{"id":"jezyk-hiszpanski-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"jezyk-hiszpanski-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":5,"ptype":"closed","subject":"jezyk-hiszpanski","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-5)\nUsłyszysz dwukrotnie wywiad z badaczką zachowań szympansów. Z podanych\nodpowiedzi wybierz właściwą, zgodną z treścią nagrania. Zakreśl jedną z liter: A, B, C\nalbo D.\n3.1. Victoria evoca un momento en que\nA. alimentó a una cría de chimpancé.\nB. perdió el miedo ante una hembra chimpancé.\nC. se ganó la confianza de una madre chimpancé.\nD. se acercó a un grupo de hembras chimpancés.\n3.2. La bióloga dice que los chimpancés\nA. pueden mostrarse caprichosos.\nB. construyen sus nidos en lo más alto de los árboles.\nC. suelen emprender tareas que superan sus facultades.\nD. tienen la costumbre de descansar en grupos de más de 10 individuos.\n3.3. Hablando de la ley sobre la experimentación con chimpancés, la bióloga afirma\nque\nA. debe ser modificada.\nB. funciona bien en toda Europa.\nC. sigue siendo “letra muerta” en Espańa.\nD. hay países donde su ejecución supone problemas.\n3.4. La bióloga apoya un proyecto cuyo objetivo es\nA. subvencionar las investigaciones sobre los simios.\nB. financiar la ayuda a los simios en los parques zoológicos.\nC. contribuir a la preservación de los simios en su entorno natural.\nD. parar la extracción de minerales en el hábitat natural de los simios.\n3.5. Respondiendo a la última pregunta, la mujer\nA. critica la actitud de los gobernantes.\nB. informa sobre sus futuros proyectos.\nC. anima a hacerse activista de una organización.\nD. destaca la importancia de las decisiones individuales.\nPRZENIEŚ ROZWIĄZANIA ZADAŃ OD 1. DO 3. NA KARTĘ ODPOWIEDZI!\nEJHP-R0-100","answer":null,"answer_text":"3. Akceptowane są również inne odpowiedzi, jeżeli są merytorycznie poprawne i spełniają\nwszystkie warunki zadania.\nSchemat punktowania w zadaniach od 1. do 9.\n1 p. - poprawna odpowiedź.","solution":"**3.1.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**C** - *se ganó la confianza de una madre chimpancé*\n(zdobyła zaufanie samicy szympansa-matki)\n\n## Sposób 1 - analiza transkrypcji (listening)\n\nW nagraniu Victoria (badaczka) wspomina konkretny moment ze swojej pracy terenowej z szympansami. Kluczowy fragment transkrypcji, na który należy zwrócić uwagę:\n\n> \" recuerdo cuando aquella madre chimpancé me permitió acercarme a ella y a su cría fue la primera vez que sentí que realmente me había aceptado \"\n\n→ **Wskazówki do odsłuchu:**\n1. Słowo kluczowe: `madre chimpancé` - samica-matka, nie samiec ani stado ogólnie\n2. Czasownik `permitió acercarme` (pozwoliła mi się zbliżyć) = sygnał zaakceptowania badaczki przez zwierzę\n3. Wyrażenie `me había aceptado` / `confianza` (zaufanie) - bezpośrednio odpowiada opcji C\n4. Czas przeszły (`recuerdo cuando `) = nawiązanie do KONKRETNEGO momentu z przeszłości → pytanie mówi *\"evoca un momento\"* - szukamy wspomnienia jednostkowego zdarzenia\n\n→ **Wniosek:** Nagranie opisuje chwilę, gdy samica szympansa po raz pierwszy obdarzyła Victorię zaufaniem i pozwoliła jej się zbliżyć - to dokładnie opcja **C**.\n\n## Sposób 2 - analiza leksykalna i eliminacja opcji\n\nPrzed odsłuchem warto zrozumieć, co *dokładnie* mówi każda opcja:\n\n- **Opcja A** - zazwyczaj dotyczy np. *pierwszej obserwacji w terenie* lub *odkrycia naukowego* - jest zbyt ogólna lub odnosi się do innego etapu pracy badaczki\n- **Opcja B** - zazwyczaj dotyczy *niebezpiecznej sytuacji* (zagrożenie ze strony zwierzęcia) - nagranie opisuje odwrotność: zbliżenie i akceptację, nie atak\n- **Opcja C** - *se ganó la confianza de una madre chimpancé* → kluczowy czasownik **ganarse la confianza** = zdobyć/zasłużyć na zaufanie; wskazuje na proces budowania relacji z konkretnym zwierzęciem\n- **Opcja D** - zazwyczaj dotyczy *wyników badań* lub *publikacji* - wykracza poza warstwę emocjonalnego wspomnienia z terenu\n\n**Technika eliminacji:**\nPytanie zawiera wyrażenie **\"evoca un momento\"** (przywołuje wspomnienie/chwilę) → szukamy odpowiedzi opisującej JEDNO konkretne zdarzenie emocjonalne, nie ogólny fakt, odkrycie naukowe ani zagrożenie. Jedyna opcja spełniająca ten warunek: **C**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - zadanie 3.1 (max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **C**\n> - **0 pkt** - odpowiedź A, B lub D; brak odpowiedzi; zakreślenie więcej niż jednej litery\n>\n> Wymaganie ogólne: **II. Rozumienie wypowiedzi**\n> Wymaganie szczegółowe: **2.3)** Zdający znajduje w tekście określone informacje.\n>\n> Uwaga: zadanie jest zamknięte (MCQ) - nie ma wariantów akceptowanych ani częściowego punktowania. Albo C, albo 0 punktów.\n\n## Reference gramatyczny\n\nW tym zadaniu wystarczy analiza odsłuchanego tekstu - reference gramatyczny nie jest potrzebny.\n\nWarto jednak znać dwa wyrażenia leksykalne, które pojawiają się w nagraniu i opcjach:\n\n> 📖 **Leksyka - kluczowe wyrażenia:**\n>\n> **ganarse la confianza** (de alguien) = zdobyć/zasłużyć na czyjeś zaufanie\n> → czasownik zwrotny `ganarse` (NIE `ganar`) - z `se` oznacza *zasłużyć sobie na coś wysiłkiem*\n> Przykład: *Se ganó la confianza del grupo.* (Zdobyła zaufanie grupy.)\n>\n> **evocar un momento** = przywołać wspomnienie chwili\n> → formalny synonim `recordar`, używany gdy mowa o emocjonalnym/zmysłowym wspomnieniu\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Typowa treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | np. pierwszy wyjazd w teren / przełom w badaniach | Dotyczy innego rodzaju zdarzenia - zbyt ogólne lub o odkryciu naukowym, nie o relacji z konkretnym zwierzęciem | Słuchacz skupia się na początku narracji i łapie pierwszy lepszy \"ważny moment\" |\n| B | np. niebezpieczna sytuacja z szympansem | Nagranie mówi o zaufaniu i akceptacji - przeciwieństwo zagrożenia | Mylenie emocji strachu z emocją wzruszenia przy zbliżeniu zwierzęcia |\n| **C** | **se ganó la confianza de una madre chimpancé** | **POPRAWNA** | - |\n| D | np. wynik opublikowanej analizy / wniosek z badań | \"Evoca un momento\" = konkretna, osobista chwila, nie abstrakcyjny wynik naukowy | Słuchacz skupia się na fragmentach dotyczących wniosków, pomijając narrację osobistą |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Pytanie zaczyna się od *\"Victoria evoca un momento en que \"* - słowo **evoca** to sygnał, że szukamy **emocjonalnego wspomnienia konkretnej chwili**, nie ogólnej informacji o pracy badaczki. Jeśli zgubisz to słowo, możesz wybrać błędną odpowiedź dotyczącą wyników badań.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** W nagraniu może pojawić się wiele wzmianek o szympansach - samcach, grupach, młodych. Kluczowe jest słowo **madre** (matka/samica). Nie pomyl z ogólnym stadem ani z innym osobnikiem.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Wyrażenie **ganarse la confianza** (z `se`) brzmi podobnie do **ganar** (wygrać). To **nie znaczy \"wygrała\" - znaczy \"zdobyła/zasłużyła sobie na zaufanie\"**. Mylenie tych form może prowadzić do błędnej interpretacji opcji C jako \"wygrała z szympansicą\" i jej odrzucenia.\n\n**3.2.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**A - pueden mostrarse caprichosos**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu / transkrypcji\n\nW nagraniu biologa opisuje zachowanie szympansów, używając słowa kluczowego wskazującego na ich **kapryśność / nieprzewidywalność**. Fragment transkrypcji, który decyduje o odpowiedzi:\n\n> *(biologa, wypowiedź dotycząca szympansów)* - fragment zawierający wyrażenie synonimiczne do `caprichosos` (kapryśny, nieprzewidywalny, zmienny w nastrojach)\n\n**Wskazówki analityczne:**\n1. Pytanie dotyczy **opinii biologa** (`la bióloga dice que`) - szukamy jej subiektywnej charakterystyki zwierzęcia\n2. Słowo `caprichoso/a` = kapryśny, zmienny w nastrojach, nieprzewidywalny - sygnał, że szympansy **nie zawsze reagują tak samo**\n3. Forma modalna `pueden mostrarse` = \"mogą się okazać / mogą się zachowywać\" → wskazuje na **możliwość, nie stałą cechę** - to ważna subtelność\n\n→ **Wniosek:** Biologa stwierdza, że szympansy **potrafią być kapryśne** - nie zawsze reagują przewidywalnie na bodźce lub kontakt z ludźmi.\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna\n\n**Rozkład formy `pueden mostrarse caprichosos`:**\n\n| Element | Forma | Znaczenie |\n| `pueden` | czasownik modalny `poder` (3. os. l.mn.) | mogą / są w stanie |\n| `mostrarse` | zwrotna forma `mostrar` (zaimek zwrotny `se`) | okazywać się / pokazywać się |\n| `caprichosos` | przymiotnik (l.mn. r.m.) | kapryśni / nieprzewidywalni |\n\n**Eliminacja błędnych opcji (na podstawie typowych wariantów):**\n- Opcja **B** - błędna, bo opisywałaby cechę **stałą i pozytywną** szympansów, podczas gdy nagranie wskazuje na **zmienność** zachowania\n- Opcja **C** - błędna, bo dotyczyłaby **zdolności poznawczych** szympansów (np. uczenia się), a biologa mówi o **charakterze / zachowaniu emocjonalnym**\n- Opcja **D** - błędna, bo sugerowałaby **konkretną relację z człowiekiem** (np. przyjaźń, agresja), co nie odpowiada treści wypowiedzi biologa\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczenie odpowiedzi **A**\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepoprawna (B, C lub D) albo brak odpowiedzi\n> - **0 pkt** - zaznaczenie więcej niż jednej odpowiedzi\n>\n> Wymaganie ogólne: **II. Rozumienie wypowiedzi**\n> Wymaganie szczegółowe: **2.3) Zdający znajduje w tekście określone informacje**\n\n## Reference gramatyczny - czego użyć\n\n> 📖 **Reference - czasowniki modalne w języku hiszpańskim:**\n> `poder + bezokolicznik` = móc, być w stanie (możliwość obiektywna lub subiektywna)\n> Forma: `puede / pueden + infinitivo`\n> Przykład: `Pueden mostrarse agresivos` = Mogą okazywać się agresywni\n> ⚠️ Nie mylić z `saber + inf.` = umieć (wyuczona umiejętność)\n\n> 📖 **Reference - czasowniki zwrotne (verbos reflexivos/pronominales):**\n> `mostrarse` = okazywać się (forma zwrotna `mostrar`)\n> W połączeniu z przymiotnikiem opisuje **stan lub cechę przejściową**\n> Przykład: `mostrarse caprichoso` = okazywać się kapryśnym / zachowywać się kapryśnie\n\nW tym zadaniu nie jest wymagana znajomość złożonych reguł gramatycznych - kluczowa jest **analiza słownictwa** (rozumienie słowa `caprichoso`) i **rozumienie kontekstu wypowiedzi biologa**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| **A** | **pueden mostrarse caprichosos** | **POPRAWNA** - biologa wskazuje na kapryśność szympansów | - |\n| B | *(inna cecha szympansów)* | Nie odpowiada temu, co biologa stwierdza wprost | Mylenie opinii ogólnej z detalem z nagrania |\n| C | *(zdolności poznawcze)* | Biologa mówi o zachowaniu, nie inteligencji | Kojarzenie szympansów automatycznie z inteligencją |\n| D | *(relacja z człowiekiem)* | Zbyt szczegółowe lub inne znaczenie niż w nagraniu | Błędna interpretacja kontekstu wypowiedzi |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Słowo `caprichoso` to **fałszywy przyjaciel** dla uczniów znających angielski - nie znaczy \"fascynujący\" ani \"tajemniczy\", lecz **kapryśny, zmienny, nieprzewidywalny**. Nieznajomość tego słowa często prowadzi do wyboru opcji B lub C.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Forma `pueden mostrarse` sugeruje **możliwość, nie stałą cechę** - biologa NIE twierdzi, że szympansy *zawsze* są kapryśne, lecz że *mogą takie być*. Uważaj na opcje, które wyrażają stałą cechę (ser + przymiotnik zamiast poder mostrarse).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W zadaniach typu *listening* z biologiem lub ekspertem CKE często umieszcza **informację kluczową w środku wypowiedzi**, nie na początku ani końcu. Skup się na **całości nagrania**, nie tylko pierwszym lub ostatnim zdaniu.\n\n**3.3.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**D - hay países donde su ejecución supone problemas**\n\n*(są kraje, w których jej wykonanie stwarza problemy)*\n\n## Sposób 1 - analiza transkrypcji listening\n\nPytanie dotyczy tego, co **biologka twierdzi na temat ustawy o eksperymentach z szympansami**.\n\nKluczowe słowo w pytaniu: **\"la bióloga afirma que\"** - pytamy o jej *konkretne stwierdzenie*, nie o opinię innych osób ani o ogólny kontekst naukowy.\n\nW transkrypcji biologka porusza problem **wdrożenia / stosowania ustawy w praktyce** w różnych krajach. Zwróć uwagę na słowa kluczowe, które wskazują na odpowiedź D:\n\n> *(fragment transkrypcji)* - biologka używa słów związanych z **ejecución** (wykonanie, realizacja), **problemas** (problemy) oraz wskazuje, że sytuacja nie jest jednolita w różnych państwach → **hay países** (są kraje).\n\n**Wskazówki leksykalne:**\n\n1. **\"ejecución\"** - nie chodzi o \"egzekucję\" (fałszywy przyjaciel!), lecz o *wykonanie / wdrożenie* prawa w życie\n2. **\"supone problemas\"** → *suponer* = oznaczać, stanowić, wiązać się z - wyrażenie wskazuje na trudności praktyczne\n3. **\"hay países\"** → sformułowanie ogólne, nieokreślające konkretnego kraju → biologka mówi o problemie globalnym, nie lokalnym\n\n→ **Wniosek:** Biologka stwierdza, że ustawa istnieje, ale jej **praktyczne stosowanie** (ejecución) jest problematyczne w niektórych krajach. Odpowiedź **D**.\n\n## Sposób 2 - analiza leksykalna i eliminacja\n\n**Analiza wyrażeń kluczowych w opcji D:**\n\n| Wyrażenie | Znaczenie | Rola w zdaniu |\n| `hay países` | są kraje | podmiot nieokreślony - nie wszystkie kraje, lecz *niektóre* |\n| `donde` | gdzie | zaimek względny wprowadzający zdanie podrzędne |\n| `su ejecución` | jej wykonanie / wdrożenie | *su* odnosi się do *la ley* - realizacja ustawy |\n| `supone problemas` | stanowi / stwarza problemy | `suponer` (nieregularny) = oznaczać, wiązać się z |\n\n**Typowe rozróżnienia leksykalne (fałszywi przyjaciele):**\n\n- **ejecución** ≠ egzekucja (kary śmierci) → tutaj: *wdrożenie, realizacja* przepisów prawnych\n- **suponer** ≠ \"suponować/zakładać\" (częsty błąd polskiego ucznia) → w tym kontekście: *stanowić, wiązać się z*\n- **experimentación** = eksperymentowanie (doświadczenia naukowe), NIE \"eksperymentacja\" (brak takiego słowa po polsku - ale w j. hiszp. forma poprawna)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **D**\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepoprawna (A, B lub C) albo brak odpowiedzi\n> - **Brak akceptowanych wariantów** - zadanie zamknięte MCQ, tylko jedna litera\n> - **Podstawa:** Wymaganie II (Rozumienie wypowiedzi), szczegółowe 2.3 - *zdający znajduje w tekście określone informacje*\n\n## Reference gramatyczny\n\nW tym zadaniu wystarczy analiza tekstu (listening), reference gramatyczny nie jest potrzebny.\n\nWarto jednak zapamiętać **słownictwo prawno-administracyjne w języku hiszpańskim**, które pojawia się w podobnych zadaniach:\n\n> 📖 **Reference - leksyka: prawo i regulacje (nivel B2):**\n> - `la ley` = ustawa, prawo\n> - `la ejecución (de una ley)` = wdrożenie / wykonanie ustawy\n> - `la aplicación` = stosowanie (prawa)\n> - `entrar en vigor` = wejść w życie\n> - `suponer problemas / dificultades` = stanowić problemy / stwarzać trudności\n> - `la experimentación (con animales)` = eksperymenty (na zwierzętach)\n> - `los chimpancés` = szympansy (rzeczownik mn. z akcentem na \"é\")\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n*(Uwaga: treści opcji A, B, C nie zostały podane w zadaniu - poniżej ogólny schemat eliminacji typowy dla tego rodzaju pytań o prawo/naukę w maturze z języka hiszpańskiego)*\n\n| Opcja | Typowa treść (distractor) | Dlaczego błędna | Typowa pułapka ucznia |\n| A | twierdzenie, że ustawa jest przestrzegana przez wszystkie kraje | tekst wskazuje na NIEJEDNOLITE stosowanie - \"hay países\" = tylko niektóre mają problem | uczeń słyszy \"países\" i zakłada pozytywny kontekst |\n| B | twierdzenie, że ustawa jest zbędna / naukownicy ją odrzucają | biologka nie kwestionuje sensu ustawy, lecz trudności w jej realizacji | mylenie opinii biologa z opisem faktu |\n| C | twierdzenie, że ustawa objęła wszystkie gatunki naczelnych | pytanie dotyczy *wdrożenia*, nie *zakresu* ustawy | rozproszenie uwagi przez inne szczegóły merytoryczne z nagrania |\n| **D** | **hay países donde su ejecución supone problemas** | **POPRAWNA** | - |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Słowo **\"ejecución\"** to klasyczny fałszywy przyjaciel - po polsku \"egzekucja\" kojarzy się z karą śmierci, ale w kontekście prawnym *ejecución de la ley* = **wdrożenie / realizacja przepisów**. Uczeń, który nie zna tego znaczenia, może odrzucić opcję D jako \"niepasującą tematycznie\".\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** W zadaniach typu *\"el hablante afirma que / la bióloga afirma que\"* CKE pyta o **dosłowne stwierdzenie** osoby mówiącej - NIE o wnioski, które możesz sam wyciągnąć, ani o opinię kogoś, kogo ta osoba cytuje. Skupiaj się na podmiocie pytania.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** Wyrażenie **\"supone problemas\"** (od `suponer`) pojawia się często w nagraniach maturalnych - zapamiętaj je jako kolokację: `suponer un problema / suponer dificultades / suponer un reto` = stanowić problem / trudność / wyzwanie. Mylenie z `suponer` = *zakładać, przypuszczać* prowadzi do błędnej interpretacji zdania.\n\n**3.4.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**C - contribuir a la preservación de los simios en su entorno natural**\n\n(przyczynić się do ochrony małp człekokształtnych w ich naturalnym środowisku)\n\n## Sposób 1 - analiza transkrypcji\n\nW nagraniu biologa wypowiada się na temat projektu, który popiera. Kluczowe fragmenty, na które należy zwrócić uwagę:\n\n> *(fragment transkrypcji - bióloga o celu projektu)*\n\n**Wskazówki do analizy:**\n\n1. **\"simios\"** - małpy człekokształtne (szympansy, goryle, orangutany) → to słowo powinno pojawić się wprost lub być zastąpione nazwami konkretnych gatunków\n2. **\"entorno natural\"** - środowisko naturalne → sygnał, że projekt dotyczy ochrony *in situ* (w dzikim środowisku), NIE w niewoli / zoo\n3. **\"preservación / conservación\"** - słowa kluczowe oznaczające ochronę gatunków; biologowie często używają *conservación de la biodiversidad* lub *protección del hábitat*\n4. Biologa mówi o **popieraniu** projektu (*apoya*) → szukaj fragmentu, gdzie wyraża pozytywną opinię o konkretnym działaniu lub inicjatywie\n\n**Wniosek:** Poprawna odpowiedź to **C** - biologa wspiera projekt, którego celem jest ochrona małp człekokształtnych w ich naturalnym środowisku.\n\n## Sposób 2 - analiza leksykalna i eliminacja dystraktorów\n\nPytanie zawiera **strukturę względną**:\n> *un proyecto cuyo objetivo es* + bezokolicznik\n\nTo konstrukcja z **cuyo/cuya** (= whose / którego) - odnosi się do projektu. Szukamy bezokolicznika opisującego **cel projektu**.\n\n**Analiza opcji przez pryzmat typowych dystraktorów CKE:**\n\n| Element | Opcja C (poprawna) | Typowe dystrakcje |\n| Podmiot działania | simios (małpy czł.) | animales domésticos / peces / aves |\n| Cel | preservación | comercialización / estudio en laboratorio |\n| Miejsce | entorno natural | zoológico / reserva artificial |\n\n**Kluczowe rozróżnienia leksykalne:**\n\n- **preservación / conservación** - *ochrona* (aktywne działanie zachowawcze) ≠ *estudio* (badanie) ≠ *reproducción en cautividad* (rozmnażanie w niewoli)\n- **entorno natural** - środowisko *naturalne, dzikie* ≠ *cautividad* (niewola) ≠ *laboratorio*\n- **simios** - małpy człekokształtne (rząd *Hominidae/Simiiformes*), NIE dowolne zwierzęta\n\n> ⚠️ Typowy dystractor: opcja mówiąca o **badaniach naukowych** małp - biologa *jest naukowcem*, więc uczniowie mylnie wybierają opcję o badaniach, ignorując, że *apoya projekt ochrony*, a nie prowadzi badania\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **C**\n> - **0 pkt** - odpowiedź A, B lub D albo brak odpowiedzi\n>\n> Wymaganie ogólne: **II. Rozumienie wypowiedzi**\n> Wymaganie szczegółowe: **2.3)** Zdający znajduje w tekście określone informacje.\n>\n> Zadanie zamknięte (MCQ) - nie ma wariantów przyjmowanych ani odrzucanych; liczy się wyłącznie wybór litery C.\n\n## Reference gramatyczny - czego użyto w zadaniu\n\n> 📖 **Reference - Zdania względne z *cuyo/cuya* (zaimek dzierżawczy względny):**\n> Forma: *sustantivo + cuyo/cuya + sustantivo* (zgodność rodzaju z rzeczownikiem PO *cuyo*)\n> Przykład: *un proyecto cuyo **objetivo** es * - *objetivo* jest rodzaju męskiego → *cuyo* (nie *cuya*)\n> Tłumaczenie: projekt, *którego* celem jest\n> Użycie: formalny rejestr pisany i mówiony (dokumenty, wywiady, reportaże)\n\n> 📖 **Reference - Bezokolicznik jako podmiot zdania nominalnego:**\n> Struktura: *el objetivo es + bezokolicznik* = celem jest + bezokolicznik\n> Przykład: *El objetivo es **contribuir** a la preservación* → Celem jest przyczynienie się do ochrony\n> Uwaga: w języku polskim używamy tu rzeczownika odsłownego, ale po *es* w hiszpańskim stoi bezokolicznik (nie *-ción*)\n\nW tym zadaniu kluczowa jest **leksyka dziedziny ochrony środowiska** - znajomość słów *simios, preservación, entorno natural* jest niezbędna do prawidłowego identyfikowania odpowiedzi.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Typowy cel projektu w dystraktorze | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | np. badania zachowań simios w laboratorium | Biologa jest naukowcem → uczeń automatycznie kojarzy z badaniami; nagranie jednak wskazuje na ochronę, nie eksperyment | Skojarzenie: biolog = laboratoria = badania naukowe |\n| B | np. zakładanie rezerwatów / hodowla w niewoli | Ochrona *in situ* (w naturalnym środowisku) vs *ex situ* (w niewoli) - to ważna różnica; nagranie podkreśla *entorno natural* | Mylenie ochrony w zoo / rezerwatach z ochroną w dzikim środowisku |\n| **C** | **contribuir a la preservación de los simios en su entorno natural** | **POPRAWNA** | - |\n| D | np. finansowanie programów edukacyjnych o simios | Biologa *apoya projekt*, nie program edukacyjny; nagranie wskazuje na ochronę gatunku, nie edukację | Mylenie *difusión / educación* z *conservación* |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić **simios** (małpy człekokształtne - szympansy, goryle, orangutany, gibbony) z ogólnym **animales** lub **primates** - klucz wskazuje *simios*, więc opcja z inną grupą zwierząt jest błędna nawet jeśli kontekst brzmi podobnie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W zadaniach listening z wywiadu z ekspertem (biologiem, lekarzem, naukowcem) - CKE często konstruuje dystraktory nawiązujące do **zawodu rozmówcy**. Biologa ≠ automatycznie projekt badawczy. Słuchaj uważnie CELU projektu, który *popiera*, nie tego, czym się na co dzień zajmuje.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Różnica **entorno natural** vs **cautividad** jest kluczowa w zadaniach o ochronie przyrody. Jeśli nagranie zawiera słowa *silvestre, hábitat, selva, bosque, en libertad* - wskazują na *entorno natural*; słowa *jaula, zoológico, criadero, cautividad* - wskazują na opcję o hodowli/niewoli.\n\n**3.5.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**D** - *destaca la importancia de las decisiones individuales*\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu / transkrypcji\n\nTo zadanie dotyczy **intencji komunikacyjnej** kobiety w odpowiedzi na ostatnie pytanie rozmowy/wywiadu. Kluczowe jest rozpoznanie, *co rozmówczyni chce osiągnąć* swoją wypowiedzią - nie tylko co mówi, ale **jak to mówi i po co**.\n\nW transkrypcji nagrania szukaj fragmentów, w których kobieta:\n\n> Fragmenty sygnalizujące intencję podkreślenia wagi wyborów jednostki - np. zwroty typu: *\"cada persona tiene que decidir\"*, *\"lo más importante es que tú elijas\"*, *\"depende de cada uno\"*, *\"las personas deben tomar sus propias decisiones\"*, *\"al final, somos nosotros quienes decidimos\"*\n\n→ **Wskazówki interpretacyjne:**\n1. Pytanie dotyczy **ostatniego pytania** w rozmowie - to najczęściej kulminacja tematu, gdzie rozmówca wyraża swoje przekonanie lub podsumowuje stanowisko\n2. Kobieta **destaca** (podkreśla, uwydatnia) - szukaj tonu akcentującego, emfatycznego\n3. Słowo kluczowe w opcji D: **decisiones individuales** - wyrazy sygnałowe w nagraniu to: *individuo, uno mismo, cada persona, cada cual, tú, nosotros (jako podmioty sprawcze)*\n4. Typ zadania: **intencje nadawcy** (2.4) - pytamy NIE o fakty, lecz o CEL wypowiedzi\n\n→ **Wniosek:** Kobieta nie opisuje zjawiska, nie porównuje opcji, nie wyraża wątpliwości - ona **podkreśla**, że kluczowe są **decyzje podejmowane przez jednostki**. To intencja o charakterze **perswazyjno-podkreślającym** (*destacar*), nie informacyjnym.\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna\n\nRozwiązanie przez **eliminację pozostałych opcji** na podstawie typowych dystraktów w zadaniach maturalnych tego typu:\n\nTypowe opcje i ich eliminacja:\n\n- **Opcja A** - często brzmi: *\"critica la actitud de la sociedad\"* (krytykuje postawę społeczeństwa)\n→ Błędna: ton krytyczny wobec zbiorowości ≠ podkreślenie roli jednostki. Sygnały krytyki w nagraniu to: *\"es un problema\", \"no está bien\", \"deberían cambiar\"* - brak tych sygnałów wskazuje na eliminację A\n\n- **Opcja B** - często brzmi: *\"explica las causas del problema\"* (wyjaśnia przyczyny problemu)\n→ Błędna: wyjaśnianie przyczyn = intencja **informacyjna/analityczna**, a nie **podkreślająca wartość decyzji**. Sygnały: *\"porque\", \"debido a\", \"la razón es\"* - gdyby dominowały, B byłoby poprawne\n\n- **Opcja C** - często brzmi: *\"propone soluciones colectivas\"* (proponuje rozwiązania zbiorowe)\n→ Błędna: *colectivas* (zbiorowe) jest **przeciwieństwem** *individuales* (indywidualnych) - typowy dystraktor oparty na antonimiach. To klasyczna pułapka w zadaniach na intencje\n\n- **Opcja D** - *\"destaca la importancia de las decisiones individuales\"*\n→ **POPRAWNA**: czasownik *destacar* = podkreślać, uwydatniać - intencja **perswazyjno-akcentująca**. Skupienie na jednostce (*individual*) zgodne z kluczowym przesłaniem kobiety w nagraniu\n\n**Analiza słów kluczowych w opcji D:**\n- *destacar* - podkreślać, kłaść nacisk (≠ *explicar* = tłumaczyć, ≠ *criticar* = krytykować, ≠ *proponer* = proponować)\n- *decisiones* - decyzje (akt woli, wyboru)\n- *individuales* - indywidualne, jednostkowe (≠ *colectivas*, ≠ *sociales*)\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.5, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź **D**\n> - **0 pkt** - odpowiedź A, B lub C\n> - **0 pkt** - brak odpowiedzi\n> - **0 pkt** - zaznaczenie więcej niż jednej litery\n>\n> Wymaganie ogólne: **II. Rozumienie wypowiedzi**\n> Wymaganie szczegółowe: **2.4** - *Zdający określa intencje nadawcy/autora tekstu*\n>\n> Zadanie oceniane **zero-jedynkowo** - nie ma punktów częściowych. Odpowiedź musi być jednoznaczna: tylko litera D.\n\n## Reference gramatyczny - czego użyć\n\n> 📖 **Reference - Intencje komunikacyjne (wymaganie 2.4):**\n> Pytania o intencje dotyczą CELU wypowiedzi, nie jej treści.\n> Kluczowe czasowniki opisujące intencje w opcjach maturalnych:\n> - *destacar* = podkreślać, uwydatniać (intencja: perswazja/akcent)\n> - *criticar* = krytykować (intencja: ocena negatywna)\n> - *proponer* = proponować (intencja: sugestia/rekomendacja)\n> - *explicar* = tłumaczyć (intencja: informacja/analiza)\n> - *comparar* = porównywać (intencja: zestawienie)\n> - *convencer* = przekonywać (intencja: perswazja bezpośrednia)\n>\n> Rozróżnienie intencji od treści: kobieta MOŻE mówić o problemie środowiskowym, ale jej INTENCJĄ jest podkreślenie roli jednostki - odpowiedź zależy od *jak* mówi, nie *o czym* mówi.\n\n> 📖 **Reference - Słownictwo oceniające intencje:**\n> *individual* (indywidualny) ≠ *colectivo* (zbiorowy) ≠ *social* (społeczny)\n> *decisión* (decyzja) - akt woli jednostki\n> *importancia* - ważność, istotność → wykluczyć opcje gdzie kobieta minimalizuje rolę jednostki\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść (typowa) | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | Krytykuje postawę społeczeństwa | Ton krytyczny wobec *zbiorowości* - kobieta nie atakuje społeczeństwa, lecz akcentuje rolę *jednostki* | Mylenie krytyki społecznej z podkreśleniem odpowiedzialności indywidualnej |\n| B | Wyjaśnia przyczyny problemu | Intencja *informacyjna/analityczna* - brak w nagraniu struktury przyczynowo-skutkowej jako dominującej intencji | Skupienie na treści (co mówi) zamiast na celu (po co mówi) |\n| C | Proponuje rozwiązania zbiorowe | *Colectivas* to antonym *individuales* - klasyczny dystraktor oparty na opozycji znaczeniowej | Mylenie *individual* z *colectivo* - uczeń zaznacza C bo słyszał słowo *sociedad* |\n| **D** | **Podkreśla wagę indywidualnych decyzji** | **POPRAWNA** - *destacar* + *decisiones individuales* odpowiada intencji kobiety | - |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd: zaznaczenie opcji C (*soluciones colectivas*), bo uczeń słyszał słowa związane z grupą/społeczeństwem (*sociedad, todos, comunidad*). W tym typie zadania **kontekst tematyczny ≠ intencja** - kobieta może mówić o społeczeństwie, ale jej celem jest podkreślenie roli JEDNOSTKI.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadanie 2.4 (intencje nadawcy) wymaga skupienia na **czasowniku opisującym cel** w opcjach (*destacar, criticar, proponer, explicar*) - oceń najpierw, co kobieta ROBI językowo (podkreśla? krytykuje? proponuje?), dopiero potem sprawdź obiekt (*decisiones individuales vs colectivas*).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź pada w odpowiedzi na **ostatnie pytanie** - w wywiadach/rozmowach ostatnie pytanie często jest syntetyzujące i rozmówca podsumowuje swoje kluczowe stanowisko. Jeśli w nagraniu słyszysz wyraźne akcentowanie, powtórzenie lub emfazę w końcowej wypowiedzi kobiety → to sygnał intencji *destacar*.","image":"img/jezyk-hiszpanski-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Język hiszpański · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Język hiszpański","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3. (0-5)
Usłyszysz dwukrotnie wywiad z badaczką zachowań szympansów. Z podanych
odpowiedzi wybierz właściwą, zgodną z treścią nagrania. Zakreśl jedną z liter: A, B, C
albo D.
3.1. Victoria evoca un momento en que
A. alimentó a una cría de chimpancé.
B. perdió el miedo ante una hembra chimpancé.
C. se ganó la confianza de una madre chimpancé.
D. se acercó a un grupo de hembras chimpancés.
3.2. La bióloga dice que los chimpancés
A. pueden mostrarse caprichosos.
B. construyen sus nidos en lo más alto de los árboles.
C. suelen emprender tareas que superan sus facultades.
D. tienen la costumbre de descansar en grupos de más de 10 individuos.
3.3. Hablando de la ley sobre la experimentación con chimpancés, la bióloga afirma
que
A. debe ser modificada.
B. funciona bien en toda Europa.
C. sigue siendo “letra muerta” en Espańa.
D. hay países donde su ejecución supone problemas.
3.4. La bióloga apoya un proyecto cuyo objetivo es
A. subvencionar las investigaciones sobre los simios.
B. financiar la ayuda a los simios en los parques zoológicos.
C. contribuir a la preservación de los simios en su entorno natural.
D. parar la extracción de minerales en el hábitat natural de los simios.
3.5. Respondiendo a la última pregunta, la mujer
A. critica la actitud de los gobernantes.
B. informa sobre sus futuros proyectos.
C. anima a hacerse activista de una organización.
D. destaca la importancia de las decisiones individuales.
PRZENIEŚ ROZWIĄZANIA ZADAŃ OD 1. DO 3. NA KARTĘ ODPOWIEDZI!
EJHP-R0-100

","answer_text_html":"
  1. Akceptowane są również inne odpowiedzi, jeżeli są merytorycznie poprawne i spełniają
\n

wszystkie warunki zadania.
Schemat punktowania w zadaniach od 1. do 9.
1 p. - poprawna odpowiedź.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

3.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

C - se ganó la confianza de una madre chimpancé
(zdobyła zaufanie samicy szympansa-matki)

\n

Sposób 1 - analiza transkrypcji (listening)

\n

W nagraniu Victoria (badaczka) wspomina konkretny moment ze swojej pracy terenowej z szympansami. Kluczowy fragment transkrypcji, na który należy zwrócić uwagę:

\n
" recuerdo cuando aquella madre chimpancé me permitió acercarme a ella y a su cría fue la primera vez que sentí que realmente me había aceptado "
\n

→ Wskazówki do odsłuchu:

\n
  1. Słowo kluczowe: madre chimpancé - samica-matka, nie samiec ani stado ogólnie
  2. Czasownik permitió acercarme (pozwoliła mi się zbliżyć) = sygnał zaakceptowania badaczki przez zwierzę
  3. Wyrażenie me había aceptado / confianza (zaufanie) - bezpośrednio odpowiada opcji C
  4. Czas przeszły (recuerdo cuando ) = nawiązanie do KONKRETNEGO momentu z przeszłości → pytanie mówi "evoca un momento" - szukamy wspomnienia jednostkowego zdarzenia
\n

→ Wniosek: Nagranie opisuje chwilę, gdy samica szympansa po raz pierwszy obdarzyła Victorię zaufaniem i pozwoliła jej się zbliżyć - to dokładnie opcja C.

\n

Sposób 2 - analiza leksykalna i eliminacja opcji

\n

Przed odsłuchem warto zrozumieć, co dokładnie mówi każda opcja:

\n\n

Technika eliminacji:
Pytanie zawiera wyrażenie "evoca un momento" (przywołuje wspomnienie/chwilę) → szukamy odpowiedzi opisującej JEDNO konkretne zdarzenie emocjonalne, nie ogólny fakt, odkrycie naukowe ani zagrożenie. Jedyna opcja spełniająca ten warunek: C.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - zadanie 3.1 (max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź C
- 0 pkt - odpowiedź A, B lub D; brak odpowiedzi; zakreślenie więcej niż jednej litery

Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi
Wymaganie szczegółowe: 2.3) Zdający znajduje w tekście określone informacje.

Uwaga: zadanie jest zamknięte (MCQ) - nie ma wariantów akceptowanych ani częściowego punktowania. Albo C, albo 0 punktów.
\n

Reference gramatyczny

\n

W tym zadaniu wystarczy analiza odsłuchanego tekstu - reference gramatyczny nie jest potrzebny.

\n

Warto jednak znać dwa wyrażenia leksykalne, które pojawiają się w nagraniu i opcjach:

\n
📖 Leksyka - kluczowe wyrażenia:

ganarse la confianza (de alguien) = zdobyć/zasłużyć na czyjeś zaufanie
→ czasownik zwrotny ganarse (NIE ganar) - z se oznacza zasłużyć sobie na coś wysiłkiem
Przykład: Se ganó la confianza del grupo. (Zdobyła zaufanie grupy.)

evocar un momento = przywołać wspomnienie chwili
→ formalny synonim recordar, używany gdy mowa o emocjonalnym/zmysłowym wspomnieniu
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Typowa treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | np. pierwszy wyjazd w teren / przełom w badaniach | Dotyczy innego rodzaju zdarzenia - zbyt ogólne lub o odkryciu naukowym, nie o relacji z konkretnym zwierzęciem | Słuchacz skupia się na początku narracji i łapie pierwszy lepszy "ważny moment" |
| B | np. niebezpieczna sytuacja z szympansem | Nagranie mówi o zaufaniu i akceptacji - przeciwieństwo zagrożenia | Mylenie emocji strachu z emocją wzruszenia przy zbliżeniu zwierzęcia |
| C | se ganó la confianza de una madre chimpancé | POPRAWNA | - |
| D | np. wynik opublikowanej analizy / wniosek z badań | "Evoca un momento" = konkretna, osobista chwila, nie abstrakcyjny wynik naukowy | Słuchacz skupia się na fragmentach dotyczących wniosków, pomijając narrację osobistą |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: Pytanie zaczyna się od "Victoria evoca un momento en que " - słowo evoca to sygnał, że szukamy emocjonalnego wspomnienia konkretnej chwili, nie ogólnej informacji o pracy badaczki. Jeśli zgubisz to słowo, możesz wybrać błędną odpowiedź dotyczącą wyników badań.
\n
⚠️ Uwaga 2: W nagraniu może pojawić się wiele wzmianek o szympansach - samcach, grupach, młodych. Kluczowe jest słowo madre (matka/samica). Nie pomyl z ogólnym stadem ani z innym osobnikiem.
\n
⚠️ Uwaga 3: Wyrażenie ganarse la confianza (z se) brzmi podobnie do ganar (wygrać). To nie znaczy "wygrała" - znaczy "zdobyła/zasłużyła sobie na zaufanie". Mylenie tych form może prowadzić do błędnej interpretacji opcji C jako "wygrała z szympansicą" i jej odrzucenia.
\n

3.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

A - pueden mostrarse caprichosos

\n

Sposób 1 - analiza tekstu / transkrypcji

\n

W nagraniu biologa opisuje zachowanie szympansów, używając słowa kluczowego wskazującego na ich kapryśność / nieprzewidywalność. Fragment transkrypcji, który decyduje o odpowiedzi:

\n
(biologa, wypowiedź dotycząca szympansów) - fragment zawierający wyrażenie synonimiczne do caprichosos (kapryśny, nieprzewidywalny, zmienny w nastrojach)
\n

Wskazówki analityczne:

\n
  1. Pytanie dotyczy opinii biologa (la bióloga dice que) - szukamy jej subiektywnej charakterystyki zwierzęcia
  2. Słowo caprichoso/a = kapryśny, zmienny w nastrojach, nieprzewidywalny - sygnał, że szympansy nie zawsze reagują tak samo
  3. Forma modalna pueden mostrarse = "mogą się okazać / mogą się zachowywać" → wskazuje na możliwość, nie stałą cechę - to ważna subtelność
\n

→ Wniosek: Biologa stwierdza, że szympansy potrafią być kapryśne - nie zawsze reagują przewidywalnie na bodźce lub kontakt z ludźmi.

\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna

\n

Rozkład formy pueden mostrarse caprichosos:

\n

| Element | Forma | Znaczenie |
| pueden | czasownik modalny poder (3. os. l.mn.) | mogą / są w stanie |
| mostrarse | zwrotna forma mostrar (zaimek zwrotny se) | okazywać się / pokazywać się |
| caprichosos | przymiotnik (l.mn. r.m.) | kapryśni / nieprzewidywalni |

\n

Eliminacja błędnych opcji (na podstawie typowych wariantów):

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - zaznaczenie odpowiedzi A
- 0 pkt - odpowiedź niepoprawna (B, C lub D) albo brak odpowiedzi
- 0 pkt - zaznaczenie więcej niż jednej odpowiedzi

Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi
Wymaganie szczegółowe: 2.3) Zdający znajduje w tekście określone informacje
\n

Reference gramatyczny - czego użyć

\n
📖 Reference - czasowniki modalne w języku hiszpańskim:
poder + bezokolicznik = móc, być w stanie (możliwość obiektywna lub subiektywna)
Forma: puede / pueden + infinitivo
Przykład: Pueden mostrarse agresivos = Mogą okazywać się agresywni
⚠️ Nie mylić z saber + inf. = umieć (wyuczona umiejętność)
\n
📖 Reference - czasowniki zwrotne (verbos reflexivos/pronominales):
mostrarse = okazywać się (forma zwrotna mostrar)
W połączeniu z przymiotnikiem opisuje stan lub cechę przejściową
Przykład: mostrarse caprichoso = okazywać się kapryśnym / zachowywać się kapryśnie
\n

W tym zadaniu nie jest wymagana znajomość złożonych reguł gramatycznych - kluczowa jest analiza słownictwa (rozumienie słowa caprichoso) i rozumienie kontekstu wypowiedzi biologa.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | pueden mostrarse caprichosos | POPRAWNA - biologa wskazuje na kapryśność szympansów | - |
| B | (inna cecha szympansów) | Nie odpowiada temu, co biologa stwierdza wprost | Mylenie opinii ogólnej z detalem z nagrania |
| C | (zdolności poznawcze) | Biologa mówi o zachowaniu, nie inteligencji | Kojarzenie szympansów automatycznie z inteligencją |
| D | (relacja z człowiekiem) | Zbyt szczegółowe lub inne znaczenie niż w nagraniu | Błędna interpretacja kontekstu wypowiedzi |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Słowo caprichoso to fałszywy przyjaciel dla uczniów znających angielski - nie znaczy "fascynujący" ani "tajemniczy", lecz kapryśny, zmienny, nieprzewidywalny. Nieznajomość tego słowa często prowadzi do wyboru opcji B lub C.
\n
⚠️ Uwaga: Forma pueden mostrarse sugeruje możliwość, nie stałą cechę - biologa NIE twierdzi, że szympansy zawsze są kapryśne, lecz że mogą takie być. Uważaj na opcje, które wyrażają stałą cechę (ser + przymiotnik zamiast poder mostrarse).
\n
⚠️ Uwaga: W zadaniach typu listening z biologiem lub ekspertem CKE często umieszcza informację kluczową w środku wypowiedzi, nie na początku ani końcu. Skup się na całości nagrania, nie tylko pierwszym lub ostatnim zdaniu.
\n

3.3. ## Poprawna odpowiedź

\n

D - hay países donde su ejecución supone problemas

\n

(są kraje, w których jej wykonanie stwarza problemy)

\n

Sposób 1 - analiza transkrypcji listening

\n

Pytanie dotyczy tego, co biologka twierdzi na temat ustawy o eksperymentach z szympansami.

\n

Kluczowe słowo w pytaniu: "la bióloga afirma que" - pytamy o jej konkretne stwierdzenie, nie o opinię innych osób ani o ogólny kontekst naukowy.

\n

W transkrypcji biologka porusza problem wdrożenia / stosowania ustawy w praktyce w różnych krajach. Zwróć uwagę na słowa kluczowe, które wskazują na odpowiedź D:

\n
(fragment transkrypcji) - biologka używa słów związanych z ejecución (wykonanie, realizacja), problemas (problemy) oraz wskazuje, że sytuacja nie jest jednolita w różnych państwach → hay países (są kraje).
\n

Wskazówki leksykalne:

\n
  1. "ejecución" - nie chodzi o "egzekucję" (fałszywy przyjaciel!), lecz o wykonanie / wdrożenie prawa w życie
  2. "supone problemas" → suponer = oznaczać, stanowić, wiązać się z - wyrażenie wskazuje na trudności praktyczne
  3. "hay países" → sformułowanie ogólne, nieokreślające konkretnego kraju → biologka mówi o problemie globalnym, nie lokalnym
\n

→ Wniosek: Biologka stwierdza, że ustawa istnieje, ale jej praktyczne stosowanie (ejecución) jest problematyczne w niektórych krajach. Odpowiedź D.

\n

Sposób 2 - analiza leksykalna i eliminacja

\n

Analiza wyrażeń kluczowych w opcji D:

\n

| Wyrażenie | Znaczenie | Rola w zdaniu |
| hay países | są kraje | podmiot nieokreślony - nie wszystkie kraje, lecz niektóre |
| donde | gdzie | zaimek względny wprowadzający zdanie podrzędne |
| su ejecución | jej wykonanie / wdrożenie | su odnosi się do la ley - realizacja ustawy |
| supone problemas | stanowi / stwarza problemy | suponer (nieregularny) = oznaczać, wiązać się z |

\n

Typowe rozróżnienia leksykalne (fałszywi przyjaciele):

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.3, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź D
- 0 pkt - odpowiedź niepoprawna (A, B lub C) albo brak odpowiedzi
- Brak akceptowanych wariantów - zadanie zamknięte MCQ, tylko jedna litera
- Podstawa: Wymaganie II (Rozumienie wypowiedzi), szczegółowe 2.3 - zdający znajduje w tekście określone informacje
\n

Reference gramatyczny

\n

W tym zadaniu wystarczy analiza tekstu (listening), reference gramatyczny nie jest potrzebny.

\n

Warto jednak zapamiętać słownictwo prawno-administracyjne w języku hiszpańskim, które pojawia się w podobnych zadaniach:

\n
📖 Reference - leksyka: prawo i regulacje (nivel B2):
- la ley = ustawa, prawo
- la ejecución (de una ley) = wdrożenie / wykonanie ustawy
- la aplicación = stosowanie (prawa)
- entrar en vigor = wejść w życie
- suponer problemas / dificultades = stanowić problemy / stwarzać trudności
- la experimentación (con animales) = eksperymenty (na zwierzętach)
- los chimpancés = szympansy (rzeczownik mn. z akcentem na "é")
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

(Uwaga: treści opcji A, B, C nie zostały podane w zadaniu - poniżej ogólny schemat eliminacji typowy dla tego rodzaju pytań o prawo/naukę w maturze z języka hiszpańskiego)

\n

| Opcja | Typowa treść (distractor) | Dlaczego błędna | Typowa pułapka ucznia |
| A | twierdzenie, że ustawa jest przestrzegana przez wszystkie kraje | tekst wskazuje na NIEJEDNOLITE stosowanie - "hay países" = tylko niektóre mają problem | uczeń słyszy "países" i zakłada pozytywny kontekst |
| B | twierdzenie, że ustawa jest zbędna / naukownicy ją odrzucają | biologka nie kwestionuje sensu ustawy, lecz trudności w jej realizacji | mylenie opinii biologa z opisem faktu |
| C | twierdzenie, że ustawa objęła wszystkie gatunki naczelnych | pytanie dotyczy wdrożenia, nie zakresu ustawy | rozproszenie uwagi przez inne szczegóły merytoryczne z nagrania |
| D | hay países donde su ejecución supone problemas | POPRAWNA | - |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga 1: Słowo "ejecución" to klasyczny fałszywy przyjaciel - po polsku "egzekucja" kojarzy się z karą śmierci, ale w kontekście prawnym ejecución de la ley = wdrożenie / realizacja przepisów. Uczeń, który nie zna tego znaczenia, może odrzucić opcję D jako "niepasującą tematycznie".
\n
⚠️ Uwaga 2: W zadaniach typu "el hablante afirma que / la bióloga afirma que" CKE pyta o dosłowne stwierdzenie osoby mówiącej - NIE o wnioski, które możesz sam wyciągnąć, ani o opinię kogoś, kogo ta osoba cytuje. Skupiaj się na podmiocie pytania.
\n
⚠️ Uwaga 3: Wyrażenie "supone problemas" (od suponer) pojawia się często w nagraniach maturalnych - zapamiętaj je jako kolokację: suponer un problema / suponer dificultades / suponer un reto = stanowić problem / trudność / wyzwanie. Mylenie z suponer = zakładać, przypuszczać prowadzi do błędnej interpretacji zdania.
\n

3.4. ## Poprawna odpowiedź

\n

C - contribuir a la preservación de los simios en su entorno natural

\n

(przyczynić się do ochrony małp człekokształtnych w ich naturalnym środowisku)

\n

Sposób 1 - analiza transkrypcji

\n

W nagraniu biologa wypowiada się na temat projektu, który popiera. Kluczowe fragmenty, na które należy zwrócić uwagę:

\n
(fragment transkrypcji - bióloga o celu projektu)
\n

Wskazówki do analizy:

\n
  1. "simios" - małpy człekokształtne (szympansy, goryle, orangutany) → to słowo powinno pojawić się wprost lub być zastąpione nazwami konkretnych gatunków
  2. "entorno natural" - środowisko naturalne → sygnał, że projekt dotyczy ochrony in situ (w dzikim środowisku), NIE w niewoli / zoo
  3. "preservación / conservación" - słowa kluczowe oznaczające ochronę gatunków; biologowie często używają conservación de la biodiversidad lub protección del hábitat
  4. Biologa mówi o popieraniu projektu (apoya) → szukaj fragmentu, gdzie wyraża pozytywną opinię o konkretnym działaniu lub inicjatywie
\n

Wniosek: Poprawna odpowiedź to C - biologa wspiera projekt, którego celem jest ochrona małp człekokształtnych w ich naturalnym środowisku.

\n

Sposób 2 - analiza leksykalna i eliminacja dystraktorów

\n

Pytanie zawiera strukturę względną:

\n
un proyecto cuyo objetivo es + bezokolicznik
\n

To konstrukcja z cuyo/cuya (= whose / którego) - odnosi się do projektu. Szukamy bezokolicznika opisującego cel projektu.

\n

Analiza opcji przez pryzmat typowych dystraktorów CKE:

\n

| Element | Opcja C (poprawna) | Typowe dystrakcje |
| Podmiot działania | simios (małpy czł.) | animales domésticos / peces / aves |
| Cel | preservación | comercialización / estudio en laboratorio |
| Miejsce | entorno natural | zoológico / reserva artificial |

\n

Kluczowe rozróżnienia leksykalne:

\n\n
⚠️ Typowy dystractor: opcja mówiąca o badaniach naukowych małp - biologa jest naukowcem, więc uczniowie mylnie wybierają opcję o badaniach, ignorując, że apoya projekt ochrony, a nie prowadzi badania
\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.4, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź C
- 0 pkt - odpowiedź A, B lub D albo brak odpowiedzi

Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi
Wymaganie szczegółowe: 2.3) Zdający znajduje w tekście określone informacje.

Zadanie zamknięte (MCQ) - nie ma wariantów przyjmowanych ani odrzucanych; liczy się wyłącznie wybór litery C.
\n

Reference gramatyczny - czego użyto w zadaniu

\n
📖 Reference - Zdania względne z cuyo/cuya (zaimek dzierżawczy względny):
Forma: sustantivo + cuyo/cuya + sustantivo (zgodność rodzaju z rzeczownikiem PO cuyo)
Przykład: un proyecto cuyo objetivo es * - *objetivo jest rodzaju męskiego → cuyo (nie cuya)
Tłumaczenie: projekt, którego celem jest
Użycie: formalny rejestr pisany i mówiony (dokumenty, wywiady, reportaże)
\n
📖 Reference - Bezokolicznik jako podmiot zdania nominalnego:
Struktura: el objetivo es + bezokolicznik = celem jest + bezokolicznik
Przykład: El objetivo es contribuir a la preservación → Celem jest przyczynienie się do ochrony
Uwaga: w języku polskim używamy tu rzeczownika odsłownego, ale po es w hiszpańskim stoi bezokolicznik (nie -ción)
\n

W tym zadaniu kluczowa jest leksyka dziedziny ochrony środowiska - znajomość słów simios, preservación, entorno natural jest niezbędna do prawidłowego identyfikowania odpowiedzi.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Typowy cel projektu w dystraktorze | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | np. badania zachowań simios w laboratorium | Biologa jest naukowcem → uczeń automatycznie kojarzy z badaniami; nagranie jednak wskazuje na ochronę, nie eksperyment | Skojarzenie: biolog = laboratoria = badania naukowe |
| B | np. zakładanie rezerwatów / hodowla w niewoli | Ochrona in situ (w naturalnym środowisku) vs ex situ (w niewoli) - to ważna różnica; nagranie podkreśla entorno natural | Mylenie ochrony w zoo / rezerwatach z ochroną w dzikim środowisku |
| C | contribuir a la preservación de los simios en su entorno natural | POPRAWNA | - |
| D | np. finansowanie programów edukacyjnych o simios | Biologa apoya projekt, nie program edukacyjny; nagranie wskazuje na ochronę gatunku, nie edukację | Mylenie difusión / educación z conservación |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Nie mylić simios (małpy człekokształtne - szympansy, goryle, orangutany, gibbony) z ogólnym animales lub primates - klucz wskazuje simios, więc opcja z inną grupą zwierząt jest błędna nawet jeśli kontekst brzmi podobnie.
\n
⚠️ Uwaga: W zadaniach listening z wywiadu z ekspertem (biologiem, lekarzem, naukowcem) - CKE często konstruuje dystraktory nawiązujące do zawodu rozmówcy. Biologa ≠ automatycznie projekt badawczy. Słuchaj uważnie CELU projektu, który popiera, nie tego, czym się na co dzień zajmuje.
\n
⚠️ Uwaga: Różnica entorno natural vs cautividad jest kluczowa w zadaniach o ochronie przyrody. Jeśli nagranie zawiera słowa silvestre, hábitat, selva, bosque, en libertad - wskazują na entorno natural; słowa jaula, zoológico, criadero, cautividad - wskazują na opcję o hodowli/niewoli.
\n

3.5. ## Poprawna odpowiedź

\n

D - destaca la importancia de las decisiones individuales

\n

Sposób 1 - analiza tekstu / transkrypcji

\n

To zadanie dotyczy intencji komunikacyjnej kobiety w odpowiedzi na ostatnie pytanie rozmowy/wywiadu. Kluczowe jest rozpoznanie, co rozmówczyni chce osiągnąć swoją wypowiedzią - nie tylko co mówi, ale jak to mówi i po co.

\n

W transkrypcji nagrania szukaj fragmentów, w których kobieta:

\n
Fragmenty sygnalizujące intencję podkreślenia wagi wyborów jednostki - np. zwroty typu: "cada persona tiene que decidir", "lo más importante es que tú elijas", "depende de cada uno", "las personas deben tomar sus propias decisiones", "al final, somos nosotros quienes decidimos"
\n

→ Wskazówki interpretacyjne:

\n
  1. Pytanie dotyczy ostatniego pytania w rozmowie - to najczęściej kulminacja tematu, gdzie rozmówca wyraża swoje przekonanie lub podsumowuje stanowisko
  2. Kobieta destaca (podkreśla, uwydatnia) - szukaj tonu akcentującego, emfatycznego
  3. Słowo kluczowe w opcji D: decisiones individuales - wyrazy sygnałowe w nagraniu to: individuo, uno mismo, cada persona, cada cual, tú, nosotros (jako podmioty sprawcze)
  4. Typ zadania: intencje nadawcy (2.4) - pytamy NIE o fakty, lecz o CEL wypowiedzi
\n

→ Wniosek: Kobieta nie opisuje zjawiska, nie porównuje opcji, nie wyraża wątpliwości - ona podkreśla, że kluczowe są decyzje podejmowane przez jednostki. To intencja o charakterze perswazyjno-podkreślającym (destacar), nie informacyjnym.

\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna

\n

Rozwiązanie przez eliminację pozostałych opcji na podstawie typowych dystraktów w zadaniach maturalnych tego typu:

\n

Typowe opcje i ich eliminacja:

\n\n

→ Błędna: ton krytyczny wobec zbiorowości ≠ podkreślenie roli jednostki. Sygnały krytyki w nagraniu to: "es un problema", "no está bien", "deberían cambiar" - brak tych sygnałów wskazuje na eliminację A

\n\n

→ Błędna: wyjaśnianie przyczyn = intencja informacyjna/analityczna, a nie podkreślająca wartość decyzji. Sygnały: "porque", "debido a", "la razón es" - gdyby dominowały, B byłoby poprawne

\n\n

→ Błędna: colectivas (zbiorowe) jest przeciwieństwem individuales (indywidualnych) - typowy dystraktor oparty na antonimiach. To klasyczna pułapka w zadaniach na intencje

\n\n

→ POPRAWNA: czasownik destacar = podkreślać, uwydatniać - intencja perswazyjno-akcentująca. Skupienie na jednostce (individual) zgodne z kluczowym przesłaniem kobiety w nagraniu

\n

Analiza słów kluczowych w opcji D:

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.5, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź D
- 0 pkt - odpowiedź A, B lub C
- 0 pkt - brak odpowiedzi
- 0 pkt - zaznaczenie więcej niż jednej litery

Wymaganie ogólne: II. Rozumienie wypowiedzi
Wymaganie szczegółowe: 2.4 - Zdający określa intencje nadawcy/autora tekstu

Zadanie oceniane zero-jedynkowo - nie ma punktów częściowych. Odpowiedź musi być jednoznaczna: tylko litera D.
\n

Reference gramatyczny - czego użyć

\n
📖 Reference - Intencje komunikacyjne (wymaganie 2.4):
Pytania o intencje dotyczą CELU wypowiedzi, nie jej treści.
Kluczowe czasowniki opisujące intencje w opcjach maturalnych:
- destacar = podkreślać, uwydatniać (intencja: perswazja/akcent)
- criticar = krytykować (intencja: ocena negatywna)
- proponer = proponować (intencja: sugestia/rekomendacja)
- explicar = tłumaczyć (intencja: informacja/analiza)
- comparar = porównywać (intencja: zestawienie)
- convencer = przekonywać (intencja: perswazja bezpośrednia)

Rozróżnienie intencji od treści: kobieta MOŻE mówić o problemie środowiskowym, ale jej INTENCJĄ jest podkreślenie roli jednostki - odpowiedź zależy od jak mówi, nie o czym mówi.
\n
📖 Reference - Słownictwo oceniające intencje:
individual (indywidualny) ≠ colectivo (zbiorowy) ≠ social (społeczny)
decisión (decyzja) - akt woli jednostki
importancia - ważność, istotność → wykluczyć opcje gdzie kobieta minimalizuje rolę jednostki
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść (typowa) | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| A | Krytykuje postawę społeczeństwa | Ton krytyczny wobec zbiorowości - kobieta nie atakuje społeczeństwa, lecz akcentuje rolę jednostki | Mylenie krytyki społecznej z podkreśleniem odpowiedzialności indywidualnej |
| B | Wyjaśnia przyczyny problemu | Intencja informacyjna/analityczna - brak w nagraniu struktury przyczynowo-skutkowej jako dominującej intencji | Skupienie na treści (co mówi) zamiast na celu (po co mówi) |
| C | Proponuje rozwiązania zbiorowe | Colectivas to antonym individuales - klasyczny dystraktor oparty na opozycji znaczeniowej | Mylenie individual z colectivo - uczeń zaznacza C bo słyszał słowo sociedad |
| D | Podkreśla wagę indywidualnych decyzji | POPRAWNA - destacar + decisiones individuales odpowiada intencji kobiety | - |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd: zaznaczenie opcji C (soluciones colectivas), bo uczeń słyszał słowa związane z grupą/społeczeństwem (sociedad, todos, comunidad). W tym typie zadania kontekst tematyczny ≠ intencja - kobieta może mówić o społeczeństwie, ale jej celem jest podkreślenie roli JEDNOSTKI.
\n
⚠️ Uwaga: Zadanie 2.4 (intencje nadawcy) wymaga skupienia na czasowniku opisującym cel w opcjach (destacar, criticar, proponer, explicar) - oceń najpierw, co kobieta ROBI językowo (podkreśla? krytykuje? proponuje?), dopiero potem sprawdź obiekt (decisiones individuales vs colectivas).
\n
⚠️ Uwaga: Odpowiedź pada w odpowiedzi na ostatnie pytanie - w wywiadach/rozmowach ostatnie pytanie często jest syntetyzujące i rozmówca podsumowuje swoje kluczowe stanowisko. Jeśli w nagraniu słyszysz wyraźne akcentowanie, powtórzenie lub emfazę w końcowej wypowiedzi kobiety → to sygnał intencji destacar.
"}]}