artyści] dokonywali wyboru nie tylko tematów, ale\ni form. Opowiedziano się powszechnie za powieścią jako gatunkiem najodpowiedniejszym\ndla opisu otaczającego świata.\nGrażyna Borkowska, Pozytywiści i inni, Warszawa 1999.\nZadanie 26.1. (0-1)\nO jakiej epoce jest mowa w tekście Grażyny Borkowskiej? Podaj nazwę tej epoki\ni uzasadnij swoją odpowiedź.\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania ocenione na 1 pkt\nPozytywizm. Powstał po upadku powstania styczniowego, a jego głównymi założeniami\nbyła praca u podstaw (praca organiczna). Działania te miały zwiększyć świadomość\npolskiego społeczeństwa.\nPozytywizm. W pozytywizmie pojawiła się idea pracy organicznej oraz pracy u podstaw\nna rzecz rozwoju społeczeństwa, porzucono romantyczne ideały, a realistyczna powieść\nprzeważyła nad poezją.\nPozytywizm. Ta epoka trwała w literaturze od ok. 1864 do 1890. Pisarze poprzez\nliteraturę chcieli uczyć społeczeństwo nowych postaw, w tym pracy organicznej, pracy\nu podstaw.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 261\nZadanie 26.2. (0-1)\nSformułuj jeden argument, którym uzasadnisz tezę zawartą w ostatnim zdaniu tekstu\nGrażyny Borkowskiej: Opowiedziano się powszechnie za powieścią jako gatunkiem\nnajodpowiedniejszym dla opisu otaczającego świata. W odpowiedzi odwołaj się\ndo utworu literackiego z epoki, o której mowa w tekście Grażyny Borkowskiej.\nZasady oceniania\n1 pkt - trafne sformułowanie argumentu w odwołaniu do utworu z pozytywizmu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania ocenione na 1 pkt\nW obliczu zniewolenia artyści obrali za cel kształtowanie publicznej świadomości -\npowieść zaś pozwalała na dotarcie w sposób przystępny do większej liczby osób.\nPrzykładem może być twórczość Bolesława Prusa - drukowana w odcinkach powieść\nLalka ukazywała przekrój polskiego społeczeństwa oraz idee, które przyświecały epoce.\nW pozytywizmie powieść zyskała sławę, ponieważ komentowała ona rzeczywistość\n(było to jedno z założeń realizmu). Przykładem powieści, która jest rzeczywistym\nźródłem wiedzy, jest Lalka, z której możemy dowiedzieć się, jak wyglądała Warszawa\nw czasach po powstaniu styczniowym.\nZadanie 30. (0-2)\nZapoznaj się z poniższym utworem.\nKazimierz Przerwa-Tetmajer\nDziś\nDawniej się trzeba było zużyć, przeżyć,\nby przestać kochać, podziwiać i wierzyć;\ndziś - pierwsze nasze myśli są zwątpieniem,\nnudą, szyderstwem, wstrętem i przeczeniem.\nDzieci krytyki, wiedzy i rozwagi,\ncudzych doświadczeń mając pełną głowę,\nchoćby nam dano skrzydła Ikarowe,\nnie mielibyśmy do lotu odwagi.\nMy nie tracimy nic, bośmy od razu\nnic nie przynieśli - i tylko nam bywa\ntak źle, że na złe takie brak wyrazu,\na serce pęka w nas i we krwi pływa.\nKazimierz Przerwa-Tetmajer, Dziś, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1980.\n262 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZadanie 30.1. (0-1)\nWyjaśnij znaczenie użytego w wierszu sformułowania skrzydła Ikarowe, odwołując się\ndo mitologii greckiej.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie znaczenia mitologizmu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nSkrzydła Ikarowe są nowym doświadczeniem, szansą na poznanie nowych wrażeń,\ntakich jak wzniesienie się w przestrzeni i bliżej słońca, co umożliwiły one Ikarowi.\nSkrzydła Ikarowe - archetyp zaczerpnięty z mitologii greckiej, symbolizujący potencjał\ni możliwość spełnienia swych marzeń, realizacji zamierzonych celów.\nZadanie 30.2. (0-1)\nOkreśl, o jakiej postawie człowieka przełomu XIX i XX wieku jest mowa w wierszu\nKazimierza Przerwy-Tetmajera, i wyjaśnij, w jaki sposób użycie sformułowania\nskrzydła Ikarowe pozwala zdefiniować tę postawę.\nPostawa:\nWyjaśnienie:\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne określenie postawy oraz wyjaśnienie sformułowania w kontekście\nwskazanej postawy.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt\nPostawa: dekadencka\nWyjaśnienie: Dekadenci to grupa inteligencji polskiej, która pogrążona była w stagnacji\ni swoistym marazmie. Ikarowe skrzydła obnażają postawę ludzi przełomu wieku, którzy bali\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 263\nsię ryzykować i zapewne nie odważyliby się na realizację swych marzeń i planów, na co\npozwalają symboliczne skrzydła Ikara.\nZadanie 32. (0-2)\nZapoznaj się z poniższymi tekstami.\nTekst 1.\nStanisław Wyspiański\nWesele\nCHOCHOŁ\nKto mnie wołał,\nczego chciał -\nzebrałem się,\nw com ta miał:\njestem, jestem\nna Wesele,\nprzyjedzie tu\ngości wiele,\nżeby ino wicher wiał.\nCo się w duszy komu gra,\nco kto w swoich widzi snach:\nczy to grzech,\nczy to śmiech,\nczy to kapcan, czy to pan,\nna Wesele przyjdzie w tan.\nStanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1994.\n264 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nTekst 2.\nStanisław Wyspiański\n[…]\nMuzeum Narodowe w Warszawie, 1898-1899.\nZadanie 32.1. (0-1)\nCo łączy obraz z zamieszczonym fragmentem dramatu Stanisława Wyspiańskiego?\nW uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu dzieł.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź i trafne uzasadnienie odnoszące się do obu dzieł.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nW tekście jest opisany moment przyjścia Chochoła, który zapowiada dalsze następstwa\nakcji („co kto w swoich widzi snach”), natomiast obraz Stanisława Wyspiańskiego\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 265\nprzedstawia chochoły (róże owinięte w słomę) na plantach. Jest to spersonifikowany\nkwiat w ochronce.\nIlustracja jest powiązana, ponieważ fragment dramatu wypowiada Chochoł i jego taniec,\ntzw. „chocholi taniec”, jest sceną pojawiająca się pod koniec tytułowego „Wesela” -\nanalogia do ilustracji\nZadanie 32.2. (0-1)\nW kontekście całego dramatu wyjaśnij symboliczne znaczenie postaci wypowiadającej\nsię w podanym fragmencie Wesela Stanisława Wyspiańskiego.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie symbolicznego znaczenia postaci Chochoła w kontekście\ncałego dramatu Wesele.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nChochoł był postacią fantastyczną pojawiającą się w „Weselu” i symbolizował\nniepowodzenie w działaniach polskiego społeczeństwa, beznadziejność.\n„Co się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach” - Chochoł zapowiada bieg\nwydarzeń - przybycie poszczególnych duchów do konkretnych postaci - konfrontacje\nwad, zderzenie z marazmem i letargiem.\nChochoł symbolizował bezwładność polskiego społeczeństwa oraz skorupę\nochraniającą pogrążony w niewoli naród.\n266 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZadanie 33. (0-2)\nZapoznaj się z plakatem Jana Młodożeńca do dramatu Wesele Stanisława Wyspiańskiego.\nPlakat teatralny do przedstawienia Wesele Stanisława Wyspiańskiego w Teatrze\nPowszechnym w Warszawie.\nZinterpretuj plakat Jana Młodożeńca w kontekście przesłania utworu Stanisława\nWyspiańskiego Wesele. W odpowiedzi uwzględnij dwa elementy graficzne widoczne\nna plakacie.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 267\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna interpretacja plakatu z uwzględnieniem dwóch elementów graficznych\nwyrażających przesłanie Wesela.\n1 pkt - poprawna interpretacja plakatu z uwzględnieniem jednego elementu graficznego\nwyrażającego przesłanie Wesela.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nPrzedstawione na plakacie koło jest graficznym nawiązaniem do motywu chocholego tańca\nw końcowej scenie dramatu - kolory koła odnoszą się do barwnych ubrań weselników\nwiejskich. Wszyscy w transie kręcą się w kółko, bez celu, a miał to być czas rozpoczęcia\nakcji powstańczej odzyskanie przez Polaków niepodległość. Nie udało się, społeczeństwo\npolskie nie jest jeszcze gotowe podjąć się takiego działania.\nZadanie 38. (0-2)\nZapoznaj się z poniższym fragmentem utworu.\nTadeusz Borowski\nProszę państwa do gazu\nDużo, dużo aut pojechało do krematorium.\nJuż kończą. Trupy porozkładane na rampie zabiera ostatnie auto, klamoty są\nzaładowane. Kanada objuczona chlebami, marmoladą, cukrem, pachnąca perfumami\ni czystą bielizną, ustawia się do odmarszu. Kapo kończy ładowanie kotła od herbaty złotem,\njedwabiami i czarną kawą. To na bramę dla wachmanów: puszczą komando bez kontroli.\nParę dni obóz będzie żył z tego transportu: zjadał jego szynki i kiełbasy, konfitury i owoce, pił\njego wódki i likiery, będzie chodził w jego bieliźnie, handlował jego złotem i tłumokami. Wiele\nwyniosą cywile za obóz, na Śląsk, do Krakowa i dalej. Przywiozą papierosy, jajka, wódkę\ni listy z domu.\nParę dni będzie obóz mówił o transporcie „Sosnowiec-Będzin”. Był to dobry, bogaty\ntransport.\nTadeusz Borowski, Wspomnienia. Wiersze. Opowiadania, Warszawa 1981.\nZadanie 38.1. (0-1)\nNa podstawie podanego fragmentu Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego\noraz znajomości całego opowiadania wyjaśnij pojęcie „człowiek zlagrowany”.\n268 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie pojęcia w kontekście całego utworu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nCzłowiek zlagrowany to człowiek, który został poddany częściowej dehumanizacji\nw trakcie pobytu w obozie koncentracyjnym.\nCzłowiek zlagrowany jest pozbawiony moralności. Przeżycia obozowe doprowadziły do\nodwrócenia się u niego wewnętrznego dekalogu i dehumanizacji.\nZadanie 38.2. (0-1)\nPodaj dwa przykłady, inne niż w zacytowanym fragmencie, zachowania więźniów\nobozu koncentracyjnego opisanego przez Tadeusza Borowskiego świadczące\no zlagrowaniu człowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne podanie dwóch przykładów.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nOkradanie ludzi przybywających do obozu, aby zdobyć pożywienie i inne przedmioty\ncodziennego użytku; wyrzeczenie się relacji międzyludzkich, społecznych, jeśli jest to\nw stanie zapewnić przeżycie.\nWięźniowie obozu zaczęli odczuwać nienawiść wobec współwięźniów, donosili na nich.\nInnym zachowaniem była dramatyczna walka o pożywienie: egzystencja kosztem życia\ninnych; kradzież jedzenia.\nZadanie 47. (0-2)\nZapoznaj się z poniższym fragmentem tekstu.\nOlga Tokarczuk\nProfesor Andrews w Warszawie\nNastępnego dnia, gdy upewnił się, że telefon wciąż nie działa, znalazł czynny mały\nsklep na swoim osiedlu. […] Gdy wychodził, przywieźli właśnie chleb i sklep zapełnił się\nw ciągu kilku minut. Ustawił się w ogonku i sprzedawczyni bez pytania podała mu\nbochenek; zapłacił i odszedł. Widocznie jednak ciągnęło go do ludzi, pociągał go ciepły\ntłum ustawiony w długie kolejkowe wężyki, bo nie chciało mu się wracać od razu do ciasnej\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 269\ni pustej kawalerki. Zatrzymał się przy blaszanych stołach ustawionych wprost na chodniku,\nprzed którymi ludzie posłusznie stali w ogonku. Patrzył na ich twarze, szukał wśród nich\nGoshy, może gdzieś tu była. Ludzie milczeli złowrogo. Byli poważni, spięci, jakby\nniewyspani.\nPrzytupywali. Najbardziej ponury naród świata. A mimo to przystanął koło nich. Nie, nie\ndlatego, że ich potrzebował, ale dlatego, że płynęło od nich zwyczajne ludzkie ciepło.\nMroźne powietrze topniało od ich oddechów. Patrzył na opatulone sprzedawczynie, które\nodławiały z wielkich beczek dorodne szare karpie. […] Ucho profesora Andrewsa złapało\nmelodię tej kantyczki i teraz śpiewało mu w głowie: „Żywą czy na miejscu?”. Profesor mógł\nsię tylko domyślać znaczenia. […]\nPrzeszedł go dreszcz. Miał wrażenie, że bierze udział w religijnym rytuale. Zabijanie\nryby. „Żywą czy na miejscu?”, te powtarzane słowa hipnotyzowały go. Zapragnął nagle\nwłączyć się w tę okrutną powtarzalność i odejść z martwą rybą w siatce, jak wszyscy.\nBezwiednie stanął w ogonku, ale gdy zobaczył mały, czteroosobowy oddział żołnierzy\nz psem, otrzeźwiał. Zawstydził się nawet. Ludzie w milczeniu odwrócili wzrok od żołnierzy.\nPatrzyli teraz na własne stopy albo gdzieś w powietrze. Profesor z rozpaczą pomyślał\no swoim londyńskim gabinecie, o książkach i cieple elektrycznego kominka.\nOlga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie, [w:] tejże, Gra na wielu bębenkach, Kraków 2007.\nZadanie 47.1. (0-1)\nWypisz z zacytowanego fragmentu opowiadania Olgi Tokarczuk trzy różne\nsformułowania, które informują o czasie akcji w utworze. Na ich podstawie określ\nczas wydarzeń historycznych przedstawionych w tym opowiadaniu.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wypisanie trzech sformułowań i wykorzystanie ich w określeniu czasu\nhistorycznego w opowiadaniu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\n„Następnego dnia, gdy upewnił się, że telefon wciąż nie działa”, „Gdy zobaczył mały,\nczteroosobowy oddział żołnierzy”, „Ludzie posłusznie stali w ogonku” - wprowadzenie\nstanu wojennego.\n„Zabijanie ryby. Żywą czy na miejscu” - czas Świąt Bożego Narodzenia, przed Wigilią,\n„stanął w ogonku” - czasy kolejek w PRL-u, „czteroosobowy oddział żołnierzy z psem” -\nkontrole, inwigilacja, stan wojenny.\n„telefon wciąż nie działa”, „czteroosobowy oddział żołnierzy z psem”, „Zabijanie ryby”.\nAkcja toczy się w grudniu, przed Bożym Narodzeniem podczas stanu wojennego.\n270 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025\nZadanie 47.2. (0-1)\nUzasadnij, że narrator opowiada o wydarzeniach językiem ezopowym.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt\nNarrator zwraca uwagę na formułę sprzedawcy. „Martwą czy żywą rybę”, w wyniku\nokoliczności, nabierze to znaczenia o charakterze ukrytym. Rytuał religijny,\nzawstydzenie się i żołnierze mówią o wszechobecnej śmierci i strachu.\nNarrator nie mówi wprost o wydarzeniach, unika bezpośrednich określeń, tak jakby\nchciał uniknąć cenzury.\nJĘZYK POLSKI\nPoziom podstawowy\nJĘZYK POLSKI\nPoziom podstawowy\nJĘZYK POLSKI\nPoziom podstawowy","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-podstawowy/zad-Temat_5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":231,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Temat 5. (0-35)<br>Poświęcenie się dla idei a osobiste szczęście.<br>W pracy odwołaj się do:<br>lektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych w arkuszu<br>egzaminacyjnym<br>innego utworu literackiego - może to być również utwór poetycki<br>wybranych kontekstów.<br>Wymagania ogólne i szczegółowe<br>Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na<br>s. 26-28 Informatora.<br>Zasady oceniania<br>Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się<br>na s. 34-51 Informatora.<br>Przykładowe ocenione rozwiązania<br>Przykład 1.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>W wielu utworach znanej nam literatury bohaterowie wyrażają<br>chęć poświęcenia się różnym ideom, co następnie potwierdzają<br>swoim zachowaniem. Tematy przedstawionych idei mogą być różne.<br>Każdy bohater wierzy w inną, jednakże gotów jest poświęcić się dla<br>niej w całości. Często potrafią oni również umieścić wartości<br>wyznawanych idei nad swoje osobiste szczęście. Potrafią oni oddać<br>swoje zyski oraz szczęśliwe życieX aby pomóc słabszym oraz<br>potrzebującym. Jednakże nie dotyczy to wszystkich postaci. Znajdą<br>się tacy, którzy preferują swoje szczęście nad dobro ogółu. W dalszej<br>części postaram się przybliżyć sylwetki bohaterów oraz ich własne<br>wydarzenia, które wpłynęły na podejmowane przez nich decyzje.<br>Wielu bohaterów znanych nam utworów potrafi nie tylko poświęcić<br>swoje szczęście dla dobra idei, ale także gotowi są oni oddać życie<br>dla ich spełnienia. Kordian, bohater utworu Juliusza SłowackiegoX na<br>szczycie Mont Blanc doświadcza przemiany, dzięki której postanawia<br>walczyć o niepodległość Polski. Dla tej idei postanawia porzucić<br>dotychczasowe życie, wszystkie pragnienia i swoje szczęście.<br>Jednakże podczas spotkania spiskowców idzie o krok dalej.<br>Podejmuje decyzję o samobójczej misji zabicia cara. Jest gotów<br>int.<br>jęz.<br>jęz.<br>int.<br>232 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>54<br>55<br>oddać swoje własne życie za zlikwidowanie tyranaX mimo że żaden<br>z jego towarzyszy nie pochwala tej decyzji.<br>W podobnej sytuacji znalazł się Konrad Wallenrod. Bohater<br>utworu Adama Mickiewicza postanawia porzucić swoje szczęśliwe<br>życie, które toczył wraz ze swoją żoną Aldoną na Litwie. Skupia się na<br>walce z ich największym wrogiem - Zakonem Krzyżackim. W pewnym<br>momencie dochodzi do wniosku, że jego walka jest niewystarczająca<br>i podejmuje decyzję o zniszczeniu Zakonu od środka, zostając jego<br>mistrzem. Bohater jest świadomy, że skazał siebie na śmierć, jednak<br>jest gotów się poświęcić w zamian za spełnienie jego idei. Obaj<br>bohaterowie pokazują, że najważniejsze są dla nich idee, w które<br>wierzą, a ich osobiste szczęście nie ma dla nich znaczenia.<br>W światowej literaturze możemy znaleźć także postaci, które<br>odrzucają swoje życie pełne szczęścia,X w wyniku wyznawanych<br>przez nich idei pomocy. Święty Aleksy, bohater legendyX mimo że<br>pochodził z bogatej rodziny, postanowił porzucić swoje życie<br>patrycjusza, szczęście oraz przywileje, które posiadał. Rozdał swoje<br>bogactwo biednym oraz postanowił wieść życie jako sługa Boga,<br>spędzając cały czas na modlitwie do niego. Mimo wielkiego cierpienia,<br>wyszydzania oraz ośmieszania bohater pozostał wierny swoim ideom<br>wiary. Jest on także przykładem ascety, a także patronem ludzi, którzy<br>postanowili oddać swoje szczęśliwe życie w zamian za służbę Bogu<br>i żyć w skrajnie ubogich warunkach.<br>Innym przykładem potwierdzającym taką postawę jest<br>Prometeusz. Bohater pomagał ludziom na początku ich istnienia,<br>uczył ich sztuki przetrwania oraz przeżycia. Był wierny swoim ideom<br>pomocy słabszym. Dla polepszenia losu ludzi wykradł bogom ogień<br>i oszukał Zeusa, za co został przykuty do skały i torturowany. W obu<br>przypadkach bohaterowie są gotowi poświęcić swoje własne<br>szczęście i bogactwo w ramach bycia wiernym ideom wyznawanym<br>przez nich samych.<br>Jednak w literaturze nie wszyscy bohaterowie cenią sobie wartość<br>idei wyżej niż swoje własne szczęście. Jedną z takich postaci jest<br>Parys, bohater wojny trojańskiej. Mężczyzna wolał swoje własne<br>szczęście niż idee dobra ogółu. W wyniku tego nie oddał Heleny<br>Grekom, co spowodowało wybuch wojny trojańskiej. Zachowanie<br>int.<br>jęz.<br>ort. ort.<br>jęz.<br>int.<br>int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>ort.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 233<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>samolubnego Parysa doprowadziło do śmierci tysięcy ludzi oraz<br>upadku Troi. Bohater nie był wierny ideom cywilizowanego świata, co<br>skutkowało rozlewem krwi.<br>Podsumowując, większość bohaterów utworów podejmuje<br>działania, w wyniku których poświęcają się wobec umiłowanych przez<br>nich idei. Często gotowi są oddać swoje szczęście i przywileje,<br>a czasem nawet życieX za spełnienie się ich nadziei. Nie wszyscy są<br>jednak tak szlachetni i zamiast tego wybierają swoje szczęście. Łączy<br>ich wszystkich jedna cecha - zawsze wybierają toX co uważają za<br>słuszne. [568 wyrazów]<br>jęz.<br>int.<br>jęz. int.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie spełnia</li></ol>\n<p>formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Kordiana Juliusza<br>Słowackiego, Mitologii Jana Parandowskiego)<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Kordiana Juliusza<br>Słowackiego (poświęcenie dla ojczyzny), Legendę o św. Aleksym (funkcjonalna<br>analiza postawy ascety)<br>funkcjonalnie wykorzystano dwa konteksty literackie: mit o Prometeuszu oraz mit<br>o wojnie trojańskiej - postawa Parysa<br>bogata argumentacja.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy<br>zorganizowane problemowo.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wypowiedź w całości jest spójna.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych (składnia<br>i leksyka zróżnicowane); 9 błędów językowych.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 2 błędy ortograficzne.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 7 błędów interpunkcyjnych.<br>Łącznie<br>32 punkty<br>234 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Przykład 2.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>str.<br>str.<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>Każdy człowiek w swoim życiu kieruje się pewnymi wartościami.<br>Dla jednego są to pieniądze, dla drugiego wiara w życie pozagrobowe.<br>Jednak są ludzie, którzy kierują się ideą. Czym jest idea? Idea jest to<br>pewna myśl, wizja otaczającego nas świata, w której pragniemy.<br>Często jest ona odrealniona i niemożliwa do zrealizowania, ale mimo<br>to znajdą się jednostki, które będą próbowały ją zrealizować. W mojej<br>pracy postaram się zbadaćX czy możliwe jest poświęcenie się dla idei<br>z jednoczesnym zachowaniem szczęścia.<br>Sztandarowym przykładem idealisty jest tytułowy bohater<br>arcydzieła J. Słowackiego pt. „Kordian”. Gdy poznajemy bohateraX<br>jest on młodym nieszczęśliwie zakochanym mężczyzną, żyjącym<br>w czasach rozbiorów Polski. Ze względu na nieodwzajemnioną miłość<br>opuszcza kraj i udaje się na tułaczkę po Europie. W między czasie<br>postanawia pomóc ojczyźnie odzyskać niepodległość. Kierując się tą<br>ideąX trafia m.in. do Papieża z prośbą o pomoc. Niestety, nieznalazł<br>sojusznika w Watykanie, a wręcz przeciwnieX został potępiony za<br>swoje pomysły. ]Wraca,X do ojczyznyX gdzie kierując się ideamiX<br>wpada na absurdalny pomysł - zamach na ciemiężyciela Polaków.<br>Zdaje sobie sprawę, że jest to misja samobójcza, jednak czujeX że<br>tylko w ten sposób może doznać szczęścia. Ostatecznie zamach<br>został udaremnionyX a Kordian został skazany na śmierć, jednak Car<br>postanowił go ułaskawić. ]Niezwykle ważne w kontekście zrozumienia<br>przekazu utworu jest znajomość wizji Polski jako winkelrida narodów,<br>którą propagował Słowacki. Koncepcja ta zakładała, że to Polska da<br>sygnał do walki z niesprawiedliwościami tego świata,X była to<br>opozycyjna teoria do propagowanej przez Mickiewicza, który głównie<br>skupiał się na cierpieniu w obliczu utraty ojczyzny.<br>Niewątpliwie ideami kierowali się bohaterowie dzieła<br>A. Kamińskiego pt. „Kamienie na Szaniec” i w pewien sposób<br>sprawiało im to radość. Akcja utworu rozgrywa się podczas II wojny<br>światowej na terytorium Polski, opisuje historię trzech przyjaciółX<br>jęz.<br>jęz.<br>int.<br>int.<br>jęz.<br>ort.<br>jęz. ort. int.<br>int.<br>2int. jęz. int<br>int.<br>jęz. int. jęz.<br>jęz. ort.<br>int.<br>ort.<br>jęz. int.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 235<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>Rudego, Alka i Zośki - członków ruchu oporu skierowanego<br>w okupanta.<br>Autor pokazuje namX jak wiele ludzie byli w stanie poświęcić dla<br>idei, nieotrzymując nic w zamian. Walka o wolną ojczyznę sprawiała<br>im radość. Jednak Rudy, Alek i Zośka mimo że są postaciami<br>prawdziwymi, są symbolem tysięcy innych młodych Polaków, którzy<br>oddawali życie za ojczyznę na wielu frontach II wojny światowejX<br>m.in. w bitwie o Anglię czy w walkach o Monte Cassino.<br>Jak pokazałem w mojej pracy, możliwe jest poświęcenie się dla<br>idei z zachowaniem osobistego szczęścia. [368 wyrazów]<br>int.<br>ort.<br>int.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie spełnia</li></ol>\n<p>formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Kordiana Juliusza<br>Słowackiego)<br>dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 6 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano częściowo funkcjonalnie Kordiana Juliusza<br>Słowackiego oraz Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego - na przykładzie<br>obu utworów omówiono jedynie zagadnienie poświęcenia się dla idei.<br>w pracy wykorzystano częściowo funkcjonalnie dwa konteksty: historycznoliteracki<br>przy Kordianie oraz historyczny przy Kamieniach na szaniec<br>powierzchowna argumentacja.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 1 pkt - w pracy podjęto próbę organizacji elementów<br>treściowych wypowiedzi problemowo; usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej<br>(zakończenie za krótkie w stosunku do rozwinięcia i wstępu) oraz w zakresie struktury<br>akapitów.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - zakończenie pracy nie jest treściowo spójne<br>z zasadniczą częścią wypracowania - przykład Kordiana stanowi zaprzeczenie dla<br>sformułowanego w zakończeniu wniosku, że można poświęcić się dla idei i zachować<br>osobiste szczęście.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 4 pkt - zadowalający zakres środków językowych<br>(składnia i leksyka odpowiednie do realizacji tematu); 9 błędów językowych.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 0 pkt - praca zawiera 5 błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 13 błędów<br>interpunkcyjnych.<br>Łącznie<br>15 punktów<br>236 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>3.<br>Informacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego<br>dla absolwentów niesłyszących<br>Informacje o egzaminie maturalnym z języka polskiego przedstawione w rozdziale 1. Opis<br>egzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego w części ustnej<br>bez określania poziomu oraz w części pisemnej na poziomie podstawowym dotyczą również<br>egzaminu dla absolwentów niesłyszących. Ponadto zdający niesłyszący przystępują do<br>egzaminu maturalnego w warunkach i formie dostosowanych do potrzeb wynikających z ich<br>niepełnosprawności.<br>Dostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów<br>niesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Z kolei dostosowanie dla tej grupy<br>zdających formy egzaminu maturalnego z języka polskiego w części ustnej oraz w części<br>pisemnej na poziomie podstawowym polega przede wszystkim na ułatwieniu rozumienia<br>zamieszczonych w zestawach/arkuszach egzaminacyjnych:<br>a) tekstów nieliterackich i poleceń poprzez:<br>zastępowanie właściwymi odpowiednikami takich wyrazów, związków wyrazowych<br>lub całych zdań, które mogłyby być niezrozumiałe dla osób niesłyszących lub<br>zrozumiane niewłaściwie<br>wyjaśnianie przypisem ww. wyrazów, związków wyrazowych lub zdań;<br>b) tekstów literackich poprzez wyjaśnianie przypisem archaizmów.<br>Zastosowane zmiany nie będą dotyczyły terminów z zakresu kształcenia kulturowego<br>i literackiego oraz językowego.<br>Szczegółowe informacje dotyczące egzaminu dla zdających ze specjalnymi potrzebami<br>edukacyjnymi, w tym niesłyszących, określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej<br>Komisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form<br>przeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.<br>W dalszej części tego rozdziału przedstawiono dostosowane dla osób niesłyszących<br>przykładowe zadania z rozwiązaniami na egzamin ustny (3.1) oraz przykładowe zadania<br>z rozwiązaniami na egzamin pisemny na poziomie podstawowym (3.2). Zadania zostały<br>wybrane z części 2.1 oraz 2.2 informatora, dlatego nie podaje się pod nimi ponownie<br>wymagań ogólnych i szczegółowych z podstawy programowej. Zachowano również<br>numerację zadań.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 237<br>3.1. Przykładowe zadania z rozwiązaniami. Część ustna dla<br>absolwentów niesłyszących<br>Zadanie 1. Lektura obowiązkowa<br>Przykład 1.<br>W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na<br>podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij<br>również wybrany kontekst.<br>Przykładowa realizacja zadania (1)5<br>Plan wypowiedzi<br>Wstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście kulturowym:<br>Znaczenie Biblii w kulturze.<br>Twórcze inspiracje Biblią między innymi w Dziadach cz. III i Liście Schindlera<br>w reż. Stevena Spielberga - cierpienie wypełniające Boski plan zbawienia.<br>Rozwinięcie zagadnienia w kontekście literacko-kulturowym:<br>c) Teza:<br>Nawiązywanie do Biblii przez twórców literatury i sztuki służy uwzniośleniu cierpienia<br>jednostek i narodów, dlatego trudne dla nich momenty historyczne ukazywane są<br>w analogii do sytuacji biblijnych.<br>d) Argumenty:<br>Mesjanistyczna historiozofia Adama Mickiewicza - cierpienie Polski, jak Jezusa, ma<br>wyzwoleńczą moc, ponieważ doprowadzi do zbawienia. Ksiądz Piotr widzi Polaków<br>jako naród wybrany do uwolnienia siebie i innych narodów z niewoli. Przyczynią się<br>oni do powstania nowego, lepszego świata (mesjanizm).<br>Męka Polski zestawiona z męką Chrystusa: Herod to car - morderca skazujący<br>Polaków na cierpienie, Francja to Piłat „umywający ręce”, procesy i zsyłki na Sybir<br>to drogi krzyżowe Polaków, naród to Chrystus dźwigający krzyż ukuty z trzech<br>zaborów, matka Wolność niczym Maryja stojąca pod krzyżem, zmartwychwstanie<br>Polski niczym wniebowstąpienie Jezusa.<br>Porównanie wyzwoliciela o imieniu czterdzieści i cztery, który uchodzi z wywózki na<br>Sybir, z Chrystusem, który został ocalony z „rzezi niewiniątek”- obaj symbolizują<br>wiarę w nowe życie: Konrad dla Polaków, Chrystus dla ludzkości.<br>Porównanie męczeństwa młodzieży polskiej z męczeństwem Chrystusa - tak samo<br>niewinnie skazanym (studenci wileńscy aresztowani bez postawienia zarzutów, nie<br>mogą się bronić, nie znają przebiegu śledztwa, jego efektów); są upokarzani jak<br>Jezus podczas drogi krzyżowej (traktowani jak najgorsi przestępcy, poniżani - golono<br>im głowy, nogi zakuwano w kajdany).<br>Ofiara Polaków mających przyczynić się do odkupienia ojczyzny niczym poświęcenie<br>Jezusa odkupiającego ludzkość od grzechu - ziarno z bajki Goreckiego symbolizuje<br>5 Wypowiedź została oceniona pozytywnie. W Informatorze przedstawiono tylko jej konspektowy zapis. Podobnie<br>w przypadku pozostałych zadań na egzamin ustny.<br>238 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>młodych, których męczeństwo będzie źródłem dobra, szatan zostanie pokonany,<br>z ziarna wyrośnie plon, który przyczyni się do odzyskania wolności.<br>Kontekst: Lista Schindlera w reż. Stevena Spielberga. Oskar Schindler ratuje Żydów:<br>✓ niczym biblijny Mojżesz, który wyprowadzał Izraelitów z Egiptu - wyprowadza<br>ich z getta oraz z obozu w Płaszowie<br>✓ niczym biblijny Noe - ocala pokolenia Żydów przed potopem nazizmu.<br>Podsumowanie:<br>Twórcy nawiązują do Biblii, by sakralizować cierpienie narodów, by pokazać, że od nich<br>zależy przyszłość innych narodów (Polacy w Dziadach cz. III), ale także by gloryfikować<br>jednostki, które próbują zmienić bieg historii (wyzwoliciel o imieniu Czterdzieści i cztery,<br>Oskar Schindler).<br>Przykładowa realizacja zadania (2)<br>Plan wypowiedzi<br>Wstęp - osadzenie zagadnienia w kontekście kulturowym:<br>Biblia jest nieprzebranym źródłem motywów literackich. Do najbardziej przejmujących można<br>zaliczyć motywy: matki, cierpienia i poświęcenia. Biblijnym archetypem matki cierpiącej była<br>Maryja współuczestnicząca w męce Jezusa. Jej los stał się inspiracją dla wielu artystów<br>(np. Michał Anioł, Pieta). Zainspirował także Adama Mickiewicza, który do matki i jej<br>cierpienia nawiązał w Dziadach cz. III.<br>Rozwinięcie zagadnienia:<br>c) Teza:<br>W Dziadach cz. III Adam Mickiewicz wykorzystuje archetypiczność postaci Maryi, by<br>w przejmujący sposób oddać cierpienie matek Polek, przeżywających męki z powodu<br>prześladowań ich dzieci przez zaborców.<br>d) Argumenty:<br>Biblijna Maryja cierpiała, widząc ukrzyżowanego ukochanego syna, była bezradna,<br>nie mogła mu pomóc, ale miała nadzieję, że zmartwychwstanie, że będzie żył -<br>Podobne postawy i emocje są udziałem niewidomej pani Rollison z Dziadów cz. III</p>\n<ul><li>syn, który miał ją wspierać, został uwięziony, co jest przyczyną jej ogromnej</li></ul>\n<p>udręki.<br>Kobieta bezgranicznie kocha swoje dziecko (przytula się do murów więzienia, by<br>usłyszeć jego głos, by być przy nim najbliżej, jak to jest możliwe).<br>Współodczuwa męki syna (zza grubych murów więzienia słyszy jego jęki, gdy go<br>bito).<br>Budzi współczucie swą bezradnością - próżno korzy się przed Senatorem i prosi<br>o litość dla syna. Senator oszukuje ją, kpi z niej, nie słucha tego, o czym mówi, jest<br>bezwzględny, nakłania podwładnych, by przyczynili się do śmierci uwięzionego,<br>a matkę zamknęli w osobnej celi.<br>Poświęca się dla syna, jest zdeterminowana walką o jego życie, wstawia się za nim<br>u Senatora, znosi upokorzenia dla jego dobra. Jej uczucia są niezwykle silne: prosi<br>Senatora o litość, klęka przed nim, lecz gdy dowiaduje się, że jej syna wypadł<br>z okna, nie panuje nad sobą, krzyczy, urąga oprawcy.<br>Ksiądz Piotr buduje w matce Rollisona nadzieję na to, że jej syn żyje.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 239<br>W Dziadach cz. III występuje jeszcze jedna matka cierpiąca, będąca świadkiem<br>męki dziecka - to zapłakana Wolność, która widzi umierającą na krzyżu Polskę.<br>Widzenie księdza Piotra i tej matce niesie nadzieję na zmartwychwstanie dziecka<br>(mesjanizm).<br>Podsumowanie:<br>Rollisonowa w Dziadach cz. III symbolizuje niezawinione cierpienie polskich matek, ich<br>poświęcenie, odwagę i determinację w walce o prześladowane dzieci. Nawiązanie do<br>biblijnej Maryi uwzniośla, sakralizuje motyw matki Polki, jej miłość, cierpienie i poświęcenie.<br>Zadanie 2. Kultura: literatura, sztuka, język<br>Przykład 1.<br>Jakie funkcje w tekstach kultury mogą pełnić symbole i alegorie? Omów zagadnienie<br>na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego.<br>Jacek Malczewski<br>Do sławy<br>Zbiory prywatne, 1903.<br>240 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Przykładowa realizacja zadania (1)<br>Plan wypowiedzi</p>\n<ol><li>Wprowadzenie:</li></ol>\n<p>Symbol i alegoria to środki wyrazu artystycznego, które spełniają istotną funkcję<br>w tekście kultury.<br>Alegoria może za pomocą obrazu plastycznego, tekstu lub pojęcia przedstawiać<br>znaczenie dosłowne i przenośne (np. grecka bogini Temida była przedstawiana jako<br>kobieta z zawiązanymi oczyma i wagą - to alegoria sprawiedliwości).<br>Symbol ma wiele znaczeń ukrytych, może być odczytywany w kontekście tradycji<br>kulturowej lub treści danego utworu.</p>\n<ol><li>Odczytanie obrazu:</li></ol>\n<p>Przedstawiona scena może być rozumiana jako symboliczna podróż maleńkiego<br>dziecka do przyszłej sławy, jako otwarta karta losu. Nie wiadomo, co będzie<br>powodem sławy dziecka: talent, twórczość, a może bohaterski czyn?<br>Przedstawiona scena ukazuje baśniowy obraz: anioł w zielonej sukni pomaga<br>dziecku dosiąść swych skrzydeł. Nic nie mąci spokoju wsi, jednak odbiorca obrazu<br>może doświadczać niepokoju, ponieważ nie wie, co stanie się z dzieckiem.<br>Anioł nosi zieloną suknię, co symbolizuje wolność i nadzieję, dziecko - białą - ten<br>kolor symbolizuje niewinność i nowy początek.</p>\n<ol><li>Przykłady z literatury:</li></ol>\n<p>Symbolami posłużył się Stanisław Wyspiański, konstruując dramat Wesele.<br>Wykorzystał symbolikę zjaw (np. Wernyhora, Stańczyk, Rycerz), przedmiotów (np.<br>złoty róg, czapka z piór, złota podkowa) i scen (np. chocholi taniec), aby przedstawić<br>diagnozę polskiego społeczeństwa przełomu XIX i XX w. oraz wskazać przyczyny<br>niepowodzenia idei niepodległościowych.<br>W tradycji kulturowej ukształtował się wizerunek kościotrupa lub kostuchy z kosą jako<br>średniowiecznej alegorii śmierci. Tak przedstawiano śmierć na obrazach, ale też<br>w średniowiecznej literaturze, choćby w utworze Rozmowa Mistrza Polikarpa<br>ze Śmiercią.</p>\n<ol><li>Wniosek:</li></ol>\n<p>Dzięki mowie symboli i alegorii teksty kultury przedstawiają tematy i myśli, które wymagają<br>głębszej analizy, są związane z tradycją kulturową, z pojęciami i problemami uniwersalnymi.</p>\n<ol><li>Zakończenie:</li></ol>\n<p>Symbol i alegoria spełniają w tekstach kultury funkcję nośnika znaczeń ukrytych. Pozwalają<br>także pokazać poprzez obrazy - plastyczne lub słowne - myśli, które trudno wyrazić, lub<br>kluczowe treści, które chciał przekazać autor.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 241<br>Przykładowa realizacja zadania (2)<br>Plan wypowiedzi</p>\n<ol><li>Wstęp:</li></ol>\n<p>Teksty kultury powstają dzięki wykorzystaniu różnych tworzyw twórczych. Może to być język<br>lub obraz. Symbole i alegorie jako środki wyrazu artystycznego spełniają bardzo ważną<br>funkcję, ponieważ są nośnikami treści dosłownych i niedosłownych. Alegoria ma stałe<br>znaczenie przenośne, natomiast symbol jest zawsze wieloznaczny.</p>\n<ol><li>Opis dzieła:</li></ol>\n<p>Obraz Jacka Malczewskiego przedstawia scenę z aniołem i małym dzieckiem. Anioł,<br>o krótkich włosach, w zielonym odzieniu, pomaga wejść na swoje skrzydła małemu dziecku,<br>ubranemu w białą koszulkę. Jedną dłonią podtrzymuje wchodzące na skrzydło dziecko,<br>drugą pociąga je ku górze. Obie postaci są w centrum obrazu, którego kompozycja jest<br>dynamiczna, otwarta i ma kilka planów. W oddali widzimy pasące się krowy i linię horyzontu.<br>Obraz utrzymany jest w jasnej kolorystyce. Budzi skojarzenia z wizerunkami Aniołów<br>Stróżów z popularnych obrazków.</p>\n<ol><li>Sproblematyzowanie:</li></ol>\n<p>Każdy tekst kultury wyraża treści abstrakcyjne i/lub dosłowne. Alegorie i symbole są<br>nośnikami tych znaczeń. Obraz Jacka Malczewskiego poprzez swoją dynamikę, temat<br>i artystyczny zamysł pokazuje, jak poprzez symboliczną wizję przedstawić problem lęku<br>o przyszłość. Ten obraz jest idealistycznym wyobrażeniem losów ubogiego wiejskiego<br>dziecka, które pod opiekuńczymi skrzydłami anioła stróża podąża ku sławie.</p>\n<ol><li>Przykłady z literatury:</li></ol>\n<p>Alegoria prezentuje zazwyczaj treści moralizatorskie i dydaktyczne. Znane przykłady<br>literackich alegorii to np. ujęcie motywu ojczyzny jako okrętu w satyrze Ignacego<br>Krasickiego Świat zepsuty oraz w utworze Juliusza Słowackiego Testament mój.<br>Symboliczne znaczenie ma ostatnia scena dramatu Wesele Stanisława<br>Wyspiańskiego. Taniec gości weselnych do muzyki Chochoła oznacza, że<br>społeczeństwo polskie z pogranicza XIX i XX w. pogrążone jest w marazmie, przez<br>co niezdolne do walki o odzyskanie niepodległości. Użycie takiego symbolu sugeruje,<br>że za narodową stagnację odpowiedzialna jest inteligencja, dla której od idei<br>niepodległościowych ważniejsza jest możliwość realizowania się intelektualnie i<br>artystycznie.</p>\n<ol><li>Podsumowanie:</li></ol>\n<p>Funkcje alegorii i symboli w tekstach kultury są uzależnione od celów, jakie stawiali sobie<br>twórcy różnych epok.<br>242 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>3.2.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami.<br>Część pisemna na poziomie podstawowym dla<br>absolwentów niesłyszących<br>W Informatorze dla każdego zadania podano:<br>liczbę punktów możliwych do uzyskania za jego rozwiązanie (po numerze zadania)<br>zasady oceniania rozwiązań zadań<br>poprawne rozwiązanie każdego zadania zamkniętego oraz przykładowe rozwiązania<br>każdego zadania otwartego.<br>Zadania w poszczególnych częściach nie stanowią przykładowych arkuszy<br>egzaminacyjnych, ponieważ zawierają większą liczbę zadań, niż to zostało określone<br>w tabeli 7. na stronie 28 tego Informatora.<br>Część 1. Test Język polski w użyciu<br>Wiązka 3.<br>Przeczytaj uważnie teksty, a następnie wykonaj zadania umieszczone pod nimi. Odpowiadaj<br>tylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono<br>inaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.<br>Tekst 1.<br>Colin A. Ronan<br>Epoka lodowcowa<br>W okresie poprzedzającym ostatnie 50 milionów lat epoki lodowcowe nie pojawiały się<br>regularnie, lecz gdy już się zdarzały, to na ogół w bardzo dużej skali. Potężne zlodowacenie<br>zdarzyło się około 2,2 miliarda lat temu, po nim przyszedł ciepły okres trwający około<br>miliarda lat, a później znowu nastąpiło zlodowacenie, jeszcze większe niż uprzednio - tak<br>duże, że niektórzy naukowcy nazywają je erą kriogeniczną lub erą superlodowcową.<br>W popularnych opracowaniach używa się określenia „Ziemia-śnieżka”.<br>Słowo „śnieżka” nie w pełni oddaje mordercze warunki, jakie wówczas panowały na<br>Ziemi. Teoria mówi, że na skutek spadku promieniowania słonecznego o około 6 procent<br>oraz zmniejszenia produkcji (lub akumulacji1) gazów cieplarnianych planeta w zasadzie<br>straciła zdolność utrzymywania ciepła. Powierzchnia Ziemi stała się jedną wielką Antarktydą.<br>Temperatury spadły aż o 45 stopni Celsjusza. Prawdopodobnie cała powierzchnia planety<br>zamarzła, grubość skorupy lodu na oceanach sięgała 800 metrów na dużych szerokościach<br>geograficznych i dziesiątków metrów w tropikach.<br>Istnieje dość duża rozbieżność między dowodami geologicznymi, które wskazują, że lód<br>był wszędzie, także na równiku, a dowodami biologicznymi, które równie przekonująco<br>sugerują, że gdzieś musiała istnieć otwarta powierzchnia wody. Główny argument stanowią<br>cyjanobakterie, które nie tylko przeżyły to doświadczenie, lecz także kontynuowały<br>fotosyntezę, a do tego potrzebne jest światło słoneczne. Każdy, kto kiedykolwiek próbował<br>coś zobaczyć przez warstwę lodu, doskonale wie, że lód bardzo szybko staje się<br>nieprzezroczysty i już przy kilku metrach grubości w ogóle nie przepuszcza światła.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 243<br>Wysunięto dwa możliwe rozwiązania. Być może istniał jakiś niewielki obszar odkrytego<br>oceanu (na przykład wokół jakiegoś zlokalizowanego źródła ciepła). Druga możliwość jest<br>taka, że lód mógł się tworzyć w taki sposób, iż pozostał przezroczysty - to się czasem<br>zdarza w naturalnych warunkach.<br>Jeżeli Ziemia rzeczywiście zamarzła w całości, to powstaje bardzo trudne pytanie, w jaki<br>sposób zdołała później rozmarznąć. Pokryta lodem planeta odbija tak dużą część ciepła, że<br>powinna na zawsze pozostać zamarznięta. Okazuje się, że ratunek mógł nadejść ze strony<br>stopionego wnętrza Ziemi. Być może raz jeszcze zawdzięczamy nasze istnienie tektonice.<br>Zgodnie z tą hipotezą ocieplenie nastąpiło za sprawą wulkanów, które przebiły się przez<br>warstwę lodu, emitując2 ciepło i wyrzucając na zewnątrz gazy, które stopiły śnieg<br>i przywróciły atmosferę. Zapewne nie jest dziełem przypadku, że koniec tego<br>superzlodowacenia zbiegł się w czasie z eksplozją kambryjską - wiosną w historii życia na<br>Ziemi, aczkolwiek panujące wówczas warunki zapewne nie przypominały współczesnej<br>wiosny. W miarę ocieplenia się Ziemia przechodziła prawdopodobnie fazę najburzliwszej<br>pogody, z huraganami wywołującymi fale wysokie jak drapacze chmur i deszczami<br>o nieopisanej intensywności.<br>W tym czasie robaki, mięczaki i inne istoty, których środowiskiem były otwory w dnie<br>oceanu, zapewne nawet nie zauważyły, że na powierzchni coś się dzieje, lecz pozostałe<br>formy życia na Ziemi najprawdopodobniej stanęły na krawędzi całkowitej zagłady. Nasza<br>obecna wiedza na temat tych odległych zdarzeń jest jednak zbyt nikła, aby można cokolwiek<br>stwierdzić z całkowitą pewnością.<br>Colin A. Ronan, Dzieje Wszechświata. Od Wielkiego Wybuchu do końca czasu, Warszawa 1996.<br>1 Akumulacja - geologiczny proces gromadzenia się osadów (okruchów mineralnych, skał, cząstek roślin<br>i zwierząt, lodu) na dnie zagłębień terenu.<br>2 Emitować - przewodzić, przesyłać.<br>Tekst 2.<br>Immanuel Velikovsky<br>Epoki zlodowacenia<br>Jak nas uczą, niewiele tysięcy lat temu wielkie obszary Europy i Północnej Ameryki pokrywały<br>lodowce. Wieczny lód pokrywał nie tylko zbocza wysokich gór, ale wielką masą rozłożył się na<br>kontynentach, nawet na szerokościach geograficznych o umiarkowanym klimacie. […]<br>Zaproponowano wiele idei i domysłów, aby wyjaśnić, jak powstawały epoki<br>zlodowacenia i dlaczego się zakończyły. Niektórzy przypuszczali, że słońce w różnych<br>okresach emituje więcej lub mniej ciepła, co powoduje na Ziemi okresy gorąca i chłodu; ale<br>brak dowodów, że słońce jest taką „zmienną gwiazdą”, co by potwierdziło tę hipotezę.<br>Inni wysnuli przypuszczenia, że przestrzeń kosmiczna ma cieplejsze i zimniejsze<br>obszary, i kiedy nasz układ słoneczny wędruje przez obszary zimniejsze, lód przesuwa się<br>w stronę szerokości geograficznych bliższych tropikom. Jednak nie znaleziono żadnych<br>fizycznych czynników, które byłyby odpowiedzialne za obecność takich ciepłych i zimnych<br>obszarów przestrzeni.<br>Niektórzy zastanawiali się, czy procesja obszarów zrównania dnia z nocą albo powolna<br>zmiana kierunku ziemskiej osi może powodować okresowe zmiany klimatu. Wykazano<br>jednak, że różnice w nasłonecznieniu nie mogą być dostatecznie duże, aby stanowiły<br>przyczynę epok zlodowacenia. […]<br>244 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Niektórzy z naukowców upatrywali przyczyny zlodowacenia w zmniejszeniu<br>początkowego ciepła planety; okresy cieplejsze, między epokami zlodowacenia,<br>przypisywano ciepłu uwalnianemu przez hipotetyczny rozkład organizmów w warstwach<br>bliskich powierzchni Ziemi. Rozważano także wzrost i spadek aktywności gorących źródeł.<br>Inni przypuszczali, że to pył pochodzenia wulkanicznego wypełnił atmosferę ziemską<br>i powstrzymał nasłonecznienie, albo że przeciwnie - zwiększona zawartość dwutlenku węgla<br>w atmosferze spowodowałaby spadek temperatur […].<br>Wszystkie wyżej wymienione teorie i hipotezy zawodzą, gdy nie mogą spełnić<br>najważniejszego warunku: po to, aby mogły się uformować masy lodu, musiały mieć miejsce<br>znaczne opady. To wymaga obecności większych ilości pary wodnej w atmosferze, co jest<br>wynikiem zwiększonego parowania powierzchni oceanów; ale to może być spowodowane<br>tylko przez ciepło. Wielu naukowców zwracało uwagę na ten fakt i nawet wyliczyli, że dla<br>wytworzenia pokrywy lodowej takiej jak w epoce zlodowacenia poziom powierzchni oceanu<br>powinien w skutek parowania obniżyć się o wiele stóp1. Takie parowanie oceanów, po<br>którym nastąpiłby szybki proces zamarzania, nawet w obszarach o klimacie umiarkowanym,<br>mógłby wytworzyć epoki zlodowacenia. Problem jest następujący: co mogłoby spowodować<br>parowanie i następnie szybkie zamarznięcie? Ponieważ nie jest znana przyczyna takich<br>szybkich zmian rozgrzania i zamrożenia dużych obszarów planety, przyznano więc, że<br>„obecnie przyczyna nadmiernego tworzenia się lodu na lądach stanowi zaskakującą<br>tajemnicę, główny temat dla przyszłych badaczy zagadek Ziemi”.<br>Nieznane są nie tylko przyczyny pojawienia się i późniejszego znikania pokrywy lodowej,<br>ale problemem jest również to, jaki kształt geograficzny miał obszar pokryty lodem. Dlaczego<br>pokrywa lodowa na półkuli południowej poruszała się z terenów tropikalnych Afryki w stronę<br>południowych obszarów polarnych, a nie w przeciwnym kierunku, i podobnie, dlaczego<br>z półkuli północnej lód w Indiach poruszał się od równika w stronę Himalajów i większych<br>szerokości geograficznych? Dlaczego lodowce w epoce zlodowacenia pokrywały większą<br>część Północnej Ameryki i Europy, podczas gdy północna część Azji była od nich wolna? […]<br>Lodowce powstają na obszarach wiecznego śniegu; dlatego pozostają na zboczach<br>wysokich gór. Północ Syberii jest najzimniejszy miejscem na Ziemi. Dlaczego epoka<br>zlodowacenia nie dotknęła tego obszaru, podczas gdy objęła dorzecze Missisipi i całą Afrykę<br>na południe od równika? Nie zaproponowano żadnego zadowalającego wyjaśnienia tej kwestii.<br>Immanuel Velikovsky, Zderzanie światów, Londyn-Warszawa 2010.<br>1 Stopa - jednostka miary, ok. 30 cm.<br>Zadanie 1. (0-1)<br>Wyjaśnij, na czym polega ironia zastosowana w pierwszym zdaniu drugiego akapitu<br>tekstu Colina A. Ronana Epoka lodowcowa.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 245<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Ironia zastosowana we wskazanym zdaniu polega na tym, że autor podkreśla, że słowo<br>„śnieżka” używane w odniesieniu do Ziemi z epoki lodowcowej, jest nieadekwatne, zbyt<br>łagodne i nie oddaje rzeczywistych, morderczych warunków, jakie panowały na Ziemi<br>w tamtym okresie.<br>Ironia zastosowana we wskazanym zdaniu polega na tym, że wykorzystano grę słów<br>o przeciwstawnych znaczeniach: „śnieżka”, synonim łagodności, jest zestawiony<br>z określeniem „mordercze warunki”, co daje efekt ironii. Autor podkreśla, że rzeczywiste<br>warunki klimatyczne Ziemi w epoce lodowcowej można opisać jako mordercze.<br>Zadanie 2. (0-1)<br>Immanuel Velikovsky poszczególne akapity swojego tekstu rozpoczyna wyrażeniami<br>typu: „inni wysnuli przypuszczenia”, „niektórzy zastanawiali się”. Określ, jaką funkcję<br>językową pełnią takie wyrażenia w tekście.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>• Wyrażenia te przede wszystkim podkreślają hipotetyczny charakter rozważań, czyli<br>dowodzą, że przyczyna zlodowacenia nie jest jeszcze wyjaśniona.<br>W tekście użycie wyrażeń typu: „inni wysnuli przypuszczenia”, „niektórzy zastanawiali<br>się” sprawia, że tekst ma walor poznawczy. Wyrażenia te pełnią funkcję informatywną.<br>Zadanie 3. (0-2)<br>Czy Colin A. Ronan i Immanuel Velikovsky wskazują taką samą prawdopodobną<br>przyczynę zlodowaceń Ziemi? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu<br>tekstów.<br>246 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie na podstawie obu tekstów.<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i wyjaśnienie, jaką przyczynę zlodowaceń Ziemi wskazano<br>w jednym z tekstów.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Nie. Tekst Colina A. Ronana wskazuje jedną teorię, tłumaczącą przyczynę powstania<br>zlodowacenia Ziemi. Natomiast Immanuel Velikovsky omawia sześć różnych teorii i hipotez<br>wyjaśniających problem, stwierdza także, że żadna z nich nie tłumaczy przyczyn<br>zlodowacenia w sposób przekonujący.<br>Zadanie 4. (0-2)<br>Rozważając naukowy problem zlodowaceń, Immanuel Velikovsky stwierdza:<br>Zaproponowano inne teorie, o równie hipotetycznym charakterze, jednak nie<br>wykazano istnienia zjawiska odpowiedzialnego za zmiany czy też zdolnego<br>spowodować taki efekt. Czy autor Epoki lodowcowej zgodziłby się z zacytowanym<br>stwierdzeniem? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawna odpowiedź z trafnym uzasadnieniem na podstawie obu tekstów.<br>1 pkt - poprawna odpowiedź z trafnym uzasadnieniem na podstawie jednego tekstu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Colin A. Ronan zgodziłby się z zacytowanym stwierdzeniem Immanuela Velikovsky’ego.<br>Wnioski w obu tekstach dotyczące wiedzy o przebiegu zlodowaceń są zbieżne, choć obaj<br>autorzy prezentują inne teorie wskazujące na przyczynę zlodowacenia. Ronan zwraca<br>uwagę m.in. na spadek natężenia promieniowania słonecznego, natomiast Velikovsky pisze<br>o kilku hipotezach tłumaczących przyczyny zlodowaceń. Obaj autorzy podsumowują swoje<br>wywody podobnymi stwierdzeniami: Ronan nadmienia, że nic nie wiemy na temat<br>przeszłości Ziemi, natomiast Velikovsky stwierdza, że nie ma „zadowalającego wyjaśnienia<br>tej kwestii”.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 247<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Ronan mógłby zgodzić się ze stwierdzeniem Velikovsky’ego, ponieważ obaj piszą, że nie<br>można przedstawić jednoznacznego wyjaśnienia kwestii przyczyn i przebiegu zlodowaceń.<br>Velikovsky podaje sześć hipotez, tłumaczących to zjawisko, ale ostatecznie obaj autorzy<br>przedstawiają podobny wniosek: za mało wiemy o dawnej przeszłości Ziemi, żeby stwierdzić<br>coś ostatecznie.<br>Zadanie 5. (0-2)<br>Na podstawie obu tekstów rozstrzygnij, czy ich autorzy zgodnie uważają, że<br>prowadzenie badań nad zlodowaceniami Ziemi jest potrzebnym nauce odkrywaniem<br>zaskakującej tajemnicy życia naszej planety. Odpowiedź uzasadnij.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie obu tekstów.<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie jednego tekstu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Nie można potwierdzić zgodnego stanowiska obu autorów tekstu. Immanuel Velikovsky<br>pisze jednoznacznie, że zagadnienie zlodowaceń, ze względu na wiele niewyjaśnionych<br>wątków, stanowi „główny temat dla przyszłych badaczy zagadek Ziemi”, natomiast Colin<br>A. Ronan nie wyraził takiej opinii w sposób dosłowny. Z wypowiedzi autora: „nasza obecna<br>wiedza na temat tych odległych zdarzeń jest zbyt nikła, aby można cokolwiek stwierdzić<br>z całkowitą pewnością” można wywnioskować, że istnieje potrzeba i konieczność ciągłych<br>badań, ale Conan nie stwierdza tego wprost.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Moim zdaniem stanowisko autorów obu tekstów nie do końca jest zgodne. Velikovsky<br>stwierdza, że zagadnienie zlodowacenia powinno być głównym przedmiotem badań<br>naukowców, ponieważ nie wszystko zostało jeszcze wyjaśnione w tym temacie. Natomiast<br>Colin A. Ronan prezentuje trochę inną postawę niż Velikovsky, co powoduje, że stanowiska<br>autorów obu tekstów trudno uznać za zgodne.<br>248 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Zadanie 6. (0-2)<br>Czy wnioski dotyczące historii zlodowaceń Ziemi, które w swoich tekstach formułują<br>Colin A. Ronan i Immanuel Velikovsky, są podobne, czy się różnią? O W uzasadnieniu<br>odpowiedzi odwołaj się do obu tekstów.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie obu tekstów.<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie na podstawie jednego tekstu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Konkluzje dotyczące historii zlodowaceń w tekstach obu autorów są tożsame, ponieważ obaj<br>stwierdzają, że aktualny stan wiedzy na temat przyczyn i przebiegu zlodowaceń oraz<br>następujących ociepleń jest według Colina A. Ronana „nikły”, a zdaniem Immanuela<br>Velikovsky’ego jest „tajemnicą”.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Konkluzje dotyczące historii zlodowaceń w obu tekstach są podobne, ale przedstawione<br>dowody i hipotezy się różnią. W swoim tekście Colin A. Ronan po opisie zmian<br>klimatycznych, geologicznych i biologicznych, jakie zachodziły na Ziemi podczas kolejnych<br>zlodowaceń, stwierdza, że wiedza o „tych odległych zdarzeniach jest jednak zbyt nikła”.<br>Do podobnych wniosków dochodzi Immanuel Velikovsky.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 249<br>Zadanie 7. (0-4)<br>Na podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: badania naukowe<br>nad zjawiskiem zlodowacenia. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60-90 wyrazów.<br>Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna<br>i interpunkcyjna.<br>Zasady oceniania notatki syntetyzującej<br>Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za<br>poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.<br>250 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Treść<br>3 pkt<br>2 pkt<br>1 pkt<br>0 pkt<br>notatka spełnia<br>kryteria A, B i C<br>określone dla 3<br>pkt, ALE nie<br>została<br>zachowana<br>dozwolona liczba<br>wyrazów<br>notatka spełnia<br>kryteria A, B i C<br>określone dla 2<br>pkt, ALE nie<br>została<br>zachowana<br>dozwolona liczba<br>wyrazów<br>notatka<br>spełnia<br>kryteria A i C<br>określone dla<br>1 pkt, ALE<br>nie została<br>zachowana<br>dozwolona<br>liczba<br>wyrazów<br>ALBO<br>ALBO<br>ALBO<br>D. przedstawienie<br>stanowiska<br>każdego<br>autora<br>notatka<br>przedstawia -<br>oparte na<br>kluczowych dla<br>tematu<br>informacjach -<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki,<br>odtworzone na<br>podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście,<br>na odpowiednim<br>poziomie<br>uogólnienia<br>notatka<br>przedstawia -<br>oparte<br>na kluczowych<br>dla tematu<br>informacjach -<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki,<br>odtworzone<br>na podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście, ale<br>poziom<br>uogólnienia jest<br>zaburzony<br>notatka<br>przedstawia<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki,<br>odtworzone na<br>podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście<br>ALBO<br>notatka<br>przedstawia<br>niepełne<br>stanowisko<br>każdego autora<br>względem<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki,<br>odtworzone<br>na podstawie<br>informacji<br>zawartych<br>w tekście<br>notatka nie<br>spełnia<br>żadnego<br>z kryteriów<br>określonego<br>dla 1 pkt<br>E. zestawienie<br>stanowisk obu<br>autorów<br>w notatce<br>zestawiono<br>stanowiska obu<br>autorów;<br>poprawnie<br>wskazano np.<br>punkty wspólne/<br>rozbieżne albo<br>różnorodność<br>aspektów<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki<br>ujętych w tekstach<br>obu autorów<br>w notatce<br>zestawiono<br>stanowiska obu<br>autorów;<br>poprawnie<br>wskazano np.<br>punkty wspólne/<br>rozbieżne albo<br>różnorodność<br>aspektów<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki<br>ujętych w tekstach<br>obu autorów<br>stanowisk obu<br>autorów nie<br>zestawiono albo<br>zestawiono je<br>niepoprawnie; nie<br>wskazano np.<br>punktów<br>wspólnych/<br>rozbieżnych albo<br>różnych aspektów<br>zagadnienia<br>określonego<br>w temacie notatki<br>ujętych w tekstach<br>obu autorów<br>F. spójność<br>notatka stanowi<br>logiczną<br>notatka stanowi<br>logiczną<br>i zorganizowaną<br>notatka stanowi<br>logiczną<br>i zorganizowaną<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 251<br>i zorganizowaną<br>całość<br>całość ALBO<br>w notatce<br>występują usterki<br>w spójności<br>całość ALBO<br>w notatce<br>występują usterki<br>w spójności<br>D. długość notatki<br>60-90 wyrazów<br>60-90 wyrazów<br>60-90 wyrazów<br>Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna<br>1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub<br>interpunkcyjne).<br>0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).<br>Uwaga.<br>Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium<br>Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 3 pkt za treść<br>Tematem obu tekstów jest rozwikłanie zagadki powstania epoki lodowcowej w dziejach<br>Ziemi. Obaj autorzy, odwołując się do badań naukowców z różnych dziedzin, próbują<br>weryfikować stawiane hipotezy badawcze. Colin Ronan swoje rozważania prowadzi wokół<br>fenomenu powtórnego zlodowacenia, czyli docieka przyczyn powstania zjawiska:<br>zlodowacenie - ocieplenie - powtórne zlodowacenie. Emmanuel Velikovsky natomiast<br>roztrząsa z pozycji różnych dziedzin naukowych sam efekt zlodowacenia. Obaj autorzy<br>przyznają, że współczesna nauka nie jest w stanie wyjaśnić tego zjawiska przyrodniczego.<br>[71 wyrazów]<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt za treść<br>Podstawową trudnością w badaniach nad epokami lodowcowymi jest dystans czasowy i brak<br>możliwości zebrania dowodów, które pozwoliłyby poprzeć formułowane teorie. Obaj autorzy<br>piszą o istnieniu wielu hipotez naukowych, które tłumaczą przyczyny, przebieg i zanik<br>zlodowaceń. Według Colina A. Ronana widać rozbieżność między dowodami biologicznymi<br>i geologicznymi, natomiast Immanuel Velikovsky twierdzi, że przyczyna zmian klimatycznych<br>Ziemi w epoce zlodowacenia jest „tajemnicą”.<br>[60 wyrazów]<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt za treść<br>Ronan i Valikovsky eksponują różnorodność trudnych do udowodnienia, ze względu na<br>dystans między współczesnością a epoką lodowcową, teorii na temat istnienia zlodowaceń<br>i ich zaniku. Obaj autorzy podkreślają znaczenie działań naukowców podejmujących badania<br>nad procesami zachodzącymi we wnętrzu Ziemi i na jej powierzchni, nad czynnikami<br>biologicznymi oraz zmianami klimatycznymi i dowodzą, że wiedza w tej dziedzinie jest<br>niewielka, a jedyne, czym dysponujemy, to domysły i niewyjaśnione hipotezy.<br>[67 wyrazów]<br>252 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Część 2. Test historycznoliteracki<br>Zadanie 2. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższym obrazem.<br>Léon Bonnat<br>Hiob<br>1880, Muzeum d’Orsay w Paryżu.<br>Zadanie 2.1. (0-1)<br>Do jakiego epizodu z życia Hioba odnosi się obraz? W uzasadnieniu przywołaj<br>sytuację z Księgi Hioba, ilustrującą twoją odpowiedź.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 253<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna, odwołująca się do obu dzieł.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Uwaga.<br>Odpowiedź powinna odnosić się do pokory Hioba, który w obliczu cierpienia nadal ufa Bogu.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Obraz odnosi się do momentu z życia Hioba, gdy nagi i trędowaty, wystawiony na próbę<br>wierności wobec Boga, oznajmia, że Stwórca jest sprawiedliwy i wszystko dzieje się<br>według Jego woli, której trzeba się poddać. Jednak Hiob nie jest w stanie zrozumieć,<br>jakie grzechy popełnił, przeżywając takie męczarnie. Jest to jeden z końcowych<br>epizodów biblijnej przypowieści o Hiobie.<br>Hiob zwraca się do Boga, zastanawia się, czemu to właśnie jego, pobożnego i dobrego<br>człowieka spotyka takie cierpienie. Jednakże oddaje się Stworzycielowi, rozkłada ręce,<br>jest bezradny, lecz wierny i ufny.<br>Odnosi się do momentu, w którym Hiob wyznaje wierność Bogu, mimo że zostały na<br>niego zesłane nieszczęścia.<br>Zadanie 2.2. (0-1)<br>Wyjaśnij znaczenie związku frazeologicznego hiobowe wieści.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie związku frazeologicznego.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Zła wiadomość, przynosząca smutek, cierpienie.<br>Hiobowe wieści to wiadomości tragiczne, zwiastujące cierpienie.<br>Złe okrutne wieści wiążące się z cierpieniem.<br>Zła, tragiczna, przerażająca wiadomość lub informacja.<br>254 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Zadanie 6. (0-2)<br>Przypisz każdej z podanych w tabeli postaci mitologicznej (1-3) odpowiadające jej<br>określenie wybrane spośród A-E. Wpisz właściwe litery w odpowiednie miejsce<br>w tabeli.<br>Postać mitologiczna<br>Określenie<br>1.<br>Pandora<br>2.<br>Niobe<br>3.<br>Penelopa<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - wpisanie do tabeli trzech poprawnych odpowiedzi.<br>1 pkt - wpisanie do tabeli dwóch poprawnych odpowiedzi.<br>0 pkt - wpisanie do tabeli jednej poprawnej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna<br>lub brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>1D, 2C, 3A<br>Zadanie 10. (0-1)<br>Stanisław Stabryła w komentarzu do Antygony Sofoklesa napisał: Zwycięstwo Kreona<br>oznacza jego straszliwą przegraną. Wyjaśnij sens tego zdania, odwołując się<br>do tragedii Sofoklesa.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - trafne wyjaśnienie cytatu (zwycięstwa i przegranej Kreona) na podstawie Antygony<br>Sofoklesa.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Kreon postawił dobro państwa nad dobro jednostki - zwyciężył jako król, lecz przegrał<br>jako człowiek.<br>Kreon zwyciężył jako król, ponieważ ukarał Antygonę za postąpienie wbrew ogłoszonemu<br>przez niego zakazowi pochowania Polinika. Przegrał jednak jako człowiek -<br>konsekwencją jego decyzji była śmierć jego najbliższych.<br>Określenie postaci mitologicznej<br>A. wierna żona<br>B. waleczna księżniczka<br>C. cierpiąca matka<br>D. uosobienie kary<br>E. patronka miast<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 255<br>Wydany przez Kreona zakaz pochówku zdrajcy Polinika, brata Antygony, był niezgodny<br>z nakazami religijnymi. W konsekwencji decyzji Kreona samobójstwo popełnia Antygona,<br>a potem syn i żona Kreona.<br>Zadanie 14. (0-1)<br>Zapoznaj się z poniższymi tekstami.<br>Tekst 1.<br>Pieśń o Rolandzie<br>CLXXVI<br>Hrabia Roland leży pod sosną. Ku Hiszpanii obrócił twarz. Wiele rzeczy przychodzi mu na<br>pamięć: tyle ziem, które zdobył dzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki,<br>jego pan, który go wychował. Płacze i wzdycha, nie może się wstrzymać. Ale nie chce<br>przepomnieć siebie samego; bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie: „Prawdziwy Ojcze,<br>któryś nigdy nie skłamał, ty, któryś przywołał świętego Łazarza spośród umarłych, ty, któryś<br>ocalił Daniela spomiędzy lwów, ocal moją duszę od wszystkich niebezpieczeństw za<br>grzechy, którem popełnił w życiu!”. Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął<br>ją z jego dłoni. Opuścił głowę na ramię; doszedł, ze złożonymi rękami, swego końca. Bóg<br>zsyła mu swego anioła Cherubina i świętego Michała opiekuna; z nimi przyszedł i święty<br>Gabriel. Niosą duszę hrabiego do raju.<br>Pieśń o Rolandzie, [w:] Literatura francuskiego średniowiecza, przekł. Tadeusz Boy-Żeleński, Warszawa 1992.<br>256 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Tekst 2.<br>Mistrz E.S.<br>Ars moriendi<br>Oxford, Ashmolean Museum, Department of Prints and Drawings, 1460-1467.<br>Porównaj fragment Pieśni o Rolandzie z ryciną Mistrza E.S. Ars moriendi.<br>Z zamieszczonych poniżej odpowiedzi wybierz i zaznacz te, które świadczą<br>o obecności motywu ars moriendi i są wspólne dla obu tekstów.<br>A. Obecność postaci nadprzyrodzonych.<br>B. Osamotnienie w chwili śmierci.<br>C. Nadzieja na zbawienie.<br>D. Modlitwa umierającego.<br>E. Rytualizacja śmierci.<br>F. Patos.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 257<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A, C, D, E<br>Zadanie 16. (0-1)<br>Przeczytaj poniższy fragment utworu.<br>Jan Kochanowski<br>Tren IX<br>Kupić by cię, Mądrości, za drogie pieniądze!<br>Która, jesli prawdziwie mienią, wszytki żądze,<br>Wszytki ludzkie frasunki umiesz wykorzenić,<br>A człowieka tylko nie w anioła odmienić,<br>Który nie wie, co boleść, frasunku nie czuje,<br>Złym przygodom nie podległ, strachom nie hołduje.<br>[…]<br>Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata swoje<br>Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi twoje!<br>Terazem nagle z stopniów ostatnich zrzucony<br>I miedzy insze, jeden z wiela, policzony.<br>Jan Kochanowski, Tren IX, [w:] tenże, Dzieła polskie, T. 2., Warszawa 1976.<br>Wypisz z Trenu IX cytat świadczący o zachwianiu postawy światopoglądowej poety<br>głoszonej przez niego we wcześniejszej twórczości. Uzasadnij wybór tego cytatu.<br>Cytat:<br>Uzasadnienie:<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - wypisanie cytatu wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>258 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Cytat<br>Uzasadnienie<br>„Nieszczęśliwy ja człowiek, którym lata<br>swoje<br>Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi<br>twoje!”<br>Kochanowski w obliczu straty córki zdał<br>sobie sprawę, że nie jest w stanie<br>zachować stoickiego spokoju i zwątpił także<br>w wiarę chrześcijańską, co najbardziej<br>ilustruje Tren X, w którym Kochanowski<br>szuka Orszulki w zaświatach innych religii,<br>a na końcu wyraża powątpiewanie<br>w istnienie życia po życiu.<br>„Terazem nagle z stopniów ostatnich<br>zrzucony<br>I między insze, jeden z wiela, policzony”.<br>Kochanowski wyraża w tych słowach swój<br>żal do losu, wyznaje utratę wiary w stoickie<br>mądrości, ponieważ w obliczu śmierci<br>swojego dziecka filozofia stoicka, którą tak<br>długo wyznawał, okazała się nierealna,<br>niedająca pocieszenia.<br>„ja człowiek, którym lata swoje<br>Na tym strawił, żebych był ujźrzał progi<br>twoje!<br>Terazem nagle z stopniów ostatnich<br>zrzucony”.<br>Autor w poprzednich trenach próbuje ukoić<br>swoje cierpienie, szukając pocieszenia<br>w filozofii (np. w stoicyzmie) i religii - tu<br>uświadamia sobie, że wobec cierpienia są<br>one bezsilne.<br>Zadanie 23. (0-1)<br>Przeczytaj poniższe fragmenty utworów Adama Mickiewicza.<br>Tekst 1.<br>Adam Mickiewicz<br>Rozmowa wieczorna<br>Z Tobą ja gadam1, co królujesz w niebie,<br>A razem gościsz w domku mego ducha;<br>Gdy północ wszystko w ciemnościach zagrzebie<br>I czuwa tylko zgryzota i skrucha,<br>Z Tobą ja gadam! słów nie mam dla Ciebie:<br>Myśl Twoja każdej myśli mej wysłucha;<br>Najdalej władasz i służysz w pobliżu,<br>Król na niebiosach, w sercu mym na krzyżu!<br>Adam Mickiewicz, Rozmowa wieczorna, [w:] tegoż, Wybór poezyj, t. II, Wrocław 1997.<br>1 Gadam - rozmawiam.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 259<br>Tekst 2.<br>Adam Mickiewicz<br>Dziady cz. III<br>KONRAD<br>[…]<br>Milczysz! - Jam Ci do głębi serce me otworzył,<br>Zaklinam, daj mi władzę - jedna część jej licha,<br>Część tego, co na ziemi osiągnęła pycha,<br>Z tą jedną cząstką ileż ja bym szczęścia stworzył!<br>Milczysz! - nie dasz dla serca, dajże dla rozumu. -<br>Widzisz, żem pierwszy z ludzi i z aniołów tłumu,<br>Że Cię znam lepiej niźli Twoje archanioły,<br>Wart, żebyś ze mną władzą dzielił się na poły -<br>Jeślim nie zgadł, odpowiedz - milczysz! ja nie kłamię.<br>Adam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie (część III), Wrocław 2012.<br>Czy Konrad - bohater Dziadów cz. III - przyjmuje taką samą postawę wobec Boga,<br>jaką wyraża podmiot liryczny w wierszu Rozmowa wieczorna? W uzasadnieniu<br>odpowiedzi odwołaj się do obu zacytowanych fragmentów utworów.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do fragmentu<br>wiersza ORAZ fragmentu Dziadów cz. III.<br>1 pkt - rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do fragmentu<br>wiersza ALBO fragmentu Dziadów cz. III.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Uwagi.<br>W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy.<br>Nie zalicza się odpowiedzi polegającej tylko na streszczaniu lub parafrazowaniu<br>tekstu/tekstów.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Inną. Podmiot liryczny wiersza przyjmuje pokorną postawę wobec Boga. Natomiast<br>Konrad jest roszczeniowy - żąda władzy od Boga.<br>260 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Inną. Podmiot liryczny ufa Bogu, wierzy, że zostanie wysłuchany. Natomiast Konrad<br>czuje się lekceważony milczeniem Boga.<br>Taką samą. Zarówno podmiot liryczny, jak i Konrad bezpośrednio przemawiają do Boga,<br>nie boją się do Niego zwracać.<br>Zadanie 26. (0-2)<br>Przeczytaj poniższy fragment tekstu.<br>Ta epoka ma swój porządek. Po klęsce powstania styczniowego wyczerpały się<br>marzenia o szybkim odzyskaniu niepodległości. [Pisarze] proponowali, by czas niewoli<br>zamienić w okres intensywnej pracy na rzecz społeczeństwa. Banał? Niezupełnie. Program<br>[…] był świadomą alternatywą wobec romantycznej idei „ojczyzny intymnej”. Mówił<br>o potrzebie budowy życia publicznego, o kształtowaniu świadomości obywatelskiej,<br>o pożytkach krytycznego stosunku wobec przeszłości.<br>Kierując się podobnymi zasadami, [artyści] dokonywali wyboru nie tylko tematów, ale<br>i form. Opowiedziano się powszechnie za powieścią jako gatunkiem najodpowiedniejszym<br>dla opisu otaczającego świata.<br>Grażyna Borkowska, Pozytywiści i inni, Warszawa 1999.<br>Zadanie 26.1. (0-1)<br>O jakiej epoce jest mowa w tekście Grażyny Borkowskiej? Podaj nazwę tej epoki<br>i uzasadnij swoją odpowiedź.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - odpowiedź poprawna wraz z uzasadnieniem.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania ocenione na 1 pkt<br>Pozytywizm. Powstał po upadku powstania styczniowego, a jego głównymi założeniami<br>była praca u podstaw (praca organiczna). Działania te miały zwiększyć świadomość<br>polskiego społeczeństwa.<br>Pozytywizm. W pozytywizmie pojawiła się idea pracy organicznej oraz pracy u podstaw<br>na rzecz rozwoju społeczeństwa, porzucono romantyczne ideały, a realistyczna powieść<br>przeważyła nad poezją.<br>Pozytywizm. Ta epoka trwała w literaturze od ok. 1864 do 1890. Pisarze poprzez<br>literaturę chcieli uczyć społeczeństwo nowych postaw, w tym pracy organicznej, pracy<br>u podstaw.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 261<br>Zadanie 26.2. (0-1)<br>Sformułuj jeden argument, którym uzasadnisz tezę zawartą w ostatnim zdaniu tekstu<br>Grażyny Borkowskiej: Opowiedziano się powszechnie za powieścią jako gatunkiem<br>najodpowiedniejszym dla opisu otaczającego świata. W odpowiedzi odwołaj się<br>do utworu literackiego z epoki, o której mowa w tekście Grażyny Borkowskiej.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - trafne sformułowanie argumentu w odwołaniu do utworu z pozytywizmu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania ocenione na 1 pkt<br>W obliczu zniewolenia artyści obrali za cel kształtowanie publicznej świadomości -<br>powieść zaś pozwalała na dotarcie w sposób przystępny do większej liczby osób.<br>Przykładem może być twórczość Bolesława Prusa - drukowana w odcinkach powieść<br>Lalka ukazywała przekrój polskiego społeczeństwa oraz idee, które przyświecały epoce.<br>W pozytywizmie powieść zyskała sławę, ponieważ komentowała ona rzeczywistość<br>(było to jedno z założeń realizmu). Przykładem powieści, która jest rzeczywistym<br>źródłem wiedzy, jest Lalka, z której możemy dowiedzieć się, jak wyglądała Warszawa<br>w czasach po powstaniu styczniowym.<br>Zadanie 30. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższym utworem.<br>Kazimierz Przerwa-Tetmajer<br>Dziś<br>Dawniej się trzeba było zużyć, przeżyć,<br>by przestać kochać, podziwiać i wierzyć;<br>dziś - pierwsze nasze myśli są zwątpieniem,<br>nudą, szyderstwem, wstrętem i przeczeniem.<br>Dzieci krytyki, wiedzy i rozwagi,<br>cudzych doświadczeń mając pełną głowę,<br>choćby nam dano skrzydła Ikarowe,<br>nie mielibyśmy do lotu odwagi.<br>My nie tracimy nic, bośmy od razu<br>nic nie przynieśli - i tylko nam bywa<br>tak źle, że na złe takie brak wyrazu,<br>a serce pęka w nas i we krwi pływa.<br>Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Dziś, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1980.<br>262 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Zadanie 30.1. (0-1)<br>Wyjaśnij znaczenie użytego w wierszu sformułowania skrzydła Ikarowe, odwołując się<br>do mitologii greckiej.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie znaczenia mitologizmu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Skrzydła Ikarowe są nowym doświadczeniem, szansą na poznanie nowych wrażeń,<br>takich jak wzniesienie się w przestrzeni i bliżej słońca, co umożliwiły one Ikarowi.<br>Skrzydła Ikarowe - archetyp zaczerpnięty z mitologii greckiej, symbolizujący potencjał<br>i możliwość spełnienia swych marzeń, realizacji zamierzonych celów.<br>Zadanie 30.2. (0-1)<br>Określ, o jakiej postawie człowieka przełomu XIX i XX wieku jest mowa w wierszu<br>Kazimierza Przerwy-Tetmajera, i wyjaśnij, w jaki sposób użycie sformułowania<br>skrzydła Ikarowe pozwala zdefiniować tę postawę.<br>Postawa:<br>Wyjaśnienie:<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne określenie postawy oraz wyjaśnienie sformułowania w kontekście<br>wskazanej postawy.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt<br>Postawa: dekadencka<br>Wyjaśnienie: Dekadenci to grupa inteligencji polskiej, która pogrążona była w stagnacji<br>i swoistym marazmie. Ikarowe skrzydła obnażają postawę ludzi przełomu wieku, którzy bali<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 263<br>się ryzykować i zapewne nie odważyliby się na realizację swych marzeń i planów, na co<br>pozwalają symboliczne skrzydła Ikara.<br>Zadanie 32. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższymi tekstami.<br>Tekst 1.<br>Stanisław Wyspiański<br>Wesele<br>CHOCHOŁ<br>Kto mnie wołał,<br>czego chciał -<br>zebrałem się,<br>w com ta miał:<br>jestem, jestem<br>na Wesele,<br>przyjedzie tu<br>gości wiele,<br>żeby ino wicher wiał.<br>Co się w duszy komu gra,<br>co kto w swoich widzi snach:<br>czy to grzech,<br>czy to śmiech,<br>czy to kapcan, czy to pan,<br>na Wesele przyjdzie w tan.<br>Stanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1994.<br>264 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Tekst 2.<br>Stanisław Wyspiański<br>[…]<br>Muzeum Narodowe w Warszawie, 1898-1899.<br>Zadanie 32.1. (0-1)<br>Co łączy obraz z zamieszczonym fragmentem dramatu Stanisława Wyspiańskiego?<br>W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do obu dzieł.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawna odpowiedź i trafne uzasadnienie odnoszące się do obu dzieł.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>W tekście jest opisany moment przyjścia Chochoła, który zapowiada dalsze następstwa<br>akcji („co kto w swoich widzi snach”), natomiast obraz Stanisława Wyspiańskiego<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 265<br>przedstawia chochoły (róże owinięte w słomę) na plantach. Jest to spersonifikowany<br>kwiat w ochronce.<br>Ilustracja jest powiązana, ponieważ fragment dramatu wypowiada Chochoł i jego taniec,<br>tzw. „chocholi taniec”, jest sceną pojawiająca się pod koniec tytułowego „Wesela” -<br>analogia do ilustracji<br>Zadanie 32.2. (0-1)<br>W kontekście całego dramatu wyjaśnij symboliczne znaczenie postaci wypowiadającej<br>się w podanym fragmencie Wesela Stanisława Wyspiańskiego.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie symbolicznego znaczenia postaci Chochoła w kontekście<br>całego dramatu Wesele.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Chochoł był postacią fantastyczną pojawiającą się w „Weselu” i symbolizował<br>niepowodzenie w działaniach polskiego społeczeństwa, beznadziejność.<br>„Co się komu w duszy gra, co kto w swoich widzi snach” - Chochoł zapowiada bieg<br>wydarzeń - przybycie poszczególnych duchów do konkretnych postaci - konfrontacje<br>wad, zderzenie z marazmem i letargiem.<br>Chochoł symbolizował bezwładność polskiego społeczeństwa oraz skorupę<br>ochraniającą pogrążony w niewoli naród.<br>266 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Zadanie 33. (0-2)<br>Zapoznaj się z plakatem Jana Młodożeńca do dramatu Wesele Stanisława Wyspiańskiego.<br>Plakat teatralny do przedstawienia Wesele Stanisława Wyspiańskiego w Teatrze<br>Powszechnym w Warszawie.<br>Zinterpretuj plakat Jana Młodożeńca w kontekście przesłania utworu Stanisława<br>Wyspiańskiego Wesele. W odpowiedzi uwzględnij dwa elementy graficzne widoczne<br>na plakacie.<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 267<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawna interpretacja plakatu z uwzględnieniem dwóch elementów graficznych<br>wyrażających przesłanie Wesela.<br>1 pkt - poprawna interpretacja plakatu z uwzględnieniem jednego elementu graficznego<br>wyrażającego przesłanie Wesela.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt<br>Przedstawione na plakacie koło jest graficznym nawiązaniem do motywu chocholego tańca<br>w końcowej scenie dramatu - kolory koła odnoszą się do barwnych ubrań weselników<br>wiejskich. Wszyscy w transie kręcą się w kółko, bez celu, a miał to być czas rozpoczęcia<br>akcji powstańczej odzyskanie przez Polaków niepodległość. Nie udało się, społeczeństwo<br>polskie nie jest jeszcze gotowe podjąć się takiego działania.<br>Zadanie 38. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższym fragmentem utworu.<br>Tadeusz Borowski<br>Proszę państwa do gazu<br>Dużo, dużo aut pojechało do krematorium.<br>Już kończą. Trupy porozkładane na rampie zabiera ostatnie auto, klamoty są<br>załadowane. Kanada objuczona chlebami, marmoladą, cukrem, pachnąca perfumami<br>i czystą bielizną, ustawia się do odmarszu. Kapo kończy ładowanie kotła od herbaty złotem,<br>jedwabiami i czarną kawą. To na bramę dla wachmanów: puszczą komando bez kontroli.<br>Parę dni obóz będzie żył z tego transportu: zjadał jego szynki i kiełbasy, konfitury i owoce, pił<br>jego wódki i likiery, będzie chodził w jego bieliźnie, handlował jego złotem i tłumokami. Wiele<br>wyniosą cywile za obóz, na Śląsk, do Krakowa i dalej. Przywiozą papierosy, jajka, wódkę<br>i listy z domu.<br>Parę dni będzie obóz mówił o transporcie „Sosnowiec-Będzin”. Był to dobry, bogaty<br>transport.<br>Tadeusz Borowski, Wspomnienia. Wiersze. Opowiadania, Warszawa 1981.<br>Zadanie 38.1. (0-1)<br>Na podstawie podanego fragmentu Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego<br>oraz znajomości całego opowiadania wyjaśnij pojęcie „człowiek zlagrowany”.<br>268 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie pojęcia w kontekście całego utworu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Człowiek zlagrowany to człowiek, który został poddany częściowej dehumanizacji<br>w trakcie pobytu w obozie koncentracyjnym.<br>Człowiek zlagrowany jest pozbawiony moralności. Przeżycia obozowe doprowadziły do<br>odwrócenia się u niego wewnętrznego dekalogu i dehumanizacji.<br>Zadanie 38.2. (0-1)<br>Podaj dwa przykłady, inne niż w zacytowanym fragmencie, zachowania więźniów<br>obozu koncentracyjnego opisanego przez Tadeusza Borowskiego świadczące<br>o zlagrowaniu człowieka.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne podanie dwóch przykładów.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Okradanie ludzi przybywających do obozu, aby zdobyć pożywienie i inne przedmioty<br>codziennego użytku; wyrzeczenie się relacji międzyludzkich, społecznych, jeśli jest to<br>w stanie zapewnić przeżycie.<br>Więźniowie obozu zaczęli odczuwać nienawiść wobec współwięźniów, donosili na nich.<br>Innym zachowaniem była dramatyczna walka o pożywienie: egzystencja kosztem życia<br>innych; kradzież jedzenia.<br>Zadanie 47. (0-2)<br>Zapoznaj się z poniższym fragmentem tekstu.<br>Olga Tokarczuk<br>Profesor Andrews w Warszawie<br>Następnego dnia, gdy upewnił się, że telefon wciąż nie działa, znalazł czynny mały<br>sklep na swoim osiedlu. […] Gdy wychodził, przywieźli właśnie chleb i sklep zapełnił się<br>w ciągu kilku minut. Ustawił się w ogonku i sprzedawczyni bez pytania podała mu<br>bochenek; zapłacił i odszedł. Widocznie jednak ciągnęło go do ludzi, pociągał go ciepły<br>tłum ustawiony w długie kolejkowe wężyki, bo nie chciało mu się wracać od razu do ciasnej<br>Przykładowe zadania z rozwiązaniami 269<br>i pustej kawalerki. Zatrzymał się przy blaszanych stołach ustawionych wprost na chodniku,<br>przed którymi ludzie posłusznie stali w ogonku. Patrzył na ich twarze, szukał wśród nich<br>Goshy, może gdzieś tu była. Ludzie milczeli złowrogo. Byli poważni, spięci, jakby<br>niewyspani.<br>Przytupywali. Najbardziej ponury naród świata. A mimo to przystanął koło nich. Nie, nie<br>dlatego, że ich potrzebował, ale dlatego, że płynęło od nich zwyczajne ludzkie ciepło.<br>Mroźne powietrze topniało od ich oddechów. Patrzył na opatulone sprzedawczynie, które<br>odławiały z wielkich beczek dorodne szare karpie. […] Ucho profesora Andrewsa złapało<br>melodię tej kantyczki i teraz śpiewało mu w głowie: „Żywą czy na miejscu?”. Profesor mógł<br>się tylko domyślać znaczenia. […]<br>Przeszedł go dreszcz. Miał wrażenie, że bierze udział w religijnym rytuale. Zabijanie<br>ryby. „Żywą czy na miejscu?”, te powtarzane słowa hipnotyzowały go. Zapragnął nagle<br>włączyć się w tę okrutną powtarzalność i odejść z martwą rybą w siatce, jak wszyscy.<br>Bezwiednie stanął w ogonku, ale gdy zobaczył mały, czteroosobowy oddział żołnierzy<br>z psem, otrzeźwiał. Zawstydził się nawet. Ludzie w milczeniu odwrócili wzrok od żołnierzy.<br>Patrzyli teraz na własne stopy albo gdzieś w powietrze. Profesor z rozpaczą pomyślał<br>o swoim londyńskim gabinecie, o książkach i cieple elektrycznego kominka.<br>Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie, [w:] tejże, Gra na wielu bębenkach, Kraków 2007.<br>Zadanie 47.1. (0-1)<br>Wypisz z zacytowanego fragmentu opowiadania Olgi Tokarczuk trzy różne<br>sformułowania, które informują o czasie akcji w utworze. Na ich podstawie określ<br>czas wydarzeń historycznych przedstawionych w tym opowiadaniu.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wypisanie trzech sformułowań i wykorzystanie ich w określeniu czasu<br>historycznego w opowiadaniu.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>„Następnego dnia, gdy upewnił się, że telefon wciąż nie działa”, „Gdy zobaczył mały,<br>czteroosobowy oddział żołnierzy”, „Ludzie posłusznie stali w ogonku” - wprowadzenie<br>stanu wojennego.<br>„Zabijanie ryby. Żywą czy na miejscu” - czas Świąt Bożego Narodzenia, przed Wigilią,<br>„stanął w ogonku” - czasy kolejek w PRL-u, „czteroosobowy oddział żołnierzy z psem” -<br>kontrole, inwigilacja, stan wojenny.<br>„telefon wciąż nie działa”, „czteroosobowy oddział żołnierzy z psem”, „Zabijanie ryby”.<br>Akcja toczy się w grudniu, przed Bożym Narodzeniem podczas stanu wojennego.<br>270 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025<br>Zadanie 47.2. (0-1)<br>Uzasadnij, że narrator opowiada o wydarzeniach językiem ezopowym.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne uzasadnienie.<br>0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 pkt<br>Narrator zwraca uwagę na formułę sprzedawcy. „Martwą czy żywą rybę”, w wyniku<br>okoliczności, nabierze to znaczenia o charakterze ukrytym. Rytuał religijny,<br>zawstydzenie się i żołnierze mówią o wszechobecnej śmierci i strachu.<br>Narrator nie mówi wprost o wydarzeniach, unika bezpośrednich określeń, tak jakby<br>chciał uniknąć cenzury.<br>JĘZYK POLSKI<br>Poziom podstawowy<br>JĘZYK POLSKI<br>Poziom podstawowy<br>JĘZYK POLSKI<br>Poziom podstawowy</p>","solutions":[]}