{"id":"jezyk-hiszpanski-2018-maj-matura-podstawowa/zad/8","paper_id":"jezyk-hiszpanski-2018-maj-matura-podstawowa","number":"8","points":5,"ptype":"closed","subject":"jezyk-hiszpanski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 8. (0-5)\nPrzeczytaj tekst. Z podanych odpowiedzi wybierz właściwą, tak aby otrzymać logiczny\ni gramatycznie poprawny tekst. Zakreśl jedną z liter: A, B albo C.\nUN RELOJ DE FANTASÍA\nFue a la entrada del pueblo de Ollantaytambo, cerca de Cuzco. Yo me había despedido de\nun grupo de turistas y estaba solo, mirando desde lejos las ruinas 8.1. piedra, cuando\nun nińo pobre del lugar se acercó a pedirme que le regalara un bolígrafo. No 8.2. podía\ndar el bolígrafo que tenía, porque era un regalo de mi madre. Además, lo estaba usando. Para\ncompensar, ofrecí al nińo dibujarle un cerdito en la mano.\nDe repente, se corrió la voz. En un abrir y cerrar de ojos me 8.3. una multitud de nińos\nque pedían, a gritos, que yo les dibujara bichos en las manos: había quien quería un cóndor\ny quien una serpiente, otros preferían loros o pumas, y no faltaban los que querían un fantasma\no un dragón.\nY entonces, en medio de aquel ruido, un chico que no medía más de un metro de\n8.4. y que hasta entonces estaba separado del grupo, se puso delante de mí. Con orgullo\nme mostró un reloj dibujado con tinta negra en su muńeca izquierda:\n-Me lo mandó un tío mío que vive en Lima -dijo.\n-Y żanda bien? -le pregunté.\n-Atrasa un poco -8.5.\nadaptado de Eduardo Galeano, Celebración de la fantasía\n8.1.\nA. a\nB. de\nC. con\n8.2.\nA. la\nB. le\nC. lo\n8.3.\nA. ha rodeado\nB. rodeará\nC. rodeó\n8.4.\nA. grandeza\nB. longitud\nC. altura\n8.5.\nA. respondió\nB. propuso\nC. repitió\nPRZENIEŚ ROZWIĄZANIA NA KARTĘ ODPOWIEDZI!\nMJH-ąP","answer":null,"answer_text":"8. Realizacja podpunktu polecenia przy pomocy co najmniej trzech słów/wyrażeń\nodnoszących się do różnych aspektów, jest uznawana za podpunkt rozwinięty, np.\n• podziel się swoimi wrażeniami z egzaminu na prawo jazdy\nEl examinador era un hombre poco amable, sin sentido del humor e impaciente.","solution":"**8.1.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**B - de**\n\nPoprawna forma: *\"las ruinas **de** piedra\"* = kamienne ruiny (ruiny z kamienia)\n\n## Sposób 1 - analiza leksykalna i gramatyczna\n\nKontekst luki:\n\n> *\"mirando desde lejos las ruinas 8.1. piedra\"*\n\n**Pytanie:** Jakiego przyimka używamy, aby wyrazić materiał, z którego coś jest zrobione?\n\nW języku hiszpańskim konstrukcja **`sustantivo + de + material`** wyraża, z czego coś jest zrobione:\n- *una mesa de madera* = drewniany stół\n- *una casa de ladrillo* = ceglany dom\n- *las ruinas de piedra* = kamienne ruiny\n\n→ **Wniosek:** Poprawny przyimek to **de** (z czego? = de).\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna (eliminacja opcji)\n\n| Opcja | Przyimek | Znaczenie + czy pasuje? |\n| A | *a* | kierunek (do, ku) lub odległość - \"ruiny ku kamieniu\"? Nie ma sensu |\n| **B** | **de** | **materiał / skład** - \"ruiny **z kamienia**\" = kamienne ruiny ✅ |\n| C | *con* | towarzyszenie (z kimś/czymś) - \"ruiny z kamieniem\"? Nie pasuje kontekstowo |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **B** (de)\n> - **0 pkt** - odpowiedź A (a) lub C (con)\n> - Wymaganie: **1** - Zdający posługuje się zasobem środków językowych\n\n## Reference gramatyczny\n\n> 📖 **Reference - Przyimek *de* do wyrażania materiału:**\n> Konstrukcja: `sustantivo + de + material`\n> Znaczenie: z czego jest zrobiony/a dany obiekt\n> Przykłady:\n> - *una estatua de mármol* = marmurowa statua\n> - *una camisa de seda* = jedwabna koszula\n> - *una botella de vidrio* = szklana butelka\n> - *las ruinas de piedra* = kamienne ruiny\n>\n> **NIE używaj *con*:** *con* wyraża towarzyszenie/posiadanie cech, nie materiał.\n> Wyjątek: *café con leche* (kawa z mlekiem) - tu *con* łączy dwa odrębne elementy, nie opisuje materiału.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Przyimek | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | *a* | Przyimek kierunkowy - \"ruiny ku kamieniu\" nie ma sensu; *a* łączy się z miejscem docelowym, nie materiałem | Przekładanie z polskiego \"do/ku\" |\n| **B** | **de** | **POPRAWNA** - materiał/skład | - |\n| C | *con* | Wyraża \"razem z\" lub \"wyposażony w\" - \"ruiny z kamieniem\" to błędna konstrukcja w tym kontekście | Mylenie polskiego \"z (kamienia)\" z *con* (w znaczeniu \"z kimś/czymś\") |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to wybór *con* przez analogię do polskiego \"zrobiony Z kamienia\" - \"z\" po polsku. Ale w hiszpańskim \"z (materiału)\" = *de*, a nie *con*. Zapamiętaj: *de* = z czego, *con* = razem z.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Konstrukcja *sustantivo + de + material* jest bardzo produktywna w języku hiszpańskim. Warto zapamiętać kolokacje: *de madera* (drewniany), *de piedra* (kamienny), *de plástico* (plastikowy), *de oro* (złoty), *de papel* (papierowy).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W zadaniu 8 całego tekstu (UN RELOJ DE FANTASÍA) narracja jest w czasie przeszłym - kontekst \"ruiny z kamienia\" to opis otoczenia, nie czynność. Wybór przyimka jest czysto gramatyczny, niezależny od czasu narracji.\n\n**8.2.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**B - le**\n\nPoprawna forma: *\"No **le** podía dar el bolígrafo\"* = Nie mogłem mu dać długopisu\n\n## Sposób 1 - analiza gramatyczna (zaimki dopełnienia)\n\nKontekst luki:\n\n> *\"No 8.2. podía dar el bolígrafo que tenía, porque era un regalo de mi madre.\"*\n\n**Analiza struktury zdania:**\n\n- Czasownik: *dar* (dawać)\n- Konstrukcja: *dar algo a alguien* = dać coś komuś\n- *algo* (dopełnienie bliższe) = *el bolígrafo* (długopis)\n- *a alguien* (dopełnienie dalsze) = dziecko (wspomniane wcześniej: *un nińo pobre del lugar*)\n- Pytanie: **komu** = zaimek dopełnienia dalszego\n\n**Zaimki dopełnienia dalszego (OI):**\n| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |\n| 1. | *me* | *nos* |\n| 2. | *te* | *os* |\n| 3. | **le/les** | *les* |\n\nDziecko = 3. osoba l. poj. → zaimek dopełnienia dalszego = **le**\n\n→ **Wniosek:** *\"No **le** podía dar el bolígrafo\"* = Nie mogłem **mu** (dziecku) dać długopisu.\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji\n\n| Opcja | Zaimek | Rodzaj/typ | Dlaczego błędna |\n| A | *la* | dopełnienie bliższe, femininum, l. poj. | Długopis (*el bolígrafo*) = masculinum → dopełnienie bliższe byłoby *lo*; poza tym tu potrzebne OI, nie OD |\n| **B** | **le** | dopełnienie dalsze, l. poj. | **POPRAWNA** - \"nie mogłem mu dać\" |\n| C | *lo* | dopełnienie bliższe, masculinum, l. poj. | Byłoby OD dla długopisu, ale w zdaniu dopełnienie bliższe jest już wyrażone (*el bolígrafo*) - nie ma potrzeby duplikowania |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **B** (le)\n> - **0 pkt** - odpowiedź A (la) lub C (lo)\n> - Wymaganie: **1** - Zdający posługuje się zasobem środków językowych (gramatycznych)\n\n## Reference gramatyczny\n\n> 📖 **Reference - Zaimki OI (dopełnienie dalsze) w języku hiszpańskim:**\n> - **me** = mi (1 os. l. poj.)\n> - **te** = ci / tobie (2 os. l. poj.)\n> - **le** = mu / jej / Panu/Pani (3 os. l. poj.)\n> - **nos** = nam (1 os. l. mn.)\n> - **os** = wam (2 os. l. mn.)\n> - **les** = im (3 os. l. mn.)\n>\n> Użycie: odpowiada na pytanie \"KOMU?\" (kto otrzymuje czynność)\n> *Dar algo a alguien* → *le doy algo a él* → poprawnie: *Le doy el bolígrafo.*\n\n> 📖 **Reference - Różnica OD vs OI:**\n> - OD (*lo/la/los/las*) = \"CO?\" lub \"KOGO?\" - co bezpośrednio podlega czynności\n> - OI (*me/te/le/nos/os/les*) = \"KOMU?\" - kto pośrednio uczestniczy w czynności (beneficjent)\n> - W zdaniu: *\"dar **el bolígrafo** [OD] **al nińo** [OI]\"* → OI = *le* (nińo)\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Zaimek | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | *la* | Femininum OD - odnosi się do czegoś żeńskiego; *bolígrafo* = masculinum; poza tym potrzebne OI, nie OD | Mylenie OI z OD + błąd rodzaju |\n| **B** | **le** | **POPRAWNA** | - |\n| C | *lo* | Masculinum OD dla *bolígrafo* - ale długopis jest wyrażony wprost jako OD, więc nie potrzebny zaimek zastępczy; tu potrzebne OI | Mylenie OI (*le*) z OD (*lo*) - typowy błąd uczniów |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to wybór *lo* przez skojarzenie z *\"el bolígrafo\"* (długopis = masculinum = lo). Ale *lo* byłoby OD (co daję?), podczas gdy zdanie potrzebuje OI (komu daję?). W zdaniu *\"dar el bolígrafo\"* długopis jest już wyrażony wprost - więc jeśli byłoby OD, byłoby redundantne.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj kolejność zaimków przy dativo i acusativo razem: *OI + OD + czasownik*. Tutaj: *\"No le [OI] podía dar el bolígrafo [OD]\"* - poprawna kolejność.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *Le* w 3 osobie jest nierozdane (brak rodzaju) - pasuje zarówno do *al nińo* (mu) jak i *a la nińa* (jej). W tym zdaniu kontekst wskazuje na chłopca (*un nińo pobre*), więc *le* = mu.\n\n**8.3.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**C - rodeó**\n\nPoprawna forma: *\"me **rodeó** una multitud de nińos\"* = otoczyła mnie gromada dzieci\n\n## Sposób 1 - analiza kontekstu (czas narracji)\n\nKontekst luki:\n\n> *\"En un abrir y cerrar de ojos me 8.3. una multitud de nińos que pedían, a gritos, que yo les dibujara bichos en las manos\"*\n\n**Analiza:**\n\n1. Cały tekst jest narracją w przeszłości (narrator opowiada wydarzenie z przeszłości)\n2. Czasy użyte w tekście: *\"me había despedido\"* (pluscuamperfecto), *\"era\"* (imperfecto), *\"se acercó\"* (indefinido) - narracja oparta o **pretérito indefinido**\n3. *\"En un abrir y cerrar de ojos\"* = w mgnieniu oka → wyrażenie sygnalizujące **natychmiastowe, jednorazowe zdarzenie** → pretérito indefinido\n4. Podmiot: *\"una multitud de nińos\"* → 3 os. l. poj. (multitud = rzeczownik zbiorowy, l. poj.)\n\n**Wniosek:** Jednorazowe zdarzenie w przeszłości = **pretérito indefinido** → *rodeó* (3 os. l. poj. od *rodear*)\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna (eliminacja czasów)\n\n| Opcja | Czas | Forma | Dlaczego nie pasuje |\n| A | *ha rodeado* | Pretérito Perfecto | Opisuje czynność związaną z teraźniejszością - ale narracja jest w przeszłości historycznej; w Hiszpanii PP nie używa się do narracji historycznej |\n| B | *rodeará* | Futuro Simple | Przyszłość - zdarzenie jeszcze nie nastąpiło; brak sensu w narracji przeszłej |\n| **C** | **rodeó** | **Pretérito Indefinido** | **POPRAWNA** - jednorazowe zdarzenie w przeszłości narracyjnej ✅ |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **C** (rodeó)\n> - **0 pkt** - odpowiedź A (ha rodeado) lub B (rodeará)\n> - Wymaganie: **1** - Zdający posługuje się zasobem środków językowych (gramatycznych)\n\n## Reference gramatyczny\n\n> 📖 **Reference - Pretérito Indefinido (Pretérito Simple):**\n> Forma: temat + końcówki regularne (-ar: -é, -aste, -ó, -amos, -asteis, -aron)\n> *rodear*: rodeé, rodeaste, **rodeó**, rodeamos, rodeasteis, rodearon\n>\n> Użycie:\n> 1. Czynność zakończona w przeszłości (konkretny moment)\n> 2. Sekwencja zdarzeń w narracji\n> 3. Czynności z wyraźnym początkiem i końcem\n>\n> Sygnały: *ayer, de repente, de pronto, en un abrir y cerrar de ojos, de repente, entonces*\n\n> 📖 **Reference - Kontrast PP vs Indefinido (Hiszpania):**\n> - *Pretérito Perfecto* (*ha rodeado*): czynność z przeszłości powiązana z teraźniejszością, lub tego samego dnia\n> - *Pretérito Indefinido* (*rodeó*): narracja historyczna, przeszłość wyraźnie odcięta od teraźniejszości\n> - W narracji literackiej → zawsze **Indefinido**\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Czas | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | *ha rodeado* (Pretérito Perfecto) | Narracja jest w czasie przeszłym historycznym - PP byłoby niezgodne z resztą tekstu; w narracji literackiej używa się indefinido | Mylenie PP (świeże zdarzenia) z narracją przeszłą |\n| B | *rodeará* (Futuro) | Przyszłość nie ma sensu w naracji o przeszłych zdarzeniach | Przypadkowy wybór / nieznajomość formy futuro |\n| **C** | **rodeó** (Indefinido) | **POPRAWNA** | - |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wyrażenie *\"En un abrir y cerrar de ojos\"* (w mgnieniu oka) jest klasycznym sygnałem dla **pretérito indefinido** - wskazuje na błyskawiczne, jednorazowe zdarzenie. Takie wyrażenia czasowe zawsze sygnalizują Indefinido, nie Imperfecto (które opisuje tło/stan trwający).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *\"ha rodeado\"* byłoby błędne, bo cała narracja jest w przeszłości historycznej. W tekstach literackich/narracyjnych w języku hiszpańskim używa się **pretérito indefinido**, a nie pretérito perfecto.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Podmiotem zdania jest *\"una multitud de nińos\"* (gromada dzieci) - mimo że odnosi się do wielu dzieci, *multitud* jest rzeczownikiem zbiorowym w l. poj., więc czasownik jest w 3. osobie l. poj.: *rodeó* (nie *rodearon*).\n\n**8.4.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**C - altura**\n\nPoprawna forma: *\"un chico que no medía más de un metro de **altura**\"* = chłopiec, który nie mierzył więcej niż metr **wzrostu**\n\n## Sposób 1 - analiza leksykalna (znaczenie słów)\n\nKontekst luki:\n\n> *\"un chico que no medía más de un metro de 8.4. y que hasta entonces estaba separado del grupo\"*\n\n**Pytanie:** Co wyraża się przez *\"medir un metro de \"*? → Rozmiar pionowy osoby = **wzrost / wysokość**\n\n**Porównanie trzech opcji:**\n\n| Opcja | Znaczenie | Czy pasuje do osoby mierzącej metr? |\n| A | *grandeza* | wielkość, majestat, wspaniałość (znaczenie abstrakcyjne lub moralne) | ✗ Nie - *grandeza* nie opisuje wzrostu osoby |\n| B | *longitud* | długość (wymiar poziomy) | ✗ Nie - wzrost osoby to wymiar **pionowy**, nie długość |\n| **C** | **altura** | wysokość, wzrost (wymiar pionowy) | ✓ Tak - *\"medir un metro de altura\"* = mierzyć metr wzrostu |\n\n→ **Wniosek:** Jedyne słowo pasujące do opisu wzrostu osoby = **altura**.\n\n## Sposób 2 - analiza kolokacji\n\n**Kolokacje z mierzeniem wzrostu:**\n- *medir de altura* = mierzyć pod względem wzrostu/wysokości\n- *tener un metro de altura* = mieć metr wzrostu\n- *żCuánto mides?* = Ile mierzysz? (o wzroście)\n\n**Dlaczego nie *longitud*?**\n*Longitud* opisuje wymiar poziomy - długość rzeki, długość trasy:\n- *la longitud del río* = długość rzeki\n- *NO: medir un metro de longitud* (dla osoby stojącej) → to byłoby \"leżąc\"\n\n**Dlaczego nie *grandeza*?**\n*Grandeza* to pojęcie abstrakcyjne:\n- *la grandeza de Espańa* = wielkość / majestat Hiszpanii\n- *la grandeza de su gesto* = wspaniałość jego gestu\n- Nigdy nie opisuje wzrostu fizycznego\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **C** (altura)\n> - **0 pkt** - odpowiedź A (grandeza) lub B (longitud)\n> - Wymaganie: **1** - Zdający posługuje się zasobem środków językowych (leksykalnych)\n\n## Reference gramatyczny\n\n> 📖 **Reference - Słownictwo: wymiary i rozmiary:**\n> - *la altura* = wysokość (pionowa), wzrost (osoby)\n> - *la longitud* = długość (pozioma)\n> - *el ancho / la anchura* = szerokość\n> - *el peso* = waga\n> - *la profundidad* = głębokość\n>\n> **Wyrażenia z *altura*:**\n> - *medir X metros de altura* = mierzyć X metrów wzrostu\n> - *tener buena altura* = być wysokim (o osobie)\n> - *a esta altura* = na tej wysokości; w przenośni: w tym momencie / na tym etapie\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Słowo | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | *grandeza* | Opisuje abstrakcyjną \"wielkość\" lub \"majestat\", nie wzrost fizyczny | Mylenie \"wielkości\" w sensie fizycznym z abstrakcyjnym |\n| B | *longitud* | Opisuje długość poziomą (rzeki, trasy) - nie wzrost stojącej osoby | Przekładanie polskiego \"długość ciała\" (mylne) |\n| **C** | **altura** | **POPRAWNA** - *\"medir un metro de altura\"* = mierzyć metr wzrostu | - |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Polskie słowo \"wzrost\" przekłada się na *altura* (nie *longitud*). *Longitud* jest fałszywym przyjacielem - może kojarzyć się z \"długością ciała\", ale w hiszpańskim opisuje długość poziomą, nie wzrost.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *Grandeza* brzmi podobnie do \"grande\" (duży), ale to nie synonim wymiaru fizycznego. *Grandeza* oznacza \"wielkość\" w sensie moralnym, historycznym lub abstrakcyjnym (np. *la grandeza del Imperio Romano*).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kolokacja *\"medir de altura\"* jest standardowym sposobem mówienia o wzroście: *\"Mide 1,80 de altura\"* = Ma 180 cm wzrostu. Zapamiętaj tę kolokację jako gotową formułę.\n\n**8.5.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**A - respondió**\n\nPoprawna forma: *\"-Atrasa un poco -**respondió**.\"* = \"Spóźnia się trochę\" - **odpowiedział.**\n\n## Sposób 1 - analiza kontekstu dialogu\n\nKontekst luki:\n\n> *\"-Y żanda bien? -le pregunté.*\n> *-Atrasa un poco -8.5. \"*\n\n**Analiza:**\n\n1. Narrator **zapytał** (*le pregunté*) = zadał pytanie\n2. Chłopiec udzielił odpowiedzi (*\"Atrasa un poco\"* = spóźnia się trochę)\n3. Po treści wypowiedzi chłopca musi pojawić się **czasownik narracyjny** opisujący, co chłopiec zrobił\n4. Pytanie → odpowiedź = *preguntó → respondió* - to klasyczna para komunikacyjna\n\n→ **Wniosek:** *respondió* = odpowiedział → jedyna logiczna opcja po pytaniu i odpowiedzi.\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji\n\n| Opcja | Czasownik | Znaczenie | Dlaczego nie pasuje |\n| **A** | **respondió** | **odpowiedział** | **POPRAWNA** - para: preguntó → respondió |\n| B | *propuso* | zaproponował | Chłopiec nic nie proponuje - tylko odpowiada na pytanie o zegarek |\n| C | *repitió* | powtórzył | Chłopiec nie powtarza niczego - to pierwsza wypowiedź o zegarku |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.5, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **A** (respondió)\n> - **0 pkt** - odpowiedź B (propuso) lub C (repitió)\n> - Wymaganie: **1** - Zdający posługuje się zasobem środków językowych (leksykalnych)\n\n## Reference gramatyczny\n\nW tym zadaniu wystarczy analiza kontekstu dialogu.\n\n> 📖 **Reference - Czasowniki narracyjne w dialogu (verbos de habla):**\n> - *preguntar* = pytać (narrator pyta: *le pregunté*)\n> - *responder / contestar* = odpowiadać (odpowiedź na pytanie)\n> - *proponer* = proponować (oferować coś nowego)\n> - *repetir* = powtarzać (to samo, co już powiedziano)\n> - *ańadir* = dodawać (nową informację)\n> - *explicar* = wyjaśniać\n>\n> Para logiczna w dialogu: *preguntar → responder/contestar*\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Czasownik | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| **A** | **respondió** | **POPRAWNA** - odpowiedź po pytaniu | - |\n| B | *propuso* | Chłopiec tylko odpowiada na pytanie - nie składa żadnej propozycji | Mylenie \"mówi coś\" z \"proponuje coś\" |\n| C | *repitió* | Chłopiec mówi to po raz pierwszy - nic nie powtarza | Wybór bez analizy kontekstu - \"powtórzył\" sugerowałoby wcześniejszą wypowiedź |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W zadaniach z dialogiem zawsze sprawdzaj parę komunikacyjną. Jeśli w poprzedniej turze ktoś *preguntó* (zapytał), to naturalna odpowiedź to *respondió/contestó* (odpowiedział). To podstawowa reguła analizy dialogów.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *Proponer* (proponować) wymagałoby zupełnie innego kontekstu - oferty, sugestii jakiegoś działania. Stwierdzenie *\"Atrasa un poco\"* (spóźnia się trochę) to informacja/odpowiedź, nie propozycja.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *Repetir* (powtarzać) sygnalizuje, że coś zostało już wcześniej powiedziane. W tym miejscu chłopiec mówi po raz pierwszy o tym, czy zegarek chodzi dobrze - nie ma nic do powtarzania.","image":"img/jezyk-hiszpanski-2018-maj-matura-podstawowa/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Język hiszpański · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"Język hiszpański","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 8. (0-5)
Przeczytaj tekst. Z podanych odpowiedzi wybierz właściwą, tak aby otrzymać logiczny
i gramatycznie poprawny tekst. Zakreśl jedną z liter: A, B albo C.
UN RELOJ DE FANTASÍA
Fue a la entrada del pueblo de Ollantaytambo, cerca de Cuzco. Yo me había despedido de
un grupo de turistas y estaba solo, mirando desde lejos las ruinas 8.1. piedra, cuando
un nińo pobre del lugar se acercó a pedirme que le regalara un bolígrafo. No 8.2. podía
dar el bolígrafo que tenía, porque era un regalo de mi madre. Además, lo estaba usando. Para
compensar, ofrecí al nińo dibujarle un cerdito en la mano.
De repente, se corrió la voz. En un abrir y cerrar de ojos me 8.3. una multitud de nińos
que pedían, a gritos, que yo les dibujara bichos en las manos: había quien quería un cóndor
y quien una serpiente, otros preferían loros o pumas, y no faltaban los que querían un fantasma
o un dragón.
Y entonces, en medio de aquel ruido, un chico que no medía más de un metro de
8.4. y que hasta entonces estaba separado del grupo, se puso delante de mí. Con orgullo
me mostró un reloj dibujado con tinta negra en su muńeca izquierda:
-Me lo mandó un tío mío que vive en Lima -dijo.
-Y żanda bien? -le pregunté.
-Atrasa un poco -8.5.
adaptado de Eduardo Galeano, Celebración de la fantasía
8.1.
A. a
B. de
C. con
8.2.
A. la
B. le
C. lo
8.3.
A. ha rodeado
B. rodeará
C. rodeó
8.4.
A. grandeza
B. longitud
C. altura
8.5.
A. respondió
B. propuso
C. repitió
PRZENIEŚ ROZWIĄZANIA NA KARTĘ ODPOWIEDZI!
MJH-ąP

","answer_text_html":"
  1. Realizacja podpunktu polecenia przy pomocy co najmniej trzech słów/wyrażeń
\n

odnoszących się do różnych aspektów, jest uznawana za podpunkt rozwinięty, np.
• podziel się swoimi wrażeniami z egzaminu na prawo jazdy
El examinador era un hombre poco amable, sin sentido del humor e impaciente.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

8.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

B - de

\n

Poprawna forma: "las ruinas de piedra" = kamienne ruiny (ruiny z kamienia)

\n

Sposób 1 - analiza leksykalna i gramatyczna

\n

Kontekst luki:

\n
"mirando desde lejos las ruinas 8.1. piedra"
\n

Pytanie: Jakiego przyimka używamy, aby wyrazić materiał, z którego coś jest zrobione?

\n

W języku hiszpańskim konstrukcja sustantivo + de + material wyraża, z czego coś jest zrobione:

\n\n

→ Wniosek: Poprawny przyimek to de (z czego? = de).

\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna (eliminacja opcji)

\n

| Opcja | Przyimek | Znaczenie + czy pasuje? |
| A | a | kierunek (do, ku) lub odległość - "ruiny ku kamieniu"? Nie ma sensu |
| B | de | materiał / skład - "ruiny z kamienia" = kamienne ruiny ✅ |
| C | con | towarzyszenie (z kimś/czymś) - "ruiny z kamieniem"? Nie pasuje kontekstowo |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź B (de)
- 0 pkt - odpowiedź A (a) lub C (con)
- Wymaganie: 1 - Zdający posługuje się zasobem środków językowych
\n

Reference gramatyczny

\n
📖 Reference - Przyimek de do wyrażania materiału:
Konstrukcja: sustantivo + de + material
Znaczenie: z czego jest zrobiony/a dany obiekt
Przykłady:
- una estatua de mármol = marmurowa statua
- una camisa de seda = jedwabna koszula
- una botella de vidrio = szklana butelka
- las ruinas de piedra = kamienne ruiny

NIE używaj con: con wyraża towarzyszenie/posiadanie cech, nie materiał.
Wyjątek: café con leche (kawa z mlekiem) - tu con łączy dwa odrębne elementy, nie opisuje materiału.
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Przyimek | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | a | Przyimek kierunkowy - "ruiny ku kamieniu" nie ma sensu; a łączy się z miejscem docelowym, nie materiałem | Przekładanie z polskiego "do/ku" |
| B | de | POPRAWNA - materiał/skład | - |
| C | con | Wyraża "razem z" lub "wyposażony w" - "ruiny z kamieniem" to błędna konstrukcja w tym kontekście | Mylenie polskiego "z (kamienia)" z con (w znaczeniu "z kimś/czymś") |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd to wybór con przez analogię do polskiego "zrobiony Z kamienia" - "z" po polsku. Ale w hiszpańskim "z (materiału)" = de, a nie con. Zapamiętaj: de = z czego, con = razem z.
\n
⚠️ Uwaga: Konstrukcja sustantivo + de + material jest bardzo produktywna w języku hiszpańskim. Warto zapamiętać kolokacje: de madera (drewniany), de piedra (kamienny), de plástico (plastikowy), de oro (złoty), de papel (papierowy).
\n
⚠️ Uwaga: W zadaniu 8 całego tekstu (UN RELOJ DE FANTASÍA) narracja jest w czasie przeszłym - kontekst "ruiny z kamienia" to opis otoczenia, nie czynność. Wybór przyimka jest czysto gramatyczny, niezależny od czasu narracji.
\n

8.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

B - le

\n

Poprawna forma: "No le podía dar el bolígrafo" = Nie mogłem mu dać długopisu

\n

Sposób 1 - analiza gramatyczna (zaimki dopełnienia)

\n

Kontekst luki:

\n
"No 8.2. podía dar el bolígrafo que tenía, porque era un regalo de mi madre."
\n

Analiza struktury zdania:

\n\n

Zaimki dopełnienia dalszego (OI):
| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
| 1. | me | nos |
| 2. | te | os |
| 3. | le/les | les |

\n

Dziecko = 3. osoba l. poj. → zaimek dopełnienia dalszego = le

\n

→ Wniosek: "No le podía dar el bolígrafo" = Nie mogłem mu (dziecku) dać długopisu.

\n

Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji

\n

| Opcja | Zaimek | Rodzaj/typ | Dlaczego błędna |
| A | la | dopełnienie bliższe, femininum, l. poj. | Długopis (el bolígrafo) = masculinum → dopełnienie bliższe byłoby lo; poza tym tu potrzebne OI, nie OD |
| B | le | dopełnienie dalsze, l. poj. | POPRAWNA - "nie mogłem mu dać" |
| C | lo | dopełnienie bliższe, masculinum, l. poj. | Byłoby OD dla długopisu, ale w zdaniu dopełnienie bliższe jest już wyrażone (el bolígrafo) - nie ma potrzeby duplikowania |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź B (le)
- 0 pkt - odpowiedź A (la) lub C (lo)
- Wymaganie: 1 - Zdający posługuje się zasobem środków językowych (gramatycznych)
\n

Reference gramatyczny

\n
📖 Reference - Zaimki OI (dopełnienie dalsze) w języku hiszpańskim:
- me = mi (1 os. l. poj.)
- te = ci / tobie (2 os. l. poj.)
- le = mu / jej / Panu/Pani (3 os. l. poj.)
- nos = nam (1 os. l. mn.)
- os = wam (2 os. l. mn.)
- les = im (3 os. l. mn.)

Użycie: odpowiada na pytanie "KOMU?" (kto otrzymuje czynność)
Dar algo a alguien → le doy algo a él → poprawnie: Le doy el bolígrafo.
\n
📖 Reference - Różnica OD vs OI:
- OD (lo/la/los/las) = "CO?" lub "KOGO?" - co bezpośrednio podlega czynności
- OI (me/te/le/nos/os/les) = "KOMU?" - kto pośrednio uczestniczy w czynności (beneficjent)
- W zdaniu: "dar el bolígrafo [OD] al nińo [OI]" → OI = le (nińo)
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Zaimek | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | la | Femininum OD - odnosi się do czegoś żeńskiego; bolígrafo = masculinum; poza tym potrzebne OI, nie OD | Mylenie OI z OD + błąd rodzaju |
| B | le | POPRAWNA | - |
| C | lo | Masculinum OD dla bolígrafo - ale długopis jest wyrażony wprost jako OD, więc nie potrzebny zaimek zastępczy; tu potrzebne OI | Mylenie OI (le) z OD (lo) - typowy błąd uczniów |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd to wybór lo przez skojarzenie z "el bolígrafo" (długopis = masculinum = lo). Ale lo byłoby OD (co daję?), podczas gdy zdanie potrzebuje OI (komu daję?). W zdaniu "dar el bolígrafo" długopis jest już wyrażony wprost - więc jeśli byłoby OD, byłoby redundantne.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj kolejność zaimków przy dativo i acusativo razem: OI + OD + czasownik. Tutaj: "No le [OI] podía dar el bolígrafo [OD]" - poprawna kolejność.
\n
⚠️ Uwaga: Le w 3 osobie jest nierozdane (brak rodzaju) - pasuje zarówno do al nińo (mu) jak i a la nińa (jej). W tym zdaniu kontekst wskazuje na chłopca (un nińo pobre), więc le = mu.
\n

8.3. ## Poprawna odpowiedź

\n

C - rodeó

\n

Poprawna forma: "me rodeó una multitud de nińos" = otoczyła mnie gromada dzieci

\n

Sposób 1 - analiza kontekstu (czas narracji)

\n

Kontekst luki:

\n
"En un abrir y cerrar de ojos me 8.3. una multitud de nińos que pedían, a gritos, que yo les dibujara bichos en las manos"
\n

Analiza:

\n
  1. Cały tekst jest narracją w przeszłości (narrator opowiada wydarzenie z przeszłości)
  2. Czasy użyte w tekście: "me había despedido" (pluscuamperfecto), "era" (imperfecto), "se acercó" (indefinido) - narracja oparta o pretérito indefinido
  3. "En un abrir y cerrar de ojos" = w mgnieniu oka → wyrażenie sygnalizujące natychmiastowe, jednorazowe zdarzenie → pretérito indefinido
  4. Podmiot: "una multitud de nińos" → 3 os. l. poj. (multitud = rzeczownik zbiorowy, l. poj.)
\n

Wniosek: Jednorazowe zdarzenie w przeszłości = pretérito indefinido → rodeó (3 os. l. poj. od rodear)

\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna (eliminacja czasów)

\n

| Opcja | Czas | Forma | Dlaczego nie pasuje |
| A | ha rodeado | Pretérito Perfecto | Opisuje czynność związaną z teraźniejszością - ale narracja jest w przeszłości historycznej; w Hiszpanii PP nie używa się do narracji historycznej |
| B | rodeará | Futuro Simple | Przyszłość - zdarzenie jeszcze nie nastąpiło; brak sensu w narracji przeszłej |
| C | rodeó | Pretérito Indefinido | POPRAWNA - jednorazowe zdarzenie w przeszłości narracyjnej ✅ |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.3, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź C (rodeó)
- 0 pkt - odpowiedź A (ha rodeado) lub B (rodeará)
- Wymaganie: 1 - Zdający posługuje się zasobem środków językowych (gramatycznych)
\n

Reference gramatyczny

\n
📖 Reference - Pretérito Indefinido (Pretérito Simple):
Forma: temat + końcówki regularne (-ar: -é, -aste, -ó, -amos, -asteis, -aron)
rodear: rodeé, rodeaste, rodeó, rodeamos, rodeasteis, rodearon

Użycie:
1. Czynność zakończona w przeszłości (konkretny moment)
2. Sekwencja zdarzeń w narracji
3. Czynności z wyraźnym początkiem i końcem

Sygnały: ayer, de repente, de pronto, en un abrir y cerrar de ojos, de repente, entonces
\n
📖 Reference - Kontrast PP vs Indefinido (Hiszpania):
- Pretérito Perfecto (ha rodeado): czynność z przeszłości powiązana z teraźniejszością, lub tego samego dnia
- Pretérito Indefinido (rodeó): narracja historyczna, przeszłość wyraźnie odcięta od teraźniejszości
- W narracji literackiej → zawsze Indefinido
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Czas | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | ha rodeado (Pretérito Perfecto) | Narracja jest w czasie przeszłym historycznym - PP byłoby niezgodne z resztą tekstu; w narracji literackiej używa się indefinido | Mylenie PP (świeże zdarzenia) z narracją przeszłą |
| B | rodeará (Futuro) | Przyszłość nie ma sensu w naracji o przeszłych zdarzeniach | Przypadkowy wybór / nieznajomość formy futuro |
| C | rodeó (Indefinido) | POPRAWNA | - |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Wyrażenie "En un abrir y cerrar de ojos" (w mgnieniu oka) jest klasycznym sygnałem dla pretérito indefinido - wskazuje na błyskawiczne, jednorazowe zdarzenie. Takie wyrażenia czasowe zawsze sygnalizują Indefinido, nie Imperfecto (które opisuje tło/stan trwający).
\n
⚠️ Uwaga: "ha rodeado" byłoby błędne, bo cała narracja jest w przeszłości historycznej. W tekstach literackich/narracyjnych w języku hiszpańskim używa się pretérito indefinido, a nie pretérito perfecto.
\n
⚠️ Uwaga: Podmiotem zdania jest "una multitud de nińos" (gromada dzieci) - mimo że odnosi się do wielu dzieci, multitud jest rzeczownikiem zbiorowym w l. poj., więc czasownik jest w 3. osobie l. poj.: rodeó (nie rodearon).
\n

8.4. ## Poprawna odpowiedź

\n

C - altura

\n

Poprawna forma: "un chico que no medía más de un metro de altura" = chłopiec, który nie mierzył więcej niż metr wzrostu

\n

Sposób 1 - analiza leksykalna (znaczenie słów)

\n

Kontekst luki:

\n
"un chico que no medía más de un metro de 8.4. y que hasta entonces estaba separado del grupo"
\n

Pytanie: Co wyraża się przez "medir un metro de "? → Rozmiar pionowy osoby = wzrost / wysokość

\n

Porównanie trzech opcji:

\n

| Opcja | Znaczenie | Czy pasuje do osoby mierzącej metr? |
| A | grandeza | wielkość, majestat, wspaniałość (znaczenie abstrakcyjne lub moralne) | ✗ Nie - grandeza nie opisuje wzrostu osoby |
| B | longitud | długość (wymiar poziomy) | ✗ Nie - wzrost osoby to wymiar pionowy, nie długość |
| C | altura | wysokość, wzrost (wymiar pionowy) | ✓ Tak - "medir un metro de altura" = mierzyć metr wzrostu |

\n

→ Wniosek: Jedyne słowo pasujące do opisu wzrostu osoby = altura.

\n

Sposób 2 - analiza kolokacji

\n

Kolokacje z mierzeniem wzrostu:

\n\n

Dlaczego nie longitud?
Longitud opisuje wymiar poziomy - długość rzeki, długość trasy:

\n\n

Dlaczego nie grandeza?
Grandeza to pojęcie abstrakcyjne:

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.4, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź C (altura)
- 0 pkt - odpowiedź A (grandeza) lub B (longitud)
- Wymaganie: 1 - Zdający posługuje się zasobem środków językowych (leksykalnych)
\n

Reference gramatyczny

\n
📖 Reference - Słownictwo: wymiary i rozmiary:
- la altura = wysokość (pionowa), wzrost (osoby)
- la longitud = długość (pozioma)
- el ancho / la anchura = szerokość
- el peso = waga
- la profundidad = głębokość

Wyrażenia z altura:
- medir X metros de altura = mierzyć X metrów wzrostu
- tener buena altura = być wysokim (o osobie)
- a esta altura = na tej wysokości; w przenośni: w tym momencie / na tym etapie
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Słowo | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | grandeza | Opisuje abstrakcyjną "wielkość" lub "majestat", nie wzrost fizyczny | Mylenie "wielkości" w sensie fizycznym z abstrakcyjnym |
| B | longitud | Opisuje długość poziomą (rzeki, trasy) - nie wzrost stojącej osoby | Przekładanie polskiego "długość ciała" (mylne) |
| C | altura | POPRAWNA - "medir un metro de altura" = mierzyć metr wzrostu | - |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Polskie słowo "wzrost" przekłada się na altura (nie longitud). Longitud jest fałszywym przyjacielem - może kojarzyć się z "długością ciała", ale w hiszpańskim opisuje długość poziomą, nie wzrost.
\n
⚠️ Uwaga: Grandeza brzmi podobnie do "grande" (duży), ale to nie synonim wymiaru fizycznego. Grandeza oznacza "wielkość" w sensie moralnym, historycznym lub abstrakcyjnym (np. la grandeza del Imperio Romano).
\n
⚠️ Uwaga: Kolokacja "medir de altura" jest standardowym sposobem mówienia o wzroście: "Mide 1,80 de altura" = Ma 180 cm wzrostu. Zapamiętaj tę kolokację jako gotową formułę.
\n

8.5. ## Poprawna odpowiedź

\n

A - respondió

\n

Poprawna forma: "-Atrasa un poco -respondió." = "Spóźnia się trochę" - odpowiedział.

\n

Sposób 1 - analiza kontekstu dialogu

\n

Kontekst luki:

\n
"-Y żanda bien? -le pregunté.
-Atrasa un poco -8.5. "
\n

Analiza:

\n
  1. Narrator zapytał (le pregunté) = zadał pytanie
  2. Chłopiec udzielił odpowiedzi ("Atrasa un poco" = spóźnia się trochę)
  3. Po treści wypowiedzi chłopca musi pojawić się czasownik narracyjny opisujący, co chłopiec zrobił
  4. Pytanie → odpowiedź = preguntó → respondió - to klasyczna para komunikacyjna
\n

→ Wniosek: respondió = odpowiedział → jedyna logiczna opcja po pytaniu i odpowiedzi.

\n

Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji

\n

| Opcja | Czasownik | Znaczenie | Dlaczego nie pasuje |
| A | respondió | odpowiedział | POPRAWNA - para: preguntó → respondió |
| B | propuso | zaproponował | Chłopiec nic nie proponuje - tylko odpowiada na pytanie o zegarek |
| C | repitió | powtórzył | Chłopiec nie powtarza niczego - to pierwsza wypowiedź o zegarku |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.5, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź A (respondió)
- 0 pkt - odpowiedź B (propuso) lub C (repitió)
- Wymaganie: 1 - Zdający posługuje się zasobem środków językowych (leksykalnych)
\n

Reference gramatyczny

\n

W tym zadaniu wystarczy analiza kontekstu dialogu.

\n
📖 Reference - Czasowniki narracyjne w dialogu (verbos de habla):
- preguntar = pytać (narrator pyta: le pregunté)
- responder / contestar = odpowiadać (odpowiedź na pytanie)
- proponer = proponować (oferować coś nowego)
- repetir = powtarzać (to samo, co już powiedziano)
- ańadir = dodawać (nową informację)
- explicar = wyjaśniać

Para logiczna w dialogu: preguntar → responder/contestar
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Czasownik | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | respondió | POPRAWNA - odpowiedź po pytaniu | - |
| B | propuso | Chłopiec tylko odpowiada na pytanie - nie składa żadnej propozycji | Mylenie "mówi coś" z "proponuje coś" |
| C | repitió | Chłopiec mówi to po raz pierwszy - nic nie powtarza | Wybór bez analizy kontekstu - "powtórzył" sugerowałoby wcześniejszą wypowiedź |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: W zadaniach z dialogiem zawsze sprawdzaj parę komunikacyjną. Jeśli w poprzedniej turze ktoś preguntó (zapytał), to naturalna odpowiedź to respondió/contestó (odpowiedział). To podstawowa reguła analizy dialogów.
\n
⚠️ Uwaga: Proponer (proponować) wymagałoby zupełnie innego kontekstu - oferty, sugestii jakiegoś działania. Stwierdzenie "Atrasa un poco" (spóźnia się trochę) to informacja/odpowiedź, nie propozycja.
\n
⚠️ Uwaga: Repetir (powtarzać) sygnalizuje, że coś zostało już wcześniej powiedziane. W tym miejscu chłopiec mówi po raz pierwszy o tym, czy zegarek chodzi dobrze - nie ma nic do powtarzania.
"}]}