{"id":"jezyk-niemiecki-2017-maj-matura-podstawowa/zad/9","paper_id":"jezyk-niemiecki-2017-maj-matura-podstawowa","number":"9","points":5,"ptype":"closed","subject":"jezyk-niemiecki","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 9. (0-5)\nW zadaniach 9.1.-9.5. wybierz wyraz, który poprawnie uzupełnia luki w obydwu\nzdaniach. Zakreśl literę A, B albo C.\n9.1.\nDas Haus in der Mitte des Dorfes, der Kirche gegenüber.\nLaura, guck mal! Wie mir das Kleid?\nA. ist\nB. steht\nC. passt\n9.2.\nSieben plus acht fünfzehn.\nMach keine Dummheiten! Bleib zu Hause, ich komme\nA. bald\nB. genau\nC. gleich\n9.3.\nDie Gruppe bekam einen für den Sieg in einem Wettbewerb.\nMonika kaufte von einem Händler eine schöne alte Lampe zum halben\nA. Preis\nB. Platz\nC. Punkt\n9.4.\nEs macht , wenn es regnet. Ich habe immer viel Arbeit zu Hause.\nIch habe die Zeitung gelesen, aber es gab Neues.\nA. viel\nB. etwas\nC. nichts\n9.5.\nIch habe diese Geschichte gehört, wir im Urlaub waren.\nSie ist älter er gedacht hat.\nA. als\nB. wie\nC. bevor\nPRZENIEŚ ROZWIĄZANIA NA KARTĘ ODPOWIEDZI!\nMJN-1P","answer":null,"answer_text":"9. Zaimki\noraz\npospolite\nmodyfikatory\nwystępujące\nprzed\nprzymiotnikiem\nlub\nprzysłówkiem (np. bardzo, dość, trochę) nie są traktowane jako kolejne odniesienie do\ndanego podpunktu polecenia.","solution":"**9.1.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**B** - *steht* (= stoi / pasuje, leży na kimś).\n\nDwa zdania testu:\n1. *Das Haus ** ** in der Mitte des Dorfes, der Kirche gegenüber.*\n2. *Wie ** ** mir das Kleid?*\n\n## Sposób 1 - analiza każdego zdania\n\n**Zdanie 1:** *Das Haus in der Mitte des Dorfes.*\n- *Das Haus* = dom (das Haus, neutralny).\n- *in der Mitte des Dorfes* = w środku wsi (lokalizacja, Dativ).\n- *stehen* = stać (o budynkach, nieruchomościach): *Das Haus steht an der Ecke.*\n- *sein* daje *ist* - technicznie możliwe, ale po niemiecku budynki i obiekty STOJĄ (*stehen*), a nie SĄ (*sein*) na miejscu.\n\n**Zdanie 2:** *Wie mir das Kleid?*\n- Idiom: ***jdm. stehen*** = pasować komuś (o ubraniu, kolorze, fryzurze).\n- *Wie steht mir das Kleid?* = Jak mi pasuje sukienka? (czy mi leży?)\n- *das Kleid* (podmiot, Nom.) + *mir* (Dat.) - to INNY idiom *stehen*, ale ta sama forma!\n\n**Wniosek:** oba zdania wymagają formy *steht* - **B**.\n\n## Sposób 2 - eliminacja\n\n- **A** *ist* (= jest, *sein*):\n- Zdanie 1: *Das Haus ist in der Mitte* - gramatycznie poprawne, ale nieidiomatyczne. W języku niemieckim budynki STOJĄ (*stehen*), dlatego preferowane i poprawne to *steht*.\n- Zdanie 2: *Wie ist mir das Kleid?* - ta konstrukcja nie istnieje. *Wie ist das Kleid?* (Jak wygląda sukienka?) to inne zdanie; idiom wymaga *stehen*.\n- Oba zdania NIE PASUJĄ do *ist*.\n- **B** *steht* (= stoi / pasuje):\n- Zdanie 1: *Das Haus steht in der Mitte des Dorfes* - poprawne! Budynki *stehen*.\n- Zdanie 2: *Wie steht mir das Kleid?* - idiom *jdm. stehen* = pasować. POPRAWNE!\n- **C** *passt* (= pasuje, od *passen*):\n- Zdanie 1: *Das Haus passt in der Mitte* - *passen* = pasować, ale w sensie dopasowania rozmiaru/stylu, nie lokalizacji. Tu bez *zu* brzmi nienaturalnie.\n- Zdanie 2: *Wie passt mir das Kleid?* - technicznie zrozumiałe, ale idiom *stehen* jest JEDYNĄ naturalną formą dla ubrania leżącego na kimś.\n\n## Sposób 3 - leksyka idiomów *stehen*\n\nKluczowe użycia *stehen*:\n1. **Lokalizacja budynków/obiektów**: *Das Haus steht an der Ecke. Der Baum steht im Garten.*\n2. **Idiom ubrania**: *jdm. stehen* = pasować komuś: *Das Kleid steht dir gut.* = Sukienka dobrze ci leży.\n3. **Inne idiomy**: *Es steht fest.* (Jest pewne.) / *Es steht schlecht um ihn.* (Marna jego sytuacja.)\n\nVs. *passen*:\n- *Das Kleid passt mir* = sukienka jest na mnie (rozmiarowo).\n- *Das passt zu dir* = to do ciebie pasuje (stylistycznie).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź: **B** (*steht*)\n> - **0 pkt** - A, C lub brak odpowiedzi\n> - Wymaganie szczegółowe: 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych.\n\n## Reference gramatyczny\n\n> 📖 **Reference - *stehen* jako czasownik lokalizacji i idiom ubrania:**\n> *stehen* (nieregularne): ich stehe, du stehst, er/sie/es **steht**, wir stehen, ihr steht, sie stehen.\n> Perfekt: *hat gestanden* (z *haben*).\n> Idiom ubrania: *jdm. stehen* = pasować komuś (Dat.): *Das steht dir gut!* = Dobrze ci w tym!\n> Budynki i statyczne obiekty: *Das Denkmal steht auf dem Platz.* = Pomnik stoi na placu.\n\n## Dlaczego inne opcje są błędne\n\n| Opcja | Treść | Status | Typowa pułapka |\n| A | ist | BŁĘDNA | *jdm. ist das Kleid* nie istnieje; *steht* preferowane dla budynków |\n| **B** | **steht** | **POPRAWNA** | Oba zdania: lokalizacja + idiom ubrania |\n| C | passt | BŁĘDNA | *stehen* = jedyna poprawna forma idiomatyczna dla ubrania |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pułapka zadania 9: JEDNO słowo musi pasować do DWÓCH zdań. Opcja A (*ist*) wydaje się poprawna dla zdania 1 (dom jest = lokalizacja), ale nie pasuje do zdania 2.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Idiom *jdm. stehen* (pasować) różni się od *passen* (dopasowanie rozmiaru). *Wie steht mir das Kleid?* = Czy ta sukienka mi leży/pasuje (estetycznie) - to *stehen*, nie *passen*.\n\n**9.2.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**C** - *gleich* (= rowna sie / zaraz).\n\nDwa zdania testu:\n1. *Sieben plus acht ** ** funfzehn.*\n2. *Mach keine Dummheiten! Bleib zu Hause, ich komme ** **.*\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego zdania\n\n**Zdanie 1:** *Sieben plus acht funfzehn.*\n- Dzialanie arytmetyczne: 7 + 8 = 15.\n- W matematyce niemieckiej *gleich* = rowna sie (znak =). *Sieben plus acht gleich funfzehn* = siedem plus osiem rowna sie pietnascie.\n- Konstrukcja: *X plus Y gleich Z* - *gleich* dziala jak spojnik rownania.\n\n**Zdanie 2:** *Bleib zu Hause, ich komme *\n- Kontekst: rozmowca prosi, by zostac w domu, bo zaraz przyjdzie.\n- *gleich* jako przyslowek czasu = zaraz, za chwile, niedlugo.\n- *Ich komme gleich.* = Zaraz przyjde. (standardowe wyrazenie w j. niemieckim)\n\n**Wniosek:** *gleich* pelni dwie funkcje: rowna sie (mat.) i zaraz (czas). W obu zdaniach pasuje = **C**.\n\n## Sposob 2 - eliminacja\n\n- **A** *bald* = wkrotce, niedlugo (w przyszlosci, ale nie natychmiast).\n- Zdanie 1: *Sieben plus acht bald funfzehn* - nie istnieje takie wyrazenie matematyczne.\n- Zdanie 2: *Ich komme bald* = przyjde wkrotce (nieokreslona przyszlosc). Semantycznie blisko, ale *gleich* oznacza NATYCHMIASTOWE dzialanie (za chwile), *bald* - ogolna przyszlosc.\n- Zdanie 1 eliminuje A calkowicie.\n- **B** *genau* = dokladnie, wlasnie (partykula potwierdzajaca lub przymiotnik).\n- Zdanie 1: *Sieben plus acht genau funfzehn* - nie jest standardem. Mozna powiedziec *genau funfzehn* = dokladnie pietnascie, ale to inna konstrukcja niz rownanie mat.\n- Zdanie 2: *Ich komme genau* - nie istnieje w znaczeniu czasowym.\n- Nie pasuje do zadnego zdania.\n- **C** *gleich*:\n- Zdanie 1: *gleich* = rowna sie (mat.) - POPRAWNE.\n- Zdanie 2: *gleich* = zaraz - POPRAWNE.\n\n## Sposob 2 - analiza leksykalna polisemii *gleich*\n\n*gleich* to wyraz wieloznaczny - trzy glowne uzycia:\n1. **Przymiotnik/przyslowek porownanczy** = taki sam, rowny: *Sie sind gleich gross.* = Sa tak samo wyscy.\n2. **Matematyczne rownanie** = rowna sie: *drei mal drei gleich neun* = 3 x 3 = 9.\n3. **Przyslowek czasu** = zaraz, za chwile: *Ich bin gleich fertig.* = Juz prawie gotowy.\n\nPulpka: uczniowie czesto znaja tylko jedno znaczenie (*gleich* = taki sam) i nie kojarz matematycznego ani czasowego uzycia.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz: **C** (*gleich*)\n> - **0 pkt** - A, B lub brak odpowiedzi\n> - Wymaganie szczegolowe: 1. Zdajacy posługuje sie w miare rozwiniętym zasobem srodkow jezykowych.\n\n## Reference gramatyczny\n\n> Reference - *gleich* jako przyslowek czasu:\n> *gleich* = zaraz, za chwile (natychmiastowa przyszlosc).\n> *Ich komme gleich.* = Zaraz przyjde.\n> *Es ist gleich acht Uhr.* = Jest prawie osma (czas).\n> Vs. *bald*: bald = nieokreslona bliska przyszlosc; *gleich* = bardzo bliska, niemal natychmiastowa.\n\n## Dlaczego inne opcje sa bledne\n\n| Opcja | Tresc | Status | Typowa pulapka |\n| A | bald | BLEDNA | *bald* pasuje do zdania 2 semantycznie, ale NIE do zdania 1 |\n| B | genau | BLEDNA | *genau* = dokladnie - nie tworzy rownania mat. ani wyrazenia czasu |\n| **C** | **gleich** | **POPRAWNA** | Oba zdania: rownanie mat. + zaraz |\n\n## Typowe pulapki\n\n> Uwaga: Zadanie 9 testuje polisemie - jedno slowo pasuje do DWOCH zdanh z roznymi znaczeniami. *gleich* to klasyczny przyklad wieloznacznosci w j. niemieckim.\n\n> Uwaga: Nie myl *gleich* (zaraz) z *bald* (wkrotce). *Gleich* oznacza dzialanie natychmiastowe, *bald* - nieokreslona bliska przyszlosc. Na maturze ta roznica jest testowana.\n\n**9.3.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**A** - *Preis* (= nagroda / cena).\n\nDwa zdania testu:\n1. *Die Gruppe bekam einen ** ** fur den Sieg in einem Wettbewerb.*\n2. *Monika kaufte von einem Handler eine schone alte Lampe zum halben ** **.*\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego zdania\n\n**Zdanie 1:** *Die Gruppe bekam einen fur den Sieg in einem Wettbewerb.*\n- *fur den Sieg* = za zwyciestwo (nagroda za wynik).\n- *einen bekommen* = otrzymac (Akkusativ, maskulin).\n- *der Preis* (m.) w Akk. = *einen Preis bekommen* = otrzymac nagrode.\n- Kontekst: zwyciestwo w zawodach → nagroda = *Preis*.\n\n**Zdanie 2:** *Monika kaufte [ ] eine schone alte Lampe zum halben *\n- *zum halben * = po polowie / za pol\n- *zum halben Preis* = po polowie ceny, za pol ceny - stale wyrazenie.\n- *der Preis* (m.) = cena (drugie znaczenie slowa).\n\n**Wniosek:** *Preis* = nagroda (kontekst zawodow) ORAZ cena (kontekst zakupu). W obu zdaniach pasuje = **A**.\n\n## Sposob 2 - eliminacja\n\n- **A** *Preis* (m.) = nagroda / cena:\n- Zdanie 1: *einen Preis bekommen* = otrzymac nagrode. Klasyczne wyrazenie.\n- Zdanie 2: *zum halben Preis* = za pol ceny. Stale wyrazenie.\n- PASUJE do obu zdan.\n- **B** *Platz* (m.) = miejsce, pozycja (w rankingu), plac:\n- Zdanie 1: *einen Platz bekommen fur den Sieg* - mozna powiedziec *ersten Platz* (pierwsze miejsce), ale bez przymiotnika *ersten* brzmi nienaturalnie.\n- Zdanie 2: *zum halben Platz* - nie istnieje takie wyrazenie.\n- Zdanie 2 eliminuje B.\n- **C** *Punkt* (m.) = punkt (wynik, interpunkcja):\n- Zdanie 1: *einen Punkt bekommen fur den Sieg* - mozna uzyskac *Punkte* (punkty), ale liczba mnoga, nie pojedyncza; poza tym nagroda to *Preis*, nie *Punkt*.\n- Zdanie 2: *zum halben Punkt* - nie istnieje.\n- Oba zdania eliminuja C.\n\n## Sposob 3 - analiza polisemii *Preis*\n\n*der Preis* - dwa glowne znaczenia (kontekst decyduje):\n1. **Nagroda** (= Auszeichnung): *einen Preis gewinnen/bekommen* = wygrywac/otrzymywac nagrode. Uzycie: zawody, konkursy, wyroznienia.\n2. **Cena** (= Kosten): *zum halben Preis, zu einem gunstigen Preis* = za polowe ceny, po dobrej cenie. Uzycie: zakupy, handel.\n\nPolskie ekwiwalenty:\n- *Preis* (nagroda) = nagroda, wyroznienie\n- *Preis* (cena) = cena (synonim: *der Wert*)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz: **A** (*Preis*)\n> - **0 pkt** - B, C lub brak odpowiedzi\n> - Wymaganie szczegolowe: 1. Zdajacy posługuje sie w miare rozwiniętym zasobem srodkow jezykowych.\n\n## Reference gramatyczny\n\n> Reference - *der Preis* (m., maskulin):\n> Odmiana: Nominativ *der Preis*, Akkusativ *den Preis*, Dativ *dem Preis*.\n> Liczba mnoga: *die Preise*.\n> Stale kolokacje:\n> *einen Preis gewinnen/bekommen* = wygrywac/otrzymywac nagrode.\n> *zum halben Preis* = za pol ceny.\n> *zu einem gutem Preis* = po dobrej cenie.\n\n## Dlaczego inne opcje sa bledne\n\n| Opcja | Tresc | Status | Typowa pulapka |\n| **A** | **Preis** | **POPRAWNA** | Nagroda (zd. 1) + cena (zd. 2) |\n| B | Platz | BLEDNA | *zum halben Platz* nie istnieje |\n| C | Punkt | BLEDNA | *zum halben Punkt* nie istnieje; nagroda to *Preis* nie *Punkt* |\n\n## Typowe pulapki\n\n> Uwaga: Klucz do zadania 9 to rozpoznanie POLISEMII - jedno slowo dwa znaczenia. Jesli wyraz pasuje tylko do jednego zdania (np. *Platz* do zdania 1), to nie jest odpowiedzia.\n\n> Uwaga: *Preis* (nagroda) vs *Preis* (cena) to jeden z najwazniejszych przykladow polisemii na maturze z j. niemieckiego. Zapamiętaj oba znaczenia i kolokacje: *Preis gewinnen* (nagroda) i *zum halben Preis* (cena).\n\n**9.4.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**C** - *nichts* (= nic).\n\nDwa zdania testu:\n1. *Es macht , wenn es regnet. Ich habe immer viel Arbeit zu Hause.*\n2. *Ich habe die Zeitung gelesen, aber es gab Neues.*\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego zdania\n\n**Zdanie 1:** *Es macht , wenn es regnet.*\n- Kontekst: nawet gdy pada deszcz, rozmowca ma duzo pracy w domu - deszcz mu nie przeszkadza.\n- *Es macht nichts* = nic nie szkodzi, nie ma sprawy, to bez znaczenia. Staly idiom.\n- Z kontekstem *viel Arbeit zu Hause* - deszcz nie jest problemem (*macht nichts*).\n\n**Zdanie 2:** *Ich habe die Zeitung gelesen, aber es gab Neues.*\n- *es gab* (Prateritum od *es gibt*) = bylo, znalazlo sie.\n- *nichts Neues* = nic nowego. Stale wyrazenie: *es gibt / gab nichts Neues* = nie ma/nie bylo nic nowego.\n- *nichts* + przymiotnik pisany z wielkiej litery jako rzeczownik: *nichts Neues* (Adj. zsubstantywizowany).\n\n**Wniosek:** *nichts* pasuje do obu zdan - idiom *nichts machen* i konstrukcja *nichts Neues* = **C**.\n\n## Sposob 2 - eliminacja\n\n- **A** *viel* = duzo, wiele:\n- Zdanie 1: *Es macht viel* - nie istnieje jako powiedzenie. *Viel machen* = duzo robic, ale nie jako idiom.\n- Zdanie 2: *es gab viel Neues* = bylo duzo nowosci - gramatycznie i semantycznie mozliwe, ALE zdanie ma *aber* (ale) sugerujace kontrast z czytaniem gazety. Oczekiwany kontrast: czytalem, ale nic nie bylo (nowe), nie: bylo duzo. Wiec nie pasuje dobrze.\n- Zdanie 1 eliminuje A.\n- **B** *etwas* = cos, troche:\n- Zdanie 1: *Es macht etwas* - nie jest idiomem. *Das macht etwas aus* = to ma znaczenie, ale bez *aus* nie dziala.\n- Zdanie 2: *es gab etwas Neues* = bylo cos nowego - mozliwe, ale *aber* sugeruje BRAK nowosci (negatywny kontrast).\n- Zdanie 1 eliminuje B.\n- **C** *nichts*:\n- Zdanie 1: *Es macht nichts* = nic nie szkodzi, to nie ma znaczenia. STALY IDIOM.\n- Zdanie 2: *es gab nichts Neues* = nie bylo nic nowego. *aber* + *nichts Neues* = logiczny kontrast (czytalem gazete, ale nic nowego).\n- Oba zdania = POPRAWNE z *nichts*.\n\n## Sposob 3 - analiza kolokacji *nichts*\n\nKluczowe wyrazenia z *nichts*:\n1. **Idiom** *es macht nichts* = nic nie szkodzi, to bez znaczenia (jak ang. *it doesn't matter*).\n2. **Konstrukcja** *nichts + przymiotnik odrzewienny (wielka litera)*: *nichts Neues* = nic nowego; *nichts Wichtiges* = nic waznego; *nichts Interessantes* = nic interesujacego.\n3. Inne: *Das ist nichts fur mich.* = To nie jest dla mnie. / *Nichts da!* = Nie ma mowy!\n\nGramatyka *nichts + Adj.*:\n- Po *nichts* przymiotnik wystepuje jako zsubstantywizowany (wielka litera) z konc. -es (Nominativ/Akkusativ neutrum silna odmiana): *nichts Neues, nichts Gutes, nichts Schlimmes*.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz: **C** (*nichts*)\n> - **0 pkt** - A, B lub brak odpowiedzi\n> - Wymaganie szczegolowe: 1. Zdajacy posługuje sie w miare rozwiniętym zasobem srodkow jezykowych.\n\n## Reference gramatyczny\n\n> Reference - *nichts* + przymiotnik rzeczownikowy:\n> Po *nichts*, *etwas*, *alles*, *viel*, *wenig* przymiotnik piszemy z WIELKIEJ litery jako rzeczownik (silna odmiana, konc. -es dla Nom./Akk. neutrum).\n> *nichts Neues* = nic nowego.\n> *etwas Wichtiges* = cos waznego.\n> *alles Gute* = wszystkiego dobrego.\n> Typ bledow: *nichts neues* (mala litera) = BLEDNIE; *nichts Neue* (bez -s) = BLEDNIE.\n\n## Dlaczego inne opcje sa bledne\n\n| Opcja | Tresc | Status | Typowa pulapka |\n| A | viel | BLEDNA | *Es macht viel* nie istnieje; kontekst zd. 2 wymaga braku nowosci |\n| B | etwas | BLEDNA | *Es macht etwas* nie jest idiomem; *aber* sugeruje negatyw |\n| **C** | **nichts** | **POPRAWNA** | Idiom *Es macht nichts* + *es gab nichts Neues* |\n\n## Typowe pulapki\n\n> Uwaga: *Es macht nichts* to staly idiom - trzeba go znac na pamiec. Nie jest to dosłowne tlumaczenie (nie ma nic = nic nie robi), lecz wyrazenie idiomatyczne = nic nie szkodzi.\n\n> Uwaga: *nichts Neues* - przymiotnik po *nichts* zawsze z WIELKIEJ litery i z konc. -es. Czesty blad: mala litera lub brak konc. -es.\n\n**9.5.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**A** - *als* (= gdy / niz).\n\nDwa zdania testu:\n1. *Ich habe diese Geschichte gehort, wir im Urlaub waren.*\n2. *Sie ist alter er gedacht hat.*\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego zdania\n\n**Zdanie 1:** *Ich habe diese Geschichte gehort, wir im Urlaub waren.*\n- Zdanie gkowne w Perfekt (*habe gehort*), zdanie podrzedne o jednorazowym zdarzeniu w przeszlosci (*waren* - Prateritum).\n- *als* jako spojnik czasu = gdy, kiedy (JEDNORAZOWE zdarzenie w przeszlosci).\n- *Als wir im Urlaub waren* = Kiedy bylismy na wakacjach (jednorazowa sytuacja). Werb na koncu zdania podrzednego: *waren*.\n\n**Zdanie 2:** *Sie ist alter er gedacht hat.*\n- *alter* = starsza (stopien wyzszy od *alt*).\n- Po stopniu wyzszym przymiotnika uzywamy *als* (niz): *groer als, alter als, besser als*.\n- *Sie ist alter als er gedacht hat* = Jest starsza, niz on sadzil.\n\n**Wniosek:** *als* pelni dwie funkcje: spojnik czasu (jednorazowe przeszle zdarzenie) i partykula porownanzcza po stopniu wyzszym. W obu zdaniach = **A**.\n\n## Sposob 2 - eliminacja\n\n- **A** *als*:\n- Zdanie 1: spojnik czasu przeszlosci (jednorazowe) - POPRAWNE.\n- Zdanie 2: po stopniu wyzszym (*alter als*) - POPRAWNE.\n- **B** *wie*:\n- Zdanie 1: *wie* jako spojnik czasu = tak jak, gdy (rownoleglosc) - niestandardowe dla jednorazowego zdarzenia; *als* jest wymogiem.\n- Zdanie 2: *Sie ist alter wie* - BLEDNIE. Po stopniu wyzszym zawsze *als*, nie *wie*. *Wie* uzywa sie przy porownianiu ROWNOSCI: *so alt wie* = tak stary jak.\n- Zdanie 2 eliminuje B jako bledne.\n- **C** *bevor*:\n- *bevor* = zanim (nastepstwo czasowe: zdarzenie A zanim zdarzenie B).\n- Zdanie 1: *Ich habe diese Geschichte gehort, bevor wir im Urlaub waren* = Uslyszalem te historie, zanim bylismy na wakacjach. Gramatycznie mozliwe, ale zmienia sens - niekoniecznie bledne, ale patrz zdanie 2.\n- Zdanie 2: *Sie ist alter bevor er gedacht hat* - BLEDNIE. Po stopniu wyzszym *bevor* nie pasuje nigdy.\n- Zdanie 2 eliminuje C.\n\n## Sposob 3 - gramatyka *als* vs *wie*: klasyczna regula\n\n> Reference - *als* vs *wie* w porownianiach:\n> **Rownosc** (taki sam stopien): uzywamy *wie*: *Er ist so gross wie ich.* = Jest taki wysoki jak ja.\n> **Nierownosc** (rozny stopien): uzywamy *als* po stopniu wyzszym: *Er ist grosser als ich.* = Jest wyzszy niz ja.\n> BLEDNA forma: *Er ist grosser wie ich* - to typowy blad Polakow (po polsku: wyzszy JAK ja = wyzszy jak).\n\nReguła: **stopien wyzszy + als** (niz). ZAWSZE.\n\n## Sposob dodatkowy - *als* jako spojnik czasu\n\n> Reference - *als* vs *wenn* (spojniki czasu):\n> *als* = gdy, kiedy - JEDNORAZOWE zdarzenie w **przeszlosci**: *Als ich jung war, wohnte ich in Berlin.*\n> *wenn* = kiedy/gdy - POWTARZAJACE SIE zdarzenia LUB zdarzenia w terazniejszosci/przyszlosci: *Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause.* / *Wenn ich Zeit habe, lese ich.*\n> Zadanie 1: jednorazowe zdarzenie (*wir waren im Urlaub*) w przeszlosci = *als*.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz: **A** (*als*)\n> - **0 pkt** - B, C lub brak odpowiedzi\n> - Wymaganie szczegolowe: 1. Zdajacy posługuje sie w miare rozwiniętym zasobem srodkow jezykowych.\n\n## Reference gramatyczny\n\n> Reference - *als* dwie funkcje:\n> 1. Spojnik czasu (Nebensatz): *als* = gdy/kiedy - jednorazowe przeszle zdarzenie. Czasownik na koncu: *Als er kam, war ich dabei.*\n> 2. Partykula porownancza po stopniu wyzszym: *groer als, besser als, alter als, mehr als*.\n> Pamietaj: stopien wyzszy + *als*, rownosc + *so wie*.\n\n## Dlaczego inne opcje sa bledne\n\n| Opcja | Tresc | Status | Typowa pulapka |\n| **A** | **als** | **POPRAWNA** | Spojnik czasu + porownanczy po stopniu wyzszym |\n| B | wie | BLEDNA | Po stopniu wyzszym ZAWSZE *als*, nie *wie*; typowy blad polskich uczniow |\n| C | bevor | BLEDNA | *bevor* = zanim - nie pasuje po stopniu wyzszym |\n\n## Typowe pulapki\n\n> Uwaga: Najczestszy blad Polakow: *Sie ist alter wie er* zamiast *Sie ist alter als er*. Po polsku mowimy 'starsza jak on' lub 'starsza niz on', ale w j. niemieckim ZAWSZE *als* po stopniu wyzszym.\n\n> Uwaga: Nie myl *als* (jednorazowe przeszle zdarzenie) z *wenn* (powtarzajace sie lub terazniejszosc). Na maturze ta roznica jest testowana.","image":"img/jezyk-niemiecki-2017-maj-matura-podstawowa/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Język niemiecki · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"Język niemiecki","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9. (0-5)<br>W zadaniach 9.1.-9.5. wybierz wyraz, który poprawnie uzupełnia luki w obydwu<br>zdaniach. Zakreśl literę A, B albo C.<br>9.1.<br>Das Haus in der Mitte des Dorfes, der Kirche gegenüber.<br>Laura, guck mal! Wie mir das Kleid?<br>A. ist<br>B. steht<br>C. passt<br>9.2.<br>Sieben plus acht fünfzehn.<br>Mach keine Dummheiten! Bleib zu Hause, ich komme<br>A. bald<br>B. genau<br>C. gleich<br>9.3.<br>Die Gruppe bekam einen für den Sieg in einem Wettbewerb.<br>Monika kaufte von einem Händler eine schöne alte Lampe zum halben<br>A. Preis<br>B. Platz<br>C. Punkt<br>9.4.<br>Es macht , wenn es regnet. Ich habe immer viel Arbeit zu Hause.<br>Ich habe die Zeitung gelesen, aber es gab Neues.<br>A. viel<br>B. etwas<br>C. nichts<br>9.5.<br>Ich habe diese Geschichte gehört, wir im Urlaub waren.<br>Sie ist älter er gedacht hat.<br>A. als<br>B. wie<br>C. bevor<br>PRZENIEŚ ROZWIĄZANIA NA KARTĘ ODPOWIEDZI!<br>MJN-1P</p>","answer_text_html":"<ol><li>Zaimki</li></ol>\n<p>oraz<br>pospolite<br>modyfikatory<br>występujące<br>przed<br>przymiotnikiem<br>lub<br>przysłówkiem (np. bardzo, dość, trochę) nie są traktowane jako kolejne odniesienie do<br>danego podpunktu polecenia.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p><strong>9.1.</strong> ## Poprawna odpowiedź</p>\n<p><strong>B</strong> - <em>steht</em> (= stoi / pasuje, leży na kimś).</p>\n<p>Dwa zdania testu:</p>\n<ol><li><em>Das Haus <strong> </strong> in der Mitte des Dorfes, der Kirche gegenüber.</em></li><li><em>Wie <strong> </strong> mir das Kleid?</em></li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdego zdania</h4>\n<p><strong>Zdanie 1:</strong> <em>Das Haus in der Mitte des Dorfes.</em></p>\n<ul><li><em>Das Haus</em> = dom (das Haus, neutralny).</li><li><em>in der Mitte des Dorfes</em> = w środku wsi (lokalizacja, Dativ).</li><li><em>stehen</em> = stać (o budynkach, nieruchomościach): <em>Das Haus steht an der Ecke.</em></li><li><em>sein</em> daje <em>ist</em> - technicznie możliwe, ale po niemiecku budynki i obiekty STOJĄ (<em>stehen</em>), a nie SĄ (<em>sein</em>) na miejscu.</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 2:</strong> <em>Wie mir das Kleid?</em></p>\n<ul><li>Idiom: <strong><em>jdm. stehen</strong></em> = pasować komuś (o ubraniu, kolorze, fryzurze).</li><li><em>Wie steht mir das Kleid?</em> = Jak mi pasuje sukienka? (czy mi leży?)</li><li><em>das Kleid</em> (podmiot, Nom.) + <em>mir</em> (Dat.) - to INNY idiom <em>stehen</em>, ale ta sama forma!</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> oba zdania wymagają formy <em>steht</em> - <strong>B</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja</h4>\n<ul><li><strong>A</strong> <em>ist</em> (= jest, <em>sein</em>):</li><li>Zdanie 1: <em>Das Haus ist in der Mitte</em> - gramatycznie poprawne, ale nieidiomatyczne. W języku niemieckim budynki STOJĄ (<em>stehen</em>), dlatego preferowane i poprawne to <em>steht</em>.</li><li>Zdanie 2: <em>Wie ist mir das Kleid?</em> - ta konstrukcja nie istnieje. <em>Wie ist das Kleid?</em> (Jak wygląda sukienka?) to inne zdanie; idiom wymaga <em>stehen</em>.</li><li>Oba zdania NIE PASUJĄ do <em>ist</em>.</li><li><strong>B</strong> <em>steht</em> (= stoi / pasuje):</li><li>Zdanie 1: <em>Das Haus steht in der Mitte des Dorfes</em> - poprawne! Budynki <em>stehen</em>.</li><li>Zdanie 2: <em>Wie steht mir das Kleid?</em> - idiom <em>jdm. stehen</em> = pasować. POPRAWNE!</li><li><strong>C</strong> <em>passt</em> (= pasuje, od <em>passen</em>):</li><li>Zdanie 1: <em>Das Haus passt in der Mitte</em> - <em>passen</em> = pasować, ale w sensie dopasowania rozmiaru/stylu, nie lokalizacji. Tu bez <em>zu</em> brzmi nienaturalnie.</li><li>Zdanie 2: <em>Wie passt mir das Kleid?</em> - technicznie zrozumiałe, ale idiom <em>stehen</em> jest JEDYNĄ naturalną formą dla ubrania leżącego na kimś.</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - leksyka idiomów <em>stehen</em></h4>\n<p>Kluczowe użycia <em>stehen</em>:</p>\n<ol><li><strong>Lokalizacja budynków/obiektów</strong>: <em>Das Haus steht an der Ecke. Der Baum steht im Garten.</em></li><li><strong>Idiom ubrania</strong>: <em>jdm. stehen</em> = pasować komuś: <em>Das Kleid steht dir gut.</em> = Sukienka dobrze ci leży.</li><li><strong>Inne idiomy</strong>: <em>Es steht fest.</em> (Jest pewne.) / <em>Es steht schlecht um ihn.</em> (Marna jego sytuacja.)</li></ol>\n<p>Vs. <em>passen</em>:</p>\n<ul><li><em>Das Kleid passt mir</em> = sukienka jest na mnie (rozmiarowo).</li><li><em>Das passt zu dir</em> = to do ciebie pasuje (stylistycznie).</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź: <strong>B</strong> (<em>steht</em>)<br>- <strong>0 pkt</strong> - A, C lub brak odpowiedzi<br>- Wymaganie szczegółowe: 1. Zdający posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych.</blockquote>\n<h4>Reference gramatyczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - <em>stehen</em> jako czasownik lokalizacji i idiom ubrania:</strong><br><em>stehen</em> (nieregularne): ich stehe, du stehst, er/sie/es <strong>steht</strong>, wir stehen, ihr steht, sie stehen.<br>Perfekt: <em>hat gestanden</em> (z <em>haben</em>).<br>Idiom ubrania: <em>jdm. stehen</em> = pasować komuś (Dat.): <em>Das steht dir gut!</em> = Dobrze ci w tym!<br>Budynki i statyczne obiekty: <em>Das Denkmal steht auf dem Platz.</em> = Pomnik stoi na placu.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne opcje są błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Status | Typowa pułapka |<br>| A | ist | BŁĘDNA | <em>jdm. ist das Kleid</em> nie istnieje; <em>steht</em> preferowane dla budynków |<br>| <strong>B</strong> | <strong>steht</strong> | <strong>POPRAWNA</strong> | Oba zdania: lokalizacja + idiom ubrania |<br>| C | passt | BŁĘDNA | <em>stehen</em> = jedyna poprawna forma idiomatyczna dla ubrania |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pułapka zadania 9: JEDNO słowo musi pasować do DWÓCH zdań. Opcja A (<em>ist</em>) wydaje się poprawna dla zdania 1 (dom jest = lokalizacja), ale nie pasuje do zdania 2.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Idiom <em>jdm. stehen</em> (pasować) różni się od <em>passen</em> (dopasowanie rozmiaru). <em>Wie steht mir das Kleid?</em> = Czy ta sukienka mi leży/pasuje (estetycznie) - to <em>stehen</em>, nie <em>passen</em>.</blockquote>\n<p><strong>9.2.</strong> ## Poprawna odpowiedź</p>\n<p><strong>C</strong> - <em>gleich</em> (= rowna sie / zaraz).</p>\n<p>Dwa zdania testu:</p>\n<ol><li><em>Sieben plus acht <strong> </strong> funfzehn.</em></li><li><em>Mach keine Dummheiten! Bleib zu Hause, ich komme <strong> </strong>.</em></li></ol>\n<h4>Sposob 1 - analiza kazdego zdania</h4>\n<p><strong>Zdanie 1:</strong> <em>Sieben plus acht funfzehn.</em></p>\n<ul><li>Dzialanie arytmetyczne: 7 + 8 = 15.</li><li>W matematyce niemieckiej <em>gleich</em> = rowna sie (znak =). <em>Sieben plus acht gleich funfzehn</em> = siedem plus osiem rowna sie pietnascie.</li><li>Konstrukcja: <em>X plus Y gleich Z</em> - <em>gleich</em> dziala jak spojnik rownania.</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 2:</strong> *Bleib zu Hause, ich komme *</p>\n<ul><li>Kontekst: rozmowca prosi, by zostac w domu, bo zaraz przyjdzie.</li><li><em>gleich</em> jako przyslowek czasu = zaraz, za chwile, niedlugo.</li><li><em>Ich komme gleich.</em> = Zaraz przyjde. (standardowe wyrazenie w j. niemieckim)</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> <em>gleich</em> pelni dwie funkcje: rowna sie (mat.) i zaraz (czas). W obu zdaniach pasuje = <strong>C</strong>.</p>\n<h4>Sposob 2 - eliminacja</h4>\n<ul><li><strong>A</strong> <em>bald</em> = wkrotce, niedlugo (w przyszlosci, ale nie natychmiast).</li><li>Zdanie 1: <em>Sieben plus acht bald funfzehn</em> - nie istnieje takie wyrazenie matematyczne.</li><li>Zdanie 2: <em>Ich komme bald</em> = przyjde wkrotce (nieokreslona przyszlosc). Semantycznie blisko, ale <em>gleich</em> oznacza NATYCHMIASTOWE dzialanie (za chwile), <em>bald</em> - ogolna przyszlosc.</li><li>Zdanie 1 eliminuje A calkowicie.</li><li><strong>B</strong> <em>genau</em> = dokladnie, wlasnie (partykula potwierdzajaca lub przymiotnik).</li><li>Zdanie 1: <em>Sieben plus acht genau funfzehn</em> - nie jest standardem. Mozna powiedziec <em>genau funfzehn</em> = dokladnie pietnascie, ale to inna konstrukcja niz rownanie mat.</li><li>Zdanie 2: <em>Ich komme genau</em> - nie istnieje w znaczeniu czasowym.</li><li>Nie pasuje do zadnego zdania.</li><li><strong>C</strong> <em>gleich</em>:</li><li>Zdanie 1: <em>gleich</em> = rowna sie (mat.) - POPRAWNE.</li><li>Zdanie 2: <em>gleich</em> = zaraz - POPRAWNE.</li></ul>\n<h4>Sposob 2 - analiza leksykalna polisemii <em>gleich</em></h4>\n<p><em>gleich</em> to wyraz wieloznaczny - trzy glowne uzycia:</p>\n<ol><li><strong>Przymiotnik/przyslowek porownanczy</strong> = taki sam, rowny: <em>Sie sind gleich gross.</em> = Sa tak samo wyscy.</li><li><strong>Matematyczne rownanie</strong> = rowna sie: <em>drei mal drei gleich neun</em> = 3 x 3 = 9.</li><li><strong>Przyslowek czasu</strong> = zaraz, za chwile: <em>Ich bin gleich fertig.</em> = Juz prawie gotowy.</li></ol>\n<p>Pulpka: uczniowie czesto znaja tylko jedno znaczenie (<em>gleich</em> = taki sam) i nie kojarz matematycznego ani czasowego uzycia.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.2, max 1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedz: <strong>C</strong> (<em>gleich</em>)<br>- <strong>0 pkt</strong> - A, B lub brak odpowiedzi<br>- Wymaganie szczegolowe: 1. Zdajacy posługuje sie w miare rozwiniętym zasobem srodkow jezykowych.</blockquote>\n<h4>Reference gramatyczny</h4>\n<blockquote>Reference - <em>gleich</em> jako przyslowek czasu:<br><em>gleich</em> = zaraz, za chwile (natychmiastowa przyszlosc).<br><em>Ich komme gleich.</em> = Zaraz przyjde.<br><em>Es ist gleich acht Uhr.</em> = Jest prawie osma (czas).<br>Vs. <em>bald</em>: bald = nieokreslona bliska przyszlosc; <em>gleich</em> = bardzo bliska, niemal natychmiastowa.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne opcje sa bledne</h4>\n<p>| Opcja | Tresc | Status | Typowa pulapka |<br>| A | bald | BLEDNA | <em>bald</em> pasuje do zdania 2 semantycznie, ale NIE do zdania 1 |<br>| B | genau | BLEDNA | <em>genau</em> = dokladnie - nie tworzy rownania mat. ani wyrazenia czasu |<br>| <strong>C</strong> | <strong>gleich</strong> | <strong>POPRAWNA</strong> | Oba zdania: rownanie mat. + zaraz |</p>\n<h4>Typowe pulapki</h4>\n<blockquote>Uwaga: Zadanie 9 testuje polisemie - jedno slowo pasuje do DWOCH zdanh z roznymi znaczeniami. <em>gleich</em> to klasyczny przyklad wieloznacznosci w j. niemieckim.</blockquote>\n<blockquote>Uwaga: Nie myl <em>gleich</em> (zaraz) z <em>bald</em> (wkrotce). <em>Gleich</em> oznacza dzialanie natychmiastowe, <em>bald</em> - nieokreslona bliska przyszlosc. Na maturze ta roznica jest testowana.</blockquote>\n<p><strong>9.3.</strong> ## Poprawna odpowiedz</p>\n<p><strong>A</strong> - <em>Preis</em> (= nagroda / cena).</p>\n<p>Dwa zdania testu:</p>\n<ol><li><em>Die Gruppe bekam einen <strong> </strong> fur den Sieg in einem Wettbewerb.</em></li><li><em>Monika kaufte von einem Handler eine schone alte Lampe zum halben <strong> </strong>.</em></li></ol>\n<h4>Sposob 1 - analiza kazdego zdania</h4>\n<p><strong>Zdanie 1:</strong> <em>Die Gruppe bekam einen fur den Sieg in einem Wettbewerb.</em></p>\n<ul><li><em>fur den Sieg</em> = za zwyciestwo (nagroda za wynik).</li><li><em>einen bekommen</em> = otrzymac (Akkusativ, maskulin).</li><li><em>der Preis</em> (m.) w Akk. = <em>einen Preis bekommen</em> = otrzymac nagrode.</li><li>Kontekst: zwyciestwo w zawodach → nagroda = <em>Preis</em>.</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 2:</strong> *Monika kaufte [ ] eine schone alte Lampe zum halben *</p>\n<ul><li>*zum halben * = po polowie / za pol</li><li><em>zum halben Preis</em> = po polowie ceny, za pol ceny - stale wyrazenie.</li><li><em>der Preis</em> (m.) = cena (drugie znaczenie slowa).</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> <em>Preis</em> = nagroda (kontekst zawodow) ORAZ cena (kontekst zakupu). W obu zdaniach pasuje = <strong>A</strong>.</p>\n<h4>Sposob 2 - eliminacja</h4>\n<ul><li><strong>A</strong> <em>Preis</em> (m.) = nagroda / cena:</li><li>Zdanie 1: <em>einen Preis bekommen</em> = otrzymac nagrode. Klasyczne wyrazenie.</li><li>Zdanie 2: <em>zum halben Preis</em> = za pol ceny. Stale wyrazenie.</li><li>PASUJE do obu zdan.</li><li><strong>B</strong> <em>Platz</em> (m.) = miejsce, pozycja (w rankingu), plac:</li><li>Zdanie 1: <em>einen Platz bekommen fur den Sieg</em> - mozna powiedziec <em>ersten Platz</em> (pierwsze miejsce), ale bez przymiotnika <em>ersten</em> brzmi nienaturalnie.</li><li>Zdanie 2: <em>zum halben Platz</em> - nie istnieje takie wyrazenie.</li><li>Zdanie 2 eliminuje B.</li><li><strong>C</strong> <em>Punkt</em> (m.) = punkt (wynik, interpunkcja):</li><li>Zdanie 1: <em>einen Punkt bekommen fur den Sieg</em> - mozna uzyskac <em>Punkte</em> (punkty), ale liczba mnoga, nie pojedyncza; poza tym nagroda to <em>Preis</em>, nie <em>Punkt</em>.</li><li>Zdanie 2: <em>zum halben Punkt</em> - nie istnieje.</li><li>Oba zdania eliminuja C.</li></ul>\n<h4>Sposob 3 - analiza polisemii <em>Preis</em></h4>\n<p><em>der Preis</em> - dwa glowne znaczenia (kontekst decyduje):</p>\n<ol><li><strong>Nagroda</strong> (= Auszeichnung): <em>einen Preis gewinnen/bekommen</em> = wygrywac/otrzymywac nagrode. Uzycie: zawody, konkursy, wyroznienia.</li><li><strong>Cena</strong> (= Kosten): <em>zum halben Preis, zu einem gunstigen Preis</em> = za polowe ceny, po dobrej cenie. Uzycie: zakupy, handel.</li></ol>\n<p>Polskie ekwiwalenty:</p>\n<ul><li><em>Preis</em> (nagroda) = nagroda, wyroznienie</li><li><em>Preis</em> (cena) = cena (synonim: <em>der Wert</em>)</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.3, max 1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedz: <strong>A</strong> (<em>Preis</em>)<br>- <strong>0 pkt</strong> - B, C lub brak odpowiedzi<br>- Wymaganie szczegolowe: 1. Zdajacy posługuje sie w miare rozwiniętym zasobem srodkow jezykowych.</blockquote>\n<h4>Reference gramatyczny</h4>\n<blockquote>Reference - <em>der Preis</em> (m., maskulin):<br>Odmiana: Nominativ <em>der Preis</em>, Akkusativ <em>den Preis</em>, Dativ <em>dem Preis</em>.<br>Liczba mnoga: <em>die Preise</em>.<br>Stale kolokacje:<br><em>einen Preis gewinnen/bekommen</em> = wygrywac/otrzymywac nagrode.<br><em>zum halben Preis</em> = za pol ceny.<br><em>zu einem gutem Preis</em> = po dobrej cenie.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne opcje sa bledne</h4>\n<p>| Opcja | Tresc | Status | Typowa pulapka |<br>| <strong>A</strong> | <strong>Preis</strong> | <strong>POPRAWNA</strong> | Nagroda (zd. 1) + cena (zd. 2) |<br>| B | Platz | BLEDNA | <em>zum halben Platz</em> nie istnieje |<br>| C | Punkt | BLEDNA | <em>zum halben Punkt</em> nie istnieje; nagroda to <em>Preis</em> nie <em>Punkt</em> |</p>\n<h4>Typowe pulapki</h4>\n<blockquote>Uwaga: Klucz do zadania 9 to rozpoznanie POLISEMII - jedno slowo dwa znaczenia. Jesli wyraz pasuje tylko do jednego zdania (np. <em>Platz</em> do zdania 1), to nie jest odpowiedzia.</blockquote>\n<blockquote>Uwaga: <em>Preis</em> (nagroda) vs <em>Preis</em> (cena) to jeden z najwazniejszych przykladow polisemii na maturze z j. niemieckiego. Zapamiętaj oba znaczenia i kolokacje: <em>Preis gewinnen</em> (nagroda) i <em>zum halben Preis</em> (cena).</blockquote>\n<p><strong>9.4.</strong> ## Poprawna odpowiedz</p>\n<p><strong>C</strong> - <em>nichts</em> (= nic).</p>\n<p>Dwa zdania testu:</p>\n<ol><li><em>Es macht , wenn es regnet. Ich habe immer viel Arbeit zu Hause.</em></li><li><em>Ich habe die Zeitung gelesen, aber es gab Neues.</em></li></ol>\n<h4>Sposob 1 - analiza kazdego zdania</h4>\n<p><strong>Zdanie 1:</strong> <em>Es macht , wenn es regnet.</em></p>\n<ul><li>Kontekst: nawet gdy pada deszcz, rozmowca ma duzo pracy w domu - deszcz mu nie przeszkadza.</li><li><em>Es macht nichts</em> = nic nie szkodzi, nie ma sprawy, to bez znaczenia. Staly idiom.</li><li>Z kontekstem <em>viel Arbeit zu Hause</em> - deszcz nie jest problemem (<em>macht nichts</em>).</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 2:</strong> <em>Ich habe die Zeitung gelesen, aber es gab Neues.</em></p>\n<ul><li><em>es gab</em> (Prateritum od <em>es gibt</em>) = bylo, znalazlo sie.</li><li><em>nichts Neues</em> = nic nowego. Stale wyrazenie: <em>es gibt / gab nichts Neues</em> = nie ma/nie bylo nic nowego.</li><li><em>nichts</em> + przymiotnik pisany z wielkiej litery jako rzeczownik: <em>nichts Neues</em> (Adj. zsubstantywizowany).</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> <em>nichts</em> pasuje do obu zdan - idiom <em>nichts machen</em> i konstrukcja <em>nichts Neues</em> = <strong>C</strong>.</p>\n<h4>Sposob 2 - eliminacja</h4>\n<ul><li><strong>A</strong> <em>viel</em> = duzo, wiele:</li><li>Zdanie 1: <em>Es macht viel</em> - nie istnieje jako powiedzenie. <em>Viel machen</em> = duzo robic, ale nie jako idiom.</li><li>Zdanie 2: <em>es gab viel Neues</em> = bylo duzo nowosci - gramatycznie i semantycznie mozliwe, ALE zdanie ma <em>aber</em> (ale) sugerujace kontrast z czytaniem gazety. Oczekiwany kontrast: czytalem, ale nic nie bylo (nowe), nie: bylo duzo. Wiec nie pasuje dobrze.</li><li>Zdanie 1 eliminuje A.</li><li><strong>B</strong> <em>etwas</em> = cos, troche:</li><li>Zdanie 1: <em>Es macht etwas</em> - nie jest idiomem. <em>Das macht etwas aus</em> = to ma znaczenie, ale bez <em>aus</em> nie dziala.</li><li>Zdanie 2: <em>es gab etwas Neues</em> = bylo cos nowego - mozliwe, ale <em>aber</em> sugeruje BRAK nowosci (negatywny kontrast).</li><li>Zdanie 1 eliminuje B.</li><li><strong>C</strong> <em>nichts</em>:</li><li>Zdanie 1: <em>Es macht nichts</em> = nic nie szkodzi, to nie ma znaczenia. STALY IDIOM.</li><li>Zdanie 2: <em>es gab nichts Neues</em> = nie bylo nic nowego. <em>aber</em> + <em>nichts Neues</em> = logiczny kontrast (czytalem gazete, ale nic nowego).</li><li>Oba zdania = POPRAWNE z <em>nichts</em>.</li></ul>\n<h4>Sposob 3 - analiza kolokacji <em>nichts</em></h4>\n<p>Kluczowe wyrazenia z <em>nichts</em>:</p>\n<ol><li><strong>Idiom</strong> <em>es macht nichts</em> = nic nie szkodzi, to bez znaczenia (jak ang. <em>it doesn&#x27;t matter</em>).</li><li><strong>Konstrukcja</strong> <em>nichts + przymiotnik odrzewienny (wielka litera)</em>: <em>nichts Neues</em> = nic nowego; <em>nichts Wichtiges</em> = nic waznego; <em>nichts Interessantes</em> = nic interesujacego.</li><li>Inne: <em>Das ist nichts fur mich.</em> = To nie jest dla mnie. / <em>Nichts da!</em> = Nie ma mowy!</li></ol>\n<p>Gramatyka <em>nichts + Adj.</em>:</p>\n<ul><li>Po <em>nichts</em> przymiotnik wystepuje jako zsubstantywizowany (wielka litera) z konc. -es (Nominativ/Akkusativ neutrum silna odmiana): <em>nichts Neues, nichts Gutes, nichts Schlimmes</em>.</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.4, max 1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedz: <strong>C</strong> (<em>nichts</em>)<br>- <strong>0 pkt</strong> - A, B lub brak odpowiedzi<br>- Wymaganie szczegolowe: 1. Zdajacy posługuje sie w miare rozwiniętym zasobem srodkow jezykowych.</blockquote>\n<h4>Reference gramatyczny</h4>\n<blockquote>Reference - <em>nichts</em> + przymiotnik rzeczownikowy:<br>Po <em>nichts</em>, <em>etwas</em>, <em>alles</em>, <em>viel</em>, <em>wenig</em> przymiotnik piszemy z WIELKIEJ litery jako rzeczownik (silna odmiana, konc. -es dla Nom./Akk. neutrum).<br><em>nichts Neues</em> = nic nowego.<br><em>etwas Wichtiges</em> = cos waznego.<br><em>alles Gute</em> = wszystkiego dobrego.<br>Typ bledow: <em>nichts neues</em> (mala litera) = BLEDNIE; <em>nichts Neue</em> (bez -s) = BLEDNIE.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne opcje sa bledne</h4>\n<p>| Opcja | Tresc | Status | Typowa pulapka |<br>| A | viel | BLEDNA | <em>Es macht viel</em> nie istnieje; kontekst zd. 2 wymaga braku nowosci |<br>| B | etwas | BLEDNA | <em>Es macht etwas</em> nie jest idiomem; <em>aber</em> sugeruje negatyw |<br>| <strong>C</strong> | <strong>nichts</strong> | <strong>POPRAWNA</strong> | Idiom <em>Es macht nichts</em> + <em>es gab nichts Neues</em> |</p>\n<h4>Typowe pulapki</h4>\n<blockquote>Uwaga: <em>Es macht nichts</em> to staly idiom - trzeba go znac na pamiec. Nie jest to dosłowne tlumaczenie (nie ma nic = nic nie robi), lecz wyrazenie idiomatyczne = nic nie szkodzi.</blockquote>\n<blockquote>Uwaga: <em>nichts Neues</em> - przymiotnik po <em>nichts</em> zawsze z WIELKIEJ litery i z konc. -es. Czesty blad: mala litera lub brak konc. -es.</blockquote>\n<p><strong>9.5.</strong> ## Poprawna odpowiedz</p>\n<p><strong>A</strong> - <em>als</em> (= gdy / niz).</p>\n<p>Dwa zdania testu:</p>\n<ol><li><em>Ich habe diese Geschichte gehort, wir im Urlaub waren.</em></li><li><em>Sie ist alter er gedacht hat.</em></li></ol>\n<h4>Sposob 1 - analiza kazdego zdania</h4>\n<p><strong>Zdanie 1:</strong> <em>Ich habe diese Geschichte gehort, wir im Urlaub waren.</em></p>\n<ul><li>Zdanie gkowne w Perfekt (<em>habe gehort</em>), zdanie podrzedne o jednorazowym zdarzeniu w przeszlosci (<em>waren</em> - Prateritum).</li><li><em>als</em> jako spojnik czasu = gdy, kiedy (JEDNORAZOWE zdarzenie w przeszlosci).</li><li><em>Als wir im Urlaub waren</em> = Kiedy bylismy na wakacjach (jednorazowa sytuacja). Werb na koncu zdania podrzednego: <em>waren</em>.</li></ul>\n<p><strong>Zdanie 2:</strong> <em>Sie ist alter er gedacht hat.</em></p>\n<ul><li><em>alter</em> = starsza (stopien wyzszy od <em>alt</em>).</li><li>Po stopniu wyzszym przymiotnika uzywamy <em>als</em> (niz): <em>groer als, alter als, besser als</em>.</li><li><em>Sie ist alter als er gedacht hat</em> = Jest starsza, niz on sadzil.</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> <em>als</em> pelni dwie funkcje: spojnik czasu (jednorazowe przeszle zdarzenie) i partykula porownanzcza po stopniu wyzszym. W obu zdaniach = <strong>A</strong>.</p>\n<h4>Sposob 2 - eliminacja</h4>\n<ul><li><strong>A</strong> <em>als</em>:</li><li>Zdanie 1: spojnik czasu przeszlosci (jednorazowe) - POPRAWNE.</li><li>Zdanie 2: po stopniu wyzszym (<em>alter als</em>) - POPRAWNE.</li><li><strong>B</strong> <em>wie</em>:</li><li>Zdanie 1: <em>wie</em> jako spojnik czasu = tak jak, gdy (rownoleglosc) - niestandardowe dla jednorazowego zdarzenia; <em>als</em> jest wymogiem.</li><li>Zdanie 2: <em>Sie ist alter wie</em> - BLEDNIE. Po stopniu wyzszym zawsze <em>als</em>, nie <em>wie</em>. <em>Wie</em> uzywa sie przy porownianiu ROWNOSCI: <em>so alt wie</em> = tak stary jak.</li><li>Zdanie 2 eliminuje B jako bledne.</li><li><strong>C</strong> <em>bevor</em>:</li><li><em>bevor</em> = zanim (nastepstwo czasowe: zdarzenie A zanim zdarzenie B).</li><li>Zdanie 1: <em>Ich habe diese Geschichte gehort, bevor wir im Urlaub waren</em> = Uslyszalem te historie, zanim bylismy na wakacjach. Gramatycznie mozliwe, ale zmienia sens - niekoniecznie bledne, ale patrz zdanie 2.</li><li>Zdanie 2: <em>Sie ist alter bevor er gedacht hat</em> - BLEDNIE. Po stopniu wyzszym <em>bevor</em> nie pasuje nigdy.</li><li>Zdanie 2 eliminuje C.</li></ul>\n<h4>Sposob 3 - gramatyka <em>als</em> vs <em>wie</em>: klasyczna regula</h4>\n<blockquote>Reference - <em>als</em> vs <em>wie</em> w porownianiach:<br><strong>Rownosc</strong> (taki sam stopien): uzywamy <em>wie</em>: <em>Er ist so gross wie ich.</em> = Jest taki wysoki jak ja.<br><strong>Nierownosc</strong> (rozny stopien): uzywamy <em>als</em> po stopniu wyzszym: <em>Er ist grosser als ich.</em> = Jest wyzszy niz ja.<br>BLEDNA forma: <em>Er ist grosser wie ich</em> - to typowy blad Polakow (po polsku: wyzszy JAK ja = wyzszy jak).</blockquote>\n<p>Reguła: <strong>stopien wyzszy + als</strong> (niz). ZAWSZE.</p>\n<h4>Sposob dodatkowy - <em>als</em> jako spojnik czasu</h4>\n<blockquote>Reference - <em>als</em> vs <em>wenn</em> (spojniki czasu):<br><em>als</em> = gdy, kiedy - JEDNORAZOWE zdarzenie w <strong>przeszlosci</strong>: <em>Als ich jung war, wohnte ich in Berlin.</em><br><em>wenn</em> = kiedy/gdy - POWTARZAJACE SIE zdarzenia LUB zdarzenia w terazniejszosci/przyszlosci: <em>Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause.</em> / <em>Wenn ich Zeit habe, lese ich.</em><br>Zadanie 1: jednorazowe zdarzenie (<em>wir waren im Urlaub</em>) w przeszlosci = <em>als</em>.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.5, max 1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedz: <strong>A</strong> (<em>als</em>)<br>- <strong>0 pkt</strong> - B, C lub brak odpowiedzi<br>- Wymaganie szczegolowe: 1. Zdajacy posługuje sie w miare rozwiniętym zasobem srodkow jezykowych.</blockquote>\n<h4>Reference gramatyczny</h4>\n<blockquote>Reference - <em>als</em> dwie funkcje:<br>1. Spojnik czasu (Nebensatz): <em>als</em> = gdy/kiedy - jednorazowe przeszle zdarzenie. Czasownik na koncu: <em>Als er kam, war ich dabei.</em><br>2. Partykula porownancza po stopniu wyzszym: <em>groer als, besser als, alter als, mehr als</em>.<br>Pamietaj: stopien wyzszy + <em>als</em>, rownosc + <em>so wie</em>.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne opcje sa bledne</h4>\n<p>| Opcja | Tresc | Status | Typowa pulapka |<br>| <strong>A</strong> | <strong>als</strong> | <strong>POPRAWNA</strong> | Spojnik czasu + porownanczy po stopniu wyzszym |<br>| B | wie | BLEDNA | Po stopniu wyzszym ZAWSZE <em>als</em>, nie <em>wie</em>; typowy blad polskich uczniow |<br>| C | bevor | BLEDNA | <em>bevor</em> = zanim - nie pasuje po stopniu wyzszym |</p>\n<h4>Typowe pulapki</h4>\n<blockquote>Uwaga: Najczestszy blad Polakow: <em>Sie ist alter wie er</em> zamiast <em>Sie ist alter als er</em>. Po polsku mowimy &#x27;starsza jak on&#x27; lub &#x27;starsza niz on&#x27;, ale w j. niemieckim ZAWSZE <em>als</em> po stopniu wyzszym.</blockquote>\n<blockquote>Uwaga: Nie myl <em>als</em> (jednorazowe przeszle zdarzenie) z <em>wenn</em> (powtarzajace sie lub terazniejszosc). Na maturze ta roznica jest testowana.</blockquote>"}]}