{"id":"jezyk-angielski-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"jezyk-angielski-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":4,"ptype":"open","subject":"jezyk-angielski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-4)\nUzupełnij zdania 9.1.-9.4., wykorzystując podane w nawiasach wyrazy w odpowiedniej\nformie. Nie należy zmieniać kolejności podanych wyrazów, trzeba natomiast - jeśli jest to\nkonieczne - dodać inne wyrazy, tak aby otrzymać logiczne i gramatycznie poprawne\nzdania. Wymagana jest pełna poprawność ortograficzna wpisywanych fragmentów zdań.\nUwaga: w każdą lukę możesz wpisać maksymalnie pięć wyrazów, wliczając w to wyrazy\njuż podane.\n9.1. During the last lesson, our chemistry teacher explained how (avoid / spill)\nthe chemicals in the lab.\n9.2. Children should (encourage / take)\nrisks and make their own mistakes while they are still young enough to learn from them.\n9.3. I still don’t know which major to choose. As soon as I (make / mind)\n, I will let you know.\n9.4. I’m sure this gadget is Stephen’s idea. He (must / invent)\nit last year when he was unemployed for a few months.\nMJA-1R","answer":null,"answer_text":"9. W ocenie poprawności środków językowych w wypowiedziach zdających ze stwierdzoną\ndysleksją nie bierze się pod uwagę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych. Błąd\nortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu w pracy zdającego z opinią o dysleksji to błąd\njęzykowy. Jest on brany pod uwagę w ocenie poprawności językowej.\nZasady te obowiązują również w ocenie prac zdających z dysgrafią, dysortografią, afazją,\nz zaburzeniami komunikacji językowej, a także prac zdających, którzy korzystali z pomocy\nnauczyciela wspomagającego oraz prac pisanych na komputerze.","solution":"**9.1.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**to avoid spilling** (3 słowa).\n\nPełne zdanie: *During the last lesson, our chemistry teacher explained how to avoid spilling the chemicals in the lab.*\n\n## Sposób 1 - analiza konstrukcji\n\n> \" our chemistry teacher explained how **(avoid / spill) ** the chemicals in the lab.\"\n\nKluczowe elementy:\n- **\"how\"** + bezokolicznik = how to do sth\n- **\"avoid\"** + V-ing (gerund) - *avoid* WYMAGA gerundu\n- Wyrazy podane: avoid + spill\n\nKonstrukcja krok po kroku:\n1. \"how + to + V\" = how to avoid (jak unikać)\n2. \"avoid + V-ing\" = avoid spilling (unikać rozlania)\n3. Razem: *how to avoid spilling*\n\n**Wniosek:** poprawna forma = **to avoid spilling** (3 słowa).\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna\n\n**Reguła 1: \"how to + V\":**\n- *how to swim* = jak pływać\n- *how to avoid* = jak unikać\n- Form: `how + to + bare V`\n\n**Reguła 2: \"avoid + V-ing\":**\n- *avoid making mistakes* = unikać błędów\n- *avoid spilling* = unikać rozlania\n- Form: `avoid + V-ing` (NIE *to V*!)\n\n**Łączenie:** *how to avoid spilling*\n\n## Reference gramatyczny - verb + gerund (V-ing)\n\n> 📖 **Czasowniki + gerund (V-ing):**\n> `avoid, enjoy, finish, deny, mind, suggest, recommend, miss, postpone, practise, consider, admit, give up, keep on`\n> Form: `V + V-ing` (NIE \"to V\")\n\n> 📖 **\"How + to + V\":**\n> `how to V` = jak coś robić\n> Form: `how + to + bare V`\n> Pytanie pośrednie\n\n> 📖 **Wyjaśnienie procesu:**\n> `explain how to V` = wyjaśniać, jak coś zrobić\n> `show sb how to V` = pokazywać komuś, jak\n> `teach sb to V` (czasem how to V)\n\n> 📖 **Spelling \"spilling\":**\n> `spill` → `spilling` (podwójne L w gerundzie)\n> Reguła: jednosylabowe + samogłoska + spółgłoska → podwójna spółgłoska + ing\n> Przykłady: stop → stopping, run → running, plan → planning\n> Wyjątek: spill (BrE preferuje spilling z 2L, AmE też)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - dokładnie: **to avoid spilling** (3 słowa)\n> - **WYKLUCZONE:** *avoid to spill* (zła konstrukcja po avoid), *avoid spill* (brak gerundu), *to avoiding spilling* (zła kombinacja)\n> - **Spelling:** \"spilling\" z 2x L (NIE *spiling*)\n> - **Słowa:** dokładnie 3 (avoid spilling = 2, plus to = 3)\n> - **Uzasadnienie:** *how to V* + *avoid + V-ing* = *how to avoid spilling*.\n\n## Sposób 3 - pełne zdanie\n\nPo wstawieniu: \"During the last lesson, our chemistry teacher explained how **to avoid spilling** the chemicals in the lab.\"\n= \"Na ostatniej lekcji nasza nauczycielka chemii wyjaśniła, jak unikać rozlewania substancji chemicznych w laboratorium.\"\n\nSEMANTYCZNIE poprawne. Składnia zachowana. Limit 5 słów - zmieściliśmy się w 3.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *Avoid* zawsze + V-ing (NIGDY \"to V\"). Pamiętaj listę gerund verbs.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Po *how* w zdaniu z explained/teaches/shows → *to + V*. Tu połączenie: how to V + V-ing.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Spelling: *spilling* (podwójne L). NIE *spiling*. Reguła doubling consonant przed -ing.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Limit 5 słów w lukach - pilnuj. Tu mamy 3, więc OK.\n\n**9.2.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**be encouraged to take** (4 słowa).\n\nPełne zdanie: *Children should be encouraged to take risks and make their own mistakes while they are still young enough to learn from them.*\n\n## Sposób 1 - analiza konstrukcji\n\n> \"Children should **(encourage / take) ** risks and make their own mistakes \"\n\nKluczowe elementy:\n- **\"Children should\"** = już dane, sygnalizuje modal + V (lub modal + passive).\n- **\"risks\"** = dopełnienie po luce → trzeba wstawić czasownik z dopełnieniem.\n- **Logika:** dzieci nie SAME zachęcają - to RODZICE/szkoła zachęca DZIECI → strona BIERNA.\n- Wyrazy podane: encourage + take.\n\nKonstrukcja krok po kroku:\n1. *should be encouraged* - strona bierna z modalem (should + be + V3)\n2. *encourage sb to do sth* - kolokacja: *be encouraged TO V*\n3. *to take risks* - wyrażenie idiomatyczne (podjąć ryzyko)\n\n**Łączenie:** *should be encouraged to take* (risks)\n\n**Wniosek:** poprawna forma = **be encouraged to take** (4 słowa).\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna\n\n**Reguła 1: Strona bierna z modalem:**\n- Active: *Parents should encourage children to take risks.*\n- Passive: *Children should be encouraged (by parents) to take risks.*\n- Form: `modal + be + V3` (should be encouraged)\n\n**Reguła 2: \"Encourage sb to V\":**\n- Active: *encourage + sb + to + V*\n- Passive: *sb + be + encouraged + to + V*\n- Form bierna zachowuje *to + V*\n\n**Reguła 3: Kolokacja \"take risks\":**\n- *take risks* = podejmować ryzyko (NIE *make risks*, NIE *do risks*)\n- Kolokacja z \"take\" - standardowa\n\n## Reference gramatyczny - strona bierna z modalem\n\n> 📖 **Modal + Passive:**\n> `should + be + V3` = strona bierna z modalem \"should\"\n> Przykłady:\n> - *can be done* = może być zrobione\n> - *must be finished* = musi być skończone\n> - *should be encouraged* = powinno być zachęcone\n> - *will be sent* = zostanie wysłane\n\n> 📖 **\"Encourage sb to V\":**\n> Active: `encourage + sb + to + V`\n> Passive: `sb + be + encouraged + to + V`\n> Synonimy: *urge, persuade, motivate*\n\n> 📖 **Kolokacja \"take risks\":**\n> `take risks` = podejmować ryzyko\n> `take a risk` = podjąć ryzyko (l. poj.)\n> `take chances` = podejmować szanse/ryzyko\n> NIE: *make risks*, *do risks*\n\n> 📖 **\"While they are still young\":**\n> Subordinate clause z linker `while` (gdy/podczas gdy)\n> Form: `while + S + V (Present Simple/Continuous)`\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - dokładnie: **be encouraged to take** (4 słowa)\n> - **WYKLUCZONE:** *encourage to take* (brak passive), *be encouraging to take* (V-ing zamiast V3), *be encouraged taking* (zła forma po encouraged)\n> - **Spelling:** \"encouraged\" (zakończenie -ed, NIE -et)\n> - **Słowa:** dokładnie 4 (be encouraged to take)\n> - **Uzasadnienie:** strona bierna *should be encouraged* + kolokacja *take risks*.\n\n## Sposób 3 - pełne zdanie\n\nPo wstawieniu: \"Children should **be encouraged to take** risks and make their own mistakes while they are still young enough to learn from them.\"\n= \"Dzieci powinny być zachęcane do podejmowania ryzyka i popełniania własnych błędów, póki są jeszcze wystarczająco młode, by się na nich uczyć.\"\n\nSEMANTYCZNIE poprawne. Strona bierna + kolokacja zachowane.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Modal + passive: `should + be + V3`. KAŻDY modal w stronie biernej wymaga `be + V3` (NIE be + V-ing).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Po *encouraged* zachowuje się *to + V*: *be encouraged TO take* (nie *encouraged taking*).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kolokacja *take risks* (NIE *make risks*). Klasyczna pułapka POL→ENG (po polsku \"PODJĄĆ ryzyko\" = take, NIE make).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Spelling *encouraged*: e-n-c-o-u-r-a-g-e-d (10 liter). Częste literówki: *encourged* (brak \"a\"), *encoraged* (brak \"u\").\n\n**9.3.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**make up my mind** (4 słowa) lub **have made up my mind** (5 słów).\n\nPełne zdanie: *I still don't know which major to choose. As soon as I make up my mind, I will let you know.*\n\n## Sposób 1 - analiza konstrukcji\n\n> \"As soon as I **(make / mind) **, I will let you know.\"\n\nKluczowe elementy:\n- **\"As soon as\"** = gdy tylko (spójnik czasu).\n- **\"I will let you know\"** = Future Simple w głównym zdaniu.\n- Wyrazy podane: make + mind.\n\nKonstrukcja krok po kroku:\n1. **\"As soon as\" + Present Simple/Present Perfect** - NIGDY \"will\" w zdaniu czasowym.\n2. **Phrasal verb \"make up one's mind\"** = zdecydować.\n3. Możliwe formy:\n- *As soon as I make up my mind* (Present Simple, 4 słowa) ✓\n- *As soon as I have made up my mind* (Present Perfect, 5 słów) ✓\n\nObie formy akceptowane przez klucz.\n\n**Wniosek:** poprawna forma = **make up my mind** (4 słowa) lub **have made up my mind** (5 słów).\n\n## Sposób 2 - analiza phrasal verb\n\n**Phrasal verb \"make up one's mind\":**\n- Forma: *make up + possessive (my/your/his/her) + mind*\n- Znaczenie: zdecydować\n- Wariant: *make + possessive + mind + up* (rozdzielne)\n\nObecność \"my\" jest wymagane (possessive).\n\n## Sposób 3 - analiza czasu w zdaniach czasowych\n\n**Reguła kluczowa:** w zdaniach z **AS SOON AS, WHEN, BEFORE, AFTER, UNTIL** czasem NIE używa się \"will\":\n- ✓ *As soon as I make up my mind, I will let you know.* (Present Simple)\n- ✓ *As soon as I have made up my mind, I will let you know.* (Present Perfect - większy nacisk na zakończenie)\n- ✗ *As soon as I WILL make up my mind, I will let you know.* (NIGDY)\n\n## Reference gramatyczny - \"as soon as\" + Present\n\n> 📖 **\"As soon as\" + Present Simple / Present Perfect:**\n> Form: `as soon as + S + Present, + S + will + V`\n> Zdania czasowe BEZ \"will\".\n> Synonimy: *when, the moment, once*\n\n> 📖 **Phrasal \"make up one's mind\":**\n> `make up my mind` = zdecydować\n> Form 1: `make + up + possessive + mind` (zwięźlej)\n> Form 2: `make + possessive + mind + up` (rozdzielnie)\n> Synonimy: *decide, come to a decision, reach a decision*\n\n> 📖 **Inne idiomy z \"mind\":**\n> - `change one's mind` = zmienić zdanie\n> - `bear in mind` = mieć na uwadze\n> - `keep in mind` = pamiętać\n> - `cross one's mind` = przemknąć przez myśl\n> - `out of one's mind` = oszaleć\n> - `peace of mind` = spokój ducha\n\n> 📖 **Present Perfect w zdaniach czasowych:**\n> `as soon as I have finished` = jak tylko skończę\n> Nacisk na ZAKOŃCZENIE czynności PRZED główną.\n> Bardziej formalne / dokładniejsze niż Present Simple.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - *make up my mind* (4 słowa) lub *have made up my mind* (5 słów)\n> - **Inne akceptowane:** *make my mind up*, *have made my mind up*, *make up my own mind*\n> - **WYKLUCZONE:** *will make up my mind* (zła konstrukcja po \"as soon as\"), *make my mind* (brak \"up\"), *make up mind* (brak possessive)\n> - **Limit słów:** maksymalnie 5 (mieścimy się)\n> - **Uzasadnienie:** \"As soon as\" + Present Simple/Perfect + phrasal \"make up sb's mind\".\n\n## Pełne zdanie\n\nPo wstawieniu (wariant 1): \"As soon as I **make up my mind**, I will let you know.\"\n= \"Jak tylko podejmę decyzję, dam ci znać.\"\n\nPo wstawieniu (wariant 2): \"As soon as I **have made up my mind**, I will let you know.\"\n= \"Jak tylko (już) zdecyduję, dam ci znać.\"\n\nObie wersje semantycznie poprawne.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz: PO \"as soon as\" / \"when\" / \"before\" / \"after\" / \"until\" → NIGDY \"will\". Klasyczna pułapka.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Phrasal *make up one's mind* - wymaga POSSESSIVE (my, your, his, her, our, their). NIE *make up THE mind*.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Phrasal może być rozdzielne: *make my mind up* lub *make up my mind* (oba poprawne, gdy mind = krótkie dopełnienie).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wariant z Present Perfect (*have made up*) - formalniejszy, gdy nacisk na zakończenie.\n\n**9.4.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**must have invented** (3 słowa). Akceptowane także *must have been inventing* (4 słowa).\n\nPełne zdanie: *I'm sure this gadget is Stephen's idea. He must have invented it last year when he was unemployed for a few months.*\n\n## Sposób 1 - analiza konstrukcji\n\n> \"I'm sure this gadget is Stephen's idea. He **(must / invent) ** it last year when he was unemployed for a few months.\"\n\nKluczowe elementy:\n- **\"I'm sure\"** = jestem pewien → sygnał dedukcji.\n- **\"last year\"** = w zeszłym roku → przeszłość.\n- **\"he was unemployed\"** = był bezrobotny (Past Simple).\n- Wyrazy podane: must + invent.\n\nKonstrukcja: **\"Must have + V3\"** = dedukcja o przeszłości (pewność).\n\nKrok po kroku:\n1. **Modal \"must\"** dla pewności → \"must\".\n2. **Past deduction** wymaga \"have + V3\" (perfect infinitive).\n3. \"Invent\" → V3 = invented.\n4. Razem: **must have invented**.\n\n**Wniosek:** poprawna forma = **must have invented** (3 słowa).\n\n## Sposób 2 - analiza modalów dedukcji o przeszłości\n\n**Modale + perfect infinitive (about past):**\n\n| Modal | Funkcja | Przykład |\n| must have V3 | dedukcja pewna (logiczny wniosek) | He must have invented = na pewno wynalazł |\n| might have V3 | dedukcja możliwa | He might have invented = może wynalazł |\n| could have V3 | dedukcja możliwa | He could have invented = mógł wynalazł |\n| may have V3 | dedukcja możliwa | He may have invented |\n| can't have V3 | niemożliwość | He can't have done it = niemożliwe |\n| should have V3 | wyrzut | He should have called = powinien był |\n\n**\"I'm sure\"** = pewność → wymaga *must have V3*.\n\n## Sposób 3 - wariant Continuous\n\n**Akceptowane: *must have been inventing*** (continuous deduction):\n- *must have been V-ing* = dedukcja PROCESU w przeszłości\n- Wariant podkreślający TRWANIE czynności (kilka miesięcy bezrobocia → proces).\n\nObie formy poprawne, ale klucz preferuje krótszą: *must have invented* (zakończenie procesu).\n\n## Reference gramatyczny - modal + perfect infinitive\n\n> 📖 **\"Must have + V3\" (past deduction - certainty):**\n> `He must have invented it` = na pewno wynalazł\n> Form: `must + have + V3`\n> Sens: logiczna pewność na podstawie dowodów\n\n> 📖 **\"Must have been + V-ing\" (past continuous deduction):**\n> `He must have been working` = na pewno pracował (proces)\n> Form: `must + have + been + V-ing`\n> Sens: dedukcja o procesie/trwaniu\n\n> 📖 **Antonimy modali dedukcji:**\n> - `must have V3` (pewność) ↔ `can't have V3` (niemożliwość)\n> - `must have V3` (silne) ↔ `might/may/could have V3` (słabsze)\n\n> 📖 **Past Simple \"was unemployed\":**\n> `he was unemployed for a few months` = był bezrobotny przez kilka miesięcy\n> Form: `was/were + Adj`\n> Sygnał: *for + okres czasu* w przeszłości\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - dokładnie: **must have invented** (3 słowa)\n> - **Inne akceptowane:** *must have been inventing* (4 słowa, continuous deduction)\n> - **WYKLUCZONE:** *must invent* (brak past), *must invented* (zły modal), *had to invent* (zły modal - obowiązek, nie dedukcja), *must has invented* (zła forma have)\n> - **Spelling:** *invented* (V3 regularny: invent + ed)\n> - **Limit słów:** maks. 5 (mieścimy się w 3 lub 4)\n> - **Uzasadnienie:** \"I'm sure\" = pewność dedukcji → *must have V3*.\n\n## Sposób 4 - pełne zdanie\n\nPo wstawieniu: \"He **must have invented** it last year when he was unemployed for a few months.\"\n= \"On musiał to wynaleźć w zeszłym roku, gdy był bezrobotny przez kilka miesięcy.\"\n\nSEMANTYCZNIE poprawne. Modal + perfect infinitive zachowany.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *Must have V3* = pewność dedukcji o PRZESZŁOŚCI. NIE *must V3* (zła forma).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz: *I'm sure* sygnalizuje PEWNOŚĆ → *must* (nie *might*, nie *could*).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Modal *must* w sensie OBOWIĄZKU używa innej formy w przeszłości: *had to V*. Ale tu *must* = dedukcja → *must have V3*.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Spelling V3: *invented* (regularne -ed). Nie *invent* w przeszłości, nie *inveted* (brak \"n\").","image":"img/jezyk-angielski-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Język angielski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Język angielski","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9. (0-4)
Uzupełnij zdania 9.1.-9.4., wykorzystując podane w nawiasach wyrazy w odpowiedniej
formie. Nie należy zmieniać kolejności podanych wyrazów, trzeba natomiast - jeśli jest to
konieczne - dodać inne wyrazy, tak aby otrzymać logiczne i gramatycznie poprawne
zdania. Wymagana jest pełna poprawność ortograficzna wpisywanych fragmentów zdań.
Uwaga: w każdą lukę możesz wpisać maksymalnie pięć wyrazów, wliczając w to wyrazy
już podane.
9.1. During the last lesson, our chemistry teacher explained how (avoid / spill)
the chemicals in the lab.
9.2. Children should (encourage / take)
risks and make their own mistakes while they are still young enough to learn from them.
9.3. I still don’t know which major to choose. As soon as I (make / mind)
, I will let you know.
9.4. I’m sure this gadget is Stephen’s idea. He (must / invent)
it last year when he was unemployed for a few months.
MJA-1R

","answer_text_html":"
  1. W ocenie poprawności środków językowych w wypowiedziach zdających ze stwierdzoną
\n

dysleksją nie bierze się pod uwagę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych. Błąd
ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu w pracy zdającego z opinią o dysleksji to błąd
językowy. Jest on brany pod uwagę w ocenie poprawności językowej.
Zasady te obowiązują również w ocenie prac zdających z dysgrafią, dysortografią, afazją,
z zaburzeniami komunikacji językowej, a także prac zdających, którzy korzystali z pomocy
nauczyciela wspomagającego oraz prac pisanych na komputerze.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

9.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

to avoid spilling (3 słowa).

\n

Pełne zdanie: During the last lesson, our chemistry teacher explained how to avoid spilling the chemicals in the lab.

\n

Sposób 1 - analiza konstrukcji

\n
" our chemistry teacher explained how (avoid / spill) the chemicals in the lab."
\n

Kluczowe elementy:

\n\n

Konstrukcja krok po kroku:

\n
  1. "how + to + V" = how to avoid (jak unikać)
  2. "avoid + V-ing" = avoid spilling (unikać rozlania)
  3. Razem: how to avoid spilling
\n

Wniosek: poprawna forma = to avoid spilling (3 słowa).

\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna

\n

Reguła 1: "how to + V":

\n\n

Reguła 2: "avoid + V-ing":

\n\n

Łączenie: how to avoid spilling

\n

Reference gramatyczny - verb + gerund (V-ing)

\n
📖 Czasowniki + gerund (V-ing):
avoid, enjoy, finish, deny, mind, suggest, recommend, miss, postpone, practise, consider, admit, give up, keep on
Form: V + V-ing (NIE "to V")
\n
📖 "How + to + V":
how to V = jak coś robić
Form: how + to + bare V
Pytanie pośrednie
\n
📖 Wyjaśnienie procesu:
explain how to V = wyjaśniać, jak coś zrobić
show sb how to V = pokazywać komuś, jak
teach sb to V (czasem how to V)
\n
📖 Spelling "spilling":
spill → spilling (podwójne L w gerundzie)
Reguła: jednosylabowe + samogłoska + spółgłoska → podwójna spółgłoska + ing
Przykłady: stop → stopping, run → running, plan → planning
Wyjątek: spill (BrE preferuje spilling z 2L, AmE też)
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - dokładnie: to avoid spilling (3 słowa)
- WYKLUCZONE: avoid to spill (zła konstrukcja po avoid), avoid spill (brak gerundu), to avoiding spilling (zła kombinacja)
- Spelling: "spilling" z 2x L (NIE spiling)
- Słowa: dokładnie 3 (avoid spilling = 2, plus to = 3)
- Uzasadnienie: how to V + avoid + V-ing = how to avoid spilling.
\n

Sposób 3 - pełne zdanie

\n

Po wstawieniu: "During the last lesson, our chemistry teacher explained how to avoid spilling the chemicals in the lab."
= "Na ostatniej lekcji nasza nauczycielka chemii wyjaśniła, jak unikać rozlewania substancji chemicznych w laboratorium."

\n

SEMANTYCZNIE poprawne. Składnia zachowana. Limit 5 słów - zmieściliśmy się w 3.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Avoid zawsze + V-ing (NIGDY "to V"). Pamiętaj listę gerund verbs.
\n
⚠️ Uwaga: Po how w zdaniu z explained/teaches/shows → to + V. Tu połączenie: how to V + V-ing.
\n
⚠️ Uwaga: Spelling: spilling (podwójne L). NIE spiling. Reguła doubling consonant przed -ing.
\n
⚠️ Uwaga: Limit 5 słów w lukach - pilnuj. Tu mamy 3, więc OK.
\n

9.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

be encouraged to take (4 słowa).

\n

Pełne zdanie: Children should be encouraged to take risks and make their own mistakes while they are still young enough to learn from them.

\n

Sposób 1 - analiza konstrukcji

\n
"Children should (encourage / take) risks and make their own mistakes "
\n

Kluczowe elementy:

\n\n

Konstrukcja krok po kroku:

\n
  1. should be encouraged - strona bierna z modalem (should + be + V3)
  2. encourage sb to do sth - kolokacja: be encouraged TO V
  3. to take risks - wyrażenie idiomatyczne (podjąć ryzyko)
\n

Łączenie: should be encouraged to take (risks)

\n

Wniosek: poprawna forma = be encouraged to take (4 słowa).

\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna

\n

Reguła 1: Strona bierna z modalem:

\n\n

Reguła 2: "Encourage sb to V":

\n\n

Reguła 3: Kolokacja "take risks":

\n\n

Reference gramatyczny - strona bierna z modalem

\n
📖 Modal + Passive:
should + be + V3 = strona bierna z modalem "should"
Przykłady:
- can be done = może być zrobione
- must be finished = musi być skończone
- should be encouraged = powinno być zachęcone
- will be sent = zostanie wysłane
\n
📖 "Encourage sb to V":
Active: encourage + sb + to + V
Passive: sb + be + encouraged + to + V
Synonimy: urge, persuade, motivate
\n
📖 Kolokacja "take risks":
take risks = podejmować ryzyko
take a risk = podjąć ryzyko (l. poj.)
take chances = podejmować szanse/ryzyko
NIE: make risks, do risks
\n
📖 "While they are still young":
Subordinate clause z linker while (gdy/podczas gdy)
Form: while + S + V (Present Simple/Continuous)
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - dokładnie: be encouraged to take (4 słowa)
- WYKLUCZONE: encourage to take (brak passive), be encouraging to take (V-ing zamiast V3), be encouraged taking (zła forma po encouraged)
- Spelling: "encouraged" (zakończenie -ed, NIE -et)
- Słowa: dokładnie 4 (be encouraged to take)
- Uzasadnienie: strona bierna should be encouraged + kolokacja take risks.
\n

Sposób 3 - pełne zdanie

\n

Po wstawieniu: "Children should be encouraged to take risks and make their own mistakes while they are still young enough to learn from them."
= "Dzieci powinny być zachęcane do podejmowania ryzyka i popełniania własnych błędów, póki są jeszcze wystarczająco młode, by się na nich uczyć."

\n

SEMANTYCZNIE poprawne. Strona bierna + kolokacja zachowane.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Modal + passive: should + be + V3. KAŻDY modal w stronie biernej wymaga be + V3 (NIE be + V-ing).
\n
⚠️ Uwaga: Po encouraged zachowuje się to + V: be encouraged TO take (nie encouraged taking).
\n
⚠️ Uwaga: Kolokacja take risks (NIE make risks). Klasyczna pułapka POL→ENG (po polsku "PODJĄĆ ryzyko" = take, NIE make).
\n
⚠️ Uwaga: Spelling encouraged: e-n-c-o-u-r-a-g-e-d (10 liter). Częste literówki: encourged (brak "a"), encoraged (brak "u").
\n

9.3. ## Poprawna odpowiedź

\n

make up my mind (4 słowa) lub have made up my mind (5 słów).

\n

Pełne zdanie: I still don't know which major to choose. As soon as I make up my mind, I will let you know.

\n

Sposób 1 - analiza konstrukcji

\n
"As soon as I (make / mind) , I will let you know."
\n

Kluczowe elementy:

\n\n

Konstrukcja krok po kroku:

\n
  1. "As soon as" + Present Simple/Present Perfect - NIGDY "will" w zdaniu czasowym.
  2. Phrasal verb "make up one's mind" = zdecydować.
  3. Możliwe formy:
\n\n

Obie formy akceptowane przez klucz.

\n

Wniosek: poprawna forma = make up my mind (4 słowa) lub have made up my mind (5 słów).

\n

Sposób 2 - analiza phrasal verb

\n

Phrasal verb "make up one's mind":

\n\n

Obecność "my" jest wymagane (possessive).

\n

Sposób 3 - analiza czasu w zdaniach czasowych

\n

Reguła kluczowa: w zdaniach z AS SOON AS, WHEN, BEFORE, AFTER, UNTIL czasem NIE używa się "will":

\n\n

Reference gramatyczny - "as soon as" + Present

\n
📖 "As soon as" + Present Simple / Present Perfect:
Form: as soon as + S + Present, + S + will + V
Zdania czasowe BEZ "will".
Synonimy: when, the moment, once
\n
📖 Phrasal "make up one's mind":
make up my mind = zdecydować
Form 1: make + up + possessive + mind (zwięźlej)
Form 2: make + possessive + mind + up (rozdzielnie)
Synonimy: decide, come to a decision, reach a decision
\n
📖 Inne idiomy z "mind":
- change one's mind = zmienić zdanie
- bear in mind = mieć na uwadze
- keep in mind = pamiętać
- cross one's mind = przemknąć przez myśl
- out of one's mind = oszaleć
- peace of mind = spokój ducha
\n
📖 Present Perfect w zdaniach czasowych:
as soon as I have finished = jak tylko skończę
Nacisk na ZAKOŃCZENIE czynności PRZED główną.
Bardziej formalne / dokładniejsze niż Present Simple.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.3, max 1 pkt):
- 1 pkt - make up my mind (4 słowa) lub have made up my mind (5 słów)
- Inne akceptowane: make my mind up, have made my mind up, make up my own mind
- WYKLUCZONE: will make up my mind (zła konstrukcja po "as soon as"), make my mind (brak "up"), make up mind (brak possessive)
- Limit słów: maksymalnie 5 (mieścimy się)
- Uzasadnienie: "As soon as" + Present Simple/Perfect + phrasal "make up sb's mind".
\n

Pełne zdanie

\n

Po wstawieniu (wariant 1): "As soon as I make up my mind, I will let you know."
= "Jak tylko podejmę decyzję, dam ci znać."

\n

Po wstawieniu (wariant 2): "As soon as I have made up my mind, I will let you know."
= "Jak tylko (już) zdecyduję, dam ci znać."

\n

Obie wersje semantycznie poprawne.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Klucz: PO "as soon as" / "when" / "before" / "after" / "until" → NIGDY "will". Klasyczna pułapka.
\n
⚠️ Uwaga: Phrasal make up one's mind - wymaga POSSESSIVE (my, your, his, her, our, their). NIE make up THE mind.
\n
⚠️ Uwaga: Phrasal może być rozdzielne: make my mind up lub make up my mind (oba poprawne, gdy mind = krótkie dopełnienie).
\n
⚠️ Uwaga: Wariant z Present Perfect (have made up) - formalniejszy, gdy nacisk na zakończenie.
\n

9.4. ## Poprawna odpowiedź

\n

must have invented (3 słowa). Akceptowane także must have been inventing (4 słowa).

\n

Pełne zdanie: I'm sure this gadget is Stephen's idea. He must have invented it last year when he was unemployed for a few months.

\n

Sposób 1 - analiza konstrukcji

\n
"I'm sure this gadget is Stephen's idea. He (must / invent) it last year when he was unemployed for a few months."
\n

Kluczowe elementy:

\n\n

Konstrukcja: "Must have + V3" = dedukcja o przeszłości (pewność).

\n

Krok po kroku:

\n
  1. Modal "must" dla pewności → "must".
  2. Past deduction wymaga "have + V3" (perfect infinitive).
  3. "Invent" → V3 = invented.
  4. Razem: must have invented.
\n

Wniosek: poprawna forma = must have invented (3 słowa).

\n

Sposób 2 - analiza modalów dedukcji o przeszłości

\n

Modale + perfect infinitive (about past):

\n

| Modal | Funkcja | Przykład |
| must have V3 | dedukcja pewna (logiczny wniosek) | He must have invented = na pewno wynalazł |
| might have V3 | dedukcja możliwa | He might have invented = może wynalazł |
| could have V3 | dedukcja możliwa | He could have invented = mógł wynalazł |
| may have V3 | dedukcja możliwa | He may have invented |
| can't have V3 | niemożliwość | He can't have done it = niemożliwe |
| should have V3 | wyrzut | He should have called = powinien był |

\n

"I'm sure" = pewność → wymaga must have V3.

\n

Sposób 3 - wariant Continuous

\n

Akceptowane: must have been inventing (continuous deduction):

\n\n

Obie formy poprawne, ale klucz preferuje krótszą: must have invented (zakończenie procesu).

\n

Reference gramatyczny - modal + perfect infinitive

\n
📖 "Must have + V3" (past deduction - certainty):
He must have invented it = na pewno wynalazł
Form: must + have + V3
Sens: logiczna pewność na podstawie dowodów
\n
📖 "Must have been + V-ing" (past continuous deduction):
He must have been working = na pewno pracował (proces)
Form: must + have + been + V-ing
Sens: dedukcja o procesie/trwaniu
\n
📖 Antonimy modali dedukcji:
- must have V3 (pewność) ↔ can't have V3 (niemożliwość)
- must have V3 (silne) ↔ might/may/could have V3 (słabsze)
\n
📖 Past Simple "was unemployed":
he was unemployed for a few months = był bezrobotny przez kilka miesięcy
Form: was/were + Adj
Sygnał: for + okres czasu w przeszłości
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.4, max 1 pkt):
- 1 pkt - dokładnie: must have invented (3 słowa)
- Inne akceptowane: must have been inventing (4 słowa, continuous deduction)
- WYKLUCZONE: must invent (brak past), must invented (zły modal), had to invent (zły modal - obowiązek, nie dedukcja), must has invented (zła forma have)
- Spelling: invented (V3 regularny: invent + ed)
- Limit słów: maks. 5 (mieścimy się w 3 lub 4)
- Uzasadnienie: "I'm sure" = pewność dedukcji → must have V3.
\n

Sposób 4 - pełne zdanie

\n

Po wstawieniu: "He must have invented it last year when he was unemployed for a few months."
= "On musiał to wynaleźć w zeszłym roku, gdy był bezrobotny przez kilka miesięcy."

\n

SEMANTYCZNIE poprawne. Modal + perfect infinitive zachowany.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Must have V3 = pewność dedukcji o PRZESZŁOŚCI. NIE must V3 (zła forma).
\n
⚠️ Uwaga: Klucz: I'm sure sygnalizuje PEWNOŚĆ → must (nie might, nie could).
\n
⚠️ Uwaga: Modal must w sensie OBOWIĄZKU używa innej formy w przeszłości: had to V. Ale tu must = dedukcja → must have V3.
\n
⚠️ Uwaga: Spelling V3: invented (regularne -ed). Nie invent w przeszłości, nie inveted (brak "n").
"}]}