{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 1","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 1. (0-35)\nŻadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.\nRozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.\nW pracy odwołaj się do:\nlektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych na początku\narkusza egzaminacyjnego\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe, błędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\nŻadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni, a świadome\nnawiązania do innych dzieł stanowią ważny element w procesie\ntwórczym. Nawiązania te obecne są w dziełach literackich dzięki\naluzjom, a te wymagają od czytelnika spostrzegawczości oraz\numiejętności odczytania ich znaczeń. Zmusza to odbiorców\ndzieł literackich do refleksji poprzez szukanie podobieństw\ni różnic między utworami, pogłębia interpretację, pomaga\nw zrozumieniu i pełniejszym przedstawieniu problematyki\nutworów. Wykorzystanie dorobku poprzedników pomaga\nw rozprawieniu się z konkretnymi tradycjami, w ich akceptacji\nbądź w odrzuceniu. Aluzja literacka ma na celu nakierowanie\nczytelnika na zabiegi kompozycyjne oraz wprowadzenie pewnej\n„gry” między autorem, dziełem a odbiorcą. Wielość powstałych\nw ten sposób symboli ma na celu wzbudzenie u czytających\nchęci szukania, analizowania ich znaczeń i związków, jakie\nzachodzą między różnymi dziełami sztuki.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n36 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nsp.\nsp.\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\nPrzykładem utworu, w którym obecne są liczne odniesienia\ndo literatury, dzieł muzycznych czy koncepcji filozoficznych, jest\n„Madame” Antoniego Libery. Aluzja literacka pełni w tym\nutworze wiele funkcji. ‿ W czytaniu powieści można wyróżnić\ndwa etapy. Pierwszym będzie zwykłe przeczytanie skupiające\nsię tylko na fabule. Jest to dosyć powierzchowne. Dopiero\nzauważenie nawiązań daje dodatkowe możliwości odczytania\nutworu i dogłębnych rozważań.\nJedną z głównych ról aluzji jest wpływ na tworzenie warstwy\nfabularnej utworu. Bezpośrednie cytaty, tytuły wpływają na\nprzebieg wydarzeń. Postaci występujące w dialogach\nwykorzystują słowa pochodzące ze słynnych dramatów, takich\njak „Hamlet” czy „Fedra”. Na apelu szkolnym recytowane były\nwiersze „No pasaran” Władysława Broniewskiego czy „Lewą\nmarsz” Włodzimierza Majakowskiego. Przedstawienie\nreżyserowane przez głównego bohatera zawierało w sobie\nodwołania do wielu słynnych postaci m.in. Ajschylosa,\nSzekspira, Racine’a, Goethego. Fragmenty przywoływanych\ndzieł mają ogromny wpływ na bohatera powieści. Stanowią filtr,\nprzez który interpretuje on rzeczywistość. Utwory te pomagają\nmu wykreować obraz fascynującej go nauczycielki francuskiego.\nDobrym przykładem jest założenie przez protagonistę Zeszytu\nCytatów. Spisuje tam fragmenty hymnu „Ren” Friedricha\nHölderlina, „Gdańskich wspomnień młodości” Joanny\nSchopenhauer oraz „Zwycięstwa” Josepha Conrada. Te cytaty\nopowiadają historię tytułowej Madame, nawet jej drugie imię\nwybrane zostało na cześć dzieła literackiego. Aluzja tworzy\nfabułę, jest jej nieodłączną częścią. To ona ma realny wpływ na\nakcję oraz dalsze poczynania bohatera.\nIstotne jest także zauważanie sposobu kreowania postaci\nwystępujących w powieści. Jeśli czytelnik spojrzy na utwór\nw kontekście światopoglądowym i mitologicznym, znajdzie tam\nwiele odwołań. Nawiązanie do znanych każdemu mitów\nsprawia, że łatwiej i dokładniej możemy zrozumieć bohaterów -\nich uczucia i sytuację, w której się znaleźli. Przykładem jest mit\nSyzyfa przywołany w historii Jerzyka, a konkretnie w jego\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 37\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\nbeznadziejnej walce z systemem komunistycznym. Znajdujemy\nrównież mit kobiety wiecznej. Madame kreowana jest na kobietę\ndojrzałą, niedostępną, w idealnym wieku. Mont Blanc, miejsce\nnarodzin Madame, jest dla kobiety symbolem wolności, miejsca,\ndo którego chce wrócić za wszelką cenę. Ten sam szczyt\npojawia się w dramacie Juliusza Słowackiego, gdy Kordian\nrozważa swoją życiową wędrówkę. Aluzje powalają na\npogłębienie interpretacji utworu, zrozumienie bohaterów.\nZmusza to również czytelnika do refleksji, szukania\npodobieństw czy też różnic między postaciami z różnych\nutworów, odnoszenia ich do znanych (stereo- i arche-) typów.\nW powieści „Madame” ważna jest przede wszystkim kreacja\ngłównego bohatera. Wydaje się, że protagonista ma cechy\nbohatera romantycznego, a z drugiej strony został stworzony, by\nswoim zachowaniem momentami rozśmieszyć czytelnika.\nBohater odczuwa wyobcowanie i wyższość nad rówieśnikami.\nJego uczucie do nauczycielki francuskiego tylko potęguje jego\nudręki. Podejmuje on kroki do zbliżenia się do obiektu swoich\nwestchnień. Znajomość tylu przywołanych w powieści utworów,\numiejętność mówienia cytatami z Szekspira czy wyznanie\nmiłości poprzez cytowanie „Fedry” Racine’a, kształtują\nu bohatera duszę romantyczną. To właśnie dzięki licznym\naluzjom i nawiązaniom jesteśmy w stanie lepiej poznać\ngłównego bohatera. Dodatkowo, bardzo dobra znajomość przez\nlicealistę francuskiego i łaciny świadczą o związkach z kulturą\nzachodnią. Z drugiej strony bohater jest zdolny do wywołania\nefektu humorystycznego. Wykorzystane tu zostają „Popioły”\nStefana Żeromskiego. Licealista z jednej strony wyśmiewa\nzachwycających się erotyczną stroną lektury kolegów,\na jednocześnie sam wybiera właśnie park Żeromskiego ma\nmiejsce swoich rozmyślań i planowania. Bohatera nie opuszcza\nmyśl, że urodził się za późno, że wszystkie twórcze możliwości\nsą już wykorzystane, dlatego tak wielki wpływ na jego\npostępowanie miały wszystkie przywołane w powieści dzieła.\nCo znamienne jednak, pod koniec swojej historii zmienia\nmyślenie, co do czasu swoich narodzin.\njęz.\njęz.\njęz.\n38 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\n122\n123\n124\n125\nŚwiadome kreowanie bohatera wzorowanego na postaci\nz innego dzieła znajdujemy również w „DziadachX cz. IV”X\nAdama Mickiewicza. Gustaw pobierał nauki u księdza, który\npodsuwał mu do czytania utwory romantyczne, takie jak\n„Cierpienia młodego Wertera”. Aluzja do dzieła Goethego\npozwala na lepsze zrozumienie nieszczęśliwie zakochanego\nGustawa, jego uczuć, podjętych decyzji oraz lepiej obrazuje\nproblemy romantycznych bohaterów. Znając losy Wertera,\ndomyślamy się, jaki wpływ miał na pojmowanie przez Gustawa\nistoty romantycznej miłości, skąd potrzeba czy też konieczność\nzadawania sobie cierpienia (symboliczne dźgnięcia sztyletem)\ni pragnienie śmierci po rozstaniu z miłością stanowiącą sens\nżycia.\nSpostrzegawczość, której wymaga aluzja, rozszerza\ni pogłębia interpretację sceny V aktu II „Wesela” Stanisława\nWyspiańskiego. Marysi, bawiącej się na weselu, objawia się\nduch jej zmarłego narzeczonego. Widmo wspomina ich wspólną\nmiłość, uczucia. Scena ta od razu kojarzy się z balladą\n„Romantyczność” Adama Mickiewicza. Zarówno Karusię, jak\ni Marysię odwiedza zmarły narzeczony. Tylko one widzą i słyszą\nswoich dawnych ukochanych. Miłość Karusi przetrwała próbę\nczasu i śmierci, z kolei Marysia dostrzega, że Widmo to tylko\nzimny trup. Rozumie, że przeszłość nie wróci, i wybiera swojego\nmęża, Wojtka. Aluzja ta, oprócz pomocy w lepszej interpretacji,\nkryje w sobie przesłanie od autora. Wyspiański rozprawia się z\nwiarą w coś niemożliwego, za pomocą odwołania się do ballady\ndemitologizuje romantyczną miłość. W ten sposób spełnia się\nrola aluzji jako wykorzystania dorobku poprzedników do\nrozwinięcia myśli i rozprawienia się z konkretnym problemem.\nDaje to możliwość otwarcia interpretacji oraz zastanowienia nad\ndialogiem międzytekstowym oraz międzypokoleniowym.\nŚwiadome nawiązania pełnią ogromną rolę w literaturze.\nPomagają rozprawić się z problematyką utworów, dają\nwskazówki oraz możliwości porównania ideologii, epok czy\npoglądów. To właśnie aluzja umożliwia odkrycie inspiracji\nautora, motywów wykorzystanych do stworzenia dzieła. Dzięki\nint. int.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 39\n126\n127\n128\n129\n130\n131\n132\n133\n134\n135\n136\nnawiązaniom czytelnik jest w stanie przekroczyć warstwę\npowierzchowną, dotrzeć do głębi i poszerzyć interpretację\nutworu. Taką rolę pełnią nawet tytuły rozdziałów w „Madame”,\ntakie jak „Komu bije dzwon” czy „Na początku było Słowo”.\nBezpośrednie odwołania zapowiadają, co będzie się działo,\nnakłaniają do rozmyślania, zagłębienia się w akcję oraz budzą\ncoraz to większą ciekawość. Te szczegóły nadają powieści\ndodatkowych atutów. Powieść Antoniego Libery utwierdza\nw przekonaniu, że żadne dzieło nie powstaje w próżni\nkulturowej, a aluzja staje się łącznikiem między dorobkiem\npoprzedników, autorem a czytelnikiem. [1024 wyrazy]\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Wesela Stanisława\nWyspiańskiego);\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery\n(funkcjonalna analiza aluzji literackich do dzieł pisarzy i filozofów, pełne\nwnioskowanie argumentacyjne dotyczące roli tych aluzji); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Dziadów cz. IV (kreacja bohatera\nromantycznego w kontekście odwołań do innych dzieł romantycznych) oraz\nodniesienia do Wesela Stanisława Wyspiańskiego (funkcjonalna analiza sposobu\nukazania scen fantastycznych w nawiązaniu do Romantyczności Mickiewicza)\nfunkcjonalnie wykorzystano również liczne konteksty interpretacyjne\n(historycznoliteracki - kreacje bohaterów o cechach romantyków; literacki -\nnawiązania do licznych utworów literackich, także kontekst mitologiczny,\nbiograficzny i kulturowy)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne\nświadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n1 zaburzenie spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie -\nz nieuzasadnionego zastosowania w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 27-34)\nczasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\njęz.\n40 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 14 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n29 punktów\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\nKażdy człowiek jest zbiorem tego, co dała mu naturaX i tego, co\notrzymał z zewnątrz, czyli świata mitów, kultury na nich opartej, religii\ni fikcji. Aluzja literacka niewątpliwie ma swoje źródło w tej mieszance,\nktóra jest tym bogatsza, im człowiek jest lepszym erudytą i im\nbardziej jest zanurzony w kulturze, poprzez przyswajanie jej dzieł.\nJak podaje księga Koheleta „To, co jest, już było, a to, co ma być\nkiedyś, już jest.”. Z takim spojrzeniem na świat identyfikowali się\nrównież stoicy, twierdząc, że świat to wciąż na nowo odgrywający się\nspektakl. Z taką myślą filozoficzną, zwaną apokatastasis, musi się\nzmierzyć prędzejX czy później każdy, kto sięgnie po wytwory kultury.\nGdybyśmy szli po schodach aluzji od dzieł współczesnych, przez\nromantyczne, aż do antyku, prawdopodobnie nie zatrzymalibyśmy\nsię wcześniej niż na mitach Greków lub na Biblii. Nawet prekursorzy\nnaszej kultury, tacy jak Homer, Horacy czy Anakreont z Teos, nie\nbrali swoich idei, motywów z próżni. Wręcz przeciwnie, źródłem\naluzji, mniej czy bardziej bezpośrednich, była dla nich mitologia.\nTrafnie wpływ kultury na twórczość opisuje bohater „Madame”\nAntoniego Libery: „Proszę pomyśleć, kim byliby […] bohaterowie\nFedry, gdyby odjąć im wszystko, co dostali od swoich artystów? […]\nBez fundamentu kultury, bez tabu i obyczaju”.\nTen jakże wymowny cytat pochodzi z powieści, która jest\nnasycona aluzjami. W powieści Libery przedstawiona jest historia\nowianego tajemnicą romansu licealisty z tytułową Madame -\nnauczycielką francuskiego, osadzona na tle szarej rzeczywistości\nPRL. Powieść, mogłaby zostać uznana za przyzwoity, acz nie\nwyróżniający się romans, gdyby nie bogactwo aluzji literackich, które\nnadają opowieści mistycyzmu i głębi. Zdaje się, że podkreśla to sam\nint.\njęz.\nint.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 41\nsp.\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\nautor już w motcie z pism Artura Schopenhauera, które głosi:\n„Romansopisarz powinien dążyć nie do tego, by opisywać wielkie\nwydarzenia, lecz by małe czynić interesującymi.”.\nCzytając „Madame”, można odnieść silne wrażenie, że to\nwłaśnie użyte w tekście odwołania do innych dzieł kreują to, jak\nodbieramy postaci i akcję, oraz to, w jaki sposób protagonista\nodbiera świat. Jednym z najważniejszych tekstów służących za\naluzje bezpośrednie jest tutaj „Ren” Friedricha Hölderlina, drugim\n„Fedra” Jeana Racine’a.\nPrzykładem skażenia kulturą, jak to określił sam bohater, jest\nporównanie siebie, do romantycznego artysty, który gardzi\nigrzyskami plebsu, jest ponad to i „cierpi za miliony”. Takie wnioski\nwysnuwa główna postać podczas balu maturalnego. Tutaj jest to\noczywiście aluzja do Konrada z III cz. „Dziadów” Adama\nMickiewicza. Co więcej, aluzję do romantycznej „walki” z\nracjonalnością czynów widzimy w debacie klasy na lekcji\nfrancuskiego, gdzie wyodrębnia się patriotyczne stronnictwo\n„romantyków” zacięcie broniących honoru ojczyzny i racjonalnego, a\nnawet cynicznego Rożka Goltza. Wszystkie te przykłady obrazująX\njak silnie może wpłynąć zastosowane aluzji literackiejX na odbiór\nsceny.‿Potrafią ze zwykłej kłótni w klasie uczynić wojnę idei, którą\nwidać też w przemyśleniach bohatera powieści, mówiącego „Było w\ntym szkiełko i oko, zero czucia i wiary”. Po krótkim czasie stwierdza\njednak „Wolałem pozór od prawdy”.\nDrugą płaszczyzną dotyczącą aluzji w „Madame”, jest\nrozważanie o naturze tego zabiegu literackiego. Wymowny jest tu\ntytuł jednego z rozdziałów: „Kto poetę chce zrozumieć, musi pójść\nw poety kraj”, zaczerpnięty z Goethego. Stanowi to wyraźny przekaz,\nże nie da się zrozumieć aluzji czynionych przez artystę, nawet do\ndzieł, z którymi czytelnik się zapozna, nie znając kraju. Jest tak\nwłaśnie z powodu osadzenia każdego tekstu na gruncie\nliteracko-kulturowym, który zrozumieć może tylko ten, kto nim żyje.\nZ tego powodu czytelnik polski nie zawsze zrozumie pewne akcenty\nw literaturze chociażby amerykańskiej, a Amerykanin będzie raczej\nstronił od klasyki polskiej.\njęz.\nint.\nint.\njęz.\njęz.\n42 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\nNawiązania do innych tekstów kultury są także wykorzystywane\nw celu nawiązania polemiki lub ukazania kontrastu. Dobrze obrazuje\nto „Lalka” Bolesława Prusa, która jest uznawana z jednej strony za\nwyraz zawodu nurtem pozytywizmu w Polsce, a z drugiej strony za\npolemikę z twórczością romantyczną. Przez słowa bohaterów\nprzewija się oskarżenie: romantycy doprowadzili do spotęgowania\nniemocy narodu polskiego wobec zaborcy. Jak twierdzi chociażby\ndoktor Szuman: Polacy z romantyzmu powinni się leczyć.\nPrzedstawienie rozczarowania tekstami romantyzmu i ich wpływem\nna Polaków jest możliwe właśnie przez zastosowanie aluzji\nliterackiej. Stanisław Wokulski, główny bohater powieści,\nbezpośrednio krytykuje twórczość wieszczów narodowych, co widać\nw jego przemyśleniach: „Trzeba było poznawać kobiety nie przez\nokulary Mickiewiczów, Krasińskich albo Słowackich, ale ze statystyki,\nktóra uczy, że każdy anioł jest w dziesiątej części prostytutką”.\nWidoczny jest tu ostateczny upadek mitu miłości idealnej, od\npierwszego wejrzenia. Wokulski szukał perły, komunii dusz\nz ukochaną. Niestety doznał przykrej i bolesnej w skutkach deziluzji.\nZ pretensją zwraca się właśnie do twórców romantyzmu, którzy\nmistycyzm miłości traktowali jako jedno ze swoich przewodnich\nhaseł. „Zmarnowaliście życie moje… zatruliście dwa pokolenia!\nszepnął - Oto skutki waszych sentymentalnych poglądów na\nmiłość”X mówi Wokulski. Oprócz aluzji bezpośredniej, sama osoba\nWokulskiego, przez swoje czyny i dualizm swojej natury, pokazuje\nmetaforyczną walkę duszy namiętnego romantyka, walczącego\no ojczyznęX i skrupulatnego pozytywisty aprobującego idee\norganicyzmu. Można więc stwierdzić, że „Lalka” również jest\npowieścią opartą na aluzji zarówno pośredniej, jak i bezpośredniej,\nktóra służy w tym wypadku do podważenia słuszności dawnych\nwzorców i ideałów, co może wynikać z doświadczeń życiowych jej\ntwórcy, który dorastając w epoce romantyzmu, przesiąknięty jego\nkulturą, przeszedł w okres po powstaniu styczniowym, niosący za\nsobą zawód poprzednią epoką.\nJeszcze inną formę aluzji literackiej, chyba najbardziej\nbezpośrednią, ukazuje Gustaw Herling-Grudziński w „Ofiarowaniu”,\nktóre jest parafrazą fragmentu biblijnej Księgi Rodzaju (18, 23-33\nint.\njęz.\nint.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 43\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\n122\n123\n124\n125\n126\n127\n128\n129\n130\n131\n132\n133\n134\n135\ni 21, 1-7). Historia ze Starego Testamentu jest przedstawiona\nw zupełnie innym świetle. Możemy odczuć strach Abrahama, jego\nrozterki: „Wyobraźnia podsunęła mu ich krzyki i płacz, Sarę\nrozdzierającą na sobie suknie, Eliezera na kolanach […]”. W tym\nopowiadaniu autor, sięgając do fundamentów kultury, chce pokazać\nnie tylko bardziej ludzką twarz Abrahama, ale odczarować jego\nwizerunek jako beznamiętnego egzekutora. Wskazuje na to jego\nwypowiedź, w której stwierdza, że nie jest możliwym, aby ojciec\npoprowadził swojego syna na śmierć, nie odczuwając lęku, a Bóg nie\nmoże stawiać ludzi w tak strasznych sytuacjach. ZdecydowanieX\nwpływ na zainteresowanie autora kwestią biblijną miało jego\nżydowskie pochodzenie, a więc wychowanie w kulturze opartej na\nPismach, które stanowiło wypełnienie jego przestrzeni kulturowej już\nod najmłodszych lat, oraz jego przejścia w łagrach, skłaniające go do\nrefleksji nad tak fundamentalnymi kwestiami jak relacja człowieka\nz Bogiem.\nPodsumowując, można powiedzieć, że każde dzieło jest na swój\nsposób uniwersalne, ponieważ jego treść wynika z uniwersalnych\nmotywów mających swój początek w mitach i wierzeniach. Jest tak\ndlatego, że poruszają one problemy oraz zagadnienia dotyczące\nludzi w każdej epoce. Mimo że zmieniają się perspektywy obserwacji\nzjawisk, to same w sobie zjawiska nie zmieniają się na przestrzeni\ndziejów i kultur. Miłość, rozum, walka, władza to tylko nieliczne\nz wielu motywów, które zataczają krąg w przestrzeni kulturowej\nniczym mityczny Uroboros. Tym sposobem każdy posiada dookoła\nsiebie otoczkę wypełniającą próżnię, która stanowi jego samego,\nkieruje jego poznaniem siebie i patrzeniem na innych. Jak uważa\nDonna Ford „Książki to klucz do wiedzy, a wiedza to klucz do życia”.\nJeżeli książki miałyby symbolizować tu kulturę, to cytat ten dobrze\nopisuje ludzką kondycję. Tym, co nas stanowi, a czego nie\notrzymaliśmy od natury, jest świat aluzji. Aluzją jest też nasze życie,\nbo niekiedy tak jak romantyk chcemy kochać, walczyć, „mieć serce\ni patrzać w serce”, a czasem jesteśmy skrupulatnymi realistami\npolegającymi na „szkiełku i oku”. Bywamy też synami marnotrawnymi\ni zazdrosnymi Herami. Można więc stwierdzić, że nie ma dzieła\njęz.\njęz.\njęz.\nint.\njęz.\njęz.\njęz.\n44 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n136\n137\npowstałego w kulturowej próżni, a każdy twórcaX świadomieX, lub\nnieX aluzją się posługuje. [1179 wyrazów]\nint. int.\nint.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Lalki Bolesława Prusa)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery\n(rola aluzji literackich w kreowaniu postaci bohatera, różnorodność odniesień\njako element dialogu z kulturą); również funkcjonalnie wykorzystano odniesienie\ndo Lalki Bolesława Prusa (polemika z wzorem romantycznego kochanka, analiza\nroli literatury w kształtowaniu postawy bohatera); funkcjonalnie wykorzystano\nodwołanie do Ofiarowania Gustawa Herlinga-Grudzińskiego\nfunkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: literacki (odwołania do\nróżnych dzieł literackich), historycznoliteracki (elementy programowe\nromantyzmu i pozytywizmu), biblijny (parafraza i jej rola w budowaniu znaczeń\nw Ofiarowaniu)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność analizy wybranych tekstów literackich i szerokie konteksty\ninterpretacyjne świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nkonsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny; 1 błąd\nw spójności wewnątrzakapitowej.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 13 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 10 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n28 punktów\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 45","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":35,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"<p>Temat 1. (0-35)<br>Żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.<br>Rozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.<br>W pracy odwołaj się do:<br>lektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych na początku<br>arkusza egzaminacyjnego<br>innych utworów literackich<br>wybranego kontekstu.<br>Wymagania ogólne i szczegółowe<br>Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na<br>s. 13-14 Informatora.<br>Zasady oceniania<br>Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się<br>na s. 15-33 Informatora.<br>Przykładowe ocenione rozwiązania<br>Przykład 1.<br>Błędy<br>rzeczowe, błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>Żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni, a świadome<br>nawiązania do innych dzieł stanowią ważny element w procesie<br>twórczym. Nawiązania te obecne są w dziełach literackich dzięki<br>aluzjom, a te wymagają od czytelnika spostrzegawczości oraz<br>umiejętności odczytania ich znaczeń. Zmusza to odbiorców<br>dzieł literackich do refleksji poprzez szukanie podobieństw<br>i różnic między utworami, pogłębia interpretację, pomaga<br>w zrozumieniu i pełniejszym przedstawieniu problematyki<br>utworów. Wykorzystanie dorobku poprzedników pomaga<br>w rozprawieniu się z konkretnymi tradycjami, w ich akceptacji<br>bądź w odrzuceniu. Aluzja literacka ma na celu nakierowanie<br>czytelnika na zabiegi kompozycyjne oraz wprowadzenie pewnej<br>„gry” między autorem, dziełem a odbiorcą. Wielość powstałych<br>w ten sposób symboli ma na celu wzbudzenie u czytających<br>chęci szukania, analizowania ich znaczeń i związków, jakie<br>zachodzą między różnymi dziełami sztuki.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>36 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2024/2025<br>sp.<br>sp.<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>Przykładem utworu, w którym obecne są liczne odniesienia<br>do literatury, dzieł muzycznych czy koncepcji filozoficznych, jest<br>„Madame” Antoniego Libery. Aluzja literacka pełni w tym<br>utworze wiele funkcji. ‿ W czytaniu powieści można wyróżnić<br>dwa etapy. Pierwszym będzie zwykłe przeczytanie skupiające<br>się tylko na fabule. Jest to dosyć powierzchowne. Dopiero<br>zauważenie nawiązań daje dodatkowe możliwości odczytania<br>utworu i dogłębnych rozważań.<br>Jedną z głównych ról aluzji jest wpływ na tworzenie warstwy<br>fabularnej utworu. Bezpośrednie cytaty, tytuły wpływają na<br>przebieg wydarzeń. Postaci występujące w dialogach<br>wykorzystują słowa pochodzące ze słynnych dramatów, takich<br>jak „Hamlet” czy „Fedra”. Na apelu szkolnym recytowane były<br>wiersze „No pasaran” Władysława Broniewskiego czy „Lewą<br>marsz” Włodzimierza Majakowskiego. Przedstawienie<br>reżyserowane przez głównego bohatera zawierało w sobie<br>odwołania do wielu słynnych postaci m.in. Ajschylosa,<br>Szekspira, Racine’a, Goethego. Fragmenty przywoływanych<br>dzieł mają ogromny wpływ na bohatera powieści. Stanowią filtr,<br>przez który interpretuje on rzeczywistość. Utwory te pomagają<br>mu wykreować obraz fascynującej go nauczycielki francuskiego.<br>Dobrym przykładem jest założenie przez protagonistę Zeszytu<br>Cytatów. Spisuje tam fragmenty hymnu „Ren” Friedricha<br>Hölderlina, „Gdańskich wspomnień młodości” Joanny<br>Schopenhauer oraz „Zwycięstwa” Josepha Conrada. Te cytaty<br>opowiadają historię tytułowej Madame, nawet jej drugie imię<br>wybrane zostało na cześć dzieła literackiego. Aluzja tworzy<br>fabułę, jest jej nieodłączną częścią. To ona ma realny wpływ na<br>akcję oraz dalsze poczynania bohatera.<br>Istotne jest także zauważanie sposobu kreowania postaci<br>występujących w powieści. Jeśli czytelnik spojrzy na utwór<br>w kontekście światopoglądowym i mitologicznym, znajdzie tam<br>wiele odwołań. Nawiązanie do znanych każdemu mitów<br>sprawia, że łatwiej i dokładniej możemy zrozumieć bohaterów -<br>ich uczucia i sytuację, w której się znaleźli. Przykładem jest mit<br>Syzyfa przywołany w historii Jerzyka, a konkretnie w jego<br>jęz.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 37<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>86<br>87<br>88<br>89<br>beznadziejnej walce z systemem komunistycznym. Znajdujemy<br>również mit kobiety wiecznej. Madame kreowana jest na kobietę<br>dojrzałą, niedostępną, w idealnym wieku. Mont Blanc, miejsce<br>narodzin Madame, jest dla kobiety symbolem wolności, miejsca,<br>do którego chce wrócić za wszelką cenę. Ten sam szczyt<br>pojawia się w dramacie Juliusza Słowackiego, gdy Kordian<br>rozważa swoją życiową wędrówkę. Aluzje powalają na<br>pogłębienie interpretacji utworu, zrozumienie bohaterów.<br>Zmusza to również czytelnika do refleksji, szukania<br>podobieństw czy też różnic między postaciami z różnych<br>utworów, odnoszenia ich do znanych (stereo- i arche-) typów.<br>W powieści „Madame” ważna jest przede wszystkim kreacja<br>głównego bohatera. Wydaje się, że protagonista ma cechy<br>bohatera romantycznego, a z drugiej strony został stworzony, by<br>swoim zachowaniem momentami rozśmieszyć czytelnika.<br>Bohater odczuwa wyobcowanie i wyższość nad rówieśnikami.<br>Jego uczucie do nauczycielki francuskiego tylko potęguje jego<br>udręki. Podejmuje on kroki do zbliżenia się do obiektu swoich<br>westchnień. Znajomość tylu przywołanych w powieści utworów,<br>umiejętność mówienia cytatami z Szekspira czy wyznanie<br>miłości poprzez cytowanie „Fedry” Racine’a, kształtują<br>u bohatera duszę romantyczną. To właśnie dzięki licznym<br>aluzjom i nawiązaniom jesteśmy w stanie lepiej poznać<br>głównego bohatera. Dodatkowo, bardzo dobra znajomość przez<br>licealistę francuskiego i łaciny świadczą o związkach z kulturą<br>zachodnią. Z drugiej strony bohater jest zdolny do wywołania<br>efektu humorystycznego. Wykorzystane tu zostają „Popioły”<br>Stefana Żeromskiego. Licealista z jednej strony wyśmiewa<br>zachwycających się erotyczną stroną lektury kolegów,<br>a jednocześnie sam wybiera właśnie park Żeromskiego ma<br>miejsce swoich rozmyślań i planowania. Bohatera nie opuszcza<br>myśl, że urodził się za późno, że wszystkie twórcze możliwości<br>są już wykorzystane, dlatego tak wielki wpływ na jego<br>postępowanie miały wszystkie przywołane w powieści dzieła.<br>Co znamienne jednak, pod koniec swojej historii zmienia<br>myślenie, co do czasu swoich narodzin.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>38 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2024/2025<br>90<br>91<br>92<br>93<br>94<br>95<br>96<br>97<br>98<br>99<br>100<br>101<br>102<br>103<br>104<br>105<br>106<br>107<br>108<br>109<br>110<br>111<br>112<br>113<br>114<br>115<br>116<br>117<br>118<br>119<br>120<br>121<br>122<br>123<br>124<br>125<br>Świadome kreowanie bohatera wzorowanego na postaci<br>z innego dzieła znajdujemy również w „DziadachX cz. IV”X<br>Adama Mickiewicza. Gustaw pobierał nauki u księdza, który<br>podsuwał mu do czytania utwory romantyczne, takie jak<br>„Cierpienia młodego Wertera”. Aluzja do dzieła Goethego<br>pozwala na lepsze zrozumienie nieszczęśliwie zakochanego<br>Gustawa, jego uczuć, podjętych decyzji oraz lepiej obrazuje<br>problemy romantycznych bohaterów. Znając losy Wertera,<br>domyślamy się, jaki wpływ miał na pojmowanie przez Gustawa<br>istoty romantycznej miłości, skąd potrzeba czy też konieczność<br>zadawania sobie cierpienia (symboliczne dźgnięcia sztyletem)<br>i pragnienie śmierci po rozstaniu z miłością stanowiącą sens<br>życia.<br>Spostrzegawczość, której wymaga aluzja, rozszerza<br>i pogłębia interpretację sceny V aktu II „Wesela” Stanisława<br>Wyspiańskiego. Marysi, bawiącej się na weselu, objawia się<br>duch jej zmarłego narzeczonego. Widmo wspomina ich wspólną<br>miłość, uczucia. Scena ta od razu kojarzy się z balladą<br>„Romantyczność” Adama Mickiewicza. Zarówno Karusię, jak<br>i Marysię odwiedza zmarły narzeczony. Tylko one widzą i słyszą<br>swoich dawnych ukochanych. Miłość Karusi przetrwała próbę<br>czasu i śmierci, z kolei Marysia dostrzega, że Widmo to tylko<br>zimny trup. Rozumie, że przeszłość nie wróci, i wybiera swojego<br>męża, Wojtka. Aluzja ta, oprócz pomocy w lepszej interpretacji,<br>kryje w sobie przesłanie od autora. Wyspiański rozprawia się z<br>wiarą w coś niemożliwego, za pomocą odwołania się do ballady<br>demitologizuje romantyczną miłość. W ten sposób spełnia się<br>rola aluzji jako wykorzystania dorobku poprzedników do<br>rozwinięcia myśli i rozprawienia się z konkretnym problemem.<br>Daje to możliwość otwarcia interpretacji oraz zastanowienia nad<br>dialogiem międzytekstowym oraz międzypokoleniowym.<br>Świadome nawiązania pełnią ogromną rolę w literaturze.<br>Pomagają rozprawić się z problematyką utworów, dają<br>wskazówki oraz możliwości porównania ideologii, epok czy<br>poglądów. To właśnie aluzja umożliwia odkrycie inspiracji<br>autora, motywów wykorzystanych do stworzenia dzieła. Dzięki<br>int. int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 39<br>126<br>127<br>128<br>129<br>130<br>131<br>132<br>133<br>134<br>135<br>136<br>nawiązaniom czytelnik jest w stanie przekroczyć warstwę<br>powierzchowną, dotrzeć do głębi i poszerzyć interpretację<br>utworu. Taką rolę pełnią nawet tytuły rozdziałów w „Madame”,<br>takie jak „Komu bije dzwon” czy „Na początku było Słowo”.<br>Bezpośrednie odwołania zapowiadają, co będzie się działo,<br>nakłaniają do rozmyślania, zagłębienia się w akcję oraz budzą<br>coraz to większą ciekawość. Te szczegóły nadają powieści<br>dodatkowych atutów. Powieść Antoniego Libery utwierdza<br>w przekonaniu, że żadne dzieło nie powstaje w próżni<br>kulturowej, a aluzja staje się łącznikiem między dorobkiem<br>poprzedników, autorem a czytelnikiem. [1024 wyrazy]<br>jęz.<br>jęz.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Wesela Stanisława<br>Wyspiańskiego);<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery<br>(funkcjonalna analiza aluzji literackich do dzieł pisarzy i filozofów, pełne<br>wnioskowanie argumentacyjne dotyczące roli tych aluzji); również w pełni<br>funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Dziadów cz. IV (kreacja bohatera<br>romantycznego w kontekście odwołań do innych dzieł romantycznych) oraz<br>odniesienia do Wesela Stanisława Wyspiańskiego (funkcjonalna analiza sposobu<br>ukazania scen fantastycznych w nawiązaniu do Romantyczności Mickiewicza)<br>funkcjonalnie wykorzystano również liczne konteksty interpretacyjne<br>(historycznoliteracki - kreacje bohaterów o cechach romantyków; literacki -<br>nawiązania do licznych utworów literackich, także kontekst mitologiczny,<br>biograficzny i kulturowy)<br>bogata argumentacja<br>funkcjonalność omówionych dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne<br>świadczą o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy<br>zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,<br>jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób<br>wyrazisty i konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;<br>1 zaburzenie spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie -<br>z nieuzasadnionego zastosowania w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 27-34)<br>czasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.<br>jęz.<br>40 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2024/2025</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację<br>tematu; 14 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.<br>Łącznie<br>29 punktów<br>Przykład 2.<br>Błędy<br>rzeczowe,<br>błędy<br>w kompozycji<br>Błędy językowe<br>(w tym<br>stylistyczne),<br>ortograficzne<br>i interpunkcyjne<br>01<br>02<br>03<br>04<br>05<br>06<br>07<br>08<br>09<br>10<br>11<br>12<br>13<br>14<br>15<br>16<br>17<br>18<br>19<br>20<br>21<br>22<br>23<br>24<br>25<br>26<br>27<br>Każdy człowiek jest zbiorem tego, co dała mu naturaX i tego, co<br>otrzymał z zewnątrz, czyli świata mitów, kultury na nich opartej, religii<br>i fikcji. Aluzja literacka niewątpliwie ma swoje źródło w tej mieszance,<br>która jest tym bogatsza, im człowiek jest lepszym erudytą i im<br>bardziej jest zanurzony w kulturze, poprzez przyswajanie jej dzieł.<br>Jak podaje księga Koheleta „To, co jest, już było, a to, co ma być<br>kiedyś, już jest.”. Z takim spojrzeniem na świat identyfikowali się<br>również stoicy, twierdząc, że świat to wciąż na nowo odgrywający się<br>spektakl. Z taką myślą filozoficzną, zwaną apokatastasis, musi się<br>zmierzyć prędzejX czy później każdy, kto sięgnie po wytwory kultury.<br>Gdybyśmy szli po schodach aluzji od dzieł współczesnych, przez<br>romantyczne, aż do antyku, prawdopodobnie nie zatrzymalibyśmy<br>się wcześniej niż na mitach Greków lub na Biblii. Nawet prekursorzy<br>naszej kultury, tacy jak Homer, Horacy czy Anakreont z Teos, nie<br>brali swoich idei, motywów z próżni. Wręcz przeciwnie, źródłem<br>aluzji, mniej czy bardziej bezpośrednich, była dla nich mitologia.<br>Trafnie wpływ kultury na twórczość opisuje bohater „Madame”<br>Antoniego Libery: „Proszę pomyśleć, kim byliby […] bohaterowie<br>Fedry, gdyby odjąć im wszystko, co dostali od swoich artystów? […]<br>Bez fundamentu kultury, bez tabu i obyczaju”.<br>Ten jakże wymowny cytat pochodzi z powieści, która jest<br>nasycona aluzjami. W powieści Libery przedstawiona jest historia<br>owianego tajemnicą romansu licealisty z tytułową Madame -<br>nauczycielką francuskiego, osadzona na tle szarej rzeczywistości<br>PRL. Powieść, mogłaby zostać uznana za przyzwoity, acz nie<br>wyróżniający się romans, gdyby nie bogactwo aluzji literackich, które<br>nadają opowieści mistycyzmu i głębi. Zdaje się, że podkreśla to sam<br>int.<br>jęz.<br>int.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 41<br>sp.<br>28<br>29<br>30<br>31<br>32<br>33<br>34<br>35<br>36<br>37<br>38<br>39<br>40<br>41<br>42<br>43<br>44<br>45<br>46<br>47<br>48<br>49<br>50<br>51<br>52<br>53<br>54<br>55<br>56<br>57<br>58<br>59<br>60<br>61<br>62<br>63<br>autor już w motcie z pism Artura Schopenhauera, które głosi:<br>„Romansopisarz powinien dążyć nie do tego, by opisywać wielkie<br>wydarzenia, lecz by małe czynić interesującymi.”.<br>Czytając „Madame”, można odnieść silne wrażenie, że to<br>właśnie użyte w tekście odwołania do innych dzieł kreują to, jak<br>odbieramy postaci i akcję, oraz to, w jaki sposób protagonista<br>odbiera świat. Jednym z najważniejszych tekstów służących za<br>aluzje bezpośrednie jest tutaj „Ren” Friedricha Hölderlina, drugim<br>„Fedra” Jeana Racine’a.<br>Przykładem skażenia kulturą, jak to określił sam bohater, jest<br>porównanie siebie, do romantycznego artysty, który gardzi<br>igrzyskami plebsu, jest ponad to i „cierpi za miliony”. Takie wnioski<br>wysnuwa główna postać podczas balu maturalnego. Tutaj jest to<br>oczywiście aluzja do Konrada z III cz. „Dziadów” Adama<br>Mickiewicza. Co więcej, aluzję do romantycznej „walki” z<br>racjonalnością czynów widzimy w debacie klasy na lekcji<br>francuskiego, gdzie wyodrębnia się patriotyczne stronnictwo<br>„romantyków” zacięcie broniących honoru ojczyzny i racjonalnego, a<br>nawet cynicznego Rożka Goltza. Wszystkie te przykłady obrazująX<br>jak silnie może wpłynąć zastosowane aluzji literackiejX na odbiór<br>sceny.‿Potrafią ze zwykłej kłótni w klasie uczynić wojnę idei, którą<br>widać też w przemyśleniach bohatera powieści, mówiącego „Było w<br>tym szkiełko i oko, zero czucia i wiary”. Po krótkim czasie stwierdza<br>jednak „Wolałem pozór od prawdy”.<br>Drugą płaszczyzną dotyczącą aluzji w „Madame”, jest<br>rozważanie o naturze tego zabiegu literackiego. Wymowny jest tu<br>tytuł jednego z rozdziałów: „Kto poetę chce zrozumieć, musi pójść<br>w poety kraj”, zaczerpnięty z Goethego. Stanowi to wyraźny przekaz,<br>że nie da się zrozumieć aluzji czynionych przez artystę, nawet do<br>dzieł, z którymi czytelnik się zapozna, nie znając kraju. Jest tak<br>właśnie z powodu osadzenia każdego tekstu na gruncie<br>literacko-kulturowym, który zrozumieć może tylko ten, kto nim żyje.<br>Z tego powodu czytelnik polski nie zawsze zrozumie pewne akcenty<br>w literaturze chociażby amerykańskiej, a Amerykanin będzie raczej<br>stronił od klasyki polskiej.<br>jęz.<br>int.<br>int.<br>jęz.<br>jęz.<br>42 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2024/2025<br>64<br>65<br>66<br>67<br>68<br>69<br>70<br>71<br>72<br>73<br>74<br>75<br>76<br>77<br>78<br>79<br>80<br>81<br>82<br>83<br>84<br>85<br>86<br>87<br>88<br>89<br>90<br>91<br>92<br>93<br>94<br>95<br>96<br>97<br>98<br>99<br>Nawiązania do innych tekstów kultury są także wykorzystywane<br>w celu nawiązania polemiki lub ukazania kontrastu. Dobrze obrazuje<br>to „Lalka” Bolesława Prusa, która jest uznawana z jednej strony za<br>wyraz zawodu nurtem pozytywizmu w Polsce, a z drugiej strony za<br>polemikę z twórczością romantyczną. Przez słowa bohaterów<br>przewija się oskarżenie: romantycy doprowadzili do spotęgowania<br>niemocy narodu polskiego wobec zaborcy. Jak twierdzi chociażby<br>doktor Szuman: Polacy z romantyzmu powinni się leczyć.<br>Przedstawienie rozczarowania tekstami romantyzmu i ich wpływem<br>na Polaków jest możliwe właśnie przez zastosowanie aluzji<br>literackiej. Stanisław Wokulski, główny bohater powieści,<br>bezpośrednio krytykuje twórczość wieszczów narodowych, co widać<br>w jego przemyśleniach: „Trzeba było poznawać kobiety nie przez<br>okulary Mickiewiczów, Krasińskich albo Słowackich, ale ze statystyki,<br>która uczy, że każdy anioł jest w dziesiątej części prostytutką”.<br>Widoczny jest tu ostateczny upadek mitu miłości idealnej, od<br>pierwszego wejrzenia. Wokulski szukał perły, komunii dusz<br>z ukochaną. Niestety doznał przykrej i bolesnej w skutkach deziluzji.<br>Z pretensją zwraca się właśnie do twórców romantyzmu, którzy<br>mistycyzm miłości traktowali jako jedno ze swoich przewodnich<br>haseł. „Zmarnowaliście życie moje… zatruliście dwa pokolenia!<br>szepnął - Oto skutki waszych sentymentalnych poglądów na<br>miłość”X mówi Wokulski. Oprócz aluzji bezpośredniej, sama osoba<br>Wokulskiego, przez swoje czyny i dualizm swojej natury, pokazuje<br>metaforyczną walkę duszy namiętnego romantyka, walczącego<br>o ojczyznęX i skrupulatnego pozytywisty aprobującego idee<br>organicyzmu. Można więc stwierdzić, że „Lalka” również jest<br>powieścią opartą na aluzji zarówno pośredniej, jak i bezpośredniej,<br>która służy w tym wypadku do podważenia słuszności dawnych<br>wzorców i ideałów, co może wynikać z doświadczeń życiowych jej<br>twórcy, który dorastając w epoce romantyzmu, przesiąknięty jego<br>kulturą, przeszedł w okres po powstaniu styczniowym, niosący za<br>sobą zawód poprzednią epoką.<br>Jeszcze inną formę aluzji literackiej, chyba najbardziej<br>bezpośrednią, ukazuje Gustaw Herling-Grudziński w „Ofiarowaniu”,<br>które jest parafrazą fragmentu biblijnej Księgi Rodzaju (18, 23-33<br>int.<br>jęz.<br>int.<br>jęz.<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 43<br>100<br>101<br>102<br>103<br>104<br>105<br>106<br>107<br>108<br>109<br>110<br>111<br>112<br>113<br>114<br>115<br>116<br>117<br>118<br>119<br>120<br>121<br>122<br>123<br>124<br>125<br>126<br>127<br>128<br>129<br>130<br>131<br>132<br>133<br>134<br>135<br>i 21, 1-7). Historia ze Starego Testamentu jest przedstawiona<br>w zupełnie innym świetle. Możemy odczuć strach Abrahama, jego<br>rozterki: „Wyobraźnia podsunęła mu ich krzyki i płacz, Sarę<br>rozdzierającą na sobie suknie, Eliezera na kolanach […]”. W tym<br>opowiadaniu autor, sięgając do fundamentów kultury, chce pokazać<br>nie tylko bardziej ludzką twarz Abrahama, ale odczarować jego<br>wizerunek jako beznamiętnego egzekutora. Wskazuje na to jego<br>wypowiedź, w której stwierdza, że nie jest możliwym, aby ojciec<br>poprowadził swojego syna na śmierć, nie odczuwając lęku, a Bóg nie<br>może stawiać ludzi w tak strasznych sytuacjach. ZdecydowanieX<br>wpływ na zainteresowanie autora kwestią biblijną miało jego<br>żydowskie pochodzenie, a więc wychowanie w kulturze opartej na<br>Pismach, które stanowiło wypełnienie jego przestrzeni kulturowej już<br>od najmłodszych lat, oraz jego przejścia w łagrach, skłaniające go do<br>refleksji nad tak fundamentalnymi kwestiami jak relacja człowieka<br>z Bogiem.<br>Podsumowując, można powiedzieć, że każde dzieło jest na swój<br>sposób uniwersalne, ponieważ jego treść wynika z uniwersalnych<br>motywów mających swój początek w mitach i wierzeniach. Jest tak<br>dlatego, że poruszają one problemy oraz zagadnienia dotyczące<br>ludzi w każdej epoce. Mimo że zmieniają się perspektywy obserwacji<br>zjawisk, to same w sobie zjawiska nie zmieniają się na przestrzeni<br>dziejów i kultur. Miłość, rozum, walka, władza to tylko nieliczne<br>z wielu motywów, które zataczają krąg w przestrzeni kulturowej<br>niczym mityczny Uroboros. Tym sposobem każdy posiada dookoła<br>siebie otoczkę wypełniającą próżnię, która stanowi jego samego,<br>kieruje jego poznaniem siebie i patrzeniem na innych. Jak uważa<br>Donna Ford „Książki to klucz do wiedzy, a wiedza to klucz do życia”.<br>Jeżeli książki miałyby symbolizować tu kulturę, to cytat ten dobrze<br>opisuje ludzką kondycję. Tym, co nas stanowi, a czego nie<br>otrzymaliśmy od natury, jest świat aluzji. Aluzją jest też nasze życie,<br>bo niekiedy tak jak romantyk chcemy kochać, walczyć, „mieć serce<br>i patrzać w serce”, a czasem jesteśmy skrupulatnymi realistami<br>polegającymi na „szkiełku i oku”. Bywamy też synami marnotrawnymi<br>i zazdrosnymi Herami. Można więc stwierdzić, że nie ma dzieła<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>int.<br>jęz.<br>jęz.<br>jęz.<br>44 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym<br>od roku szkolnego 2024/2025<br>136<br>137<br>powstałego w kulturowej próżni, a każdy twórcaX świadomieX, lub<br>nieX aluzją się posługuje. [1179 wyrazów]<br>int. int.<br>int.</p>\n<ol><li>Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości</li></ol>\n<p>spełnia formalne warunki:<br>znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Lalki Bolesława Prusa)<br>w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu<br>jest wypowiedzią argumentacyjną<br>nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.</p>\n<ol><li>Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt</li></ol>\n<p>w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery<br>(rola aluzji literackich w kreowaniu postaci bohatera, różnorodność odniesień<br>jako element dialogu z kulturą); również funkcjonalnie wykorzystano odniesienie<br>do Lalki Bolesława Prusa (polemika z wzorem romantycznego kochanka, analiza<br>roli literatury w kształtowaniu postawy bohatera); funkcjonalnie wykorzystano<br>odwołanie do Ofiarowania Gustawa Herlinga-Grudzińskiego<br>funkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: literacki (odwołania do<br>różnych dzieł literackich), historycznoliteracki (elementy programowe<br>romantyzmu i pozytywizmu), biblijny (parafraza i jej rola w budowaniu znaczeń<br>w Ofiarowaniu)<br>bogata argumentacja<br>funkcjonalność analizy wybranych tekstów literackich i szerokie konteksty<br>interpretacyjne świadczą o erudycji zdającego.</p>\n<ol><li>Kompozycja wypowiedzi</li></ol>\n<p>3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy<br>zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,<br>jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób<br>konsekwentny.<br>3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny; 1 błąd<br>w spójności wewnątrzakapitowej.<br>3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.</p>\n<ol><li>Język wypowiedzi</li></ol>\n<p>4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych<br>(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację<br>tematu; 13 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.<br>4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.<br>4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 10 błędów interpunkcyjnych.<br>Łącznie<br>28 punktów<br>Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 45</p>","solutions":[]}