{"id":"jezyk-hiszpanski-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"jezyk-hiszpanski-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":4,"ptype":"open","subject":"jezyk-hiszpanski","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-4)\nUzupełnij każde zdanie z luką, tak aby zachować sens zdania wyjściowego (9.1.-9.4.).\nWymagana jest pełna poprawność ortograficzna i gramatyczna wpisywanych\nfragmentów zdań.\nUwaga: w każdą lukę można wpisać maksymalnie trzy wyrazy.\n9.1. Cuando vi llorar a Carmen, supe que le había pasado algo grave.\nAl a Carmen, supe que le había\npasado algo grave.\n9.2. Puedes salir esta noche, pero tienes que volver antes de las once.\nTe dejo salir esta noche de que\nvuelvas antes de las once.\n9.3. José: “żPuedes darme una hoja de papel?”\nJosé me pidió que una hoja\nde papel.\n9.4. Hace ańos que no hablo con Lola.\nLlevo con Lola.\nEJHP-R0-100","answer":null,"answer_text":"9. Rozpatrując zgodność tezy z treścią pracy, bierze się pod uwagę jej zgodność\nz rozwinięciem wypracowania.","solution":"**9.1.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**ver llorar** / **haber visto llorar** / **verla llorar**\n\n> Zdanie wyjściowe: *Cuando vi llorar a Carmen, supe que le había pasado algo grave.*\n> Zdanie z luką: *Al a Carmen, supe que le había pasado algo grave.*\n> Poprawne uzupełnienie: *ver llorar* (lub warianty - maks. 3 wyrazy)\n\n## Sposób 1 - analiza transformacji\n\nTransformacja polega na zastąpieniu zdania czasowego z *cuando* konstrukcją z *al + bezokolicznik*.\n\n**Zdanie wyjściowe:**\n> *Cuando vi llorar a Carmen * = *Kiedy zobaczyłem, jak Carmen płacze *\n\nStruktura: *cuando + pretérito indefinido* → oznacza czynność jednoczesną lub poprzedzającą czynność w zdaniu głównym.\n\n**Transformacja:**\n> *Al + infinitivo* = *kiedy/w momencie gdy ( )* → zastępuje *cuando + czasownik w przeszłości*\n\n**Reguła:**\n- *cuando vi* → *al ver* (bezokolicznik prosty, jednoczesność)\n- Alternatywnie: *al haber visto* (bezokolicznik złożony - czynność poprzedzająca)\n- Czasownik *ver* + bezokolicznik *llorar* zachowuje swoją strukturę: *ver llorar*\n- Wariant z zaimkiem: *verla llorar* (z *la* = ją)\n\n**Limit:** maks. 3 wyrazy → *ver llorar* (2 wyrazy) ✓ lub *haber visto llorar* (3 wyrazy) ✓ lub *verla llorar* (2 wyrazy) ✓\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna\n\n**Konstrukcja *al + infinitivo*:**\n- Forma: *al* (= *a* + *el* skrócone, przed bezokolicznikiem) + bezokolicznik\n- Znaczenie: w momencie gdy, kiedy, przy okazji gdy\n- Zastępuje: *cuando + pretérito indefinido* lub *en el momento en que*\n\n**Przykłady:**\n- *Al llegar a casa, me di cuenta de que * = Kiedy przybyłem do domu, zdałem sobie sprawę\n- *Al ver a su madre, empezó a llorar.* = Kiedy zobaczył matkę, zaczął płakać.\n\n**Czasownik percepcji + bezokolicznik:**\n- *ver + infinitivo* = widzieć, jak ktoś coś robi\n- *ver llorar a Carmen* = widzieć, jak Carmen płacze (a Carmen = dopełnienie bliższe)\n- Z zaimkiem: *verla llorar* = widzieć ją płaczącą\n\n**Forma złożona** (*al haber visto*):\n- Używana gdy czynność z *al* poprzedza czynność ze zdania głównego\n- Tutaj dopuszczalna, bo zobaczenie płaczu nastąpiło PRZED uświadomieniem sobie (supe)\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - *ver llorar* / *ver llorar (llorando)* / *haber visto llorar (llorando)* / *verla llorar (llorando)*\n> - **0 pkt** - *viendo llorar* (gerundio, nie bezokolicznik po *al*!), *cuando vi*, *haber visto*, więcej niż 3 wyrazy, błąd ortograficzny\n>\n> **KRYTYCZNE:** Po *al* zawsze bezokolicznik (*ver*), NIE gerundio (*viendo*). To najczęstszy błąd!\n\n## Reference gramatyczny - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Reference - Al + infinitivo (ekwiwalent *cuando*):**\n> - Forma: *al* + bezokolicznik\n> - Znaczenie: kiedy/w momencie gdy\n> - Zastępuje: *cuando + pretérito indefinido* (jednoczesność lub bezpośrednie następstwo)\n> - Przykład: *cuando llegué* → *al llegar*; *cuando vi* → *al ver*\n> - NIGDY: *al viendo* - po *al* zawsze bezokolicznik, nigdy gerundio!\n\n> 📖 **Reference - Ver + bezokolicznik vs. ver + gerundio:**\n> - *Vi llorar a Carmen* = widziałem, jak Carmen płakała (zdarzenie kompletne lub jednorazowe)\n> - *Vi a Carmen llorando* = widziałem Carmen płaczącą (opis stanu, może być dłuższy)\n> - Oba znaczenia są zbliżone; w transformacji zachowujemy formę wyjściową: *ver llorar*\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| al viendo llorar | gerundio po al | Po *al* ZAWSZE bezokolicznik - *al + gerundio* nie istnieje! | Mylenie z *estar + gerundio* - tam gerundio, ale nie po *al* |\n| cuando ver | mieszanie trybów | *cuando* wymaga trybu osobowego (*cuando vi*), nie bezokolicznika | Przetłumaczenie \"kiedy zobaczyć\" zbyt dosłownie |\n| al verla llorando | 3 wyrazy + llorando | Akceptowane *verla llorando* lub *verla llorar*, ale *al verla llorando* = 3 wyrazy ✓ (mieści się) | Warto sprawdzić limit słów |\n| **ver llorar** | **bezokolicznik + bezokolicznik** | **POPRAWNA** | - |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd w zadaniach z *al + infinitivo*: wstawienie gerundio (*al viendo*, *al llegando*). To **nieistniejąca konstrukcja** w j. hiszpańskim. Po *al* zawsze bezokolicznik.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Limit 3 wyrazów jest ścisły - klucz CKE odlicza wyrazy łącznie z zaimkami enklitycznymi. *verla llorar* = 2 wyrazy ✓; *haber visto llorar* = 3 wyrazy ✓; *haberla visto llorar* = 3 wyrazy ✓; więcej = błąd.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W transformacjach sens MUSI być zachowany - sprawdź po wpisaniu, czy zdanie z luką znaczy to samo co zdanie wyjściowe.\n\n**9.2.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**bajo la condición** / **con la condición** / **(solo) con tal** / **a condición**\n\n> Zdanie wyjściowe: *Puedes salir esta noche, pero tienes que volver antes de las once.*\n> Zdanie z luką: *Te dejo salir esta noche de que vuelvas antes de las once.*\n> Poprawne uzupełnienie: *con la condición / bajo la condición / a condición / con tal*\n\n## Sposób 1 - analiza transformacji\n\n**Zdanie wyjściowe:**\n> *Puedes salir esta noche, pero tienes que volver antes de las once.*\n\nZnaczenie: Możesz wyjść (ale) musisz wrócić - to zdanie **warunkowe z warunkiem/wymaganiem**.\n\n**Zdanie z luką:**\n> *Te dejo salir esta noche de que vuelvas antes de las once.*\n\nKluczowe elementy:\n1. Luka kończy się na *de que* - to wskazówka, że brakujące wyrażenie tworzy **locución conjuntiva** (wyrażenie spójnikowe) kończące się na *de que*\n2. Po *de que* pojawia się *vuelvas* - **subjuntivo** (tryb łączący) = wymaganie, warunek\n3. Sens: \"pozwalam ci wyjść pod warunkiem, że wrócisz\"\n\n**Wyrażenia spójnikowe kończące się na *de que* + subjuntivo:**\n- *con la condición de que* = pod warunkiem, że\n- *bajo la condición de que* = pod warunkiem, że\n- *a condición de que* = pod warunkiem, że\n- *con tal de que* = pod warunkiem, że; byleby\n\nWszystkie te wyrażenia (maks. 3 wyrazy przed *de que*) są akceptowane przez CKE.\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna\n\n**Wyrażenia warunkowe wymagające subjuntivo po *de que*:**\n\n| Wyrażenie | Znaczenie | Liczba wyrazów |\n| *con tal de que* | pod warunkiem, że; byleby | 3 |\n| *a condición de que* | pod warunkiem, że | 3 |\n| *con la condición de que* | pod warunkiem, że | 4 (za dużo!) |\n| *siempre que* | pod warunkiem, że; zawsze gdy | - (nie kończy się *de que*) |\n\n**UWAGA:** Limit 3 wyrazy → *con tal* (2 wyrazy przed *de que*) ✓; *a condición* (2 wyrazy przed *de que*) ✓; *con la condición* (3 wyrazy przed *de que*) ✓; *bajo la condición* (3 wyrazy przed *de que*) ✓\n\nWszystkie zmieszczają się w limicie, bo *de que* to już nie jest luka.\n\n**Subjuntivo po wyrażeniach warunkowych:**\n- *vuelvas* = 2. os. lp., presente de subjuntivo od *volver*\n- Reguła: wyrażenia warunkowe (*con tal de que, a condición de que, siempre y cuando*) → zawsze subjuntivo w zdaniu podrzędnym\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - *bajo la condición / con la condición / (solo) con tal / a condición*\n> - **0 pkt** - *con la condición que* (brak *de*!), *si* (nie pasuje strukturalnie - *si* nie łączy się z *de que*), więcej niż 3 wyrazy, błąd ortograficzny\n>\n> **WAŻNE:** Musi być *de que* jako część wyrażenia - wyrażenia bez tego elementu nie pasują strukturalnie.\n\n## Reference gramatyczny - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Reference - Wyrażenia warunkowe z subjuntivo:**\n> - *con tal (de) que + subjuntivo* = pod warunkiem, że; byleby\n> - *a condición de que + subjuntivo* = pod warunkiem, że\n> - *siempre que + subjuntivo* = zawsze gdy/pod warunkiem, że\n> - *siempre y cuando + subjuntivo* = o ile, pod warunkiem że\n> - *a menos que + subjuntivo* = chyba że, o ile nie\n> - *a no ser que + subjuntivo* = chyba że\n\n> 📖 **Reference - Presente de subjuntivo (nieregularny *volver*):**\n> - *volver* (o→ue, diptongo) → presente subjuntivo: *vuelva, vuelvas, vuelva, volvamos, volváis, vuelvan*\n> - Pułapka: nie pisać *volvás* - to błąd! Poprawnie: *vuelvas*\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| con que | nieformalny | *con que + subjuntivo* istnieje, ale nie pasuje do *de que* w zdaniu | Nieznajomość pełnej struktury luki |\n| para que | żeby | Cel (finalidad), nie warunek; zmienia sens zdania | Mylenie celu z warunkiem |\n| aunque | chociaż | Ustępstwo, nie warunek | Tłumaczenie \"ale\" z zdania wyjściowego jako \"aunque\" |\n| **con la condición** | **pod warunkiem** | **POPRAWNA** | - |\n| **a condición** | **pod warunkiem** | **POPRAWNA (wariant)** | - |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd: wpisanie *si* zamiast wyrażenia warunkowego. *Si* + indicativo lub subjuntivo (w typowych warunkach), ale *si* nie łączy się z *de que* - struktura *si de que* nie istnieje.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Sprawdź końcówkę luki - widać *de que vuelvas*. Twoje uzupełnienie MUSI pasować do tego końca. Wyrażenia kończące się na *de que* to wskazówka na wyrażenia warunkowe (condición, tal).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pisownia: *condición* z akcentem na *ó* - bez akcentu to błąd ortograficzny. Klucz CKE odlicza punkty za niepoprawną ortografię w transformacjach.\n\n**9.3.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**le diera** / **le diese**\n\n> Zdanie wyjściowe: *José: \"żPuedes darme una hoja de papel?\"*\n> Zdanie z luką: *José me pidió que una hoja de papel.*\n> Poprawne uzupełnienie: *le diera* lub *le disse* (max 3 wyrazy: 2 wyrazy)\n\n## Sposób 1 - analiza transformacji (mowa zależna)\n\n**Zdanie wyjściowe** to mowa bezpośrednia w formie pytania:\n> *José: \"żPuedes darme una hoja de papel?\"*\n> = José pyta: \"Czy możesz mi dać kartkę papieru?\"\n\n**Zdanie z luką** to mowa zależna:\n> *José me pidió que una hoja de papel.*\n> = José poprosił mnie, żebym dał mu kartkę papieru.\n\n**Reguły transformacji mowy bezpośredniej → mowa zależna w przeszłości:**\n\n| Mowa bezpośrednia | Mowa zależna |\n| *pedir* + pytanie (*żPuedes ?*) | *pedir que + subjuntivo imperfecto* |\n| *poder* (puedes) - modalny | zastąpiony przez *subjuntivo* po *que* |\n| *me* (mi daj) → zmiana osoby | *me* → podmiot zdania zależnego = narrator |\n\n**Czas:** *pidió* (pretérito indefinido) → wymaga *imperfecto de subjuntivo* w zdaniu podrzędnym.\n\n**Zmiana zaimka:** José prosił, żebym *mu* dał → *le* (dativo, 3 os. lp.)\n- *darme* (José prosił: \"daj MI\") → *le diera* (daj MU)\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna\n\n**Imperfecto de subjuntivo - *dar*:**\n- Forma -ra: *diera, dieras, diera, diéramos, dierais, dieran*\n- Forma -se: *diese, dieses, diese, diésemos, dieseis, diesen*\n- Obie formy (-ra i -se) są równoważne i akceptowane przez CKE\n\n**Ważne - zmiana zaimków w mowie zależnej:**\n- Mowa bezpośrednia: *\"żPuedes dar**me** una hoja?\"* - José prosi o danie JEMU (*me* = mu, w kontekście dialogu)\n- Po transformacji: narrator (*me pidió*) - \"mnie poprosił\" - że da \"jemu\" = *le*\n- Wynik: *le diera* / *le diese*\n\n**Zaimki w mowie zależnej - typowa pułapka:**\n- NIE: *me diera* - to byłoby \"prosił, żebym dał mnie\" (bez sensu)\n- TAK: *le diera* - \"prosił, żebym dał mu\"\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - *le diera* lub *le diese*\n> - **0 pkt** - *le daría* (condicionalis, nie subjuntivo!), *le dé* (presente de subjuntivo, nie imperfecto!), *me diera* (błędny zaimek), *diera* bez *le* (brak zaimka), więcej niż 3 wyrazy, błąd ortograficzny\n>\n> **Obie formy -ra i -se są równoważne** - klucz CKE akceptuje obie.\n\n## Reference gramatyczny - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Reference - Mowa zależna (estilo indirecto) - polecenia i prośby:**\n> - *pedir/rogar/decir que + imperfecto de subjuntivo* (kiedy zdanie nadrzędne w przeszłości)\n> - *pedir* + pytanie → *pedir que + subjuntivo*\n> - Przykład: *\"ˇCierra la puerta!\"* → *Me pidió que cerrara/cerrase la puerta.*\n\n> 📖 **Reference - Concordancia de tiempos (następstwo czasów):**\n> | Zdanie nadrzędne | Zdanie podrzędne (subjuntivo) |\n> |-----------------|-------------------------------|\n> | Presente/Futuro | Presente subjuntivo (*que haga*) |\n> | Pretérito indefinido / imperfecto / pluscuamperfecto | **Imperfecto subjuntivo** (*que hiciera/hiciese*) |\n>\n> Tu: *pidió* (pretérito indefinido) → *diera/diese* (imperfecto subjuntivo) ✓\n\n> 📖 **Reference - Imperfecto de subjuntivo - czasownik *dar* (nieregularny):**\n> - Baza: 3 os. lm. pretérito indefinido → *dieron* → rdzeń: *die-*\n> - Forma -ra: *diera, dieras, diera, diéramos, dierais, dieran*\n> - Forma -se: *diese, dieses, diese, diésemos, dieseis, diesen*\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| le daría | condicionalis | Condicionalis nie zastępuje subjuntivo w mowie zależnej po *pedir* | Mylenie condicionalis z imperfecto de subjuntivo |\n| le dé | presente subjuntivo | Błędne następstwo czasów - po *pidió* (przeszłość) wymagany imperfecto subj. | Używanie presente subj. bez sprawdzenia czasu zdania nadrzędnego |\n| me diera | błędny zaimek | *me* = mi, ale José prosił, żebym dał *jemu* | Nieuwaga przy transformacji zaimków w mowie zależnej |\n| **le diera** | **imperfecto subj. + poprawny zaimek** | **POPRAWNA** | - |\n| **le diese** | **forma alternatywna -se** | **POPRAWNA (wariant)** | - |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd: wpisanie *le daría* zamiast *le diera*. Condicionalis i imperfecto de subjuntivo mają podobne końcówki (*-ría* vs. *-ra*), ale pełnią zupełnie inne funkcje. Po *pedir que* zawsze subjuntivo - NIGDY condicionalis.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zmiana zaimków osobowych w mowie zależnej to częste źródło błędów. Przy transformacji zawsze pytaj: kto daje komu? Tutaj narrator ma dać Joséowi → *le* (mu).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *Dar* ma nieregularne imperfecto de subjuntivo (*diera/diese*), bo bazuje na formie *dieron* (pretérito indefinido 3 os. lm.). Nie mylić z regularnym tworzeniem - *dar* jest krótkim czasownikiem i zachowuje się jak *ir/ser* w pretérito.\n\n**9.4.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**ańos sin hablar**\n\n> Zdanie wyjściowe: *Hace ańos que no hablo con Lola.*\n> Zdanie z luką: *Llevo con Lola.*\n> Poprawne uzupełnienie: *ańos sin hablar*\n\n## Sposób 1 - analiza transformacji\n\n**Zdanie wyjściowe:**\n> *Hace ańos que no hablo con Lola.*\n> = Od lat nie rozmawiam z Lolą.\n\nStruktura: *hace + czas + que + no + czasownik* = od (czasu) nie (robię czegoś)\n\n**Zdanie z luką:**\n> *Llevo con Lola.*\n> = Od lat nie rozmawiam z Lolą. (inna konstrukcja, ten sam sens)\n\n**Reguła transformacji:**\n- *hace + tiempo + que + no + verbo* → *llevar + tiempo + sin + infinitivo*\n- *hace ańos que no hablo* → *llevo ańos sin hablar*\n\n**Analiza:**\n- *Hace ańos* → *ańos* (czas)\n- *no hablo* → *sin hablar* (bez rozmawiania = negacja + bezokolicznik)\n- *con Lola* pozostaje bez zmian\n\n## Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna\n\n**Konstrukcja *llevar + tiempo + sin + infinitivo*:**\n- Wyraża **czas trwania niewykonywania czynności** (od kiedy nie robimy czegoś)\n- *llevar* odmieniamy zgodnie z podmiotem: *llevo, llevas, lleva *\n- *sin + bezokolicznik* = bez robienia czegoś = zaprzeczenie czynności\n- Czas (*ańos, meses, días*) stoi między *llevar* a *sin + infinitivo*\n\n**Schemat:**\n- *Llevo [tiempo] sin [infinitivo].*\n- Llevo **dos ańos** sin **hablar** con ella. = Od dwóch lat z nią nie rozmawiałem.\n- Llevo **meses** sin **dormir** bien. = Od miesięcy nie śpię dobrze.\n\n**Porównanie konstrukcji:**\n| Konstrukcja | Przykład |\n| *Hace + tiempo + que + no + indicativo* | *Hace ańos que no hablo con Lola.* |\n| *Llevo + tiempo + sin + infinitivo* | *Llevo ańos sin hablar con Lola.* |\n| *Desde hace + tiempo + no + indicativo* | *Desde hace ańos no hablo con Lola.* |\n\nWszystkie trzy oznaczają to samo - na maturze pojawia się transformacja między tymi formami.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - *ańos sin hablar*\n> - **0 pkt** - *ańos sin hablando* (gerundio po *sin*!), *ańos que no hablo* (zbyt podobne do oryginału, nie transformacja), *ańos sin habla* (błąd - *habla* to rzeczownik, nie bezokolicznik), błąd ortograficzny\n>\n> **KRYTYCZNE:** Po *sin* zawsze **bezokolicznik** (*sin hablar*), NIGDY gerundio (*sin hablando*).\n\n## Reference gramatyczny - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Reference - Llevar + sin + infinitivo:**\n> - Znaczenie: od (czasu) nie (robię czegoś)\n> - Forma: *llevar + wyrażenie czasu + sin + bezokolicznik*\n> - Transformacja z *hace que no*: mechanicznie → *llevo + czas + sin + bezokolicznik*\n> - Przykład: *hace 3 ańos que no fumo* → *llevo 3 ańos sin fumar*\n\n> 📖 **Reference - Sin + bezokolicznik (NIE gerundio):**\n> - *sin* + bezokolicznik = bez (robienia czegoś)\n> - *sin comer* = bez jedzenia / nie jedząc ✓\n> - *sin comiendo* = BŁĄD - gerundio po *sin* nie istnieje!\n> - Podobnie: *para, antes de, después de, al* → zawsze bezokolicznik, NIE gerundio\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| ańos sin hablando | gerundio po sin | *sin* + gerundio nie istnieje w j. hiszpańskim | Analogia z angielskim: \"without talking\" (gerundio EN) |\n| ańos que no hablo | nie transformacja | Pozostawiamy tę samą strukturę co w oryginale - nie wykonujemy transformacji | Nierozumienie zadania transformacji |\n| ańos no hablando | błędna negacja | Negacja czynności przez *no + gerundio* w tej pozycji jest niepoprawna | Tłumaczenie literalne z polskiego |\n| **ańos sin hablar** | **czas + sin + bezokolicznik** | **POPRAWNA** | - |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd: *sin hablando* zamiast *sin hablar*. Po *sin* zawsze bezokolicznik - nigdy gerundio. Ta sama reguła dotyczy *antes de*, *después de*, *para*, *al*. Zapamiętaj: **przyimek + bezokolicznik** = złota reguła j. hiszpańskiego.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** *Llevar + sin + infinitivo* to jedna z najczęściej testowanych transformacji na maturze PR. Klucz zwykle akceptuje tylko tę formę, nie inne sposoby wyrażenia tego samego sensu. Naucz się tej struktury na pamięć.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pilnuj wartości czasu - *hace ańos* → *ańos* (liczba mnoga, bez liczby konkretnej). Gdyby oryginał brzmiał *hace tres ańos*, transformacja dałaby *llevo tres ańos sin hablar*.","image":"img/jezyk-hiszpanski-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Język hiszpański · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Język hiszpański","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9. (0-4)
Uzupełnij każde zdanie z luką, tak aby zachować sens zdania wyjściowego (9.1.-9.4.).
Wymagana jest pełna poprawność ortograficzna i gramatyczna wpisywanych
fragmentów zdań.
Uwaga: w każdą lukę można wpisać maksymalnie trzy wyrazy.
9.1. Cuando vi llorar a Carmen, supe que le había pasado algo grave.
Al a Carmen, supe que le había
pasado algo grave.
9.2. Puedes salir esta noche, pero tienes que volver antes de las once.
Te dejo salir esta noche de que
vuelvas antes de las once.
9.3. José: “żPuedes darme una hoja de papel?”
José me pidió que una hoja
de papel.
9.4. Hace ańos que no hablo con Lola.
Llevo con Lola.
EJHP-R0-100

","answer_text_html":"
  1. Rozpatrując zgodność tezy z treścią pracy, bierze się pod uwagę jej zgodność
\n

z rozwinięciem wypracowania.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

9.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

ver llorar / haber visto llorar / verla llorar

\n
Zdanie wyjściowe: Cuando vi llorar a Carmen, supe que le había pasado algo grave.
Zdanie z luką: Al a Carmen, supe que le había pasado algo grave.
Poprawne uzupełnienie: ver llorar (lub warianty - maks. 3 wyrazy)
\n

Sposób 1 - analiza transformacji

\n

Transformacja polega na zastąpieniu zdania czasowego z cuando konstrukcją z al + bezokolicznik.

\n

Zdanie wyjściowe:

\n
*Cuando vi llorar a Carmen * = *Kiedy zobaczyłem, jak Carmen płacze *
\n

Struktura: cuando + pretérito indefinido → oznacza czynność jednoczesną lub poprzedzającą czynność w zdaniu głównym.

\n

Transformacja:

\n
Al + infinitivo = kiedy/w momencie gdy ( ) → zastępuje cuando + czasownik w przeszłości
\n

Reguła:

\n\n

Limit: maks. 3 wyrazy → ver llorar (2 wyrazy) ✓ lub haber visto llorar (3 wyrazy) ✓ lub verla llorar (2 wyrazy) ✓

\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna

\n

Konstrukcja al + infinitivo:

\n\n

Przykłady:

\n\n

Czasownik percepcji + bezokolicznik:

\n\n

Forma złożona (al haber visto):

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - ver llorar / ver llorar (llorando) / haber visto llorar (llorando) / verla llorar (llorando)
- 0 pkt - viendo llorar (gerundio, nie bezokolicznik po al!), cuando vi, haber visto, więcej niż 3 wyrazy, błąd ortograficzny

KRYTYCZNE: Po al zawsze bezokolicznik (ver), NIE gerundio (viendo). To najczęstszy błąd!
\n

Reference gramatyczny - czego MASZ użyć

\n
📖 Reference - Al + infinitivo (ekwiwalent cuando):
- Forma: al + bezokolicznik
- Znaczenie: kiedy/w momencie gdy
- Zastępuje: cuando + pretérito indefinido (jednoczesność lub bezpośrednie następstwo)
- Przykład: cuando llegué → al llegar; cuando vi → al ver
- NIGDY: al viendo - po al zawsze bezokolicznik, nigdy gerundio!
\n
📖 Reference - Ver + bezokolicznik vs. ver + gerundio:
- Vi llorar a Carmen = widziałem, jak Carmen płakała (zdarzenie kompletne lub jednorazowe)
- Vi a Carmen llorando = widziałem Carmen płaczącą (opis stanu, może być dłuższy)
- Oba znaczenia są zbliżone; w transformacji zachowujemy formę wyjściową: ver llorar
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| al viendo llorar | gerundio po al | Po al ZAWSZE bezokolicznik - al + gerundio nie istnieje! | Mylenie z estar + gerundio - tam gerundio, ale nie po al |
| cuando ver | mieszanie trybów | cuando wymaga trybu osobowego (cuando vi), nie bezokolicznika | Przetłumaczenie "kiedy zobaczyć" zbyt dosłownie |
| al verla llorando | 3 wyrazy + llorando | Akceptowane verla llorando lub verla llorar, ale al verla llorando = 3 wyrazy ✓ (mieści się) | Warto sprawdzić limit słów |
| ver llorar | bezokolicznik + bezokolicznik | POPRAWNA | - |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd w zadaniach z al + infinitivo: wstawienie gerundio (al viendo, al llegando). To nieistniejąca konstrukcja w j. hiszpańskim. Po al zawsze bezokolicznik.
\n
⚠️ Uwaga: Limit 3 wyrazów jest ścisły - klucz CKE odlicza wyrazy łącznie z zaimkami enklitycznymi. verla llorar = 2 wyrazy ✓; haber visto llorar = 3 wyrazy ✓; haberla visto llorar = 3 wyrazy ✓; więcej = błąd.
\n
⚠️ Uwaga: W transformacjach sens MUSI być zachowany - sprawdź po wpisaniu, czy zdanie z luką znaczy to samo co zdanie wyjściowe.
\n

9.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

bajo la condición / con la condición / (solo) con tal / a condición

\n
Zdanie wyjściowe: Puedes salir esta noche, pero tienes que volver antes de las once.
Zdanie z luką: Te dejo salir esta noche de que vuelvas antes de las once.
Poprawne uzupełnienie: con la condición / bajo la condición / a condición / con tal
\n

Sposób 1 - analiza transformacji

\n

Zdanie wyjściowe:

\n
Puedes salir esta noche, pero tienes que volver antes de las once.
\n

Znaczenie: Możesz wyjść (ale) musisz wrócić - to zdanie warunkowe z warunkiem/wymaganiem.

\n

Zdanie z luką:

\n
Te dejo salir esta noche de que vuelvas antes de las once.
\n

Kluczowe elementy:

\n
  1. Luka kończy się na de que - to wskazówka, że brakujące wyrażenie tworzy locución conjuntiva (wyrażenie spójnikowe) kończące się na de que
  2. Po de que pojawia się vuelvas - subjuntivo (tryb łączący) = wymaganie, warunek
  3. Sens: "pozwalam ci wyjść pod warunkiem, że wrócisz"
\n

Wyrażenia spójnikowe kończące się na de que + subjuntivo:

\n\n

Wszystkie te wyrażenia (maks. 3 wyrazy przed de que) są akceptowane przez CKE.

\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna

\n

Wyrażenia warunkowe wymagające subjuntivo po de que:

\n

| Wyrażenie | Znaczenie | Liczba wyrazów |
| con tal de que | pod warunkiem, że; byleby | 3 |
| a condición de que | pod warunkiem, że | 3 |
| con la condición de que | pod warunkiem, że | 4 (za dużo!) |
| siempre que | pod warunkiem, że; zawsze gdy | - (nie kończy się de que) |

\n

UWAGA: Limit 3 wyrazy → con tal (2 wyrazy przed de que) ✓; a condición (2 wyrazy przed de que) ✓; con la condición (3 wyrazy przed de que) ✓; bajo la condición (3 wyrazy przed de que) ✓

\n

Wszystkie zmieszczają się w limicie, bo de que to już nie jest luka.

\n

Subjuntivo po wyrażeniach warunkowych:

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - bajo la condición / con la condición / (solo) con tal / a condición
- 0 pkt - con la condición que (brak de!), si (nie pasuje strukturalnie - si nie łączy się z de que), więcej niż 3 wyrazy, błąd ortograficzny

WAŻNE: Musi być de que jako część wyrażenia - wyrażenia bez tego elementu nie pasują strukturalnie.
\n

Reference gramatyczny - czego MASZ użyć

\n
📖 Reference - Wyrażenia warunkowe z subjuntivo:
- con tal (de) que + subjuntivo = pod warunkiem, że; byleby
- a condición de que + subjuntivo = pod warunkiem, że
- siempre que + subjuntivo = zawsze gdy/pod warunkiem, że
- siempre y cuando + subjuntivo = o ile, pod warunkiem że
- a menos que + subjuntivo = chyba że, o ile nie
- a no ser que + subjuntivo = chyba że
\n
📖 Reference - Presente de subjuntivo (nieregularny volver):
- volver (o→ue, diptongo) → presente subjuntivo: vuelva, vuelvas, vuelva, volvamos, volváis, vuelvan
- Pułapka: nie pisać volvás - to błąd! Poprawnie: vuelvas
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| con que | nieformalny | con que + subjuntivo istnieje, ale nie pasuje do de que w zdaniu | Nieznajomość pełnej struktury luki |
| para que | żeby | Cel (finalidad), nie warunek; zmienia sens zdania | Mylenie celu z warunkiem |
| aunque | chociaż | Ustępstwo, nie warunek | Tłumaczenie "ale" z zdania wyjściowego jako "aunque" |
| con la condición | pod warunkiem | POPRAWNA | - |
| a condición | pod warunkiem | POPRAWNA (wariant) | - |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd: wpisanie si zamiast wyrażenia warunkowego. Si + indicativo lub subjuntivo (w typowych warunkach), ale si nie łączy się z de que - struktura si de que nie istnieje.
\n
⚠️ Uwaga: Sprawdź końcówkę luki - widać de que vuelvas. Twoje uzupełnienie MUSI pasować do tego końca. Wyrażenia kończące się na de que to wskazówka na wyrażenia warunkowe (condición, tal).
\n
⚠️ Uwaga: Pisownia: condición z akcentem na ó - bez akcentu to błąd ortograficzny. Klucz CKE odlicza punkty za niepoprawną ortografię w transformacjach.
\n

9.3. ## Poprawna odpowiedź

\n

le diera / le diese

\n
Zdanie wyjściowe: José: "żPuedes darme una hoja de papel?"
Zdanie z luką: José me pidió que una hoja de papel.
Poprawne uzupełnienie: le diera lub le disse (max 3 wyrazy: 2 wyrazy)
\n

Sposób 1 - analiza transformacji (mowa zależna)

\n

Zdanie wyjściowe to mowa bezpośrednia w formie pytania:

\n
José: "żPuedes darme una hoja de papel?"
= José pyta: "Czy możesz mi dać kartkę papieru?"
\n

Zdanie z luką to mowa zależna:

\n
José me pidió que una hoja de papel.
= José poprosił mnie, żebym dał mu kartkę papieru.
\n

Reguły transformacji mowy bezpośredniej → mowa zależna w przeszłości:

\n

| Mowa bezpośrednia | Mowa zależna |
| pedir + pytanie (żPuedes ?) | pedir que + subjuntivo imperfecto |
| poder (puedes) - modalny | zastąpiony przez subjuntivo po que |
| me (mi daj) → zmiana osoby | me → podmiot zdania zależnego = narrator |

\n

Czas: pidió (pretérito indefinido) → wymaga imperfecto de subjuntivo w zdaniu podrzędnym.

\n

Zmiana zaimka: José prosił, żebym mu dał → le (dativo, 3 os. lp.)

\n\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna

\n

Imperfecto de subjuntivo - dar:

\n\n

Ważne - zmiana zaimków w mowie zależnej:

\n\n

Zaimki w mowie zależnej - typowa pułapka:

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.3, max 1 pkt):
- 1 pkt - le diera lub le diese
- 0 pkt - le daría (condicionalis, nie subjuntivo!), le dé (presente de subjuntivo, nie imperfecto!), me diera (błędny zaimek), diera bez le (brak zaimka), więcej niż 3 wyrazy, błąd ortograficzny

Obie formy -ra i -se są równoważne - klucz CKE akceptuje obie.
\n

Reference gramatyczny - czego MASZ użyć

\n
📖 Reference - Mowa zależna (estilo indirecto) - polecenia i prośby:
- pedir/rogar/decir que + imperfecto de subjuntivo (kiedy zdanie nadrzędne w przeszłości)
- pedir + pytanie → pedir que + subjuntivo
- Przykład: "ˇCierra la puerta!" → Me pidió que cerrara/cerrase la puerta.
\n
📖 Reference - Concordancia de tiempos (następstwo czasów):
| Zdanie nadrzędne | Zdanie podrzędne (subjuntivo) |
|-----------------|-------------------------------|
| Presente/Futuro | Presente subjuntivo (que haga) |
| Pretérito indefinido / imperfecto / pluscuamperfecto | Imperfecto subjuntivo (que hiciera/hiciese) |

Tu: pidió (pretérito indefinido) → diera/diese (imperfecto subjuntivo) ✓
\n
📖 Reference - Imperfecto de subjuntivo - czasownik dar (nieregularny):
- Baza: 3 os. lm. pretérito indefinido → dieron → rdzeń: die-
- Forma -ra: diera, dieras, diera, diéramos, dierais, dieran
- Forma -se: diese, dieses, diese, diésemos, dieseis, diesen
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| le daría | condicionalis | Condicionalis nie zastępuje subjuntivo w mowie zależnej po pedir | Mylenie condicionalis z imperfecto de subjuntivo |
| le dé | presente subjuntivo | Błędne następstwo czasów - po pidió (przeszłość) wymagany imperfecto subj. | Używanie presente subj. bez sprawdzenia czasu zdania nadrzędnego |
| me diera | błędny zaimek | me = mi, ale José prosił, żebym dał jemu | Nieuwaga przy transformacji zaimków w mowie zależnej |
| le diera | imperfecto subj. + poprawny zaimek | POPRAWNA | - |
| le diese | forma alternatywna -se | POPRAWNA (wariant) | - |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd: wpisanie le daría zamiast le diera. Condicionalis i imperfecto de subjuntivo mają podobne końcówki (-ría vs. -ra), ale pełnią zupełnie inne funkcje. Po pedir que zawsze subjuntivo - NIGDY condicionalis.
\n
⚠️ Uwaga: Zmiana zaimków osobowych w mowie zależnej to częste źródło błędów. Przy transformacji zawsze pytaj: kto daje komu? Tutaj narrator ma dać Joséowi → le (mu).
\n
⚠️ Uwaga: Dar ma nieregularne imperfecto de subjuntivo (diera/diese), bo bazuje na formie dieron (pretérito indefinido 3 os. lm.). Nie mylić z regularnym tworzeniem - dar jest krótkim czasownikiem i zachowuje się jak ir/ser w pretérito.
\n

9.4. ## Poprawna odpowiedź

\n

ańos sin hablar

\n
Zdanie wyjściowe: Hace ańos que no hablo con Lola.
Zdanie z luką: Llevo con Lola.
Poprawne uzupełnienie: ańos sin hablar
\n

Sposób 1 - analiza transformacji

\n

Zdanie wyjściowe:

\n
Hace ańos que no hablo con Lola.
= Od lat nie rozmawiam z Lolą.
\n

Struktura: hace + czas + que + no + czasownik = od (czasu) nie (robię czegoś)

\n

Zdanie z luką:

\n
Llevo con Lola.
= Od lat nie rozmawiam z Lolą. (inna konstrukcja, ten sam sens)
\n

Reguła transformacji:

\n\n

Analiza:

\n\n

Sposób 2 - analiza gramatyczna / leksykalna

\n

Konstrukcja llevar + tiempo + sin + infinitivo:

\n\n

Schemat:

\n\n

Porównanie konstrukcji:
| Konstrukcja | Przykład |
| Hace + tiempo + que + no + indicativo | Hace ańos que no hablo con Lola. |
| Llevo + tiempo + sin + infinitivo | Llevo ańos sin hablar con Lola. |
| Desde hace + tiempo + no + indicativo | Desde hace ańos no hablo con Lola. |

\n

Wszystkie trzy oznaczają to samo - na maturze pojawia się transformacja między tymi formami.

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.4, max 1 pkt):
- 1 pkt - ańos sin hablar
- 0 pkt - ańos sin hablando (gerundio po sin!), ańos que no hablo (zbyt podobne do oryginału, nie transformacja), ańos sin habla (błąd - habla to rzeczownik, nie bezokolicznik), błąd ortograficzny

KRYTYCZNE: Po sin zawsze bezokolicznik (sin hablar), NIGDY gerundio (sin hablando).
\n

Reference gramatyczny - czego MASZ użyć

\n
📖 Reference - Llevar + sin + infinitivo:
- Znaczenie: od (czasu) nie (robię czegoś)
- Forma: llevar + wyrażenie czasu + sin + bezokolicznik
- Transformacja z hace que no: mechanicznie → llevo + czas + sin + bezokolicznik
- Przykład: hace 3 ańos que no fumo → llevo 3 ańos sin fumar
\n
📖 Reference - Sin + bezokolicznik (NIE gerundio):
- sin + bezokolicznik = bez (robienia czegoś)
- sin comer = bez jedzenia / nie jedząc ✓
- sin comiendo = BŁĄD - gerundio po sin nie istnieje!
- Podobnie: para, antes de, después de, al → zawsze bezokolicznik, NIE gerundio
\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |
| ańos sin hablando | gerundio po sin | sin + gerundio nie istnieje w j. hiszpańskim | Analogia z angielskim: "without talking" (gerundio EN) |
| ańos que no hablo | nie transformacja | Pozostawiamy tę samą strukturę co w oryginale - nie wykonujemy transformacji | Nierozumienie zadania transformacji |
| ańos no hablando | błędna negacja | Negacja czynności przez no + gerundio w tej pozycji jest niepoprawna | Tłumaczenie literalne z polskiego |
| ańos sin hablar | czas + sin + bezokolicznik | POPRAWNA | - |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd: sin hablando zamiast sin hablar. Po sin zawsze bezokolicznik - nigdy gerundio. Ta sama reguła dotyczy antes de, después de, para, al. Zapamiętaj: przyimek + bezokolicznik = złota reguła j. hiszpańskiego.
\n
⚠️ Uwaga: Llevar + sin + infinitivo to jedna z najczęściej testowanych transformacji na maturze PR. Klucz zwykle akceptuje tylko tę formę, nie inne sposoby wyrażenia tego samego sensu. Naucz się tej struktury na pamięć.
\n
⚠️ Uwaga: Pilnuj wartości czasu - hace ańos → ańos (liczba mnoga, bez liczby konkretnej). Gdyby oryginał brzmiał hace tres ańos, transformacja dałaby llevo tres ańos sin hablar.
"}]}