{"id":"jezyk-angielski-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"jezyk-angielski-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":4,"ptype":"closed","subject":"jezyk-angielski","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-4)\nPrzeczytaj tekst, który został podzielony na trzy części (A-C), oraz pytania go dotyczące\n(4.1.-4.4.). Do każdego pytania dopasuj właściwą część tekstu. Wpisz rozwiązania\ndo tabeli.\nUwaga: jedna część tekstu pasuje do dwóch pytań.\nIn which paragraph does the author mention\n4.1. the overall duration of the unusual phenomenon?\n4.2. risky behaviour motivated by curiosity?\n4.3. what caused the Niagara Falls to dry up?\n4.4. the negative impact of the small amount of water in the river?\nTHE DAY THE NIAGARA FALLS STOPPED FLOWING\nA. In 1848, the Niagara Falls were already a tourist attraction, and villages had grown up on\nboth the U.S. and Canadian sides of the river to accommodate the crowds of sightseers.\nBut on March 29th, shortly before midnight, a farmer who had gone out for a stroll noticed\nthat something was wrong. When he went to the edge of the Niagara River, he saw hardly\nany water. At dawn on March 30th, people awoke to an unusual silence. The mighty Niagara\nwas just a trickle. Fish were dying. Turtles and other creatures living in the river were\nclumsily working their way through the mud. People walked on the exposed river bed, eager\nto discover what had been hidden below the water surface, ignoring the fact they might be\nswept away if the water suddenly started flowing. They picked up old daggers and\ntomahawks as souvenirs.\nB. No one knew why the falls had stopped flowing. The telegraph was still a new invention.\nRailroads already served towns on both sides of the river, but the tracks were unreliable,\nand Buffalo, the nearest big city, was three hours away even when the trains ran on time.\nYet it was from Buffalo that the first news about the problem eventually arrived. It turned out\nthat strong southwest winds had pushed huge chunks of ice to the north-eastern tip of Lake\nErie which blocked the water flow and created an ice dam.\nC. When water stopped flowing on March 29th, people started coming from nearby cities and\ntowns to see what had happened. No water flowed over the falls all day on March 30th and\nthroughout the daylight hours of March 31st. But that night, a distant low-pitched noise came\nfrom upriver. It got nearer and louder. Suddenly, a wall of water came down the upper\nNiagara River and over the falls with a giant thunder. The river was running again.\nadapted from www.niagarafrontier.com\nPRZENIEŚ ROZWIĄZANIA NA KARTĘ ODPOWIEDZI!\nEJAP-R0-100","answer":"4.1 = C; 4.2 = A; 4.3 = B; 4.4 = A","answer_text":"4.\npodsumowa-\nnie: właściwe\ni adekwatne\ndo tematu\nzakończenie\nwypowiedzi\nR\nA\nL\nzakończenie zgodne\nz tematem oraz treścią\nwypowiedzi; jeżeli zdający\npowtarza wstęp - czyni to\ninnymi słowami\nzakończenie nie jest w pełni\npoprawne, np. jest zgodne\nz tematem ALBO treścią\nwypowiedzi; odbiega trochę\nod tematu LUB treści\nwypowiedzi; zdający stosuje\nzakończenie schematyczne\n(sztampowe) LUB powtarza\nwstęp praktycznie tymi samymi\nsłowami\nbrak zakończenia LUB\nzakończenie nie jest\nkomunikatywne LUB\nzakończenie jest jedynie luźno\nzwiązane z tematem oraz\ntreścią wypowiedzi\n(też jeśli nie jest zgodne)\n5.\nfragmenty\nodbiegające\nod tematu\ni/lub nie na\ntemat\nR\nA\nL\nwypowiedź nie zawiera\nfragmentów odbiegających\nod tematu i/lub nie na temat\nwypowiedź zawiera dłuższy\nfragment / nieliczne krótkie\nfragmenty odbiegające od\ntematu i/lub nie na temat\nwypowiedź nie spełnia\nwarunków określonych\ndla poziomu 1.\n* R - rozprawka; A - artykuł; L - list formalny\nTabela B. Zgodność z poleceniem: elementy formy\nElementy formy\nForma\n1\n0\n1.\nelementy\ncharakterystyczne\ndla formy\nR\nteza jest poprawnie umiejscowiona w wypowiedzi\nwypowiedź nie spełnia\nwarunków określonych\ndla poziomu 1.\nA\nwypowiedź jest zatytułowana\nL\nwypowiedź zawiera odpowiedni zwrot rozpoczynający\ni kończący\n2.\nkompozycja\nR\nA\nL\nwypowiedź cechuje widoczny zamysł kompozycyjny\nwyrażający się w funkcjonalnie uzasadnionych proporcjach\nwstępu, rozwinięcia i zakończenia\nwypowiedź nie spełnia\nwarunków określonych\ndla poziomu 1.\n3.\nsegmentacja\nR\nA\nL\ntekst jest uporządkowany; układ graficzny pracy (podział na\nakapity) jest konsekwentny\nwypowiedź nie spełnia\nwarunków określonych\ndla poziomu 1.\n4.\ndługość pracy\nR\nA\nL\ndługość pracy mieści się w granicach 180-280 słów\nwypowiedź nie spełnia\nwarunków określonych\ndla poziomu 1.\nUwaga: jedna usterka jest wystarczająca, żeby zakwalifikować pracę na 0 w danym\npodkryterium.\nOstateczną liczbę punktów za zgodność z poleceniem ustala się na podstawie oceny\nelementów treści i elementów formy, zgodnie z Tabelą C.\nTabela C\nElementy\ntreści\nElementy formy\n4-3\n2-1\n0\n10-9\n5 p.\n4 p.\n3 p.\n8-7\n4 p.\n3 p.\n2 p.\n6-5\n3 p.\n2 p.\n1 p.\n4-3\n2 p.\n1 p.\n0 p.\n2-1\n1 p.\n0 p.\n0 p.\n0\n0 p.\n0 p.\n0 p.\nNa przykład za wypowiedź, w której elementy treści oceniono na 5, a elementy formy oceniono\nna 2, za zgodność z poleceniem przyznaje się 2 punkty.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nDodatkowe uwagi dotyczące oceny elementów treści\nROZPRAWKA\nTemat\nWiele muzeów i galerii sztuki udostępnia swoje zbiory online. Napisz rozprawkę, w której\nprzedstawisz dobre i złe strony takiego rozwiązania.\nRozprawka to wypowiedź, w której zdający rozważa zagadnienie podane w poleceniu,\nprzedstawiając argumenty, wspierając je dodatkowymi wyjaśnieniami oraz/lub przykładami.\nAutor rozprawki „za i przeciw” powinien przedstawić argumenty za i przeciw, odpowiednio\nsygnalizując przyjęty schemat w tezie wspartej adekwatnymi argumentami i właściwym\nzakończeniem.\nDobrze napisana rozprawka:\n• omawia zagadnienie w sposób przejrzysty i logiczny; wszystkie jej części (wstęp,\nrozwinięcie, zakończenie) są podporządkowane jednej myśli głównej\n• zawiera jasno sformułowaną tezę, odpowiednią do formy rozprawki\n• charakteryzuje się stylem formalnym.\nTeza\n1. Aby teza rozprawki była uznana za zgodną z tematem, wymagane jest odniesienie się do\nudostępniania zbiorów muzealnych online, oraz stwierdzenie, że w pracy będą\nrozpatrywane dobre i złe strony tego zjawiska (wymaga tego ten typ rozprawki), np. More\nand more museums show their collections online. This way of “visiting museums” has both\nadvantages and disadvantages; In our times one of the solutions art galleries came up with\nis making their exhibitions available on the Internet. In some ways it is good for visitors, but\nthere are also some problems.\n2. Zdający może się odnieść w tezie do muzeów i/lub galerii.\n3. Jeśli zdający odnosi się ogólnie do instytucji kultury, a nie do muzeów/galerii, taka teza jest\nkwalifikowana jako odbiegająca od tematu.\n4. Opisanie problemu, który jest tematem rozprawki, np. stwierdzenie, że coraz więcej\nmuzeów/galerii udostępnia swoje zbiory online, nie jest tezą.\n5. Teza musi zapowiadać oczekiwaną strukturę rozprawki, wskazywać, że prezentowane\nbędą wady i zalety. Na przykład: …są plusy i minusy takiej decyzji…; …ma wiele zalet, ale\nspowoduje też wiele problemów.","solution":"**4.1.** ## Poprawna odpowiedź\n**C**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu (paragraph C)\nPytanie dotyczy **całkowitego czasu trwania zjawiska** (\"overall duration of the unusual phenomenon\"). Tylko paragraf C zawiera kompletny zakres czasowy:\n\n> \"When water stopped flowing on March 29th, people started coming from nearby cities and towns to see what had happened. No water flowed over the falls all day on March 30th and throughout the daylight hours of March 31st. But that night, a distant low-pitched noise came from upriver.\"\n\n→ **Pełna chronologia:**\n- **29 marca** (start) - woda przestała płynąć\n- **30 marca** - brak wody przez cały dzień\n- **31 marca dzień** - brak wody\n- **31 marca noc** - woda wróciła\n\nTo oddaje **łączny czas trwania = ok. 2-3 doby**.\n\n**Wniosek:** odpowiedź **C** - paragraf wymienia wszystkie daty zjawiska.\n\n## Sposób 2 - eliminacja innych paragrafów\nKluczowe parafrazy:\n- **\"overall duration\"** = łączny czas trwania → wymaga początku i końca zjawiska\n- **\"unusual phenomenon\"** = niezwykłe zjawisko = wyschnięcie wodospadu\n\nParagraf A:\n> \"on March 29th, shortly before midnight At dawn on March 30th\"\n\n→ Wspomina TYLKO POCZĄTEK (29-30 marca), brak końca → niepełna duracja ✗\n\nParagraf B:\n> Mówi o przyczynach (telegraf, Buffalo, wiatr, lód) - brak dat trwania ✗\n\nParagraf C:\n> Wymienia 29, 30, 31 marca + powrót wody nocą → **PEŁNY zakres** ✓\n\n## Schemat oceniania CKE\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź dokładnie **C**\n> - **0 pkt** - A, B, brak odpowiedzi, więcej niż jedna litera\n> - Wymaganie szczegółowe: **3.3)** Zdający znajduje w tekście określone informacje.\n\n## Reference gramatyczny\n> 📖 **Reading strategy - matching daty z paragrafami:**\n> - **\"duration\"** = czas trwania → szukaj liczb dni, dat, godzin\n> - **\"throughout\"** = przez cały (czas)\n> - **\"all day on March 30th\"** = przez cały dzień 30 marca\n> - Te wyrażenia w paragrafie C dają **pełną duracji** (start + middle + end)\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| A | Wspomina TYLKO 29-30 marca (POCZĄTEK), opisuje pierwsze odkrycie | Brak końca zjawiska, więc niepełna duracja |\n| B | Wyjaśnia PRZYCZYNY (ice dam, southwest winds) | Nie podaje dat ani czasu trwania |\n| **C** | **Wymienia 29, 30, 31 marca + powrót wody nocą** | **POPRAWNA** - pełna chronologia |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n> ⚠️ **Uwaga:** Słowo **\"overall\"** (łączny, całościowy) wymaga PEŁNEGO zakresu - od początku do końca. Paragraf A daje tylko początek, więc nie spełnia wymogu \"overall\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W reading matching tasks szukaj DAT i LICZB - to kotwica do identyfikacji paragrafu z konkretnym faktem.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Cztery pytania w zad. 4 mapują się na 3 paragrafy - jeden paragraf pasuje do DWÓCH pytań (zwykle A lub jedno z B/C).\n\n**4.2.** ## Poprawna odpowiedź\n**A**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu (paragraph A)\nPytanie szuka **ryzykownego zachowania motywowanego ciekawością** (\"risky behaviour motivated by curiosity\"). Tylko paragraf A opisuje takie zachowanie:\n\n> \"People walked on the exposed river bed, eager to discover what had been hidden below the water surface, ignoring the fact they might be swept away if the water suddenly started flowing. They picked up old daggers and tomahawks as souvenirs.\"\n\n→ **Trzy elementy:**\n1. **Ryzyko**: \"they might be swept away\" = mogli zostać porwani przez wodę\n2. **Motywacja ciekawością**: \"eager to discover what had been hidden\" = chętni odkryć, co było ukryte\n3. **Ignorowanie ryzyka**: \"ignoring the fact\" = ignorując fakt zagrożenia\n\n**Wniosek:** odpowiedź **A** - ludzie ryzykowali, by zaspokoić ciekawość.\n\n## Sposób 2 - eliminacja + key vocabulary\nKluczowe pary leksykalne:\n- **\"risky behaviour\"** = ryzykowne zachowanie → \"walked on the exposed river bed, ignoring danger\"\n- **\"motivated by curiosity\"** = motywowane ciekawością → \"eager to discover what had been hidden\"\n\nEliminacja:\n- **Paragraf B**: opisuje przyczyny techniczne (telegraf, wiatr, lód) - brak zachowań ludzi\n- **Paragraf C**: opisuje powrót wody i \"distant low-pitched noise\" - brak ryzyka motywowanego ciekawością\n\n## Schemat oceniania CKE\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź dokładnie **A**\n> - **0 pkt** - B, C, brak odpowiedzi\n> - Wymaganie szczegółowe: **3.3)** Zdający znajduje w tekście określone informacje.\n\n## Reference gramatyczny\n> 📖 **Reference - \"eager to + V\" (chętny do):**\n> - **eager to discover** = chętni odkryć\n> - **eager to + infinitive** = wyrażenie motywacji/chęci\n> - Synonimy: keen on (V-ing), enthusiastic about\n\n> 📖 **Reference - \"might be + V3\" (Passive z modalem):**\n> - **\"they might be swept away\"** = mogliby zostać porwani\n> - Konstrukcja: modal + be + V3 (strona bierna z modalem)\n> - **swept** to V3 od **sweep** (zmieść, porwać)\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| **A** | **Opisuje ludzi spacerujących po dnie rzeki, ignorujących ryzyko, motywowanych odkryciem** | **POPRAWNA** - wszystkie 3 elementy: ryzyko + ciekawość + ignorowanie |\n| B | Opisuje przyczyny techniczne (ice dam, winds) | Brak ludzkich zachowań |\n| C | Opisuje powrót wody | Brak ryzyka motywowanego ciekawością |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n> ⚠️ **Uwaga:** Słowo **\"eager to discover\"** jest kluczem do CIEKAWOŚCI (curiosity), a **\"ignoring the fact they might be swept away\"** to KEY do ryzyka.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Curiosity** często parafrazowana jako: eagerness, desire to know, fascination, intrigued by. Wszystkie wskazują na chęć poznania.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj, że paragraf A zostanie wykorzystany DWUKROTNIE w zadaniu - raz dla 4.2 (ryzyko/ciekawość) i raz dla 4.4 (negatywny wpływ niskiego poziomu wody).\n\n**4.3.** ## Poprawna odpowiedź\n**B**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu (paragraph B)\nPytanie szuka **przyczyny wyschnięcia wodospadu** (\"what caused the Niagara Falls to dry up\"). Tylko paragraf B podaje wyjaśnienie:\n\n> \"It turned out that strong southwest winds had pushed huge chunks of ice to the north-eastern tip of Lake Erie which blocked the water flow and created an ice dam.\"\n\n→ **Łańcuch przyczynowy:**\n1. **Silne południowo-zachodnie wiatry** → pchnęły lód\n2. **Wielkie kry lodowe** → trafiły na północno-wschodni cypel Lake Erie\n3. **Lód zablokował przepływ wody** → utworzył tamę lodową (ice dam)\n4. **Tama lodowa** → wodospad wysechł\n\n**Wniosek:** odpowiedź **B** - paragraf wyjaśnia przyczynę zjawiska (ice dam stworzony przez wiatr).\n\n## Sposób 2 - eliminacja + key vocabulary\nKluczowe pary leksykalne:\n- **\"caused to dry up\"** = spowodowało wyschnięcie → \"blocked the water flow\"\n- **\"what caused\"** = jaka przyczyna → \"ice dam\" / \"southwest winds\"\n\nEliminacja:\n- **Paragraf A**: opisuje SKUTKI (ryby umierają, ludzie spacerują), nie przyczynę\n- **Paragraf C**: opisuje POWRÓT wody, nie przyczynę wyschnięcia\n\n## Schemat oceniania CKE\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź dokładnie **B**\n> - **0 pkt** - A, C, brak odpowiedzi\n> - Wymaganie szczegółowe: **3.3)** Zdający znajduje w tekście określone informacje.\n\n## Reference gramatyczny\n> 📖 **Reference - \"It turned out that \" (zwrot wprowadzający odkrycie):**\n> - **\"It turned out that\"** = okazało się, że\n> - Phrasal verb: **turn out** = okazać się\n> - Synonimy: It transpired that, It became clear that\n\n> 📖 **Reference - Past Perfect: \"had pushed\":**\n> - **\"southwest winds HAD PUSHED\"** = wiatry pchnęły (PRZED odkryciem przyczyny)\n> - Past Perfect używamy dla zdarzeń wcześniejszych niż inne zdarzenia przeszłe\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| A | Opisuje SKUTKI (ryby, ludzie) | Brak przyczyny |\n| **B** | **Wyjaśnia przyczynę: wiatry + lód = ice dam** | **POPRAWNA** |\n| C | Opisuje POWRÓT wody | Brak przyczyny wyschnięcia |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n> ⚠️ **Uwaga:** Fraza **\"caused to dry up\"** w pytaniu = parafraza zdarzenia z paragrafu B (\"blocked the water flow and created an ice dam\").\n\n> ⚠️ **Uwaga:** **Ice dam** = tama lodowa (klasyczna kolokacja). Naturalne zjawisko zablokowane przez lód.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W tekście o naturze szukaj słów-kluczy: \"caused\", \"due to\", \"because of\", \"as a result of\" - wskazują przyczyny.\n\n**4.4.** ## Poprawna odpowiedź\n**A**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu (paragraph A)\nPytanie szuka **negatywnego wpływu małej ilości wody w rzece** (\"negative impact of the small amount of water in the river\"). Paragraf A opisuje takie skutki:\n\n> \"At dawn on March 30th, people awoke to an unusual silence. The mighty Niagara was just a trickle. Fish were dying. Turtles and other creatures living in the river were clumsily working their way through the mud.\"\n\n→ **Negatywne skutki:**\n1. **Niezwykła cisza** = brak szumu wody\n2. **\"Fish were dying\"** = ryby umierały\n3. **\"Turtles clumsily working their way through the mud\"** = żółwie nieporadnie brodziły w błocie\n4. **\"The mighty Niagara was just a trickle\"** = potężna Niagara była tylko strumieniem\n\nTo wszystko **negatywny wpływ** = nie wystarczająco wody dla ekosystemu.\n\n**Wniosek:** odpowiedź **A** - paragraf opisuje negatywne skutki dla ryb i innych stworzeń.\n\n## Sposób 2 - eliminacja + key vocabulary\nKluczowe pary leksykalne:\n- **\"negative impact\"** = negatywny wpływ → \"Fish were dying\", \"clumsily working through mud\"\n- **\"small amount of water\"** = mała ilość wody → \"just a trickle\" (tylko strumień)\n\nEliminacja:\n- **Paragraf B**: techniczne wyjaśnienie (telegraf, wiatry) - brak negatywnych skutków\n- **Paragraf C**: powrót wody (\"a wall of water came down\") - brak negatywnych skutków\n\n## Schemat oceniania CKE\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź dokładnie **A**\n> - **0 pkt** - B, C\n> - Wymaganie szczegółowe: **3.3)** Zdający znajduje w tekście określone informacje.\n\n## Reference gramatyczny\n> 📖 **Reference - Past Continuous: \"were dying\":**\n> - **\"Fish were dying\"** = ryby umierały (proces w toku)\n> - Past Continuous opisuje stan/proces trwający w przeszłości\n> - Konstrukcja: was/were + V-ing\n\n> 📖 **Reference - \"a trickle\" (rzeczownik):**\n> - **trickle** = strużka, cienki strumyk\n> - Antonim: torrent, gush, flood\n> - \"The mighty Niagara was just a trickle\" = silna emfaza kontrastu\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| **A** | **Opisuje umierające ryby i żółwie brodzące w błocie** | **POPRAWNA** - negatywne skutki dla ekosystemu |\n| B | Techniczne wyjaśnienie (ice dam) | Brak negatywnych skutków |\n| C | Powrót wody (pozytywne wydarzenie) | Brak małej ilości wody |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n> ⚠️ **Uwaga:** Paragraf A jest wykorzystany DWUKROTNIE (zadanie 4.2 = ryzyko/ciekawość, zadanie 4.4 = negatywny wpływ). To zgodne z informacją w poleceniu: \"jedna część tekstu pasuje do dwóch pytań\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o KONTRAŚCIE: \"mighty Niagara\" (potężna) vs \"a trickle\" (strużka) - to oksymoron sygnalizujący zniszczenie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Past Continuous \"were dying\" + \"were working their way\" pokazuje, że ZDARZENIE BYŁO W TOKU - to silnie negatywne obrazy.","image":"img/jezyk-angielski-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Język angielski · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Język angielski","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4. (0-4)
Przeczytaj tekst, który został podzielony na trzy części (A-C), oraz pytania go dotyczące
(4.1.-4.4.). Do każdego pytania dopasuj właściwą część tekstu. Wpisz rozwiązania
do tabeli.
Uwaga: jedna część tekstu pasuje do dwóch pytań.
In which paragraph does the author mention
4.1. the overall duration of the unusual phenomenon?
4.2. risky behaviour motivated by curiosity?
4.3. what caused the Niagara Falls to dry up?
4.4. the negative impact of the small amount of water in the river?
THE DAY THE NIAGARA FALLS STOPPED FLOWING
A. In 1848, the Niagara Falls were already a tourist attraction, and villages had grown up on
both the U.S. and Canadian sides of the river to accommodate the crowds of sightseers.
But on March 29th, shortly before midnight, a farmer who had gone out for a stroll noticed
that something was wrong. When he went to the edge of the Niagara River, he saw hardly
any water. At dawn on March 30th, people awoke to an unusual silence. The mighty Niagara
was just a trickle. Fish were dying. Turtles and other creatures living in the river were
clumsily working their way through the mud. People walked on the exposed river bed, eager
to discover what had been hidden below the water surface, ignoring the fact they might be
swept away if the water suddenly started flowing. They picked up old daggers and
tomahawks as souvenirs.
B. No one knew why the falls had stopped flowing. The telegraph was still a new invention.
Railroads already served towns on both sides of the river, but the tracks were unreliable,
and Buffalo, the nearest big city, was three hours away even when the trains ran on time.
Yet it was from Buffalo that the first news about the problem eventually arrived. It turned out
that strong southwest winds had pushed huge chunks of ice to the north-eastern tip of Lake
Erie which blocked the water flow and created an ice dam.
C. When water stopped flowing on March 29th, people started coming from nearby cities and
towns to see what had happened. No water flowed over the falls all day on March 30th and
throughout the daylight hours of March 31st. But that night, a distant low-pitched noise came
from upriver. It got nearer and louder. Suddenly, a wall of water came down the upper
Niagara River and over the falls with a giant thunder. The river was running again.
adapted from www.niagarafrontier.com
PRZENIEŚ ROZWIĄZANIA NA KARTĘ ODPOWIEDZI!
EJAP-R0-100

","answer_text_html":"

4.
podsumowa-
nie: właściwe
i adekwatne
do tematu
zakończenie
wypowiedzi
R
A
L
zakończenie zgodne
z tematem oraz treścią
wypowiedzi; jeżeli zdający
powtarza wstęp - czyni to
innymi słowami
zakończenie nie jest w pełni
poprawne, np. jest zgodne
z tematem ALBO treścią
wypowiedzi; odbiega trochę
od tematu LUB treści
wypowiedzi; zdający stosuje
zakończenie schematyczne
(sztampowe) LUB powtarza
wstęp praktycznie tymi samymi
słowami
brak zakończenia LUB
zakończenie nie jest
komunikatywne LUB
zakończenie jest jedynie luźno
związane z tematem oraz
treścią wypowiedzi
(też jeśli nie jest zgodne)
5.
fragmenty
odbiegające
od tematu
i/lub nie na
temat
R
A
L
wypowiedź nie zawiera
fragmentów odbiegających
od tematu i/lub nie na temat
wypowiedź zawiera dłuższy
fragment / nieliczne krótkie
fragmenty odbiegające od
tematu i/lub nie na temat
wypowiedź nie spełnia
warunków określonych
dla poziomu 1.

\n\n

Tabela B. Zgodność z poleceniem: elementy formy
Elementy formy
Forma
1
0
1.
elementy
charakterystyczne
dla formy
R
teza jest poprawnie umiejscowiona w wypowiedzi
wypowiedź nie spełnia
warunków określonych
dla poziomu 1.
A
wypowiedź jest zatytułowana
L
wypowiedź zawiera odpowiedni zwrot rozpoczynający
i kończący
2.
kompozycja
R
A
L
wypowiedź cechuje widoczny zamysł kompozycyjny
wyrażający się w funkcjonalnie uzasadnionych proporcjach
wstępu, rozwinięcia i zakończenia
wypowiedź nie spełnia
warunków określonych
dla poziomu 1.
3.
segmentacja
R
A
L
tekst jest uporządkowany; układ graficzny pracy (podział na
akapity) jest konsekwentny
wypowiedź nie spełnia
warunków określonych
dla poziomu 1.
4.
długość pracy
R
A
L
długość pracy mieści się w granicach 180-280 słów
wypowiedź nie spełnia
warunków określonych
dla poziomu 1.
Uwaga: jedna usterka jest wystarczająca, żeby zakwalifikować pracę na 0 w danym
podkryterium.
Ostateczną liczbę punktów za zgodność z poleceniem ustala się na podstawie oceny
elementów treści i elementów formy, zgodnie z Tabelą C.
Tabela C
Elementy
treści
Elementy formy
4-3
2-1
0
10-9
5 p.
4 p.
3 p.
8-7
4 p.
3 p.
2 p.
6-5
3 p.
2 p.
1 p.
4-3
2 p.
1 p.
0 p.
2-1
1 p.
0 p.
0 p.
0
0 p.
0 p.
0 p.
Na przykład za wypowiedź, w której elementy treści oceniono na 5, a elementy formy oceniono
na 2, za zgodność z poleceniem przyznaje się 2 punkty.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Dodatkowe uwagi dotyczące oceny elementów treści
ROZPRAWKA
Temat
Wiele muzeów i galerii sztuki udostępnia swoje zbiory online. Napisz rozprawkę, w której
przedstawisz dobre i złe strony takiego rozwiązania.
Rozprawka to wypowiedź, w której zdający rozważa zagadnienie podane w poleceniu,
przedstawiając argumenty, wspierając je dodatkowymi wyjaśnieniami oraz/lub przykładami.
Autor rozprawki „za i przeciw” powinien przedstawić argumenty za i przeciw, odpowiednio
sygnalizując przyjęty schemat w tezie wspartej adekwatnymi argumentami i właściwym
zakończeniem.
Dobrze napisana rozprawka:
• omawia zagadnienie w sposób przejrzysty i logiczny; wszystkie jej części (wstęp,
rozwinięcie, zakończenie) są podporządkowane jednej myśli głównej
• zawiera jasno sformułowaną tezę, odpowiednią do formy rozprawki
• charakteryzuje się stylem formalnym.
Teza

\n
  1. Aby teza rozprawki była uznana za zgodną z tematem, wymagane jest odniesienie się do
\n

udostępniania zbiorów muzealnych online, oraz stwierdzenie, że w pracy będą
rozpatrywane dobre i złe strony tego zjawiska (wymaga tego ten typ rozprawki), np. More
and more museums show their collections online. This way of “visiting museums” has both
advantages and disadvantages; In our times one of the solutions art galleries came up with
is making their exhibitions available on the Internet. In some ways it is good for visitors, but
there are also some problems.

\n
  1. Zdający może się odnieść w tezie do muzeów i/lub galerii.
  2. Jeśli zdający odnosi się ogólnie do instytucji kultury, a nie do muzeów/galerii, taka teza jest
\n

kwalifikowana jako odbiegająca od tematu.

\n
  1. Opisanie problemu, który jest tematem rozprawki, np. stwierdzenie, że coraz więcej
\n

muzeów/galerii udostępnia swoje zbiory online, nie jest tezą.

\n
  1. Teza musi zapowiadać oczekiwaną strukturę rozprawki, wskazywać, że prezentowane
\n

będą wady i zalety. Na przykład: …są plusy i minusy takiej decyzji…; …ma wiele zalet, ale
spowoduje też wiele problemów.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

4.1. ## Poprawna odpowiedź
C

\n

Sposób 1 - analiza tekstu (paragraph C)

\n

Pytanie dotyczy całkowitego czasu trwania zjawiska ("overall duration of the unusual phenomenon"). Tylko paragraf C zawiera kompletny zakres czasowy:

\n
"When water stopped flowing on March 29th, people started coming from nearby cities and towns to see what had happened. No water flowed over the falls all day on March 30th and throughout the daylight hours of March 31st. But that night, a distant low-pitched noise came from upriver."
\n

→ Pełna chronologia:

\n\n

To oddaje łączny czas trwania = ok. 2-3 doby.

\n

Wniosek: odpowiedź C - paragraf wymienia wszystkie daty zjawiska.

\n

Sposób 2 - eliminacja innych paragrafów

\n

Kluczowe parafrazy:

\n\n

Paragraf A:

\n
"on March 29th, shortly before midnight At dawn on March 30th"
\n

→ Wspomina TYLKO POCZĄTEK (29-30 marca), brak końca → niepełna duracja ✗

\n

Paragraf B:

\n
Mówi o przyczynach (telegraf, Buffalo, wiatr, lód) - brak dat trwania ✗
\n

Paragraf C:

\n
Wymienia 29, 30, 31 marca + powrót wody nocą → PEŁNY zakres ✓
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź dokładnie C
- 0 pkt - A, B, brak odpowiedzi, więcej niż jedna litera
- Wymaganie szczegółowe: 3.3) Zdający znajduje w tekście określone informacje.
\n

Reference gramatyczny

\n
📖 Reading strategy - matching daty z paragrafami:
- "duration" = czas trwania → szukaj liczb dni, dat, godzin
- "throughout" = przez cały (czas)
- "all day on March 30th" = przez cały dzień 30 marca
- Te wyrażenia w paragrafie C dają pełną duracji (start + middle + end)
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |
| A | Wspomina TYLKO 29-30 marca (POCZĄTEK), opisuje pierwsze odkrycie | Brak końca zjawiska, więc niepełna duracja |
| B | Wyjaśnia PRZYCZYNY (ice dam, southwest winds) | Nie podaje dat ani czasu trwania |
| C | Wymienia 29, 30, 31 marca + powrót wody nocą | POPRAWNA - pełna chronologia |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Słowo "overall" (łączny, całościowy) wymaga PEŁNEGO zakresu - od początku do końca. Paragraf A daje tylko początek, więc nie spełnia wymogu "overall".
\n
⚠️ Uwaga: W reading matching tasks szukaj DAT i LICZB - to kotwica do identyfikacji paragrafu z konkretnym faktem.
\n
⚠️ Uwaga: Cztery pytania w zad. 4 mapują się na 3 paragrafy - jeden paragraf pasuje do DWÓCH pytań (zwykle A lub jedno z B/C).
\n

4.2. ## Poprawna odpowiedź
A

\n

Sposób 1 - analiza tekstu (paragraph A)

\n

Pytanie szuka ryzykownego zachowania motywowanego ciekawością ("risky behaviour motivated by curiosity"). Tylko paragraf A opisuje takie zachowanie:

\n
"People walked on the exposed river bed, eager to discover what had been hidden below the water surface, ignoring the fact they might be swept away if the water suddenly started flowing. They picked up old daggers and tomahawks as souvenirs."
\n

→ Trzy elementy:

\n
  1. Ryzyko: "they might be swept away" = mogli zostać porwani przez wodę
  2. Motywacja ciekawością: "eager to discover what had been hidden" = chętni odkryć, co było ukryte
  3. Ignorowanie ryzyka: "ignoring the fact" = ignorując fakt zagrożenia
\n

Wniosek: odpowiedź A - ludzie ryzykowali, by zaspokoić ciekawość.

\n

Sposób 2 - eliminacja + key vocabulary

\n

Kluczowe pary leksykalne:

\n\n

Eliminacja:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź dokładnie A
- 0 pkt - B, C, brak odpowiedzi
- Wymaganie szczegółowe: 3.3) Zdający znajduje w tekście określone informacje.
\n

Reference gramatyczny

\n
📖 Reference - "eager to + V" (chętny do):
- eager to discover = chętni odkryć
- eager to + infinitive = wyrażenie motywacji/chęci
- Synonimy: keen on (V-ing), enthusiastic about
\n
📖 Reference - "might be + V3" (Passive z modalem):
- "they might be swept away" = mogliby zostać porwani
- Konstrukcja: modal + be + V3 (strona bierna z modalem)
- swept to V3 od sweep (zmieść, porwać)
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |
| A | Opisuje ludzi spacerujących po dnie rzeki, ignorujących ryzyko, motywowanych odkryciem | POPRAWNA - wszystkie 3 elementy: ryzyko + ciekawość + ignorowanie |
| B | Opisuje przyczyny techniczne (ice dam, winds) | Brak ludzkich zachowań |
| C | Opisuje powrót wody | Brak ryzyka motywowanego ciekawością |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Słowo "eager to discover" jest kluczem do CIEKAWOŚCI (curiosity), a "ignoring the fact they might be swept away" to KEY do ryzyka.
\n
⚠️ Uwaga: Curiosity często parafrazowana jako: eagerness, desire to know, fascination, intrigued by. Wszystkie wskazują na chęć poznania.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj, że paragraf A zostanie wykorzystany DWUKROTNIE w zadaniu - raz dla 4.2 (ryzyko/ciekawość) i raz dla 4.4 (negatywny wpływ niskiego poziomu wody).
\n

4.3. ## Poprawna odpowiedź
B

\n

Sposób 1 - analiza tekstu (paragraph B)

\n

Pytanie szuka przyczyny wyschnięcia wodospadu ("what caused the Niagara Falls to dry up"). Tylko paragraf B podaje wyjaśnienie:

\n
"It turned out that strong southwest winds had pushed huge chunks of ice to the north-eastern tip of Lake Erie which blocked the water flow and created an ice dam."
\n

→ Łańcuch przyczynowy:

\n
  1. Silne południowo-zachodnie wiatry → pchnęły lód
  2. Wielkie kry lodowe → trafiły na północno-wschodni cypel Lake Erie
  3. Lód zablokował przepływ wody → utworzył tamę lodową (ice dam)
  4. Tama lodowa → wodospad wysechł
\n

Wniosek: odpowiedź B - paragraf wyjaśnia przyczynę zjawiska (ice dam stworzony przez wiatr).

\n

Sposób 2 - eliminacja + key vocabulary

\n

Kluczowe pary leksykalne:

\n\n

Eliminacja:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.3, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź dokładnie B
- 0 pkt - A, C, brak odpowiedzi
- Wymaganie szczegółowe: 3.3) Zdający znajduje w tekście określone informacje.
\n

Reference gramatyczny

\n
📖 Reference - "It turned out that " (zwrot wprowadzający odkrycie):
- "It turned out that" = okazało się, że
- Phrasal verb: turn out = okazać się
- Synonimy: It transpired that, It became clear that
\n
📖 Reference - Past Perfect: "had pushed":
- "southwest winds HAD PUSHED" = wiatry pchnęły (PRZED odkryciem przyczyny)
- Past Perfect używamy dla zdarzeń wcześniejszych niż inne zdarzenia przeszłe
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |
| A | Opisuje SKUTKI (ryby, ludzie) | Brak przyczyny |
| B | Wyjaśnia przyczynę: wiatry + lód = ice dam | POPRAWNA |
| C | Opisuje POWRÓT wody | Brak przyczyny wyschnięcia |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Fraza "caused to dry up" w pytaniu = parafraza zdarzenia z paragrafu B ("blocked the water flow and created an ice dam").
\n
⚠️ Uwaga: Ice dam = tama lodowa (klasyczna kolokacja). Naturalne zjawisko zablokowane przez lód.
\n
⚠️ Uwaga: W tekście o naturze szukaj słów-kluczy: "caused", "due to", "because of", "as a result of" - wskazują przyczyny.
\n

4.4. ## Poprawna odpowiedź
A

\n

Sposób 1 - analiza tekstu (paragraph A)

\n

Pytanie szuka negatywnego wpływu małej ilości wody w rzece ("negative impact of the small amount of water in the river"). Paragraf A opisuje takie skutki:

\n
"At dawn on March 30th, people awoke to an unusual silence. The mighty Niagara was just a trickle. Fish were dying. Turtles and other creatures living in the river were clumsily working their way through the mud."
\n

→ Negatywne skutki:

\n
  1. Niezwykła cisza = brak szumu wody
  2. "Fish were dying" = ryby umierały
  3. "Turtles clumsily working their way through the mud" = żółwie nieporadnie brodziły w błocie
  4. "The mighty Niagara was just a trickle" = potężna Niagara była tylko strumieniem
\n

To wszystko negatywny wpływ = nie wystarczająco wody dla ekosystemu.

\n

Wniosek: odpowiedź A - paragraf opisuje negatywne skutki dla ryb i innych stworzeń.

\n

Sposób 2 - eliminacja + key vocabulary

\n

Kluczowe pary leksykalne:

\n\n

Eliminacja:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.4, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź dokładnie A
- 0 pkt - B, C
- Wymaganie szczegółowe: 3.3) Zdający znajduje w tekście określone informacje.
\n

Reference gramatyczny

\n
📖 Reference - Past Continuous: "were dying":
- "Fish were dying" = ryby umierały (proces w toku)
- Past Continuous opisuje stan/proces trwający w przeszłości
- Konstrukcja: was/were + V-ing
\n
📖 Reference - "a trickle" (rzeczownik):
- trickle = strużka, cienki strumyk
- Antonim: torrent, gush, flood
- "The mighty Niagara was just a trickle" = silna emfaza kontrastu
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |
| A | Opisuje umierające ryby i żółwie brodzące w błocie | POPRAWNA - negatywne skutki dla ekosystemu |
| B | Techniczne wyjaśnienie (ice dam) | Brak negatywnych skutków |
| C | Powrót wody (pozytywne wydarzenie) | Brak małej ilości wody |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Paragraf A jest wykorzystany DWUKROTNIE (zadanie 4.2 = ryzyko/ciekawość, zadanie 4.4 = negatywny wpływ). To zgodne z informacją w poleceniu: "jedna część tekstu pasuje do dwóch pytań".
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o KONTRAŚCIE: "mighty Niagara" (potężna) vs "a trickle" (strużka) - to oksymoron sygnalizujący zniszczenie.
\n
⚠️ Uwaga: Past Continuous "were dying" + "were working their way" pokazuje, że ZDARZENIE BYŁO W TOKU - to silnie negatywne obrazy.
"}]}