{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 2","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 2. (0-35)\nParabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych,\nfilozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych, związanych z sytuacją egzystencjalną\nczłowieka. […] Charakterystyczną cechą parabolicznego dzieła literackiego jest jego\ndwupoziomowość wymagająca od czytelnika dojrzałej i rozbudowanej interpretacji - w innym\nbowiem wypadku dzieło pozostanie odczytane w sposób literalny, uproszczony i nie odsłoni\nswego ukrytego i nadrzędnego sensu. (Słownik gatunków literackich)\nRozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze.\nPunktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.\nW pracy odwołaj się do:\nlektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych na początku\narkusza egzaminacyjnego\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe, błędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\nParabola to forma literacka polegająca na zestawieniu\ndwóch poziomów utworu - pierwsza płaszczyzna najczęściej\nobejmuje świat przedstawiony w sposób prosty i schematyczny,\ndruga zaś zawiera jakąś prawdę uniwersalną. W utworze\nparabolicznym bohaterowie i wydarzenia ukazane na tle fabuły\nmają drugorzędne znaczenie względem ukrytych wartości\nmoralnych. Taka konstrukcja paraboli nadaje jej dydaktyczny\ncharakter. Właściwe odczytanie dzieła parabolicznego wymaga\nprzejścia od jej dosłownego znaczenia do sensu\nsymbolicznego, alegorycznego. Parabola przyjmuje inną rolę\nw zależności od sposobu jej użycia przez twórcę - może służyć\ndo przekazywania wartości istotnych w oczach autora, do\n46 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\nwyrażania poglądów i myśli, ułatwienia przyswojenia treści\ntrudnych dla odbiorcy czy do uniwersalizacji pewnych\nproblemów i zagadnień.\nPrzypowieść, nazywana także parabolą, jest jednym\nz najbardziej charakterystycznych gatunków literackich\nwystępujących w Nowym Testamencie. Paraboliczność historii\nzawartych w Biblii miała na celu przybliżanie trudnych treści\nteologicznych. „Przypowieść o synu marnotrawnym” opowiada\no mężczyźnie, który roztrwonił cały majątek dany od ojca, po\nczym z pokorą wrócił do domu błagać o przebaczenie.\nUcieszony ojciec wyprawił huczną ucztę na cześć powrotu syna.\nNa płaszczyźnie niedosłownej głowa rodziny staje się obrazem\nBoga, który przyjmuje każdego grzesznika żałującego swych\nczynów. Abstrakcyjna postać Boga w Biblii, brak Jego\nfizycznego wizerunku tudzież imienia znacznie utrudniają\nzrozumienie bożego miłosierdzia oraz gotowości Boga do\nwybaczenia, jednak osadzenie akcji w powszechnie znanych\nrealiach i nadanie schematycznym postaciom symbolicznego\nwymiaru umożliwia przekazywanie prawd religijnych w sposób\nbardziej przystępny dla odbiorcy.\nJednym z dzieł kultury odnoszących się do biblijnych\nprzypowieści jest obraz pt. „Ślepcy” Pietera Bruegla. Został on\nnamalowany na podstawie parabolicznej historii o ślepcach,\npochodzącej z Nowego Testamentu. Dzieło przedstawia kilku\nślepych mężczyzn trzymających kije, które pozwalają im na\nprowadzenie grupy. Niewidomy przewodnik przewraca się\ni wpada do dołu, ciągnąc tym samym resztę podróżników\nw zagłębienie. Dzieło renesansowego malarza wykorzystuje\nalegoryczną scenę biblijną, nadając jej nową formę. Ślepcy to\nludzie bezkrytycznie podążający za przewodnikami, którzy\nostatecznie prowadzą ich do zła. Obraz Bruegla świadczy\no bogatej symbolice, której genezy można szukać właśnie\nw przypowieści. Paraboliczny charakter biblijnej historii\no ślepcach sprawił, że mogła ona być przeniesiona do innej\nformy przekazu, gdyż paraboliczność nadaje utworom\nnieoczywisty i unikatowy charakter. W związku z tym dzieła\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 47\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\nparaboliczne często stają się źródłem odniesień i inspiracji.\nMyśli ukryte pod postacią symboli skutecznie oddziałują na inne\ndzieła kultury, umożliwiając tym samym rozprzestrzenianie się\nprawd zawartych w pierwotnych przypowieściach.\nDo utworów parabolicznych należy także „Opowieść\nwigilijna” Charlesa Dickensa, która prezentuje historię\nEbenezera Scrooge’a, skąpca pozbawionego empatii.\nMężczyźnie ukazuje się duch zmarłego wspólnika, który\nprzekonuje głównego bohatera, by ten się zmienił. Następnie\nScrooge’a nawiedzają kolejne duchy - postać widzi sceny ze\nswojego przeszłego, teraźniejszego i przyszłego życia, w którym\ndominują samotność, pustka i bezsens. Pod wpływem wydarzeń\nEbenezer otwiera się na ludzi, ich problemy i uczucia. Fabuła\nutworu jest nieskomplikowana, gdyż ma ona być jedynie\nnarzędziem do przekazania pewnych wartości moralnych.\nScrooge jest bowiem symbolem człowieka obojętnego na los\ninnych. Czytelnik poznaje większość akcji w ten sam sposób,\nw jaki robi to Scrooge, czyli za pośrednictwem duchów, których\nzadaniem jest ekspozycja wydarzeń. Odbiorca utworu i główny\nbohater znajdują się więc w tym samym położeniu względem\npoznawania nowych faktów. Pozwala to na zestawienie postawy\nScrooge’a z własnymi doświadczeniami, co pobudza do refleksji\nwzględem swojego postępowania. Ostateczna przemiana\nbohatera podkreśla wydźwięk moralizatorski utworu -\nniezależnie od tego, jaką osobą się jest, zawsze można\ndokonać zmiany na lepsze w swoim charakterze.\nParaboliczność świata przedstawionego pozwala wpłynąć na\nemocje i refleksje odbiorcy dzięki płaszczyźnie symbolicznej,\nmającej nadrzędne znaczenie w opowieści.\nDziełem, w którym paraboliczność pełni kluczową funkcję,\njest „Dżuma” Alberta Camusa. Czas akcji utworu nie jest\nkonkretny - narrator nie podaje pełnej daty, brakuje ostatniej\ncyfry roku wydarzeń. Okres, w jakim rozgrywa się historia,\nprzestaje być więc istotny, tworząc tym samym uniwersalne\nokoliczności dla prezentowanych wydarzeń. Fabuła okazuje się\nprosta i schematyczna - skupia się głównie na problemie walki\n48 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\nz epidemią w Oranie, algierskim mieście, a okoliczności akcji\nprzedstawiono w przejrzysty, uporządkowany sposób. Jeden\nz bohaterów - Jean Tarrou, mówiąc, że „każdy nosi w sobie\ndżumę\", podkreśla jednak symboliczne znaczenie tytułowej\nzarazy: epidemia ilustruje absurdalną walkę człowieka ze złem.\nCzas i wydarzenia stanowią tylko tło dla ukazania różnego\nnastawienia człowieka wobec zła - to wnioski natury\nfilozoficznej i moralnej wynikające z treści utworu mają\nkluczowe znaczenie. Paraboliczność świata przedstawionego\npozwoliła autorowi na wplecenie elementów filozofii\negzystencjalnej. Postawę charakterystyczną dla\negzystencjalizmu przyjęło dwóch bohaterów utworu - doktor\nBernard Rieux i Jean Tarrou. Postacie, mimo świadomości\nodgórnego skazania ich działań na klęskę, toczą bój przeciw\ndżumie. Rieux wiedział, że nie może wygrać z dżumą, lecz czuł,\nże jego obowiązkiem jest pełne poświęcenie się lekarskiej\nsłużbie podczas epidemii. Jean Tarrou poświęca się i działa\nw imię apoteozy buntu przeciwko złu - jego celem jest\nosiągnięcie świętości bez Boga. Pozostali bohaterowie „Dżumy”\nwyrażają inny stosunek względem zarazy. W warstwie\nsymbolicznej stają się ucieleśnieniem wielorakich postaw wobec\nzła. Cottard, przestępca uciekający od wymiaru\nsprawiedliwościX dzięki epidemii,X jest wyrazem żerowania na\ncudzym nieszczęściu, unikania odpowiedzialności. Raymond\nRambert, dziennikarz przybyły z Paryża, który początkowo\ndystansuje się od sytuacji w Oranie i chce uciec z miejsca\nepidemii, obrazuje egoizm i tchórzostwo. Ojciec Paneloux,\npierwotnie uznający dżumę za karę boską, słusznie zesłaną na\ngrzeszników, symbolizuje fanatyzm i poczucie wyższości. Dzięki\nodczytaniu bohaterów i okoliczności historii w sposób\nparaboliczny, odbiorca utworu może wyciągnąć wnioski\ndotyczące natury ludzkiej, sensu istnienia i moralności.\nParaboliczność może być narzędziem służącym do\nwyrażenia poglądów i myśli dotyczących nie tylko wartości\nuniwersalnych, lecz także kwestii politycznych i społecznych.\nPrzykładem paraboliczności w tym kontekście jest „Mistrz\nint. int. jęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 49\n121\n122\n123\n124\n125\n126\n127\n128\n129\n130\n131\n132\n133\n134\n135\n136\n137\n138\n139\n140\n141\n142\n143\n144\n145\n146\n147\n148\n149\n150\n151\n152\n153\n154\n155\n156\ni Małgorzata” Michaiła Bułhakowa, która to powieść staje się\nwyrazem sprzeciwu wobec systemu totalitarnego. Jednym\nz miejsc akcji jest komunistyczna Moskwa lat 30. XX wieku.\nPrzybywa do niej szatan - Woland, by wraz ze swoją świtą\nzorganizować coroczny bal. Woland nie jest typowym\nwyobrażeniem diabła. Szatan w powieści Bułhakowa to\nfaustowski obraz diabła, który „wiecznie zła pragnąc, wiecznie\nczyni dobro” - sprawia zło jedynie po to, by zdemaskować je\nu moskwian. W zestawieniu z szatanem, archetypem zła,\nsystem panujący w Rosji zdaje się być jeszcze bardziej zepsuty\ni odrażający. Także tytułowy Mistrz staje się symbolem jednostki\nodrzuconej i napiętnowanej przez państwo komunistyczne.\nDwuwymiarowość postaci podkreśla brak konkretnej tożsamości\nbohatera: nie ma on imienia, lecz jedynie pseudonim, dzięki\nczemu staje się figurą bardziej uniwersalną. Takie użycie\nparaboli pozwoliło na wyrażenie sprzeciwu wobec ogólnego\nładu w wyrafinowany sposób, jednocześnie pobudzając\nczytelnika do przemyśleń na temat życia i miejsca jednostki\nw systemie totalitarnym.\nUniwersalność paraboli jest jednym z aspektów, dzięki\nktórym pojawiała się ona nie tylko w początkach dziejów\nliteratury pod postacią krótkich przypowieści, lecz także\nw późniejszych latach, najczęściej jako powieści-parabole.\nPozwala ona na wprowadzenie bogatej, oddziałującej na inne\ndzieła symboliki, dzięki której teksty kultury nabierają głębi\ni wieloznaczności mimo uproszczonej fabuły i schematycznych\npostaci. Paraboliczność umożliwia zarówno nauczanie trudnych\ntreści za pomocą alegorycznych scen, jak i pobudzanie odbiorcy\ndo myślenia, refleksji i wyciągania własnych wniosków na\npodstawie odniesień do swoich indywidualnych doświadczeń.\nDwupoziomowa struktura paraboli pozwala na wprowadzenie\nelementów filozoficznych oraz uniwersalnych wartości\nmoralnych w sposób subtelny, a jednocześnie niebanalny\ni wielowymiarowy. Paraboliczna kreacja świata\nprzedstawionego w dziele literackim wpływa istotnie na\n50 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n157\n158\nwydźwięk utworu, jego przesłanie oraz dotarcie emocjonalne do\nodbiorców. [1150 wyrazów]\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa,\nMistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa\n(funkcjonalna analiza paraboliczności dzieła w jego wymiarze moralnym\ni filozoficznym, uniwersalizacja przesłania, pełne wnioskowanie argumentacyjne\ndotyczące roli paraboliczności w tworzeniu przesłania utworu); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do przypowieści biblijnych (uniwersalne\nprzesłania przypowieści o synu marnotrawnym i o ślepcach) oraz funkcję\nparaboliczności w kreacji świata przedstawionego oraz bohaterów w Mistrzu\ni Małgorzacie Michaiła Bułhakowa (funkcjonalna analiza uniwersalizacji\nw tworzeniu obrazu totalitarnego obrazu państwa)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst filozoficzny (egzystencjalizm\nw powieści Camusa; teologiczny (interpretacja przypowieści biblijnych) oraz\nspołeczno-polityczny (obraz państwa sowieckiego)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne\nświadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n34 punkty\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 51\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nPrzypowieść, inaczej parabola, to jeden z najstarszych gatunków\nliterackich. Znany jest przede wszystkim z Biblii jako utwór\nnarracyjny, który oprócz znaczenia dosłownego zawiera także\nznaczenie przenośne. W paraboli charakterystyczny jest jej\nuniwersalizm, czyli aktualność zawsze i wszędzie. Przypowieść stała\nsię inspiracją dla wielu twórców, którzy podjęli się wykorzystywania\njej cech w swoich dziełach. Dzięki temu zaczęła pełnić ona nieco\ninne funkcje, została uaktualniona i dostosowana do realiów danej\nepoki.\nParabola cieszy się dużą popularnością literatów, ponieważ\nmożna ją dostosować do zmieniającej się rzeczywistości. Dzieje się\ntak dzięki cechom właściwym dla tego typu utworów. Parabola jest\nopowieścią narracyjną ze schematyczną fabułą\ni niezindywidualizowanymi bohaterami, którzy prezentują pewne typy\npostaw. Ważnymi elementami świata przedstawionego są też\nmiejsce i czas zdarzeń. Fundamentem paraboli jest\ndwupłaszczyznowość, bo poprzez sens dosłowny przechodzi się do\ntego ukrytego, wielopoziomowego. Taką konstrukcję można spotkać\nprzede wszystkim w powieściach, opowiadaniach czy nowelach, ale\nmożna też mówić o wierszach, w których od konkretu autorzy\nprzechodzą do uogólnienia. Dlatego obok Alberta Camusa, Franza\nKafki warto zwrócić uwagę na utwory Wisławy Szymborskiej.\nW dziełach tych autorów charakter dydaktyczny znany z Biblii został\nzastąpiony szeregiem życiowych refleksji.‿ Przynoszą głębokie\nmyśli o naturze ludzkiej i regułach życia.\n„Przypowieść” Wisławy Szymborskiej to utwór z pogranicza\nprozy i poezjiX ukazujący uniwersalną sytuację. Trzej rybacy\nokreśleni numerami, a nie konkretnymi imionami, prezentują dwie\nodmienne postawy wobec człowieka wołającego o pomoc.\nNieokreślony czas i miejsce pobytu nieszczęśnika z racjonalnego\npunktu widzenia nie pozwalają na jego ratunek, ale trzeci rybak ma\nodmienne zdanie. „Wszędzie jest wyspa Tu” - w każdym miejscu\njęz.\njęz.\nint.\n52 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\nświata potrzebni są ludzie, którzy bez wahania okażą wsparcie,\nempatię, podejmą działanie na rzecz potrzebujących. Czasami\nwymaga to wręcz heroizmu, ale stanowi istotę człowieczeństwa. Oto\nwspółczesna przypowieść dla każdego człowieka.\nUtwór, w którym wydarzenia należy odczytywać na poziomie\ndosłownym i metaforycznym, to „Dżuma” Alberta Camusa. Już motto\nsugeruje, że jest to powieść współczesna, która ma cechy paraboli.\nPoprzez fikcję literacką, kreację świata przedstawionego, autor chce\npokazać prawdę o świecie, czyli coś, co istnieje, przez coś, co nie\nistnieje. Akcja dzieje się w Oranie, algierskim mieście, które niczym\nspecjalnych się nie wyróżnia i stanowi synonim rzeczywistości\nw ogóle. Miasto jest zamknięte, odgrodzone od reszty świata i ta\nizolacja sprawia, że takie realia mogą istnieć wszędzie.\nPonadczasowy wymiar powieści sugeruje także konstrukcja czasu,\nrzecz dzieje się w latach 40. XX wieku, ale nie ma dokładnie\nokreślonych dat. Dlatego niejednoznaczna czasoprzestrzeń\npowoduje, że Oran przypomina średniowieczny gród, ale i getto czy\nobóz koncentracyjny z czasów hitlerowskiej okupacji w Europie. Na\npoziomie dosłownym książka opowiada o epidemii dżumy oraz\nróżnych postawach ludzi w obliczu zarazy. Natomiast paraboliczna\nwymowa dzieła jest znacznie bardziej obszerna. Walkę z dżumą\nmożna porównać do walki z wrogiem podczas wojny. W obydwu\nsytuacjach widać dużą śmiertelność, izolowanie chorych, rozłąkę\nz bliskimi czy zobojętnienie ludzi na śmierć. Dżumę można odczytać\nteż jako zło. Według Tarrou, jednego z głównych bohaterów utworu,\nzło jest wpisane w naturę człowieka i ujawnia się najczęściej\nw sytuacjach ekstremalnych. Dobroć, którą człowiek czasami\nukazujeX jest wynikiem wewnętrznej walki. W gruncie rzeczy jednak\nludzie skazani są na zło i nie będą go mogli ostatecznie unicestwić.\nDżumę należy też rozumieć jako absurd. Nie da się racjonalnie\nwytłumaczyć przyczyn dżumy, która nagle pojawia się w Oranie, ani\ntego, że umierają bezbronne dzieci, a człowieka spotyka\nniezawinione cierpienie. Doktor Rieux przebywa nieustannie wśród\nchorychX a nie zostaje zarażony, natomiast Tarrou umiera\nw momencie, gdy epidemia się cofa.\nint.\nint.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 53\nsp.\nsp.\nsp.\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\nLektura ta prowadzi też do rozważań na tematy egzystencjalne.\nCzłowiek ma wolną wolę, może wybierać między dobrem a złemX\ntak samo jak bohaterowie „Dżumy” mogą przyjąć postawę walki\nz zarazą albo się jej podporządkować. W Oranie ludzie odczuwają\nciągle strach przed chorobąX tak samo jak człowieka nie opuszcza\nlęk przed śmiercią, w obliczu której pozostaje samX mimo że żyje\nw zbiorowości. Dżuma jest absurdemX tak samo jak życie, które\nzostało narzucone człowiekowi, mimo że o nie nie prosił.‿Świat\nprzedstawiony został zarysowany w duchu tez egzystencjalizmu\nSartre’a. Jednak postawy głównych bohaterów niosą Camusowską\nideę przyjaźni, współdziałania, uczciwej pracy jako przeciwwagi dla\nzła - nieusuwalnej cechy świata. Oto przesłanie odautorskie dla\nczytelnika.\n„Proces” Franza Kafki także zawiera cechy paraboli. Powieść ta\nna poziomie dosłownym to historia zmagań Józefa K., z tajemniczą\nsiłą i nieosiągalną instytucją sądu, który wytoczył mu proces\ni oskarżył o przestępstwo. Bohater jednak nie wieX dlaczego i o co\nzostał obarczony winą. Rzeczywistość przedstawiona, mimo\npozorów realizmuX jest fantastyczna, groteskowa i absurdalna.\nCzytelnik niewiele wie o bohaterze, nie zna jego nazwiska, a miejsca,\nw których się znajduje, przypominają ciemną przestrzeń labiryntu\nsądu, banku czy katedry.‿Józef K. to przeciętny człowiek, każdy\nz nas. Proces na poziomie metaforycznym można rozczytywać na\nwiele sposobów i w różnych kontekstach. Jako powieść o moralności\nczłowieka, gdy bohaterX najpierw przekonany o swojej niewinnościX\nwraz z rozwojem akcji zaczyna wierzyć w swoją winę. Nikt nie stara\nsię mu pomóc, jest osamotniony, uwikłany w proces.‿ O bezsilności\nczłowieka wobec władzy, bo Józef K. nie zna swoich praw, nikt nie\nliczy się z jego zdaniem, jego los jest z góry przesądzony. Utwór ten\nto także metafora uogólniająca życie ludzkie. Wina egzystencjalna\ntowarzyszy każdemu od początku życia. Moment narodzin to\naresztowanie, całe życie to proces, natomiast śmierć to egzekucja.\nŻycie i trud istnienia to proces, w którym człowiek jest oskarżonym\ni obrońcą. Władza i sąd mogą symbolizować Boga, a wina\ni egzekucjaX śmierć. To także dzieło o biurokracji, sądownictwie\ni niesprawiedliwości, gdzie urzędnicy poddani machinie\nint.\nint.\nint.\nint.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nint.\nint.\njęz.\njęz.\nint. int.\njęz.\njęz.\nint.\njęz.\n54 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nsp.\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\nbiurokratycznej nie dostrzegają spoza niej nikogo. Co istotne, to\ntakże utwór o systemie totalitarnym, który zbudowany jest na\nkłamstwie, a człowiek jest tylko przedmiotem w rękach okrutnego\nsystemu. W każdej chwili bez powodu może zostać skazany na\nśmierć. ‿Prawo jest niepojęte, człowiek ma tylko pozornie do niego\ndostęp. Mimo wszystko nie może biernie czekać na rozwój\nwydarzeń, by zrozumieć swój losX musi być odważny i przyjąć\npostawę aktywną. Oto finał historii - samoświadomość przy końcu\nżycia.\nParabola była modyfikowana na przestrzeni wieków i wiele jej\ncech znalazło się w przytoczonych powieściach. Zarówno\nw „Dżumie”, jak i „Procesie” oprócz sensu dosłownego znajduje się\nteż ten przenośny, który jest bardzo skomplikowany, ale pokazuje\nprawdy i wartości życia człowieka. Jest tak istotny, bo dotyczy\nkażdego z nas. Jak widaćX przypowieść, mimo swojego dawnego\npochodzeniaX jest kontynuowana w literaturze współczesnej i jej\nznaczenie jest wciąż ogromne. [1024 wyrazy]\njęz.\nint.\nint.\nint. jęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa,\nProcesu Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa\n(odczytanie dzieła na poziomie znaczeń symbolicznych i parabolicznych,\nuniwersalizacja problematyki); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano\nProces Franza Kafki (analiza paraboliczności powieści w różnych aspektach,\ninterpretacja jej znaczeń symbolicznych w sposobie ukazania relacji bohater-\nwładza totalitarna) oraz funkcjonalnie wykorzystano wiersz Wisławy\nSzymborskiej Przypowieść (egzystencjalna refleksja o kondycji człowieka i jej\nponadczasowy charakter)\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystany kontekst filozoficzny (odniesienia do\nfilozofii Sartre’a) i kontekst historyczny (odwołanie go II wojny światowej)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich świadczy o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 55\n3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - w wywodzie występuje 5 błędów w spójności\nwewnątrz akapitów.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 14 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 15 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n27 punktów\n56 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":45,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Temat 2. (0-35)
Parabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych,
filozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych, związanych z sytuacją egzystencjalną
człowieka. […] Charakterystyczną cechą parabolicznego dzieła literackiego jest jego
dwupoziomowość wymagająca od czytelnika dojrzałej i rozbudowanej interpretacji - w innym
bowiem wypadku dzieło pozostanie odczytane w sposób literalny, uproszczony i nie odsłoni
swego ukrytego i nadrzędnego sensu. (Słownik gatunków literackich)
Rozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze.
Punktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.
W pracy odwołaj się do:
lektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych na początku
arkusza egzaminacyjnego
innych utworów literackich
wybranego kontekstu.
Wymagania ogólne i szczegółowe
Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na
s. 13-14 Informatora.
Zasady oceniania
Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się
na s. 15-33 Informatora.
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe, błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
Parabola to forma literacka polegająca na zestawieniu
dwóch poziomów utworu - pierwsza płaszczyzna najczęściej
obejmuje świat przedstawiony w sposób prosty i schematyczny,
druga zaś zawiera jakąś prawdę uniwersalną. W utworze
parabolicznym bohaterowie i wydarzenia ukazane na tle fabuły
mają drugorzędne znaczenie względem ukrytych wartości
moralnych. Taka konstrukcja paraboli nadaje jej dydaktyczny
charakter. Właściwe odczytanie dzieła parabolicznego wymaga
przejścia od jej dosłownego znaczenia do sensu
symbolicznego, alegorycznego. Parabola przyjmuje inną rolę
w zależności od sposobu jej użycia przez twórcę - może służyć
do przekazywania wartości istotnych w oczach autora, do
46 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
wyrażania poglądów i myśli, ułatwienia przyswojenia treści
trudnych dla odbiorcy czy do uniwersalizacji pewnych
problemów i zagadnień.
Przypowieść, nazywana także parabolą, jest jednym
z najbardziej charakterystycznych gatunków literackich
występujących w Nowym Testamencie. Paraboliczność historii
zawartych w Biblii miała na celu przybliżanie trudnych treści
teologicznych. „Przypowieść o synu marnotrawnym” opowiada
o mężczyźnie, który roztrwonił cały majątek dany od ojca, po
czym z pokorą wrócił do domu błagać o przebaczenie.
Ucieszony ojciec wyprawił huczną ucztę na cześć powrotu syna.
Na płaszczyźnie niedosłownej głowa rodziny staje się obrazem
Boga, który przyjmuje każdego grzesznika żałującego swych
czynów. Abstrakcyjna postać Boga w Biblii, brak Jego
fizycznego wizerunku tudzież imienia znacznie utrudniają
zrozumienie bożego miłosierdzia oraz gotowości Boga do
wybaczenia, jednak osadzenie akcji w powszechnie znanych
realiach i nadanie schematycznym postaciom symbolicznego
wymiaru umożliwia przekazywanie prawd religijnych w sposób
bardziej przystępny dla odbiorcy.
Jednym z dzieł kultury odnoszących się do biblijnych
przypowieści jest obraz pt. „Ślepcy” Pietera Bruegla. Został on
namalowany na podstawie parabolicznej historii o ślepcach,
pochodzącej z Nowego Testamentu. Dzieło przedstawia kilku
ślepych mężczyzn trzymających kije, które pozwalają im na
prowadzenie grupy. Niewidomy przewodnik przewraca się
i wpada do dołu, ciągnąc tym samym resztę podróżników
w zagłębienie. Dzieło renesansowego malarza wykorzystuje
alegoryczną scenę biblijną, nadając jej nową formę. Ślepcy to
ludzie bezkrytycznie podążający za przewodnikami, którzy
ostatecznie prowadzą ich do zła. Obraz Bruegla świadczy
o bogatej symbolice, której genezy można szukać właśnie
w przypowieści. Paraboliczny charakter biblijnej historii
o ślepcach sprawił, że mogła ona być przeniesiona do innej
formy przekazu, gdyż paraboliczność nadaje utworom
nieoczywisty i unikatowy charakter. W związku z tym dzieła
jęz.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 47
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
paraboliczne często stają się źródłem odniesień i inspiracji.
Myśli ukryte pod postacią symboli skutecznie oddziałują na inne
dzieła kultury, umożliwiając tym samym rozprzestrzenianie się
prawd zawartych w pierwotnych przypowieściach.
Do utworów parabolicznych należy także „Opowieść
wigilijna” Charlesa Dickensa, która prezentuje historię
Ebenezera Scrooge’a, skąpca pozbawionego empatii.
Mężczyźnie ukazuje się duch zmarłego wspólnika, który
przekonuje głównego bohatera, by ten się zmienił. Następnie
Scrooge’a nawiedzają kolejne duchy - postać widzi sceny ze
swojego przeszłego, teraźniejszego i przyszłego życia, w którym
dominują samotność, pustka i bezsens. Pod wpływem wydarzeń
Ebenezer otwiera się na ludzi, ich problemy i uczucia. Fabuła
utworu jest nieskomplikowana, gdyż ma ona być jedynie
narzędziem do przekazania pewnych wartości moralnych.
Scrooge jest bowiem symbolem człowieka obojętnego na los
innych. Czytelnik poznaje większość akcji w ten sam sposób,
w jaki robi to Scrooge, czyli za pośrednictwem duchów, których
zadaniem jest ekspozycja wydarzeń. Odbiorca utworu i główny
bohater znajdują się więc w tym samym położeniu względem
poznawania nowych faktów. Pozwala to na zestawienie postawy
Scrooge’a z własnymi doświadczeniami, co pobudza do refleksji
względem swojego postępowania. Ostateczna przemiana
bohatera podkreśla wydźwięk moralizatorski utworu -
niezależnie od tego, jaką osobą się jest, zawsze można
dokonać zmiany na lepsze w swoim charakterze.
Paraboliczność świata przedstawionego pozwala wpłynąć na
emocje i refleksje odbiorcy dzięki płaszczyźnie symbolicznej,
mającej nadrzędne znaczenie w opowieści.
Dziełem, w którym paraboliczność pełni kluczową funkcję,
jest „Dżuma” Alberta Camusa. Czas akcji utworu nie jest
konkretny - narrator nie podaje pełnej daty, brakuje ostatniej
cyfry roku wydarzeń. Okres, w jakim rozgrywa się historia,
przestaje być więc istotny, tworząc tym samym uniwersalne
okoliczności dla prezentowanych wydarzeń. Fabuła okazuje się
prosta i schematyczna - skupia się głównie na problemie walki
48 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
z epidemią w Oranie, algierskim mieście, a okoliczności akcji
przedstawiono w przejrzysty, uporządkowany sposób. Jeden
z bohaterów - Jean Tarrou, mówiąc, że „każdy nosi w sobie
dżumę", podkreśla jednak symboliczne znaczenie tytułowej
zarazy: epidemia ilustruje absurdalną walkę człowieka ze złem.
Czas i wydarzenia stanowią tylko tło dla ukazania różnego
nastawienia człowieka wobec zła - to wnioski natury
filozoficznej i moralnej wynikające z treści utworu mają
kluczowe znaczenie. Paraboliczność świata przedstawionego
pozwoliła autorowi na wplecenie elementów filozofii
egzystencjalnej. Postawę charakterystyczną dla
egzystencjalizmu przyjęło dwóch bohaterów utworu - doktor
Bernard Rieux i Jean Tarrou. Postacie, mimo świadomości
odgórnego skazania ich działań na klęskę, toczą bój przeciw
dżumie. Rieux wiedział, że nie może wygrać z dżumą, lecz czuł,
że jego obowiązkiem jest pełne poświęcenie się lekarskiej
służbie podczas epidemii. Jean Tarrou poświęca się i działa
w imię apoteozy buntu przeciwko złu - jego celem jest
osiągnięcie świętości bez Boga. Pozostali bohaterowie „Dżumy”
wyrażają inny stosunek względem zarazy. W warstwie
symbolicznej stają się ucieleśnieniem wielorakich postaw wobec
zła. Cottard, przestępca uciekający od wymiaru
sprawiedliwościX dzięki epidemii,X jest wyrazem żerowania na
cudzym nieszczęściu, unikania odpowiedzialności. Raymond
Rambert, dziennikarz przybyły z Paryża, który początkowo
dystansuje się od sytuacji w Oranie i chce uciec z miejsca
epidemii, obrazuje egoizm i tchórzostwo. Ojciec Paneloux,
pierwotnie uznający dżumę za karę boską, słusznie zesłaną na
grzeszników, symbolizuje fanatyzm i poczucie wyższości. Dzięki
odczytaniu bohaterów i okoliczności historii w sposób
paraboliczny, odbiorca utworu może wyciągnąć wnioski
dotyczące natury ludzkiej, sensu istnienia i moralności.
Paraboliczność może być narzędziem służącym do
wyrażenia poglądów i myśli dotyczących nie tylko wartości
uniwersalnych, lecz także kwestii politycznych i społecznych.
Przykładem paraboliczności w tym kontekście jest „Mistrz
int. int. jęz.
jęz.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 49
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa, która to powieść staje się
wyrazem sprzeciwu wobec systemu totalitarnego. Jednym
z miejsc akcji jest komunistyczna Moskwa lat 30. XX wieku.
Przybywa do niej szatan - Woland, by wraz ze swoją świtą
zorganizować coroczny bal. Woland nie jest typowym
wyobrażeniem diabła. Szatan w powieści Bułhakowa to
faustowski obraz diabła, który „wiecznie zła pragnąc, wiecznie
czyni dobro” - sprawia zło jedynie po to, by zdemaskować je
u moskwian. W zestawieniu z szatanem, archetypem zła,
system panujący w Rosji zdaje się być jeszcze bardziej zepsuty
i odrażający. Także tytułowy Mistrz staje się symbolem jednostki
odrzuconej i napiętnowanej przez państwo komunistyczne.
Dwuwymiarowość postaci podkreśla brak konkretnej tożsamości
bohatera: nie ma on imienia, lecz jedynie pseudonim, dzięki
czemu staje się figurą bardziej uniwersalną. Takie użycie
paraboli pozwoliło na wyrażenie sprzeciwu wobec ogólnego
ładu w wyrafinowany sposób, jednocześnie pobudzając
czytelnika do przemyśleń na temat życia i miejsca jednostki
w systemie totalitarnym.
Uniwersalność paraboli jest jednym z aspektów, dzięki
którym pojawiała się ona nie tylko w początkach dziejów
literatury pod postacią krótkich przypowieści, lecz także
w późniejszych latach, najczęściej jako powieści-parabole.
Pozwala ona na wprowadzenie bogatej, oddziałującej na inne
dzieła symboliki, dzięki której teksty kultury nabierają głębi
i wieloznaczności mimo uproszczonej fabuły i schematycznych
postaci. Paraboliczność umożliwia zarówno nauczanie trudnych
treści za pomocą alegorycznych scen, jak i pobudzanie odbiorcy
do myślenia, refleksji i wyciągania własnych wniosków na
podstawie odniesień do swoich indywidualnych doświadczeń.
Dwupoziomowa struktura paraboli pozwala na wprowadzenie
elementów filozoficznych oraz uniwersalnych wartości
moralnych w sposób subtelny, a jednocześnie niebanalny
i wielowymiarowy. Paraboliczna kreacja świata
przedstawionego w dziele literackim wpływa istotnie na
50 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
157
158
wydźwięk utworu, jego przesłanie oraz dotarcie emocjonalne do
odbiorców. [1150 wyrazów]

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa,
Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa
(funkcjonalna analiza paraboliczności dzieła w jego wymiarze moralnym
i filozoficznym, uniwersalizacja przesłania, pełne wnioskowanie argumentacyjne
dotyczące roli paraboliczności w tworzeniu przesłania utworu); również w pełni
funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do przypowieści biblijnych (uniwersalne
przesłania przypowieści o synu marnotrawnym i o ślepcach) oraz funkcję
paraboliczności w kreacji świata przedstawionego oraz bohaterów w Mistrzu
i Małgorzacie Michaiła Bułhakowa (funkcjonalna analiza uniwersalizacji
w tworzeniu obrazu totalitarnego obrazu państwa)
funkcjonalnie wykorzystano również kontekst filozoficzny (egzystencjalizm
w powieści Camusa; teologiczny (interpretacja przypowieści biblijnych) oraz
społeczno-polityczny (obraz państwa sowieckiego)
bogata argumentacja
funkcjonalność omówienia dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne
świadczą o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację
tematu; 4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.
Łącznie
34 punkty
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 51
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
sp.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
Przypowieść, inaczej parabola, to jeden z najstarszych gatunków
literackich. Znany jest przede wszystkim z Biblii jako utwór
narracyjny, który oprócz znaczenia dosłownego zawiera także
znaczenie przenośne. W paraboli charakterystyczny jest jej
uniwersalizm, czyli aktualność zawsze i wszędzie. Przypowieść stała
się inspiracją dla wielu twórców, którzy podjęli się wykorzystywania
jej cech w swoich dziełach. Dzięki temu zaczęła pełnić ona nieco
inne funkcje, została uaktualniona i dostosowana do realiów danej
epoki.
Parabola cieszy się dużą popularnością literatów, ponieważ
można ją dostosować do zmieniającej się rzeczywistości. Dzieje się
tak dzięki cechom właściwym dla tego typu utworów. Parabola jest
opowieścią narracyjną ze schematyczną fabułą
i niezindywidualizowanymi bohaterami, którzy prezentują pewne typy
postaw. Ważnymi elementami świata przedstawionego są też
miejsce i czas zdarzeń. Fundamentem paraboli jest
dwupłaszczyznowość, bo poprzez sens dosłowny przechodzi się do
tego ukrytego, wielopoziomowego. Taką konstrukcję można spotkać
przede wszystkim w powieściach, opowiadaniach czy nowelach, ale
można też mówić o wierszach, w których od konkretu autorzy
przechodzą do uogólnienia. Dlatego obok Alberta Camusa, Franza
Kafki warto zwrócić uwagę na utwory Wisławy Szymborskiej.
W dziełach tych autorów charakter dydaktyczny znany z Biblii został
zastąpiony szeregiem życiowych refleksji.‿ Przynoszą głębokie
myśli o naturze ludzkiej i regułach życia.
„Przypowieść” Wisławy Szymborskiej to utwór z pogranicza
prozy i poezjiX ukazujący uniwersalną sytuację. Trzej rybacy
określeni numerami, a nie konkretnymi imionami, prezentują dwie
odmienne postawy wobec człowieka wołającego o pomoc.
Nieokreślony czas i miejsce pobytu nieszczęśnika z racjonalnego
punktu widzenia nie pozwalają na jego ratunek, ale trzeci rybak ma
odmienne zdanie. „Wszędzie jest wyspa Tu” - w każdym miejscu
jęz.
jęz.
int.
52 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
świata potrzebni są ludzie, którzy bez wahania okażą wsparcie,
empatię, podejmą działanie na rzecz potrzebujących. Czasami
wymaga to wręcz heroizmu, ale stanowi istotę człowieczeństwa. Oto
współczesna przypowieść dla każdego człowieka.
Utwór, w którym wydarzenia należy odczytywać na poziomie
dosłownym i metaforycznym, to „Dżuma” Alberta Camusa. Już motto
sugeruje, że jest to powieść współczesna, która ma cechy paraboli.
Poprzez fikcję literacką, kreację świata przedstawionego, autor chce
pokazać prawdę o świecie, czyli coś, co istnieje, przez coś, co nie
istnieje. Akcja dzieje się w Oranie, algierskim mieście, które niczym
specjalnych się nie wyróżnia i stanowi synonim rzeczywistości
w ogóle. Miasto jest zamknięte, odgrodzone od reszty świata i ta
izolacja sprawia, że takie realia mogą istnieć wszędzie.
Ponadczasowy wymiar powieści sugeruje także konstrukcja czasu,
rzecz dzieje się w latach 40. XX wieku, ale nie ma dokładnie
określonych dat. Dlatego niejednoznaczna czasoprzestrzeń
powoduje, że Oran przypomina średniowieczny gród, ale i getto czy
obóz koncentracyjny z czasów hitlerowskiej okupacji w Europie. Na
poziomie dosłownym książka opowiada o epidemii dżumy oraz
różnych postawach ludzi w obliczu zarazy. Natomiast paraboliczna
wymowa dzieła jest znacznie bardziej obszerna. Walkę z dżumą
można porównać do walki z wrogiem podczas wojny. W obydwu
sytuacjach widać dużą śmiertelność, izolowanie chorych, rozłąkę
z bliskimi czy zobojętnienie ludzi na śmierć. Dżumę można odczytać
też jako zło. Według Tarrou, jednego z głównych bohaterów utworu,
zło jest wpisane w naturę człowieka i ujawnia się najczęściej
w sytuacjach ekstremalnych. Dobroć, którą człowiek czasami
ukazujeX jest wynikiem wewnętrznej walki. W gruncie rzeczy jednak
ludzie skazani są na zło i nie będą go mogli ostatecznie unicestwić.
Dżumę należy też rozumieć jako absurd. Nie da się racjonalnie
wytłumaczyć przyczyn dżumy, która nagle pojawia się w Oranie, ani
tego, że umierają bezbronne dzieci, a człowieka spotyka
niezawinione cierpienie. Doktor Rieux przebywa nieustannie wśród
chorychX a nie zostaje zarażony, natomiast Tarrou umiera
w momencie, gdy epidemia się cofa.
int.
int.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 53
sp.
sp.
sp.
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
Lektura ta prowadzi też do rozważań na tematy egzystencjalne.
Człowiek ma wolną wolę, może wybierać między dobrem a złemX
tak samo jak bohaterowie „Dżumy” mogą przyjąć postawę walki
z zarazą albo się jej podporządkować. W Oranie ludzie odczuwają
ciągle strach przed chorobąX tak samo jak człowieka nie opuszcza
lęk przed śmiercią, w obliczu której pozostaje samX mimo że żyje
w zbiorowości. Dżuma jest absurdemX tak samo jak życie, które
zostało narzucone człowiekowi, mimo że o nie nie prosił.‿Świat
przedstawiony został zarysowany w duchu tez egzystencjalizmu
Sartre’a. Jednak postawy głównych bohaterów niosą Camusowską
ideę przyjaźni, współdziałania, uczciwej pracy jako przeciwwagi dla
zła - nieusuwalnej cechy świata. Oto przesłanie odautorskie dla
czytelnika.
„Proces” Franza Kafki także zawiera cechy paraboli. Powieść ta
na poziomie dosłownym to historia zmagań Józefa K., z tajemniczą
siłą i nieosiągalną instytucją sądu, który wytoczył mu proces
i oskarżył o przestępstwo. Bohater jednak nie wieX dlaczego i o co
został obarczony winą. Rzeczywistość przedstawiona, mimo
pozorów realizmuX jest fantastyczna, groteskowa i absurdalna.
Czytelnik niewiele wie o bohaterze, nie zna jego nazwiska, a miejsca,
w których się znajduje, przypominają ciemną przestrzeń labiryntu
sądu, banku czy katedry.‿Józef K. to przeciętny człowiek, każdy
z nas. Proces na poziomie metaforycznym można rozczytywać na
wiele sposobów i w różnych kontekstach. Jako powieść o moralności
człowieka, gdy bohaterX najpierw przekonany o swojej niewinnościX
wraz z rozwojem akcji zaczyna wierzyć w swoją winę. Nikt nie stara
się mu pomóc, jest osamotniony, uwikłany w proces.‿ O bezsilności
człowieka wobec władzy, bo Józef K. nie zna swoich praw, nikt nie
liczy się z jego zdaniem, jego los jest z góry przesądzony. Utwór ten
to także metafora uogólniająca życie ludzkie. Wina egzystencjalna
towarzyszy każdemu od początku życia. Moment narodzin to
aresztowanie, całe życie to proces, natomiast śmierć to egzekucja.
Życie i trud istnienia to proces, w którym człowiek jest oskarżonym
i obrońcą. Władza i sąd mogą symbolizować Boga, a wina
i egzekucjaX śmierć. To także dzieło o biurokracji, sądownictwie
i niesprawiedliwości, gdzie urzędnicy poddani machinie
int.
int.
int.
int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
int.
int.
jęz.
jęz.
int. int.
jęz.
jęz.
int.
jęz.
54 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025
sp.
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
biurokratycznej nie dostrzegają spoza niej nikogo. Co istotne, to
także utwór o systemie totalitarnym, który zbudowany jest na
kłamstwie, a człowiek jest tylko przedmiotem w rękach okrutnego
systemu. W każdej chwili bez powodu może zostać skazany na
śmierć. ‿Prawo jest niepojęte, człowiek ma tylko pozornie do niego
dostęp. Mimo wszystko nie może biernie czekać na rozwój
wydarzeń, by zrozumieć swój losX musi być odważny i przyjąć
postawę aktywną. Oto finał historii - samoświadomość przy końcu
życia.
Parabola była modyfikowana na przestrzeni wieków i wiele jej
cech znalazło się w przytoczonych powieściach. Zarówno
w „Dżumie”, jak i „Procesie” oprócz sensu dosłownego znajduje się
też ten przenośny, który jest bardzo skomplikowany, ale pokazuje
prawdy i wartości życia człowieka. Jest tak istotny, bo dotyczy
każdego z nas. Jak widaćX przypowieść, mimo swojego dawnego
pochodzeniaX jest kontynuowana w literaturze współczesnej i jej
znaczenie jest wciąż ogromne. [1024 wyrazy]
jęz.
int.
int.
int. jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:
znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa,
Procesu Franza Kafki)
w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
jest wypowiedzią argumentacyjną
nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n

w wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa
(odczytanie dzieła na poziomie znaczeń symbolicznych i parabolicznych,
uniwersalizacja problematyki); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano
Proces Franza Kafki (analiza paraboliczności powieści w różnych aspektach,
interpretacja jej znaczeń symbolicznych w sposobie ukazania relacji bohater-
władza totalitarna) oraz funkcjonalnie wykorzystano wiersz Wisławy
Szymborskiej Przypowieść (egzystencjalna refleksja o kondycji człowieka i jej
ponadczasowy charakter)
częściowo funkcjonalnie wykorzystany kontekst filozoficzny (odniesienia do
filozofii Sartre’a) i kontekst historyczny (odwołanie go II wojny światowej)
bogata argumentacja
funkcjonalność omówionych dzieł literackich świadczy o erudycji zdającego.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy
zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób
wyrazisty i konsekwentny.
Opis egzaminu maturalnego z języka polskiego 55
3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - w wywodzie występuje 5 błędów w spójności
wewnątrz akapitów.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację
tematu; 14 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 15 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie
27 punktów
56 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
od roku szkolnego 2024/2025

","solutions":[]}