{"id":"jezyk-hiszpanski-2019-maj-matura-podstawowa/zad/6","paper_id":"jezyk-hiszpanski-2019-maj-matura-podstawowa","number":"6","points":5,"ptype":"closed","subject":"jezyk-hiszpanski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 6. (0-5)\nPrzeczytaj tekst. Z podanych odpowiedzi wybierz właściwą, zgodną z treścią tekstu.\nZakreśl jedną z liter: A, B, C albo D.\nASÍ SE DESCUBRIÓ MACHU PICCHU\n1. La ciudad perdida entre las nubes, el monumento más visitado de Sudamérica, Machu\nPicchu, símbolo sobreviviente de la cultura inca. Construida a 2450 metros de altura sobre\nlos majestuosos Andes, Machu Picchu cuenta con más de 200 estructuras: casas, templos,\nuna plaza, todo rodeado de canales y fuentes. No hay jeroglíficos, no hay mensajes labrados\nen piedra, nada que aclare las dudas sobre el origen o la razón de su existencia en aquel lugar.\n2. Se considera que esa ciudad fue construida alrededor de 1450, pero solo un siglo después su\npoblación se vio obligada a dejarla, probablemente por una enfermedad contagiosa que\nacabó con la vida de la gran mayoría de sus habitantes. Sin embargo, y al contrario de lo que\nsucedió en otras ciudades donde los invasores europeos lo destruyeron casi todo, Machu\nPicchu se ha conservado entera y en muy buenas condiciones, lo que indica que el ejército\nde Pizarro y sus descendientes nunca llegaron a conocerla. Durante siglos solo algunos\nindígenas sabían de la existencia de Machu Picchu; para el resto del mundo quedó\ndesconocida.\n3. Históricamente, se considera que Machu Picchu fue descubierta por el historiador y\narqueólogo norteamericano Hiram Bingham. Ese científico estaba interesado en encontrar la\nciudad perdida de Vilcabamba, último lugar donde se refugiaron los incas. Por eso, en 1911\norganizó una expedición a Perú. Cuando llegó allí, debido a las malas condiciones\natmosféricas tuvo que alojarse en casa de unos campesinos que le informaron sobre unas\nruinas que existían por los alrededores y que prometieron llevarlo al lugar descrito. Así llegó\na la ciudad de Machu Picchu y se dio cuenta de su enorme valor cultural. Fue él quien la dio\na conocer al mundo con sus publicaciones, estudios y fotografías.\n4. Sin embargo, nunca mencionó que durante su primera expedición había encontrado en las\nruinas de Machu Picchu una inscripción que decía: “Agustín Lizárraga, 14 de julio de 1902”.\nLo reveló su hijo décadas después. Se supone que en la segunda expedición Bingham borró\nla inscripción para ocultar la verdad sobre quién fue el primero en descubrir la antigua\nciudad. La inscripción demostraba que Lizárraga, un habitante de la zona cercana a las\nruinas, había estado en Machu Picchu antes que Bingham. Desgraciadamente, no le dio\ntiempo a informar a la opinión pública de su descubrimiento porque murió al caer de un\npuente. Desde entonces, sus descendientes no han dejado de luchar para que se reconozca la\nparticipación de su familiar en el descubrimiento de Machu Picchu.\nadaptado de www.cienciahistorica.com; recuerdosdepandora.com\nMJH-ąP\n6.1. En el primer párrafo, hablando de Machu Picchu, no se menciona\nA. su arquitectura.\nB. su descubrimiento.\nC. su situación geográfica.\nD. su popularidad como destino turístico.\n6.2. Se supone que la antigua ciudad fue\nA. habitada durante varios siglos.\nB. destruida por los conquistadores.\nC. invadida por el ejército de Pizarro.\nD. abandonada a causa de una epidemia.\n6.3. żCuál de las frases sobre Hiram Bingham es verdadera?\nA. Contó con la ayuda de unos habitantes de la región.\nB. Tuvo que cancelar su viaje a Perú a causa del mal tiempo.\nC. Ignoró la importancia de las ruinas encontradas en la selva.\nD. En 1911 fue a Perú para encontrar las ruinas de Machu Picchu.\n6.4. żQué se sabe de Agustín Lizárraga?\nA. Murió de muerte natural.\nB. Participó en la expedición de Bingham.\nC. Dejó una huella de su estancia en Machu Picchu.\nD. Luchó por ser reconocido como descubridor de Machu Picchu.\n6.5. En el último párrafo, el autor del texto\nA. pone en duda los méritos de Lizárraga.\nB. justifica el comportamiento de los exploradores.\nC. valora la importancia del descubrimiento de Bingham.\nD. da a conocer la controversia sobre quién descubrió Machu Picchu.\nPRZENIEŚ ROZWIĄZANIA NA KARTĘ ODPOWIEDZI!\nMJH-ąP","answer":null,"answer_text":"6. Wyrażenia takie jak np. ponerse alegre, olvidarse de algo, ser de diferentes colores, są\ntraktowane jako jedno odniesienie się do podpunktu polecenia.","solution":"**6.1.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**B. su descubrimiento.**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu (pierwszy akapit)\n\nPytanie: \"W pierwszym akapicie, mówiąc o Machu Picchu, NIE wspomniano o \"\n\nPrzeczytaj uważnie **akapit 1** tekstu:\n\n> \"La ciudad perdida entre las nubes, el monumento más visitado de Sudamérica, Machu Picchu, símbolo sobreviviente de la cultura inca. Construida a 2450 metros de altura sobre los majestuosos Andes, Machu Picchu cuenta con más de 200 estructuras: casas, templos, una plaza, todo rodeado de canales y fuentes. No hay jeroglíficos, no hay mensajes labrados en piedra, nada que aclare las dudas sobre el origen o la razón de su existencia en aquel lugar.\"\n\n**Co jest wspomniane w pierwszym akapicie?**\n- **Architektura (opcja A)** - tak: \"más de 200 estructuras: casas, templos, una plaza, todo rodeado de canales y fuentes\"\n- **Odkrycie (opcja B)** - NIE - akapit 1 opisuje budowę i wygląd, odkrycie pojawia się dopiero w akapitach 3 i 4\n- **Położenie geograficzne (opcja C)** - tak: \"Construida a 2450 metros de altura sobre los majestuosos Andes\"\n- **Popularność jako cel turystyczny (opcja D)** - tak: \"el monumento más visitado de Sudamérica\"\n\n**Wniosek:** Jedynej opcji, której NIE ma w pierwszym akapicie, to odkrycie Machu Picchu → odpowiedź **B**.\n\n## Sposób 2 - eliminacja opcji\n\n- Opcja A (*su arquitectura*) - wykluczona, bo akapit 1 wymienia \"casas, templos, una plaza, canales y fuentes\" - to jest opis architektury\n- **Opcja B (*su descubrimiento*)** - poprawna - akapit 1 NIGDZIE nie mówi o odkryciu; odkrycie opisano w akapitach 3 i 4\n- Opcja C (*su situación geográfica*) - wykluczona, bo \"a 2450 metros de altura sobre los majestuosos Andes\" to położenie geograficzne\n- Opcja D (*su popularidad como destino turístico*) - wykluczona, bo \"el monumento más visitado de Sudamérica\" oznacza popularność turystyczną\n\n## Schemat CKE\n\n> Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6.1, max 1 pkt):\n> - Poprawna odpowiedź: B\n> - Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi.\n> - Wymaganie szczegółowe: 3.3. Zdający znajduje w tekście określone informacje.\n\n## Dlaczego błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | su arquitectura | Wspomniana - \"casas, templos, una plaza, canales y fuentes\" | Uczeń pomija to jako \"oczywiste\" |\n| **B** | **su descubrimiento** | **POPRAWNA - nie ma w akapicie 1** | - |\n| C | su situación geográfica | Wspomniana - \"a 2450 metros de altura sobre los Andes\" | Uczeń nie kojarzy \"2450 metros\" z położeniem geograficznym |\n| D | su popularidad como destino turístico | Wspomniana - \"el monumento más visitado de Sudamérica\" | Uczeń nie kojarzy \"más visitado\" z popularnością turystyczną |\n\n## Typowe pułapki\n\n> Uwaga: Zadanie pyta o to, czego NIE wspomniano - trzeba aktywnie sprawdzić KAŻDĄ opcję vs tekst, zamiast szukać jednej \"pasującej\" odpowiedzi.\n\n> Uwaga: \"más visitado de Sudamérica\" = najpopularniejszy cel turystyczny kontynentu - opcja D jest wspomniana, choć nie wprost.\n\n> Uwaga: Opisując akapit 1 - akapit OPISUJE miasto (architektura, lokalizacja, popularność), ale nie opowiada historii odkrycia. Odkrycie = akapity 3 i 4.\n\n**6.2.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**D. abandonada a causa de una epidemia.** (Opuszczone z powodu epidemii.)\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu (akapit 2)\n\nPytanie: \"Se supone que la antigua ciudad fue \" (Przypuszcza sie, ze to stare miasto zostalo ). Kluczowy fragment z akapitu 2:\n\n> \"Se considera que esa ciudad fue construida alrededor de 1450, pero solo un siglo despues su poblacion se vio obligada a dejarla, **probablemente por una enfermedad contagiosa** que acabo con la vida de la gran mayoria de sus habitantes.\"\n\nMieszkancy byli zmuszeni opuscic miasto (\"se vio obligada a dejarla\") prawdopodobnie z powodu choroby zakaznej (\"enfermedad contagiosa\"), ktora zabila wieksza czesc populacji. Choroba zakazna, ktora dziesiatkuje ludnosc = epidemia. To dokladnie opcja D: \"abandonada a causa de una epidemia\".\n\n- se vio obligada a dejarla ↔ abandonada (opuszczone)\n- enfermedad contagiosa ↔ epidemia (choroba zakazna = epidemia)\n\n## Sposob 2 - eliminacja blednych opcji\n\n| Opcja | Tresc | Werdykt | Uzasadnienie z tekstu |\n| A | habitada durante varios siglos (zamieszkane przez kilka wiekow) | BLEDNA | Tekst mowi, ze opuszczono je \"solo un siglo despues\" budowy (ok. 1450) - czyli zamieszkane bylo tylko OKOLO WIEKU, nie kilka wiekow |\n| B | destruida por los conquistadores (zniszczone przez konkwistadorow) | BLEDNA | Wrecz przeciwnie: \"al contrario de lo que sucedio en otras ciudades Machu Picchu se ha conservado entera y en muy buenas condiciones\" - zachowalo sie w calosci |\n| C | invadida por el ejercito de Pizarro (najechane przez armie Pizarra) | BLEDNA | Tekst stwierdza, ze \"el ejercito de Pizarro y sus descendientes nunca llegaron a conocerla\" - nigdy go nie poznali, wiec nie najechali |\n| **D** | **abandonada a causa de una epidemia** | **POPRAWNA** | \"se vio obligada a dejarla, probablemente por una enfermedad contagiosa\" |\n\n> ⚠️ Pulapka B i C: konkwistadorzy (Pizarro) sa wymienieni w tekscie, ale w kontekscie PRZECZACYM - wlasnie dlatego, ze NIGDY tam nie dotarli, miasto ocalalo. Dystraktor wykorzystuje obecne w tekscie nazwy, nadajac im przeciwne znaczenie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 Klucz CKE (zadanie 6.2, max 1 pkt): poprawna odpowiedz **D**. Wymaganie ogolne II (Rozumienie wypowiedzi), szczegolowe 3.3 (Zdajacy znajduje w tekscie okreslone informacje). Zadanie zero-jedynkowe.\n\n**Co zapamietac:** gdy w tekscie pojawia sie nazwa (Pizarro, konkwistadorzy) wraz z negacja (\"nunca llegaron\", \"al contrario\"), dystraktor czesto zamienia to na zdanie twierdzace. Czytaj cala fraze razem z przeczeniem.\n\n**6.3.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**A. Conto con la ayuda de unos habitantes de la region.** (Skorzystal z pomocy mieszkancow regionu.)\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu (akapit 3)\n\nPytanie: ktore zdanie o Hiramie Binghamie jest prawdziwe? Kluczowy fragment z akapitu 3:\n\n> \"Cuando llego alli, debido a las malas condiciones atmosfericas tuvo que alojarse en casa de unos campesinos que le informaron sobre unas ruinas que existian por los alrededores y que **prometieron llevarlo al lugar** descrito. Asi llego a la ciudad de Machu Picchu \"\n\nBingham zatrzymal sie u chlopow (campesinos), ktorzy opowiedzieli mu o ruinach i obiecali zaprowadzic go na miejsce - i dzieki nim dotarl do Machu Picchu. Czyli **skorzystal z pomocy mieszkancow regionu** → opcja A.\n\n- unos campesinos / habitante de la zona ↔ unos habitantes de la region (mieszkancy regionu)\n- le informaron prometieron llevarlo al lugar ↔ conto con la ayuda (skorzystal z pomocy)\n\n## Sposob 2 - eliminacja blednych opcji\n\n| Opcja | Tresc | Werdykt | Uzasadnienie z tekstu |\n| **A** | **Conto con la ayuda de unos habitantes de la region.** | **POPRAWNA** | \"unos campesinos que le informaron y que prometieron llevarlo al lugar\" |\n| B | Tuvo que cancelar su viaje a Peru a causa del mal tiempo. (Musial odwolac podroz do Peru z powodu zlej pogody.) | BLEDNA | Zla pogoda nie odwolala podrozy - sprawila jedynie, ze musial sie zatrzymac u chlopow (\"tuvo que alojarse\"). Podroz doszla do skutku i to wlasnie dzieki niej trafil na Machu Picchu |\n| C | Ignoro la importancia de las ruinas encontradas en la selva. (Zignorowal znaczenie znalezionych ruin.) | BLEDNA | Przeciwnie: \"se dio cuenta de su enorme valor cultural\" i rozslawil je publikacjami, badaniami i zdjeciami |\n| D | En 1911 fue a Peru para encontrar las ruinas de Machu Picchu. (W 1911 pojechal do Peru, by znalezc ruiny Machu Picchu.) | BLEDNA | W 1911 szukal innego miasta: \"estaba interesado en encontrar la ciudad perdida de **Vilcabamba**\". Machu Picchu odkryl przypadkiem, nie bylo celem wyprawy |\n\n> ⚠️ Pulapka D: data \"1911\" i wyprawa do Peru sa prawdziwe, ale CEL byl inny - Vilcabamba, nie Machu Picchu. Dystraktor podmienia nazwe szukanego miasta. Pulapka B: zla pogoda wystepuje w tekscie, ale jej skutkiem bylo zatrzymanie sie u chlopow, a nie odwolanie podrozy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 Klucz CKE (zadanie 6.3, max 1 pkt): poprawna odpowiedz **A**. Wymaganie ogolne II (Rozumienie wypowiedzi), szczegolowe 3.3 (Zdajacy znajduje w tekscie okreslone informacje). Zadanie zero-jedynkowe.\n\n**Co zapamietac:** dystraktory lubia zachowac prawdziwy detal (rok 1911, zla pogoda), a podmienic kluczowy element (cel wyprawy, skutek zdarzenia). Weryfikuj cale zdanie, a nie tylko pojedynczy zgadzajacy sie szczegol.\n\n**6.4.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**C - Dejó una huella de su estancia en Machu Picchu** (zostawił ślad swojego pobytu w Machu Picchu)\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu (akapit 4)\n\nKluczowy fragment z akapitu 4:\n\n> *\"nunca mencionó que durante su primera expedición había encontrado en las ruinas de Machu Picchu una inscripción que decía: 'Agustín Lizárraga, 14 de julio de 1902'\"*\n\n→ **Analiza:**\n1. W ruinach Machu Picchu znaleziono **inskrypcję** (*inscripción*) z imieniem *Agustín Lizárraga* i datą 1902\n2. Inskrypcja to ślad (*huella*) pozostawiony przez Lizárragę\n3. *\"una huella de su estancia\"* = ślad jego pobytu → **pasuje dokładnie** do inskrypcji z imieniem i datą\n\n→ **Wniosek:** Lizárraga zostawił inskrypcję = ślad pobytu → odpowiedź **C**.\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji\n\n| Opcja | Twierdzenie | Fragment tekstu | Werdykt |\n| A | Zmarł śmiercią naturalną | *\"murió al caer de un puente\"* = zginął, spadając z mostu (wypadek!) | ❌ BŁĘDNA |\n| B | Uczestniczył w ekspedycji Binghama | Tekst NIE mówi o udziale Lizárragi w ekspedycji Binghama; był tam **wcześniej**, samodzielnie, w 1902 | ❌ BŁĘDNA |\n| **C** | **Zostawił ślad swojego pobytu** | *\"inscripción que decía: 'Agustín Lizárraga, 14 de julio de 1902'\"* | ✅ **POPRAWNA** |\n| D | Walczył o uznanie go za odkrywcę Machu Picchu | Walczyli *\"sus descendientes\"* (jego potomkowie), NIE on sam - bo już nie żył | ❌ BŁĘDNA |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6.4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź: **C**\n> - **0 pkt** - A, B, D lub brak odpowiedzi\n> - Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi\n> - Wymaganie szczegółowe: 3.3. Zdający znajduje w tekście określone informacje\n\n## Reference gramatyczny - czego użyto\n\n> 📖 **Słownictwo kluczowe:**\n> - *la inscripción* - inskrypcja, napis\n> - *la huella* - ślad\n> - *la estancia* - pobyt, przebywanie\n> - *los descendientes* - potomkowie\n> - *caer de un puente* - spaść z mostu\n> - *reconocer* - uznać, docenić\n\n> 📖 **Reference - \"huella\" (metafora):**\n> *dejar una huella* = zostawić ślad (dosłownie i metaforycznie)\n> Tu: inskrypcja z imieniem i datą = dosłowny ślad obecności\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | Śmierć naturalna | *\"murió al caer de un puente\"* = wypadek, nie śmierć naturalna | Uczeń nie zapamiętuje szczegółów śmierci |\n| B | Ekspedycja Binghama | Lizárraga był w Machu Picchu **samodzielnie w 1902** - 9 lat przed Binghamem | Mylenie chronologii: Lizárraga 1902, Bingham 1911 |\n| **C** | **Inskrypcja = ślad pobytu** | **POPRAWNA** | - |\n| D | Walka o uznanie | Walczyli **jego potomkowie** (*descendientes*), on już nie żył | Mylenie podmiotu: *Lizárraga* vs *sus descendientes* |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Opcja D jest podchwytliwa - *\"luchar para que se reconozca\"* faktycznie pojawia się w tekście, ale dotyczy **potomków** (*descendientes*), nie samego Lizárragi. Zawsze sprawdzaj podmiot zdania.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *\"la huella de su estancia\"* = ślad jego pobytu = inskrypcja. To parafraz - CKE celowo nie używa słowa *\"inscripción\"* w opcji C, żeby sprawdzić rozumienie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Opcja A - *\"de muerte natural\"* (śmierć naturalna) vs *\"al caer de un puente\"* (wypadek/nieszczęśliwy wypadek) - to wyraźna sprzeczność z tekstem.\n\n**6.5.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**D - da a conocer la controversia sobre quién descubrió Machu Picchu** (ujawnia kontrowersje dotyczące tego, kto odkrył Machu Picchu)\n\n## Sposób 1 - analiza intencji autora (akapit 4)\n\nOstatni akapit tekstu prezentuje:\n1. Fakt, że Bingham **zatuszował** inskrypcję Lizárragi (*\"borró la inscripción para ocultar la verdad\"*)\n2. Że Lizárraga był w Machu Picchu **przed** Binghamem (*\"había estado en Machu Picchu antes que Bingham\"*)\n3. Że potomkowie Lizárragi walczą o **uznanie** jego odkrycia (*\"no han dejado de luchar para que se reconozca la participación de su familiar\"*)\n\n→ **Intencja autora:** przedstawić **spór / kontrowersje** o to, kto naprawdę jako pierwszy odkrył Machu Picchu - Bingham czy Lizárraga?\n\n→ **Wniosek:** Autor ujawnia kontrowersje (*la controversia*) dotyczące odkrycia → odpowiedź **D**.\n\n## Sposób 2 - analiza i eliminacja opcji\n\n| Opcja | Co twierdzi | Analiza intencji autora | Werdykt |\n| A | Podważa zasługi Lizárragi | Autor prezentuje Lizárragę jako **potencjalnego prawdziwego odkrywcę** - jest do niego przychylny, NIE podważa zasług | ❌ BŁĘDNA |\n| B | Usprawiedliwia zachowanie odkrywców | Autor opisuje, że Bingham **zatuszował** inskrypcję - to opis negatywny, nie usprawiedliwienie | ❌ BŁĘDNA |\n| C | Ocenia ważność odkrycia Binghama | Akapit 4 skupia się na Lizárradze i kontrowersji, nie na wartości odkrycia Binghama | ❌ BŁĘDNA |\n| **D** | **Ujawnia kontrowersje o odkryciu** | Cały akapit 4 = spór Bingham vs Lizárraga, kto był pierwszy | ✅ **POPRAWNA** |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6.5, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź: **D**\n> - **0 pkt** - A, B, C lub brak odpowiedzi\n> - Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi\n> - Wymaganie szczegółowe: 3.4. Zdający określa intencje nadawcy/autora tekstu\n\n## Reference gramatyczny - czego użyto\n\n> 📖 **Słownictwo - intencje autora:**\n> - *dar a conocer* - ujawnić, przedstawić, upublicznić\n> - *la controversia* - kontrowersja, spór\n> - *poner en duda* - podawać w wątpliwość\n> - *justificar* - usprawiedliwiać\n> - *valorar* - oceniać, doceniać\n\n> 📖 **Wymaganie 3.4 - intencje nadawcy:**\n> Pytania o *\"żqué hace el autor?\"* wymagają analizy funkcji tekstu:\n> - *describe* (opisuje) / *narra* (opowiada) / *informa* (informuje)\n> - *critica* (krytykuje) / *justifica* (usprawiedliwia) / *da a conocer* (ujawnia)\n> - *pone en duda* (podważa) / *valora* (ocenia)\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | Podważa zasługi Lizárragi | Autor jest po stronie Lizárragi - opisuje go jako prawdziwego odkrywcę | Odwrócenie: uczeń myli postawę wobec Binghama z postawą wobec Lizárragi |\n| B | Usprawiedliwia eksploratorów | *\"borró la inscripción para ocultar la verdad\"* = zatuszowanie prawdy - to krytyka, nie usprawiedliwienie | Uczeń myli opis działania z jego oceną |\n| C | Ocenia ważność odkrycia Binghama | Akapit 4 dotyczy **kto był pierwszy**, nie jak ważne było odkrycie | Mylenie akapitu 3 (znaczenie odkrycia) z akapitem 4 (kontrowersja) |\n| **D** | **Ujawnia kontrowersje** | **POPRAWNA** - cały akapit to spór o pierwszeństwo odkrycia | - |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadania o intencji autora (wymaganie 3.4) wymagają myślenia o **FUNKCJI** całego fragmentu, nie tylko o detalach. Pytaj: *\"Po co autor napisał ten akapit?\"* - nie *\"Co konkretnie się stało?\"*\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Opcja A (*\"pone en duda los méritos de Lizárraga\"*) to odwrotność prawdy - tekst BUDUJE wiarygodność Lizárragi (pokazuje inskrypcję z 1902), nie podważa jego zasług.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Słowo *\"da a conocer\"* (ujawnia) jest kluczowe - autor nie ocenia, nie krytykuje, nie usprawiedliwia; on **pokazuje światu** istnienie sporu. To neutralne, informujące podejście.","image":"img/jezyk-hiszpanski-2019-maj-matura-podstawowa/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Język hiszpański · Matura · maj 2019 (podstawowa)","subject_label":"Język hiszpański","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 6. (0-5)
Przeczytaj tekst. Z podanych odpowiedzi wybierz właściwą, zgodną z treścią tekstu.
Zakreśl jedną z liter: A, B, C albo D.
ASÍ SE DESCUBRIÓ MACHU PICCHU

\n
  1. La ciudad perdida entre las nubes, el monumento más visitado de Sudamérica, Machu
\n

Picchu, símbolo sobreviviente de la cultura inca. Construida a 2450 metros de altura sobre
los majestuosos Andes, Machu Picchu cuenta con más de 200 estructuras: casas, templos,
una plaza, todo rodeado de canales y fuentes. No hay jeroglíficos, no hay mensajes labrados
en piedra, nada que aclare las dudas sobre el origen o la razón de su existencia en aquel lugar.

\n
  1. Se considera que esa ciudad fue construida alrededor de 1450, pero solo un siglo después su
\n

población se vio obligada a dejarla, probablemente por una enfermedad contagiosa que
acabó con la vida de la gran mayoría de sus habitantes. Sin embargo, y al contrario de lo que
sucedió en otras ciudades donde los invasores europeos lo destruyeron casi todo, Machu
Picchu se ha conservado entera y en muy buenas condiciones, lo que indica que el ejército
de Pizarro y sus descendientes nunca llegaron a conocerla. Durante siglos solo algunos
indígenas sabían de la existencia de Machu Picchu; para el resto del mundo quedó
desconocida.

\n
  1. Históricamente, se considera que Machu Picchu fue descubierta por el historiador y
\n

arqueólogo norteamericano Hiram Bingham. Ese científico estaba interesado en encontrar la
ciudad perdida de Vilcabamba, último lugar donde se refugiaron los incas. Por eso, en 1911
organizó una expedición a Perú. Cuando llegó allí, debido a las malas condiciones
atmosféricas tuvo que alojarse en casa de unos campesinos que le informaron sobre unas
ruinas que existían por los alrededores y que prometieron llevarlo al lugar descrito. Así llegó
a la ciudad de Machu Picchu y se dio cuenta de su enorme valor cultural. Fue él quien la dio
a conocer al mundo con sus publicaciones, estudios y fotografías.

\n
  1. Sin embargo, nunca mencionó que durante su primera expedición había encontrado en las
\n

ruinas de Machu Picchu una inscripción que decía: “Agustín Lizárraga, 14 de julio de 1902”.
Lo reveló su hijo décadas después. Se supone que en la segunda expedición Bingham borró
la inscripción para ocultar la verdad sobre quién fue el primero en descubrir la antigua
ciudad. La inscripción demostraba que Lizárraga, un habitante de la zona cercana a las
ruinas, había estado en Machu Picchu antes que Bingham. Desgraciadamente, no le dio
tiempo a informar a la opinión pública de su descubrimiento porque murió al caer de un
puente. Desde entonces, sus descendientes no han dejado de luchar para que se reconozca la
participación de su familiar en el descubrimiento de Machu Picchu.
adaptado de www.cienciahistorica.com; recuerdosdepandora.com
MJH-ąP
6.1. En el primer párrafo, hablando de Machu Picchu, no se menciona
A. su arquitectura.
B. su descubrimiento.
C. su situación geográfica.
D. su popularidad como destino turístico.
6.2. Se supone que la antigua ciudad fue
A. habitada durante varios siglos.
B. destruida por los conquistadores.
C. invadida por el ejército de Pizarro.
D. abandonada a causa de una epidemia.
6.3. żCuál de las frases sobre Hiram Bingham es verdadera?
A. Contó con la ayuda de unos habitantes de la región.
B. Tuvo que cancelar su viaje a Perú a causa del mal tiempo.
C. Ignoró la importancia de las ruinas encontradas en la selva.
D. En 1911 fue a Perú para encontrar las ruinas de Machu Picchu.
6.4. żQué se sabe de Agustín Lizárraga?
A. Murió de muerte natural.
B. Participó en la expedición de Bingham.
C. Dejó una huella de su estancia en Machu Picchu.
D. Luchó por ser reconocido como descubridor de Machu Picchu.
6.5. En el último párrafo, el autor del texto
A. pone en duda los méritos de Lizárraga.
B. justifica el comportamiento de los exploradores.
C. valora la importancia del descubrimiento de Bingham.
D. da a conocer la controversia sobre quién descubrió Machu Picchu.
PRZENIEŚ ROZWIĄZANIA NA KARTĘ ODPOWIEDZI!
MJH-ąP

","answer_text_html":"
  1. Wyrażenia takie jak np. ponerse alegre, olvidarse de algo, ser de diferentes colores, są
\n

traktowane jako jedno odniesienie się do podpunktu polecenia.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

6.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

B. su descubrimiento.

\n

Sposób 1 - analiza tekstu (pierwszy akapit)

\n

Pytanie: "W pierwszym akapicie, mówiąc o Machu Picchu, NIE wspomniano o "

\n

Przeczytaj uważnie akapit 1 tekstu:

\n
"La ciudad perdida entre las nubes, el monumento más visitado de Sudamérica, Machu Picchu, símbolo sobreviviente de la cultura inca. Construida a 2450 metros de altura sobre los majestuosos Andes, Machu Picchu cuenta con más de 200 estructuras: casas, templos, una plaza, todo rodeado de canales y fuentes. No hay jeroglíficos, no hay mensajes labrados en piedra, nada que aclare las dudas sobre el origen o la razón de su existencia en aquel lugar."
\n

Co jest wspomniane w pierwszym akapicie?

\n\n

Wniosek: Jedynej opcji, której NIE ma w pierwszym akapicie, to odkrycie Machu Picchu → odpowiedź B.

\n

Sposób 2 - eliminacja opcji

\n\n

Schemat CKE

\n
Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6.1, max 1 pkt):
- Poprawna odpowiedź: B
- Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi.
- Wymaganie szczegółowe: 3.3. Zdający znajduje w tekście określone informacje.
\n

Dlaczego błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | su arquitectura | Wspomniana - "casas, templos, una plaza, canales y fuentes" | Uczeń pomija to jako "oczywiste" |
| B | su descubrimiento | POPRAWNA - nie ma w akapicie 1 | - |
| C | su situación geográfica | Wspomniana - "a 2450 metros de altura sobre los Andes" | Uczeń nie kojarzy "2450 metros" z położeniem geograficznym |
| D | su popularidad como destino turístico | Wspomniana - "el monumento más visitado de Sudamérica" | Uczeń nie kojarzy "más visitado" z popularnością turystyczną |

\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Zadanie pyta o to, czego NIE wspomniano - trzeba aktywnie sprawdzić KAŻDĄ opcję vs tekst, zamiast szukać jednej "pasującej" odpowiedzi.
\n
Uwaga: "más visitado de Sudamérica" = najpopularniejszy cel turystyczny kontynentu - opcja D jest wspomniana, choć nie wprost.
\n
Uwaga: Opisując akapit 1 - akapit OPISUJE miasto (architektura, lokalizacja, popularność), ale nie opowiada historii odkrycia. Odkrycie = akapity 3 i 4.
\n

6.2. ## Poprawna odpowiedz

\n

D. abandonada a causa de una epidemia. (Opuszczone z powodu epidemii.)

\n

Sposob 1 - analiza tekstu (akapit 2)

\n

Pytanie: "Se supone que la antigua ciudad fue " (Przypuszcza sie, ze to stare miasto zostalo ). Kluczowy fragment z akapitu 2:

\n
"Se considera que esa ciudad fue construida alrededor de 1450, pero solo un siglo despues su poblacion se vio obligada a dejarla, probablemente por una enfermedad contagiosa que acabo con la vida de la gran mayoria de sus habitantes."
\n

Mieszkancy byli zmuszeni opuscic miasto ("se vio obligada a dejarla") prawdopodobnie z powodu choroby zakaznej ("enfermedad contagiosa"), ktora zabila wieksza czesc populacji. Choroba zakazna, ktora dziesiatkuje ludnosc = epidemia. To dokladnie opcja D: "abandonada a causa de una epidemia".

\n\n

Sposob 2 - eliminacja blednych opcji

\n

| Opcja | Tresc | Werdykt | Uzasadnienie z tekstu |
| A | habitada durante varios siglos (zamieszkane przez kilka wiekow) | BLEDNA | Tekst mowi, ze opuszczono je "solo un siglo despues" budowy (ok. 1450) - czyli zamieszkane bylo tylko OKOLO WIEKU, nie kilka wiekow |
| B | destruida por los conquistadores (zniszczone przez konkwistadorow) | BLEDNA | Wrecz przeciwnie: "al contrario de lo que sucedio en otras ciudades Machu Picchu se ha conservado entera y en muy buenas condiciones" - zachowalo sie w calosci |
| C | invadida por el ejercito de Pizarro (najechane przez armie Pizarra) | BLEDNA | Tekst stwierdza, ze "el ejercito de Pizarro y sus descendientes nunca llegaron a conocerla" - nigdy go nie poznali, wiec nie najechali |
| D | abandonada a causa de una epidemia | POPRAWNA | "se vio obligada a dejarla, probablemente por una enfermedad contagiosa" |

\n
⚠️ Pulapka B i C: konkwistadorzy (Pizarro) sa wymienieni w tekscie, ale w kontekscie PRZECZACYM - wlasnie dlatego, ze NIGDY tam nie dotarli, miasto ocalalo. Dystraktor wykorzystuje obecne w tekscie nazwy, nadajac im przeciwne znaczenie.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 6.2, max 1 pkt): poprawna odpowiedz D. Wymaganie ogolne II (Rozumienie wypowiedzi), szczegolowe 3.3 (Zdajacy znajduje w tekscie okreslone informacje). Zadanie zero-jedynkowe.
\n

Co zapamietac: gdy w tekscie pojawia sie nazwa (Pizarro, konkwistadorzy) wraz z negacja ("nunca llegaron", "al contrario"), dystraktor czesto zamienia to na zdanie twierdzace. Czytaj cala fraze razem z przeczeniem.

\n

6.3. ## Poprawna odpowiedz

\n

A. Conto con la ayuda de unos habitantes de la region. (Skorzystal z pomocy mieszkancow regionu.)

\n

Sposob 1 - analiza tekstu (akapit 3)

\n

Pytanie: ktore zdanie o Hiramie Binghamie jest prawdziwe? Kluczowy fragment z akapitu 3:

\n
"Cuando llego alli, debido a las malas condiciones atmosfericas tuvo que alojarse en casa de unos campesinos que le informaron sobre unas ruinas que existian por los alrededores y que prometieron llevarlo al lugar descrito. Asi llego a la ciudad de Machu Picchu "
\n

Bingham zatrzymal sie u chlopow (campesinos), ktorzy opowiedzieli mu o ruinach i obiecali zaprowadzic go na miejsce - i dzieki nim dotarl do Machu Picchu. Czyli skorzystal z pomocy mieszkancow regionu → opcja A.

\n\n

Sposob 2 - eliminacja blednych opcji

\n

| Opcja | Tresc | Werdykt | Uzasadnienie z tekstu |
| A | Conto con la ayuda de unos habitantes de la region. | POPRAWNA | "unos campesinos que le informaron y que prometieron llevarlo al lugar" |
| B | Tuvo que cancelar su viaje a Peru a causa del mal tiempo. (Musial odwolac podroz do Peru z powodu zlej pogody.) | BLEDNA | Zla pogoda nie odwolala podrozy - sprawila jedynie, ze musial sie zatrzymac u chlopow ("tuvo que alojarse"). Podroz doszla do skutku i to wlasnie dzieki niej trafil na Machu Picchu |
| C | Ignoro la importancia de las ruinas encontradas en la selva. (Zignorowal znaczenie znalezionych ruin.) | BLEDNA | Przeciwnie: "se dio cuenta de su enorme valor cultural" i rozslawil je publikacjami, badaniami i zdjeciami |
| D | En 1911 fue a Peru para encontrar las ruinas de Machu Picchu. (W 1911 pojechal do Peru, by znalezc ruiny Machu Picchu.) | BLEDNA | W 1911 szukal innego miasta: "estaba interesado en encontrar la ciudad perdida de Vilcabamba". Machu Picchu odkryl przypadkiem, nie bylo celem wyprawy |

\n
⚠️ Pulapka D: data "1911" i wyprawa do Peru sa prawdziwe, ale CEL byl inny - Vilcabamba, nie Machu Picchu. Dystraktor podmienia nazwe szukanego miasta. Pulapka B: zla pogoda wystepuje w tekscie, ale jej skutkiem bylo zatrzymanie sie u chlopow, a nie odwolanie podrozy.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 6.3, max 1 pkt): poprawna odpowiedz A. Wymaganie ogolne II (Rozumienie wypowiedzi), szczegolowe 3.3 (Zdajacy znajduje w tekscie okreslone informacje). Zadanie zero-jedynkowe.
\n

Co zapamietac: dystraktory lubia zachowac prawdziwy detal (rok 1911, zla pogoda), a podmienic kluczowy element (cel wyprawy, skutek zdarzenia). Weryfikuj cale zdanie, a nie tylko pojedynczy zgadzajacy sie szczegol.

\n

6.4. ## Poprawna odpowiedź

\n

C - Dejó una huella de su estancia en Machu Picchu (zostawił ślad swojego pobytu w Machu Picchu)

\n

Sposób 1 - analiza tekstu (akapit 4)

\n

Kluczowy fragment z akapitu 4:

\n
"nunca mencionó que durante su primera expedición había encontrado en las ruinas de Machu Picchu una inscripción que decía: 'Agustín Lizárraga, 14 de julio de 1902'"
\n

→ Analiza:

\n
  1. W ruinach Machu Picchu znaleziono inskrypcję (inscripción) z imieniem Agustín Lizárraga i datą 1902
  2. Inskrypcja to ślad (huella) pozostawiony przez Lizárragę
  3. "una huella de su estancia" = ślad jego pobytu → pasuje dokładnie do inskrypcji z imieniem i datą
\n

→ Wniosek: Lizárraga zostawił inskrypcję = ślad pobytu → odpowiedź C.

\n

Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji

\n

| Opcja | Twierdzenie | Fragment tekstu | Werdykt |
| A | Zmarł śmiercią naturalną | "murió al caer de un puente" = zginął, spadając z mostu (wypadek!) | ❌ BŁĘDNA |
| B | Uczestniczył w ekspedycji Binghama | Tekst NIE mówi o udziale Lizárragi w ekspedycji Binghama; był tam wcześniej, samodzielnie, w 1902 | ❌ BŁĘDNA |
| C | Zostawił ślad swojego pobytu | "inscripción que decía: 'Agustín Lizárraga, 14 de julio de 1902'" | ✅ POPRAWNA |
| D | Walczył o uznanie go za odkrywcę Machu Picchu | Walczyli "sus descendientes" (jego potomkowie), NIE on sam - bo już nie żył | ❌ BŁĘDNA |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6.4, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź: C
- 0 pkt - A, B, D lub brak odpowiedzi
- Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi
- Wymaganie szczegółowe: 3.3. Zdający znajduje w tekście określone informacje
\n

Reference gramatyczny - czego użyto

\n
📖 Słownictwo kluczowe:
- la inscripción - inskrypcja, napis
- la huella - ślad
- la estancia - pobyt, przebywanie
- los descendientes - potomkowie
- caer de un puente - spaść z mostu
- reconocer - uznać, docenić
\n
📖 Reference - "huella" (metafora):
dejar una huella = zostawić ślad (dosłownie i metaforycznie)
Tu: inskrypcja z imieniem i datą = dosłowny ślad obecności
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | Śmierć naturalna | "murió al caer de un puente" = wypadek, nie śmierć naturalna | Uczeń nie zapamiętuje szczegółów śmierci |
| B | Ekspedycja Binghama | Lizárraga był w Machu Picchu samodzielnie w 1902 - 9 lat przed Binghamem | Mylenie chronologii: Lizárraga 1902, Bingham 1911 |
| C | Inskrypcja = ślad pobytu | POPRAWNA | - |
| D | Walka o uznanie | Walczyli jego potomkowie (descendientes), on już nie żył | Mylenie podmiotu: Lizárraga vs sus descendientes |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Opcja D jest podchwytliwa - "luchar para que se reconozca" faktycznie pojawia się w tekście, ale dotyczy potomków (descendientes), nie samego Lizárragi. Zawsze sprawdzaj podmiot zdania.
\n
⚠️ Uwaga: "la huella de su estancia" = ślad jego pobytu = inskrypcja. To parafraz - CKE celowo nie używa słowa "inscripción" w opcji C, żeby sprawdzić rozumienie.
\n
⚠️ Uwaga: Opcja A - "de muerte natural" (śmierć naturalna) vs "al caer de un puente" (wypadek/nieszczęśliwy wypadek) - to wyraźna sprzeczność z tekstem.
\n

6.5. ## Poprawna odpowiedź

\n

D - da a conocer la controversia sobre quién descubrió Machu Picchu (ujawnia kontrowersje dotyczące tego, kto odkrył Machu Picchu)

\n

Sposób 1 - analiza intencji autora (akapit 4)

\n

Ostatni akapit tekstu prezentuje:

\n
  1. Fakt, że Bingham zatuszował inskrypcję Lizárragi ("borró la inscripción para ocultar la verdad")
  2. Że Lizárraga był w Machu Picchu przed Binghamem ("había estado en Machu Picchu antes que Bingham")
  3. Że potomkowie Lizárragi walczą o uznanie jego odkrycia ("no han dejado de luchar para que se reconozca la participación de su familiar")
\n

→ Intencja autora: przedstawić spór / kontrowersje o to, kto naprawdę jako pierwszy odkrył Machu Picchu - Bingham czy Lizárraga?

\n

→ Wniosek: Autor ujawnia kontrowersje (la controversia) dotyczące odkrycia → odpowiedź D.

\n

Sposób 2 - analiza i eliminacja opcji

\n

| Opcja | Co twierdzi | Analiza intencji autora | Werdykt |
| A | Podważa zasługi Lizárragi | Autor prezentuje Lizárragę jako potencjalnego prawdziwego odkrywcę - jest do niego przychylny, NIE podważa zasług | ❌ BŁĘDNA |
| B | Usprawiedliwia zachowanie odkrywców | Autor opisuje, że Bingham zatuszował inskrypcję - to opis negatywny, nie usprawiedliwienie | ❌ BŁĘDNA |
| C | Ocenia ważność odkrycia Binghama | Akapit 4 skupia się na Lizárradze i kontrowersji, nie na wartości odkrycia Binghama | ❌ BŁĘDNA |
| D | Ujawnia kontrowersje o odkryciu | Cały akapit 4 = spór Bingham vs Lizárraga, kto był pierwszy | ✅ POPRAWNA |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 6.5, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź: D
- 0 pkt - A, B, C lub brak odpowiedzi
- Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi
- Wymaganie szczegółowe: 3.4. Zdający określa intencje nadawcy/autora tekstu
\n

Reference gramatyczny - czego użyto

\n
📖 Słownictwo - intencje autora:
- dar a conocer - ujawnić, przedstawić, upublicznić
- la controversia - kontrowersja, spór
- poner en duda - podawać w wątpliwość
- justificar - usprawiedliwiać
- valorar - oceniać, doceniać
\n
📖 Wymaganie 3.4 - intencje nadawcy:
Pytania o "żqué hace el autor?" wymagają analizy funkcji tekstu:
- describe (opisuje) / narra (opowiada) / informa (informuje)
- critica (krytykuje) / justifica (usprawiedliwia) / da a conocer (ujawnia)
- pone en duda (podważa) / valora (ocenia)
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | Podważa zasługi Lizárragi | Autor jest po stronie Lizárragi - opisuje go jako prawdziwego odkrywcę | Odwrócenie: uczeń myli postawę wobec Binghama z postawą wobec Lizárragi |
| B | Usprawiedliwia eksploratorów | "borró la inscripción para ocultar la verdad" = zatuszowanie prawdy - to krytyka, nie usprawiedliwienie | Uczeń myli opis działania z jego oceną |
| C | Ocenia ważność odkrycia Binghama | Akapit 4 dotyczy kto był pierwszy, nie jak ważne było odkrycie | Mylenie akapitu 3 (znaczenie odkrycia) z akapitem 4 (kontrowersja) |
| D | Ujawnia kontrowersje | POPRAWNA - cały akapit to spór o pierwszeństwo odkrycia | - |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Zadania o intencji autora (wymaganie 3.4) wymagają myślenia o FUNKCJI całego fragmentu, nie tylko o detalach. Pytaj: "Po co autor napisał ten akapit?" - nie "Co konkretnie się stało?"
\n
⚠️ Uwaga: Opcja A ("pone en duda los méritos de Lizárraga") to odwrotność prawdy - tekst BUDUJE wiarygodność Lizárragi (pokazuje inskrypcję z 1902), nie podważa jego zasług.
\n
⚠️ Uwaga: Słowo "da a conocer" (ujawnia) jest kluczowe - autor nie ocenia, nie krytykuje, nie usprawiedliwia; on pokazuje światu istnienie sporu. To neutralne, informujące podejście.
"}]}